صفن

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ص-ف-نالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ٣ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».عرضصفنجودالصَّافِنَاتُعشو

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ٣

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

صفن

ص - ف - ن

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Safkan atlar

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٢٠٧
باب الصاد والنون والفاء معهما ص ن ف، ن ص ف، ص ف ن مستعملات صنف: الصِّنْفُ: طائفةٌ من كُلِّ شيءٍ، فكلُّ ضَرْبٍ من الأشياء صِنْفٌ على حِدَةٍ. والصَّنْفَةُ والصِّنفَةُ: قطعة من الثوب، وطائِفةٌ من القبيلة. والتَّصنيفُ: تَمييزُ الأشياء بعضِها من بَعضٍ. نصف: النِّصفُ: أحَدُ جُزْأَيِ الكَمالِ، والنُّصْفُ لغة رَديئةٌ. وقَدَحٌ نَصْفانُ: بَلَغ الكَيْلُ نِصْفَه، وشَطرانُ مِثلُه، وقَرْبانُ الى تلك
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٣٠
الصَفَنُ بالتحريك: جِلدةُ بيضةِ الإنسان، والجمع أَصْفانٌ. ولاصُفْنُ بالضم: وعاءٌ من أَدَمٍ مثل السُفْرَةِ يُستقى بها. وقال الفرَّاء: هو شيءٌ مثل الرِكوة يُتوضَّأ فيه. وقال أبو عمرو: الصُفْنُ: خريطةٌ تكون للراعي، فيها طعامُه وزِنادُه وما يَحتاج إليه. وتَصافَنَ القومُ الماءَ: اقتسموه بالحَصَص، وذلك إنَّما يكون بالمَقْلة، يُسقى الرَّجلُ قدرَ ما يغمُرها. والصافِنُ منا لخيل: القائمُ على ثلاثِ قوائِم،
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٬٩٩١
ص ن ف صنف ، صفن ، نفص ، نصف : مستعملة . صنف : قال الليث : الصَّنْفُ : طائفةٌ من كلّ شيء ، فكلُّ ضَرْب من الأشياء صَنْفٌ واحد على حِدَة . والتّصنيف : تمييزُ الأشياء بعضِها من بعضٍ . ابن السكّيت : يقال : صِنْفٌ وصَنْفٌ من المَتاع ، لُغَتان . وعُودٌ صَنْفِيّ للبخور لا غير . أبو عُبَيْد : صَنِفَةُ الإزار : طُرّتُه . أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : صَنِفةُ الثوب : زاوِيَتُه ، وللثوب أربع صَنِفات .
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٣٠
(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح
رابط المدخل

(باب الصاد والغين وما يثلثهما ) (صغو/ي) الصاد والغين والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على المَيْل، من ذلك قولُهم: صِغْو فلانٍ معك، أي ميلُه. وصَغتِ النجوم: مالت للغُيوب. وأصغى إليه، إِذا مال بسمعِهِ نحوَه. وأَصْغَيت الإِناءَ أَمَلْتُهُ. ومنه قولهم للذين يَميلون مع الرَّجُل من أصحابِهِ وذوي قُرْباه: صاغِيةٌ. وحُكي: صَغَوْتُ إليه أَصْغَى صَغْواً وصَغىً، مقصور. (صغر) الصاد والغين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على قِلَّةٍ وحقارة. من ذلك الصِّغَر: ضدّ الكِبَر. والصَّغير: خلاف الكبير. والصاغِر: الرَّاضي بالضَّيمِ صُغْراً وصَغاراً. ويقال أصغَرت النَّاقةُ وأكبَرَتْ. والإِصْغار: حنينُها [الخفيض. والإِكبار([1]):] العالي. قالت الخنساء: * لها حنينان إِصْغارٌ وإِكبارُ([2]) * (صغل) الصاد والغين واللام ليس بشيء، إِنَّما الصَّغِل السَّيِّئ الغِذاء. والأصل فيه السين: سَغِلٌ. والله أعلم بالصواب. (صفق) الصاد والفاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على ملاقاةِ شيءٍ ذي صَفْحةٍ لشيءٍ مثله بقُوَّة. من ذلك صَفَقْتُ الشَّيءَ بيدي، إِذا ضربتَه بباطن يدكِ بقُوّة. والصَّفْقَة: ضربُ اليدِ على اليدِ في البَيْعِ والبَيْعةِ، وتلك عادةٌ جاريةٌ للمتبايِعين. وإذا قيل أصفَق القومُ على الأمر، إِذا اجتمعوا عليه، فهو من ذلك، وإِنَّما شُبِّهوا بالمتصافِقين على البيع. وممّا حُمِل على ذلك الصَّفَقُ، وهو الماء يُصَبُّ على الأديمِ الجديد فيخرُج مُصْفرَّا. ومن الباب أيضاً: الشَّراب المصفَّق، وهو أن يُحوَّل من إِناءٍ إلى إِناءٍ، كأنَّه صَفَقَ الإِناءَ إذا لاقاه، وصُفِقَ به الإِناء. ومنه صَفَقَ الإِبلَ، إِذا حوَّلـها مِن مرعَىً إلى مرعَىً. ثم حُمِل على ذلك فقيل لكلِّ منبسطٍ صَفقٌ وإن لم يُضربْ به على شيء. فيقال لجانِبَي العُنُق صفقانِ، ولكلِّ ناحيةٍ صَفْق وصُفْق([3]). ويقال للجِلدِ الذي يلي سوادَ البطنِ صُفْق. ومما شذَّ عن الباب، وقد يمكن أن يُخرّج له وجه، قولهم: قَوسٌ صَفوقٌ، إِذا كانت ليّنة راجعة. (صفن) الصاد والفاء والنون أصلانِ صحيحانِ، أحدهما جنسٌ من القيامِ، والآخر وِعاءٌ من الأوعية. فالأوّل: الصُّفون، وهو أن يقومَ الفرسُ على ثلاثِ قوائمَ ويرفعَ الرَّابعة، إلاَّ أنَّه ينالُ بطرَف سُنْبُكِها الأرض. والصَّافن: الذي يصفُّ قدمَيه. وفي حديث البَرَاء: "قمنا خَلْفَ رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم صُفُوناً". ومنه تَصَافَنَ القومُ [الماء([4])]، وذلك إِذا اقتسموه بالصُّفْن، والصُّفْن: جلدةٌ يُسْتَقَى بها. قال: فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ *** إِلَيَّ غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ([5])ويقال إنَّ ذلك إِنَّما يكون على المَقْلَة، يُسقى أحدُهم قَدْر ما يغمُرها. ومما شذَّ عن الأصلين: الصَّافن، وهو عِرْقٌ([6]). (صفو) الصاد والفاء والحرف المعتلّ أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلوصٍ من كل شَوب. من ذلك الصَّفاءُ، وهو ضدُّ الكَدَرِ؛ يقال صفا يصفو، إذا خَلص. يقال لكَ صَفْوُ هذا الأمرِ وصِفْوته. ومحمَّد صِفوة الله تعالى وخِيرَتُه من خَلْقِه، ومُصْطفاهُ صلَّى الله عليه * وآلهِ وسلّم. والصَّفِيُّ: ما اصطفاه الإمام من المَغْنم([7]) لنفسه، وقد يسمَّى بالهاء الصَّفِيَّة، والجمع الصَّفَايا. قال: لك المِرْبَاعُ منها والصَّفَايا *** وحُكْمُكَ والنَّشيطةُ والفُضُولُ([8])والصَّفِيَّة والصَّفِيّ، وهو بغير الهاء أشهر: النّاقةُ الكثيرة اللّبَن، والنَّخْلة الكثِيرةُ الحَمْل، والجمع الصَّفَايا. وإِنَّما سُمِّيت صفيّاً لأنَّ صاحِبَها يصطفيها. ومن الباب قولهم: أَصْفت الدَّجاجةُ، إِذا انقطع بيضُها، إِصفاءً. وذلك كأنَّها صَفَتْ أي خَلَصت من البَيْضِ، ثم جُعِلَ ذلك على أَفْعَلتْ فرقاً بينها وبين سائرِ ما في بابها، وشبّه بذلك الشَّاعِرُ إذا انقطع شِعْرُهُ. ومن الباب الصَّفَا، وهو الحجر الأَمْلَسُ، وهو الصَّفْوانُ، الواحدة صَفوانةٌ، وسمِّيت صفوانَةً لذلك، لأنَّها تَصْفُو من الطِّين والرَّمْل. قال الأصمعيُّ: الصَّفْوان والصَّفْواءُ والصَّفَا، كله واحد. وأنشد: * كما زَلَّتِ الصَّفْواء بالمتنَزِّلِ([9]) * ويقال يومٌ صفوانُ، إِذا كان صافِيَ الشَّمسِ شديدَ البَرْدِ. (صفح) الصاد والفاء والحاء أصلٌ صحيحٌ مطَّرد يدلُّ على عَرْض وعِرَض. من ذلك صَُفْح الشَّيء: عُرْضُهُ. ويقال رأس مُصْفَحٌ: عريض. والصفيحة: كلُّ سيفٍ عريض. وصَفْحَتا السَّيف: وَجْهاه. وكلُّ حجرٍ عريضٍ صفيحةٌ، والجمع صَفائِح. والصُّفَّاح: كلُّ حجرٍ عريض. قال النّابغة: تقدُّ السَّلوقيَّ المضاعفَ نسجُهُ *** ويُوقِدْن بالصُّفّاحِ نارَ الحُباحِبِ([10])ومن الباب: المُصافحةُ باليد، كأنَّه ألصقَ يدَه بصَفحةِ يدِ ذاك. والصَّفْح: الجنْب. وصَفحا كلِّ شيء: جانباه. فأمَّا قولهم: صَفَح عنه، وذلك إِعْراضُهُ عن ذنْبِهِ، فهو من البابِ؛ لأنَّه إِذا أعرضَ عنه فكأنَّه قد ولاَّه صَفْحتَه وصُفحه، أي عُرضه وجانِبَه، وهو مَثَلٌ. ومن الباب: صَفحت الرَّجلَ وأصفحتُهُ، إِذا سألك فمنعتَه([11]). وهو من أنّك أريتَه صَفْحَتَك مُعْرِضاً عنه. ويقال: صَفحتُ الإِبلَ على الحوض، إِذا أمررتَها عليه، وكأنَّكَ أَرَيْتَ الحوضَ صَفَحَاتِها، وهي جُنوبُها. ومما شذَّ عن الباب قولُهم: صفحت الرَّجل صفحاً، إِذا سَقيتَه أيَّ شرابٍ كان ومتى كان. (صفد) الصاد والفاء والدال أصلان صحيحان: أحدُهما عَطاءٌ، والآخَر شَدٌّ بشيء. فالأوَّل الصَّفَد؛ يقال أَصفدتُهُ، إِذا أعطيتَه. قال: هذا الثناءُ فإِنْ تَسمعْ لقائِلِهِ *** فماعَرَضتُ أبيتَ اللَّعنَ بالصَّفَدِ([12])وأمَّا الصَّفْد فالغُلّ، ويقال الصَّفْد التقييد([13]). والأصفاد: الأقْياد. والصِّفاد: القَيد أيضاً. قال: هَلاَّ مننتَ على أَخيكَ مَعْبَدٍ *** والعامِريُّ يقودُه بِصِفادِ([14]) وفي الحديث: "إذا دخل شهرُ رمضانَ صُفِّدت الشياطين". (صفر) الصاد والفاء والراء ستّة أوجه: فالأصل الأوَّل لونٌ من الألوان. والثاني الشَّيء الخالي. والثالث جوهرٌ من جواهر الأرضِ. والرَّابع صَوت. والخامس زَمان. والسادس نَبْت. فالأوَّلُ: الصُّفْرة في الألوان. وبنو الأصفر: مُلوكُ الرُّومِ؛ لِصُفْرةٍ اعتَرَتْ أبَاهم. والأصفر: الأسود في قوله: تلكَ خَيْلِي منه وتلك ركابي *** هنَّ صُفْرٌ أولادُها كالزَّبيبِ([15])والأصل الثاني: الشيء الخالي، يقال هو صِفْر. ويقولون في الشتم: ما له صَفِر إِناؤه. أي هلكت ماشيتُهُ. ومن الباب قولُهم للذي به جنونٌ: إنه لفي صُفْرَةٍ وصِفْرة بالضم والكسر، إِذا كان في أيامٍ يزول فيها عقلُهُ. والقياس صحيح؛ لأنه كأنه خالٍ بين عقله. والأصل الثالث: الصُّفْر من جواهر الأرض، يقال إنَّه النُّحاس. وقد يقال الصِّفْر. وقد أخبرني عليُّ بن إبراهيمَ القطانُ، عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد قال: قال الأصمعي: النُّحاس الطَّبيعة والأصل، والنُّحاس هو الصُّفر الذي تعمل منه الآنية، فقال "الصُّفْر"، بضم الصاد. قال أبو عبيدٍ مثلَهُ، إلاَّ أنَّه قال الصِّفْر، بكسر الصاد. وأمَّا الرَّابع فالصَّفير للطّائر. وقولهم: ما بها صافرٌ، من هذا، أي كأنَّه يصوِّت. وأمَّا الزمان فصَفَر: اسم هذا الشهر. قال ابنُ دريد([16]): الصَفَرَانِ * شهرانِ في السَّنة، سمِّي أحدُهما في الإِسلام المحرَّم. والصَّفَريّ، نباتٌ يكون في أوّلِ الخريفِ. والصَّفَريّ في النَّتاج بعد اليقظيّ. وأمَّا النَّبات فالصَّفَار، وهو نبتٌ، يقال إنَّه يبيس البُهْمَى. قال: فبتنا عُرَاةً لدى مُهرِنا *** ننزِّعُ من شَفَتيهِ الصَّفَارا([17])(صفع) الصاد والفاء والعين كلمةٌ واحدة معروفة. --------------ـــ ([1]) هذه التكملة من المجمل. ([2]) صدره كما في الديوان 42 واللسان (صغر): * فما عجول على بوٍّ تطيفُ به * ([3]) وصفق أيضاً، بالتحريك، كما في المجمل. ([4]) التكملة من المجمل واللسان. ([5]) البيت للفرزدق في اللسان (صفن، جرضم). ([6]) في اللسان: "عرق في باطن الصلب طولاً، متصل به نياط القلب، ويسمى الأكحل". ([7]) في الأصل: " من الغنم"، وأثبت ما في المجمل. ([8]) البيت لعبد الله بن عنمة الضبي، كما سبق في (ربع)، وهو من أبيات ثمانية رواها أبو تمام في الحماسة: (1: 420). وأنشده في اللسان (ربع، صفا، نشط، فضل)، وسيأتي في (نشط). ([9]) لامرئ القيس في معلقته. وصدره: * كميت يزلُّ اللِّبد عن حال متنه *. ([10]) ديوان النابغة 7 برواية : "وتوقد". ([11]) فرق بينهما ابن الأثير فقال: "يقال صفحته، إذا أعطيته، وأصفحته إذا حرمته". ([12]) للنابغة في ديوانه 27 واللسان (صفد)، والرواية فيهما: "فلم أعرض". ([13]) كذا ضبطت العبارة في المجمل. وفي اللسان بفتح فاء الصفد. والظاهر أن التقييد بسكون الفاء، والغل بفتحها. يؤيده عبارة اللسان: "والاسم من العطية الصفد ـ أي بالتحريك ـ وكذلك من الوثاق". ([14]) البيت لعوف بن عطية التيمي، يعير لقيط من زرارة بموت أخيه معبد في الأسر. اللسان (بدد). وروايته في (بدد): "ألا كررت على ابن أمك معبد". وروايته في (صفد) كروايته هنا، مع تحريف في عجز البيت. ([15]) البيت للأعشى في ديوانه 219، واللسان (صفر). ([16]) الجمهرة (2: 355). ([17]) البيت لأبي دُوَاد الإِيادي، كما في حواشي الجمهرة. وسيأتي منسوباً في (عري).

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٧٧
- الصفن: الجمع بين الشيئين ضاما بعضهما إلى بعض. يقال: صفن الفرس قوائمه، قال تعالى: ﴿الصافنات الجياد﴾ [ص/31]، وقرئ: (فاذكروا اسم الله عليها صوافن) (سورة الحج: آية 36، وهي قراءة شاذة)، والصافن: عرق في باطن الصلب يجمع نياط القلب. والصفن: وعاء يجمع الخصية، والصفن: دلو مجموع بحلقة.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٥٩
ص ف ن فرس صافن وخيل صفون وقد صفن صفوناً وتفسيره في قوله‏:‏ ألف الصفون فلا يزال كأنه مما يقوم على الثلاث كسيرا وتصافنوا الماء‏:‏ تقاسموه على المقلة وهو من الصفن والصفنة وهي شيء كالركوة يتوضأ فيه‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ فلما تصافنّا الإداوة أجهشت إليّ غضون العنبريّ الجراضم وصافن الماء بين القوم فأعطاني صفنة ومقلة‏.‏ قال الطرماح‏:‏ وضربة كف باشرت ببنانها صعيداً كفتها فقد ماء المصافن ومن المجاز‏:‏ ‏"‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٢٤٢
الصَّفْنُ والصَّفَنُ والصَّفْنَة والصَّفَنَةُ: وِعاء الخُصْية. وفي الصحاح: الصَّفَنُ، بالتحريك، جلدة بيضة الإنسان، والجمع أَصْفانٌ. وصَفَنَه يَصْفِنُه صَفْناً: شق صَفَنَه. والصُّفْنُ: كالسُّفْرة بين العَيْبةِ والقِرْبة يكون فيها المتاع، وقيل: الصُّفْنُ من أَدَم كالسُّفْرة لأَهل البادية يجعلون فيها زادهم، وربما اسْتَقَوْا به الماءَ كالدَّلْوِ؛ ومنه قول أَبي دُواد: هَرَقْتُ في حَوْضِه صُفْناً
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨٧
* ص ف ن * * الصُّفْنُ * بالضم خريطة تكون للراعي فيها طعامه وزناده وما يحتاج إليه و * الصَّافِنُ * من الخيل القائم على ثلاث قوائم وقد أقام الرابعة على طرف الحافر وقد * صَفَنَ * الفرس من باب جلس و * الصَافِنُ * الذي يصف قدميه وجمعه * صُفونٌ * وهو في الحديث و * صِفِّينُ * موضع كانت به وقعة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٧٢٦
: ( الصَّفْنُ ) ، بالفتْحِ : ( وِعاءُ الخُصْيَةِ ، ويُحَرَّكُ ) . وفي الصِّحاحِ : الصَّفَنُ ، بالتَّحْرِيكِ : جلْدَةُ بَيْضَة الإِنْسانِ ، والجَمْعُ أصْفَانٌ . قُلْتُ : ومنه قَوْلُ جَريرٍ : يَتْرُكْنَ أَصْفانَ الخُصَى جَلاجِلا وظاهِرُ سِياقِ المصنِّفِ ، رحِمَه الّلهُ تعالى ، أنَّ التَّحرِيكَ مَرْجوحٌ وليسَ كذلِكَ ، بل هو الرَّاجِحُ والفتْحُ لُغَةٌ فيه . ( و ) الصَّفْنُ : ( السُّفْرَةُ )
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬١٤٧
صَفَنَ 1 صَفَنَ ذ , aor. صَفِنَ , inf. n. صُفُونٌ, said of a horse, He stood upon three legs and the extremity of the hoof of the fourth leg; (AZ, * S, K, TA;) [thus expl.] without restriction to a fore leg or a hind leg: (TA:) or he stood upon three legs, and turned back the extremity of the fore part of the fourth hoof, that of his fore leg: (M, TA:) [or he stood upon three legs, and otherwise:
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٤٩
صَفَنَ صَفَنَ I ( n. ac. صُفُوْن 27 ), a. Rested one foot ( horse ). b. Put his feet close together; stood still; was lost in thought, in astonishment; meditated. صَفَّنَ صَفَّنَ II , a. Made a nest ( hornet ). تَصَاْفَنَ تَصَاْفَنَ VI , a. Shared ( water ). صَفْن صَفْن 1 , ( pl. صُفُن 10 , صُفْنَاْن 35 , أَصْفَاْن 38 ), a. Leather cloth; tray. b. Faucial bag. صُفْن صُفْن 3 , a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٣٢٨
صفن صَفَنَ - يَصْفِنُ - صَافِن - صَافِنَة - صَافِنَات صَفَنَ - يَصْفِنُ + الكائن: يقف منتصباً هادئاً ساكناً من غير حراك: يقف منتصباً هادئاً ساكناً مستنداً بثقله إلى أحد قائمتيه المضمومتين إلى بعضهما بعضاً (في البشر) أو إلى ثلاث قوائم ويثني الرابعة (في الجياد): وهي كناية الهمود والهدوء باتجاه التوقف عن الفعل العقلي أو الجسمي ومنه التعبير
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣ (الإجمالي: ٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. جود

    الآيات المشتركة: ١ · Cûdi

  2. عشو

    الآيات المشتركة: ١ · Akşam yemeği demektir

  3. عرض

    الآيات المشتركة: ١ · Ön dişler demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. إِذْ عُرِضَ عَلَيْهِ بِالْعَشِيِّ الصَّافِنَاتُ الْجِيَادُ

    Safkan atlar

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökصفن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصفف, قوم, ربط, ثبت
Zıt Kökركض
Çekirdek Özet 1Bir şeyi topluca büzüp kap içine alma veya atın tek tırnağının ucunu yere koyup üç ayak üzerinde dengeli ve tetikte durması
Çekirdek Özet 2Hizmete, harekete ve savaşa hazır, asil, disiplinli ve kontrollü intizam duruşu
Çekirdek Özet 3Gücün taşkınlık ve savurganlıkta değil; toplanmış, dizginlenmiş ve amaca kilitlenmiş sükûnette saklı olması
Kritik Hata RiskiKelimenin yalnızca alelade bir duruş veya sıradan bir binek vasfı sanılarak, kökteki yüksek teyakkuz, disiplin ve estetik güç potansiyelinin gözden kaçırılması

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
صفNesneleri yan yana getirme, düz bir hat veya yüzey oluşturma, yayarak sıralama veya sıkıca birleştirme; صفف (sıraya dizme), صفح (yüzeyini açma/genişletme), صفد (bağlayıp bitiştirme), صفو (arındırıp tortudan ayırma).نÇekirdekteki yan yana getirme ve düzenleme eylemine nun harfinin kattığı içe doğru toplanma, büzülme, kaplama veya bir noktaya odaklanarak durma niteliği eklenmiş; sıralanma hareketi derli toplu bir duruşa veya hazneye dönüşmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
صOlta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırmaDağılmayı önleyen, nesneleri bir hat üzerinde tutan ve sıkan bir yöneliş sağlar.
فAğız; açıklık, söz, kenar, nefes vermeİçten dışa doğru açılan sınırı, çıkış noktasını veya çevreleyen kenar hattını belirler.
نFiliz, balık, yılan; canlılık, süreklilik, içsel hareketGizli bir potansiyeli, bünyede saklanan hayat enerjisini ve içe kıvrılmayı ifade eder.
صفنSıkarak çevirme ve içe doğru toplayıp tutmaDışa doğru taşabilecek büyük bir enerjinin toplanarak tek bir hatta veya bünyede dengeli biçimde hapsedilip hazır kıvamda tutulması hareketini doğurur.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAtın ayaklarını bir hizaya getirip üç ayağı üzerine basarak dördüncü ayağının sadece tırnak ucunu yere değdirmesi; göçebelerin azık, su veya alet koyup ağzını büzdüğü deri torba ya da testis torbası (hayvan ve insan anatomisinde çevreleyici zar).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden Ebû Düâd el-İyâdî bir beytinde deri kovayı ifade etmek üzere bu kökü kullanmıştır: هَرَقْتُ في حَوْضِه صُفْناً ليَشْرَبَه / في دائِرٍ خَلَقِ الأَعْضادِ أَهْدامِ
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Farazdak çöldeki su paylaşımını tasvir ederken şöyle demiştir: فلما تصافَنَّا الإداوةَ أجهشَتْ / إِلَيَّ غُصونُ العنبريِّ الجُراضِمِ

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça kök صفن, Batı Sami dillerindeki toplanma, büzülme, gizleme ve kaplama semantiğiyle fonetik ve morfolojik paralellikler arz eder. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanlarda doğrudan aynı konsonant dizilimindeki kök genellikle örtme, gizleme, saklama veya hazneleme fiilleriyle (İbranice tsapan צפן: saklamak, gizlemek, bir hazinede tutmak; kuzey/karanlık bölge tsafon) semantik kesişim gösterir. Arapçada bu kök bir yandan büzülen deri torba ve anatomik koruyucu kılıf anlamında kapalı bir muhafaza ve toplama fikrini korumuş; diğer yandan atın ayaklarını birbirine bitiştirip tek tırnak ucunu yere koyarak içsel bir dinamizmi bekletmesi hareketine ad olmuştur. Fonetik açıdan Arapça sād, fā ve nūn harfleri Sami dillerindeki ıslıklı sert ses ile dudaksıl ve genizsel süreklilik seslerinin denkliğiyle tam bir uyum sergiler.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönصف çekirdeğinden türeyişİki nesneyi birbirine bitiştirme, düzenli durma ve torba gibi toplayıp büzme eylemlerini birleştiren iç semantik gelişim.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice tsafan / Arapça صفنGizleme, saklama, hazne içine alma ve muhafaza etme anlam alanındaki ortak Sami kökenli anlam tabakası.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik koruma/büzme alanıİçine alma, kaplama ve toplayıcı bir zar veya torba oluşturma fikrine dayalı morfolojik benzerlikler.Muhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
صفنAnlamlıAyakları toplayıp dikilme; büzgülü torbaAtın üç ayak üzerinde durup birini tırnak ucuna basması veya nesneleri toplayan kap.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
صنفAnlamlıAyırma, bölme, türlere ayırmaNesneleri niteliklerine göre kısımlara ve sınıflara ayırma.Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt yönlü olarak düzenleme ve ayırma içerir.
فصنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu dizilişte bir kök kaydı yer almaz.Kitābü'l-Ayn ve Tahzîb'de mühmeldir.
فنصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimi mühmel kabul edilmiştir.Kitābü'l-Ayn'da mühmeldir.
نصفAnlamlıOrtadan ikiye bölme; adalet, eşitlikBir şeyin tam ortası veya iki taraf arasında denge kurma, hakkaniyet.Kur'an'da geçer; denge ve ölçü ilişkisi vardır.
نفصAnlamlıTitreme, sıçrama, ürpermeSoğuktan veya korkudan titreme, sıçrayarak hareket etme.Kur'an'da geçmez; hareketin dağılması yönüyle hedef kökün sükûnetine zıttır.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
صفنMerkezİntizamlı, dengeli ve tetikte duruşAtın üç ayağına basıp birini dinlendirerek emir ve harekete hazır vaziyette beklemesi.Durgun görünen fakat anında patlamaya hazır potansiyel güç hali.
صففKomşuSıralanma ve saf tutmaNesnelerin veya canlıların yan yana gelerek kesintisiz bir sıra oluşturması.صفن kökü tek bir canlının kendi ayaklarını bitiştirip toplamasıyken, صفف çokluğun sıra oluşturmasıdır.
قومKomşuAyakta durma ve doğrulmaGenel anlamıyla bir canlının veya insanın dikey konuma gelmesi, dikilmesi.قوم kökünde özel bir estetik ayak pozisyonu veya teyakkuz şartı aranmaz.
ربطKomşuBağlama, nöbette durmaSavaş atlarını veya nöbetçileri sınır boyunda bağlı ve hazır tutma.ربط dışsal bir iple bağlama ve mekânsal konuşlanmayı; صفن canlının kendi beden disiplinini anlatır.
ثبتKomşuSarsılmadan yerinde kalmaBir noktaya çakılıp direnç gösterme ve kararlılık sergileme.ثبت hareketsizlik ve mukavemet eksenliyken, صفن her an ileri fırlayacak bir yay gerginliğindedir.
ركضZıtHızla koşma, atı sürme, kaçışmaAyakları hızla yere vurarak veya mahmuzlayarak intizamsız ve süratli hareket etme.صفن kökündeki toplanmış durağanlığın ve disiplinli teyakkuzun tam karşıtı olan kontrolsüz veya kinetik savrulmadır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaصفنAyakları toplayarak hazır durmaCanlının iç enerjisini dizginleyip intizamla beklemesi ve derli toplu duruşu.Kesin
LatinceStatio, compositusTetikte duruş, düzenli beklemeNöbet mevkisinde intizamla ve her an harekete hazır biçimde durmayı karşılar; atın spesifik duruşunu doğrudan vermez.Güçlü
İngilizcePoised standing, alert postureDengeli duruş, tetikte beklemeHarekete geçmeye hazır, gergin ama sakin vücut duruşunu ifade eder; kökteki atın tırnak duruşu özelliğini kısmen dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaGefasstes Verharren, Habachtstellungİntizamlı bekleyiş, hazırda durmaAskeri veya bedensel bir disiplinle emre hazır olma halini karşılar.Güçlü
FransızcaPosture d'alerte, maintienTetikte duruş, intizamlı vaziyetZarafet ve disiplin barındıran bekleyişi karşılar; kılıf veya torba anlam katmanını kapsamaz.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الصَّافِنَاتُÜç ayağı üzerine basıp bir tırnağının ucunu yere koyarak tetikte ve intizamla bekleyen seçkin savaş atlarıHz. Süleyman’a ikindi vakti sunulan, savaşa ve Allah yolunda cihada hazır, estetik ve disiplinli atların nitelendiği bağlam (Sâd 38:31).

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin masumiyeti ve dünya nimetleriyle ilişkisiHz. Süleyman kıssasında geçen safinat atlarının ibadeti unutturup unutturmadığı ve onların kurban edilip edilmediği tartışması.Peygamberin askeri teçhizata ve güce bakışının nefsani bir tutku değil, ilahi nizamın tecellisi oluşuna odaklanma.
FıkıhCihad hazırlığı ve namazda kıyam adabıNamazda ayakların saf düzeni içinde nasıl duracağı veya askeri hazırlık (ribât) kapsamında binek yetiştirme hükümleri.Hadiste geçen ayakları bitiştirme/hizalama tavsiyeleri ile namazda sükûnet ve ciddiyet hali.
TefsirSâd suresindeki kıssanın lafzî ve estetik tahliliKelimenin atların duruşundaki asaleti, disiplini ve sürat kabiliyetini gösteren özel bir terim olarak açıklanması.Üç ayak üzerinde dinlenip bir tırnağıyla yere basan, emre amade safkan at imgesi.
HadisCemaatle namazda duruş veya huzurda dikilme yasağıİnsanların bir hükümdar veya kişi önünde el pençe divan saf halinde dikilmesini (صفونا) yasaklayan rivayetler.Bir kimsenin önünde kul gibi saygı duruşuna geçilmesinin menedilmesi, bu duruşun yalnızca Allah'a has kılınması.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve kulluk bilinciSaf tutma ve teyakkuzİbadette bedenin ve zihnin dağılmasını önleyip emre amade olma hali.Kulun rabbinin huzurunda gereksiz hareketlerden arınmış, toplanmış ve sükûnet içindeki kıyamı.Güçlü
İlmiFizik ve mekanikPotansiyel enerjiKinetik harekete dönüşmeye hazır depolanmış kuvvet.Sistemin dağılmadan enerjisini dengeli bir sınır içinde muhafaza etmesi.Güçlü
SiyasiDevlet otoritesi ve orduDaimi teyakkuz ve caydırıcılıkSavaşa girmeden gücün varlığıyla nizamı koruma.Ordunun intizamlı ve anında sefere hazır duruşunun barışı ve caydırıcılığı temin etmesi.Güçlü
İktisadiKaynak yönetimiİhtiyat akçesi ve hazır rezervKriz anında devreye girmek üzere kilitlenmiş likit sermaye.Savrulmayan, büzgülü bir torbada (صفن) korunan ve ihtiyaç anında hemen kullanılabilen iktisadi güç.Muhtemel

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDurgun haldeki potansiyel enerji ve statik dengeBir cismin kuvvet alanı içinde dengede dururken her an kinetik enerjiye dönüşebilecek iş yapma kapasitesini bünyesinde saklaması hali.Güçlü
Beşeri bilimlerAskeri disiplin ve özdenetimBireyin veya topluluğun taşkın eylemlere kapılmaksızın kurallara kilitlenerek en yüksek verim anını beklemesi ve iradi kısıtlaması.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin sadece "safkan atlar" veya alelade "cins binekler" olarak tercüme edilip, lafızdaki özgül duruş, disiplin, sükûnet ve teyakkuz nüansının silinmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da bu ifade, askeri gücün gösteriş veya zevk için değil; nizam, cihad, adalet ve her an harekete hazır yüksek bir kurumsal ciddiyet için beslendiğini gösterir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin bağlamı yanlış anlaşıldığında Hz. Süleyman’ın lüks ve hobi düşkünü bir hükümdar gibi algılanması; teyakkuz halindeki meşru devlet gücünün bir zaafiyet veya sapma sanılması.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın kelime seçimindeki olağanüstü isabeti gösterir; sıradan bir at tasviri yerine, gücün doruğunda olup aynı zamanda mutlak bir disiplinle hareketsiz bekleyebilen varlıkların durumunu tek bir kelimeyle (الصَّافِنَاتُ) resmeder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin mülk ve iktidarla imtihanını, cihad hazırlığını ve askeri teçhizatın ilahi rıza doğrultusunda sevk ve idaresini konu edinen kıssa ayetlerinde belirleyicidir (özellikle Sâd suresi 31. ayet).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Maneviyatın maddî ve askeri güçten tecerrüd etmek olduğu yanılgısını düzeltir; en üstün peygamberi vasfın, en donanımlı askeri gücü elinde tutup onu ilahi zikir ve adaletin emrine amade kılmak olduğunu ortaya koyar.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAtın üç ayağı üzerinde durup bir ayağının tırnağını yere koyarak beklemesi; nesneleri toplayan ağzı büzgülü deri kap.
  • Soyut anlamDağılmayı önleyen yüksek disiplin, toplanmış içsel güç ve anında eyleme geçebilecek teyakkuz hali.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç potansiyelini kaybetmeksizin dengeli bir eşikte bekletmesi; caydırıcı askeri ve idari hazırlık.
  • LaTeX modeliS={x∈E∣∇V(x)=0,  Ep(x)>0,  dxdt=0  ⟹  ∥d2xdt2∣t+∥≫0}
  • LaTeX açıklamasıFormülde S, sistemin safinat duruşunu (denge ve teyakkuz kümesini); E, durum uzayını; V(x), potansiyel fonksiyonunu; ∇V(x)=0 ve dxdt=0, sistemin mevcut andaki statik dengesini ve sükûnetini; Ep(x)>0, bünyesinde birikmiş potansiyel enerjiyi; ∥d2xdt2∣t+∥≫0 ise dışsal bir emir veya tetikleme anında (t+) sistemin üreteceği ani ve yüksek ivmeyi temsil eder.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ص