في
ف - ي
جذر- الورود: ١٬٧٠١
- الآيات: ١٬٣٦٤
- الصيغ: ١٧
- المعاجم: ٦
معناه في القرآن: İçinde
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: فى
ملاحظاتي
المعاجم(٦)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٣٥باب اللفيف من الفاء
ف ي أ، ف أ و، ف أ ف أ، ف ي ف، ف و ف، ف و، ف ي، و ف ي، آ ف، أ ف ف مستعملات
فيأ:
الفيءُ: الظّلُّ، والجميع: الأفياء، يقال: فاء الفيءُ، إذا تحوّل عن جهةِ الغَداة.
وتفيّأت الشَّجَرَ: دخلت في أفيائها.
وفيّأت المرأة تفيّىء شعرها، أي: تحرّك رأسَها من الخُيَلاء، قال رؤبة: كأنّما فيّأنَ أثلاً جاثلا شبّه مشيهنّ بفيء الظلال.
والفيء: الغنيمة، والفعل منه أفاء، قال جل وعزّ: "ما أفاء الله
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٧٥في حرف خافض، وهو للوعاء والظرف وما قدِّر تقديرَ الوعاء. تقول: الماء في الإناءِ، وزيدٌ في الدار، والشكُّ في الخبر. وقد يكون بمعنى عَلَى كقوله تعالى: "ولأُصَلِّبَنَّكم في جُذوع النَّخل". وزعم يونس أنَّ العرب تقول: نزلت في أبيكَ، يريدون عليه. وربَّما استعمل بمعنى الباء، قال زيد الخيل:
ويركب يوم الرَوْعِ فيهـا فـوارسٌبَصيرون في طعن الأباهر والكُلى
أي بطعن الأباهر والكُلى.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٧٬٣٤٠باب حروف اللفيف من الفاء
فاء ، فأى ، فأفأ ، فيف ، فوف ، فو ، في ، وفا ، آف ، أف .
فاء : قال الله تعالى : ( فَإِن فَآءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ ) ( البقرة : 226 ) .
وقال الله تعالى : ( شَىْءٍ يَتَفَيَّأُ ظِلَالُهُ عَنِ ) ( النحل : 48 ) .
وقال الله تعالى : ( قَدِيرٌ مَّآ أَفَآءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِى الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٥٥٩: ( ي ( *!فِي ) بالكَسْر : ( حَرْفُ جَرَ ) مِن حَرُوفِ الإضافَةِ .
قالَ سِيْبَوَيْه : أَمَّا فِي فهي للوِعاءِ ، تقولُ : هو في الجِرابِ وفي الكِيسِ ، وهو في بَطْنِ أمِّه ؛ وكذا هو في الغُلِّ لأنَّه جَعَلَه إذا أَدْخَلَه فيه كالوِعاءِ ، وكذا في القُبَّةِ *!وفي الدّارِ ، وإن اتّسَعْتَ في الكَلامِ فهي على هذا ، وإنّما تكونُ كالمَثَل يُجاءُ بها لمَا يُقارِبُ الشيء ، وليسَ مِثْله ، انتَهَى .
قال
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬١٨٢المدخل: فىفِى
فِى ذ is a particle governing the gen. case [and used in the manners and senses expl in what here follows]. (T, S, M, Mughnee, K.) ― -b2- It relates to a receptacle; (Sb, S, M;) and, when used in a wider sense, to that which has some near resemblance thereto; (Sb, M;) [i. e.,] and also to what is considered as a receptacle: (S:) [in other words,] it denotes inclusion, or inbeing, (Msb,
فِى فِى ذ is a particle governing the gen. case [and used in the manners and senses expl in what here follows]. (T, S, M, Mughnee, K.) ― -b2- It relates to a receptacle; (Sb, S, M;) and, when used in a wider sense, to that which has some near resemblance thereto; (Sb, M;) [i. e.,] and also to what is considered as a receptacle: (S:) [in other words,] it denotes inclusion, or inbeing, (Msb, Mughnee, K, TA,) either in relation to place or in relation to time: (Mughnee, K, TA;) properly and tropically. (Msb, Mughnee, TA.) غُلِبَتِ الرُّومُ فِى أَدْنَى الْأَرْضِ وَهُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ فِى بِضْعِ سِنِينَ [The Greeks have been overcome in the nearer, or nearest, part of the land, and they, after the overcoming of them, shall overcome in some few years], in the Kur [xxx. 1 - 3], is an ex. of its relation to place and to time. (Mughnee.) And وَلَكُمْ فِى الْقِصَاصِ حَيٰوةٌ (tropical:) [And there is, to you, in retaliation, life, or an advantage, (respecting the meaning of which see art. حى,) in the Kur ii. 175,] is an ex. of its being used tropically, (Mughnee.) أَدْخَلْتُ الخَاتَمَ فِى أُصْبَعِى is an ex. of its relation to place, but the proposition is inverted [i. e. the meaning is I inserted my finger into the signet-ring]. (Mughnee.) [Using it properly,] you say, المَآءُ فِى الاـِنَآءِ [The water is in the vessel]: (S:) and هُوَ فِى الجِرَابِ [It is in the wallet,] and فِى الكِيسِ [in the purse]: and هُوَ فِى بَطْنِ أُمِّهِ [He is in the belly of his mother]: and هُوَ فِى الغُلِّ [He is in the shackle for the neck]: (M:) and زَيْدٌ فِى الدَّارِ [Zeyd is in the house], (S, M, * Msb,) or within the house, and in the midst of it, for فِى الدَّارِ, means دَاخِلِهَا, and وَسْطَهَا: (T:) and [using it tropically, you say,] الشَّكُّ فِى الخَبَرِ (assumed tropical:) [Doubt, or uncertainty, is in the information]. (S.) The saying فِيهِ عَيْبٌ [In him is a fault, or blemish], if relating to a real عَيْب, is proper; and if relating to an ideal عَيْب, tropical: the former is such as the amputation of the hand of the thief, and the redundance of a hand; and the latter, such as the runningaway of a slave. (Msb.) [When relating to time, it may in some cases be rendered In, or during; as in the phrase فِى أَيَّامٍ مَعْدُودَاتٍ, in the Kur ii. 139, i. e. In, or during, certain numbered days. اـِنَّ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِى شُغُلٍ فَاكِهُونَ, in the Kur xxxvi. 55, may be rendered (assumed tropical:) Verily the inmates of Paradise this day shall be in the midst of diverting occupation, cheerful, or happy. The phrase أَمَّا قَوْلُهُ كَذَا فِيهِ مَا فِيهِ, lit. (assumed tropical:) As to his saying thus, in it is what is in it, is used as a polite expression of objection, or contradiction; like فِيهِ تَأَمُّلٌ, q. v. In many instances, فِى may be rendered Of, or concerning, or in respect of; as in قَالَ فِيهِ كَذَا (assumed tropical:) He said of, or concerning, him, or it, thus; for قَالَ فِى ذِكْرِهِ كَذَا (assumed tropical:) He said in mentioning him, or it, thus, or فِى وَصْفِهِ in describing him, or it; or the like hence, for ex., one says كَتَبَ كِتَابًا فِى عِلْمِ اللُّغَةِ (assumed tropical:) He wrote a book of, or concerning the science of lexicology: and hence, in the Kur ii. 133, أَتُّحَاجُّونَنَا فِى اللّٰهِ (assumed tropical:) Do ye argue with us concerning, or in respect of, God?] ― -b3- It also denotes concomitance, (Mughnee, K,) and (K) in this ease (Mughnee) it is syn. with مَعَ. (Msb, Mughnee, K.) Thus in the phrase, قَالَ ادْخُلُوا فِى أُمَمٍ [He shall say, Enter ye with peoples]. (Msb, Mughnee, TA,) in the Kur [vii. 36]: (Msb, TA:) or, as some say, the meaning is, فِى جَمَاعَةِ أُمَمٍ [in the company of peoples]. (Mughnee.) Thus. too, in the phrase, in the Kur [xlvi. 15], فِى أَصْحَابِ الجَنَّةِ [With the inmates of Paradise]. (Msb, TA.) [Or in these and similar instances, فِى may be rendered, more agreeably with the primary signification, as meaning Among.] In the K, the meaning as denoting concomitance and that which is identical with مَعَ are made distinct: and it has been said that بِ denotes the continuance of concomitance and مَعَ denotes its commencement; though this is not invariably the case. (MF, TA.) [Hence it is used to denote a combination of two qualities: as in the phrase طُولٌ فِى اسْتِرْخَآءٍ (assumed tropical:) Length together with laxness: (occurring in the K voce طَنَبٌ:) and سَوَادٌ فِى حُمْرَةٍ (assumed tropical:) Blackness blending with redness: and the like. And in like manner it is used to denote the combination of the length and breadth of a thing: as in the phrase طُولُهُ عِشْرُونَ ذِرَاعًا فِى ثَلَاثِ أَذْرُعٍ عَرْضًا Its length is twenty cubits with (or as we say by) three cubits in breadth: in which case the number of square cubits is expressed by the phrase عِشْرُونَ فِى ثَلَاثٍ as though meaning Twenty as a multiplicand with three as its multiplier; i. e. twenty multiplied by three: see ضَرَبَ as signifying “ he multiplied. ”]. ― -b4- It also denotes the assigning of a cause. (Msb, Mughnee, K.) Thus in the phrase فِى أَرْبَعِينَ شَاةٌ i. e. On account, or because, of completing [the possession of] forty sheep or goats, [the giving of] a sheep or goat [for the poor-rate] is incumbent [on the possessor: or this may be rendered, in the case of the possession of forty, a sheep or goat is to be given]. (Msb.) And thus in the saying, [in the Kur xii. 32,] فَذٰلِكُنَّ الَّذِى لُمْتُنَّنِى فِيهِ [And that is he because of whom ye blamed me]. (Mughnee.) Thus also in the saying, in a trad., اـِنَّ امْرَأَةً دَخَلَتِ النَّارَ فِى هِرَّةٍ حَبَسَتْهَا [Verily a woman entered the fire of Hell because of a she-cat which she confined without food]. (Mughnee.) [And thus in the phrase أَسْلَفَ فِى كَذَا He paid in advance, or beforehand, for, or on account of, such a thing.] ― -b5- It also denotes superiority; (Mughnee, K, TA;) i. e. (TA) it is used in the sense of عَلَى. (T, S, M, Msb, TA.) Thus in the saying, in the Kur [xx. 74], وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ فِى جُذُوعِ النَّخْلِ [And I will assuredly crucify you upon the trunks of palm-trees]. (T, S, Msb, Mughnee, TA.) And so in the verse of 'Antarah cited voce سَرْحٌ. (T, M, Mughnee, TA.) And Yoo asserts that the Arabs say, نَزَلْتُ فِى أَبِيكَ, meaning عَلَيْهِ [i. e. I alighted, or descended and stopped, &c., at the abode of thy father]. (S.) ― -b6- It is also syn. with بِ, (T, S, M, Mughnee, K,) sometimes. (S.) Thus in the saying of Zeyd-el-Kheyl, وَتَرْكَبُ يَوْمَ الرَّوْعِ فِيهَا فَوَارِسُ بَصِيرُونَ فِى طَعْنِ الأَبَاهِرِ والكُلَى (S, Mughnee, TA,) meaning, بِطَعْنِ الاباهر والكلى [i. e. And horsemen skilful in piercing the aortas and the kidneys ride in the day of fear therein]. (S, TA.) And thus in a verse cited by Fr, أَرْغَبُ is made trans. by فِى and عَنْ instead of بِ and عَنْ. (T, TA.) [Thus, also, لَيْسَ فِى شَىْءٍ is sometimes used for لَيْسَ بِشَىْءٍ, meaning It is nought; or not of any account or weight; &c.: see more in art. شيأ.] ― -b7- It is also syn. with اـِلَى. (Mughnee, K.) Thus in the Kur [xiv. 10], فَرَدُّوا أَيْدِيَهُمْ فِى أَفْوَاههم [And they put their hands to their mouths]. (Mughnee, TA.) ― -b8- It is also syn. with مِنْ. (M, Mughnee, K, TA.) Thus in the Kur [xxvii. 12], فِى تِسْعِ آيَاتٍ [Of, or among, nine signs]. (M, TA.) And in the saying, خُذْ لِى عَشْرًا مِنَ الاـِبِلِ فِيهَا فَحْلَانِ [Take thou for me ten of the camels; of, or among, them let there be two stallions. (M, TA.) [Thus too in the saying هُوَ فِى أَصْلِ قَوْمِهِ He is of, or among, the purest in race, &c., of his people: and the like thereof.] ― -b9- It also denotes comparison; and this is when it occurs between a preceding [mention of a] thing excelled and a following [mention of a] thing excelling: as in the saying, [in the Kur ix. 38,] فَمَا مَتَاعُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا فِى الْآخِرَةِ اـِلَّا قَلِيلٌ [But the enjoyment of the present life, in comparison with that which is to come, is no other than little]. (Mughnee, K.) ― -b10- It is also used for compensation; and this is when it is redundant as a compensation for another [فِى] which is suppressed: as in the saying, ضَرَبْتُ فِيمَنْ رَغِبْتَ for ضَرَبْتُ مَنْ رَغِبْتَ فِيهِ [I beat, or struck, him whom thou desiredst]: (Mughnee, K:) but this is allowed by Ibn-Mلlik alone. (Mughnee.) ― -b11- And it is used for corroboration: (Mughnee, K:) this is when it is redundant without its being for compensation: and this El-Fلrisee allows in a case of necessity in verse; citing as an ex., أَنَا أَبُوا سَعْدٍ اـِذَا اللَّيْلُ دَجَا تَخَالُ فِى سَوَادِهِ يَرَنْدَجَا [I am Aboo-Saad; when the night becomes dark, thou imagining its blackness to be black leather]. (Mughnee.) And it is thus used in the saying, in the Kur [xi. 43], وَقَالَ ارْكَبُوا فِيهَا [for ارْكَبُوهَا, i. e. And he said, Embark ye therein, the like of which occurs also in xviii. 70 and xxix. 65], (Mughnee, K,) accord. to some. (Mughnee.) -A2- فِى as a prefixed noun in the gen. case, syn. with فَم, and فِىَّ as syn. with فَمِى, see voce فُوهٌ, in art. فوه.
فَىَّ فَىَّ ذ is a word expressive of wonder: they say, يَا فَىَّ مَا لِى أَفْعَلُ كَذَا [O my wonder! What has happened to me that I do thus?]: or it is expressive of regret on account of a thing that is passing away [so that this exclamation may be rendered Oh! What has happened to me &c.]: Ks says that it is not to be written withء [though it is so written in several of the lexicons in art. فيأ, i. e. فَىْءَ]; and that it means يَا عَجَبِى [as first expl. above]: and in like manner one says, يَا فَىَّ مَا أَصْحَابُكَ [O my wonder! What are thy companions? i. e. what manner of men are thy companions? ما here denoting interrogation respecting qualities, or attributes; as in the Kur xxvi. 22]: and he says that ما in this case occupies the place of a noun in the nom. case. (M, TA.) Ks is also related to have said that some of the Arabs express wonder by فَىَّ and هَىَّ and شَىْءَ; and some add مَا, saying يَا فَيَّمَا and يَا هَيَّمَا and يَا شَيْئَمَا, meaning How good, or beautiful, is this! the K is faulty here; mentioning only يَا فَيَّمَا, and explaining it as denoting wonder. (TA.)
تَفِيَّةٌ تَفِيَّةٌ ذ : see تَفِيْئَةٌ, in art. فيأ.
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٨٦فِي
فِي
a. In; during.
b. About, concerning, of.
c. With.
d. At.
e. For, on account of.
f. To.
g. Amongst, among.
h. In comparison with.
المَاءُ فِي الاِنَآءِ
المَاءُ فِي الاِنَآءِ
a. The water is in the vessel.
فِي البَيْت
فِي البَيْت
a. In the house.
فِيْهِ عَيْبٌ
فِيْهِ عَيْبٌ
a. In him ( is ) a fault.
فِي أَيَّامٍ مَعْدُوْدَةٍ
فِي أَيَّامٍ مَعْدُوْدَةٍ
a. In, during
الصيغ(١٧)
- فِيİçindeمعانٍ أخرى: ٣(فِي)×١٬١٨٦
- فِيهَاOradaمعانٍ أخرى: ٢(فِيهَا)×٢٤١
- فِيهِOnun içindeمعانٍ أخرى: ٤(فِيهِ)×١٢٧
- وَفِيVe içindeمعانٍ أخرى: ٣(وَفِي)×٣٣
- لَفِيİçinde(لَفِي)×٢٩
- فِيمَاŞey hakkındaمعانٍ أخرى: ١(فِيمَا)×٢٣
- فِيهِمْOnların içindeمعانٍ أخرى: ٢(فِيهِمْ)×١٦
- فِيكُمْİçinizdeمعانٍ أخرى: ١(فِيكُمْ)×١١
- فِيهِنَّOnların içinde(فِيهِنَّ)×٩
- فِيهِمَاİkisinin içinde(فِيهِمَا)×٨
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧١٢ (الإجمالي: ١٬٢٣٢)
- أرض
الآيات المشتركة: ٢٧٩ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- خلد
الآيات المشتركة: ٧٢ · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- سمو
الآيات المشتركة: ١٥٣ · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- دنو
الآيات المشتركة: ٧٨ · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
- أله
الآيات المشتركة: ٥٥٣ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- جري
الآيات المشتركة: ٤٧ · Cariye yelkenli sandal demektir
- أخر
الآيات المشتركة: ١٠٩ · Uhur ense demektir
- نهر
الآيات المشتركة: ٦٠ · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
- فسد
الآيات المشتركة: ٣٥ · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- ريب
الآيات المشتركة: ٢٩ · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
- سبل
الآيات المشتركة: ٨٠ · Biribirini kesen yoldur
- خلف
الآيات المشتركة: ٦٠ · Half : Ense demektir
الآيات التي ورد فيها(١٬٣٦٤)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ١٬٣٦٤؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ
İçinde
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ
İçinde
اللَّهُ يَسْتَهْزِئُ بِهِمْ وَيَمُدُّهُمْ فِي طُغْيَانِهِمْ يَعْمَهُونَ
İçinde
مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ
İçinde
أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ
İçinde
وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ
İçinde
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
İçinde
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
İçinde
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا …
İçinde
فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ
İçinde
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | في |
| Yapı | Edat veya işlev sözü |
| Özel Durum | İki harfli cer edatı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ب, على, لدن |
| Zıt Kök | خارج |
| Çekirdek Özet 1 | Zarfiyet; bir şeyin belirli bir hacim, sınır veya mekân dâhilinde bulunması |
| Çekirdek Özet 2 | Zamansal, mekânsal, psikolojik ve ontolojik kuşatılmışlık ile durum zarfiyeti |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın, olayın veya eylemin gerçekleştiği çerçeveyi belirleyen kap fonksiyonu |
| Kritik Hata Riski | Edatın yalnızca fiziksel mekân bildiren dar bir içreklik anlamıyla sınırlanıp sebep, refakat ve kuşatma bağlamlarının göz ardı edilmesi |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| في | Açıklık, giriş, kap veya sınır içine alma işlevi | Veri bulunamadı | İki harfli müstakil bir edat ve işlev sözü olduğundan üçlü kök türetim eki bulunmamaktadır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ف | Ağız | Açıklık, giriş, kap, içine alma veya çevreleyen sınır |
| ي | El ve kol | İş, eylem, temas, yönelim ve bir çerçeveye dâhil olma |
| في | Ağız ve el imgesi | Bir kabın veya sınırın içine girerek orada tutunma, yerleşme ve eylemini o çerçevenin dâhilinde sürdürme hareketi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin, canlının veya durumun başka bir cismin, kabın veya fiziki sınırın içinde yer alması (hakiki zarfiyet) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Klasik nahivciler ve en erken sözlük kaynaklarında sıfat ve zarfiyet harfi (harf-i cer) olarak tespiti: في حرف من حروف الصفات |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Sîbeveyhi el-Kitâb, Lisânü’l-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça في edatı, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda zarfiyet bildiren özgün yapılardan biridir. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) zarfiyet işlevi ezici çoğunlukla tek harfli ب önekiyle karşılanırken, Arapçada ve Güney Sami dillerinde (Eski Güney Arapça / Sabaice) müstakil bir zarfiyet edatı olarak في biçimi gelişmiştir. Filolojik değerlendirmelerde bu edatın, Proto-Semitik dil evresindeki ağız, açıklık ve giriş anlamına gelen *pay- / *p- kökünden (Arapça فوه veya ف) türeyip gramatikleşerek içindelik ve dâhil oluş bildiren bir edata dönüştüğü kabul edilir. Nitekim Ge'ez (Etiyopya) dilinde af / afe biçimlerinin ağız anlamından mekânsal açıklık ve dâhil oluş zarfına doğru semantik genişleme göstermesi bu süreci destekler. Arapçada في, nesnel hacim sınırlarından zihni, zamansal ve mecazi zarfiyet katmanlarına kadar genişleyen temel bir ilişki kurucu işlev kazanmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Carl Brockelmann Grundriss der vergleichenden Grammatik der semitischen Sprachen.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Zarfiyyet harfi | Bir sınır, kap veya durum içine yerleşmeyi kuran edatlaşma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Sabaice fy / f- | İçindelik ve yer belirten gramatikal edat kullanımı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Proto-Semitik *pay- (ağız/giriş) | Giriş ve ağız organ isminden içreklik bildiren edata doğru gramatikleşme | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs, Brockelmann, Lisânü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| في | Anlamlı | İçinde olma, zarfiyet | Bir kabın, mekânın, zamanın veya halin sınırları dâhilinde bulunma | Hedef edat kökü |
| يف | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde kök yapısı olarak kullanılmaz |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| في | Merkez | Zarfiyet ve içindelik | Bir sınırın veya kabın doğrudan dâhiline yerleşme | Mekân, zaman veya hal bakımından kuşatılma |
| ب | Komşu | Bitişiklik ve vasıta | Sınıra dâhil olmaktan ziyade temas, yapışma veya vasıta olma | Nesneye tutunma ve onunla birlikte bulunma |
| على | Komşu | Üstünlük ve istila | İçine girmek yerine üstüne çıkma, basma veya hükmetme | Dikey temas ve hâkimiyet ilişkisi |
| لدن | Komşu | Yakınlık ve başlangıç | İçinde bulunulan durum değil, bir kaynağın doğrudan yanı ve huzuru | Kaynaktan çıkış ve yakınlık noktası |
| خارج | Zıt | Dışsallık ve ayrılma | Sınırların ve kabın dışında kalma veya oradan bütünüyle çıkma | Kuşatıcı çerçeveden kopuş |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | في | Zarfiyet, içreklik | Mekânsal, zamansal ve durumsal kapsanma hali | Kesin |
| Latince | in, intra | İçinde, içine | İçindelik ve dâhil oluşu karşılar, durum ve sebep nüanslarını kısmen dışarıda bırakır | Kesin |
| İngilizce | in, within, inside | İçinde, dâhilinde | Fiziksel ve soyut zarfiyeti verir, Kur'an'daki sebebiyet veya refakat bağlamlarını tek başına karşılamaz | Kesin |
| Almanca | in, innerhalb | İçinde, sınırları dâhilinde | Mekân ve zaman çerçevesini belirtir, durum zarfiyetinin bazı nüanslarını kapsamaz | Kesin |
| Fransızca | dans, en | İçinde | Mekânsal ve zamansal kapsayıcılığı karşılar, bağlamsal sebebiyet boyutunu tam yansıtmaz | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Hakiki zarfiyet | Mekânsal ve maddesel içindelik | Kalplerde olan hastalık veya gemilerin denizde akması bağlamı (Bakara 2:10, Lokmân 31:31) |
| Zamansal zarfiyet | Süreç ve vakit kuşatılmışlığı | Belirli geceler, aylar veya günler içindeki eylemler (Bakara 2:197, Tevbe 9:36) |
| Hal ve durum zarfiyeti | İçinde bulunulan manevi ve ontolojik hal | İnsanın hüsran veya derin bir sapıklık içinde bulunması (Mü'minûn 23:71, Asr 103:2) |
| Sebebiyet (ta‘lîl) | Bir şeyin sebebiyle veya uğrunda olma | Yapılan eylemler veya zulüm sebebiyle cezalandırılma ya da Allah yolunda gayret bağlamı (Ankebût 29:69) |
| İstila (على manasında) | Üzerine çıkma veya asılma | Hurma kütükleri üzerine asılma ifadesindeki kuşatıcı temas hali (Tâhâ 20:71) |
| Ma‘iyyet (birliktelik) | Bir toplulukla beraber bulunma | Geçmiş ümmetlerin arasına veya cennet ehlinin içine dâhil olma bağlamı (A'râf 7:38, Fecr 89:29) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mekân ve tenzih bahisleri | Allah hakkında mekân ve zarfiyet isnadının reddi; ayetlerdeki ifadenin kuşatma ve hâkimiyet olarak tevili | Zarfiyetin maddeden arındırılarak egemenlik ve ilim kuşatmasına dönüşmesi |
| Fıkıh | Akit, şart ve ceza metinleri | Belirli bir süre veya mekân dâhilinde yapılan taahhütlerin sınırları ve kasam ifadeleri | Zamansal ve mekânsal sınırın bağlayıcı kap olarak belirlenmesi |
| Tefsir | Dilbilimsel ve edebi tahlil | Edatın hakiki ve mecazi zarfiyet, istila, ta‘lîl ve musâhabet kullanımlarının ayrıştırılması | Metnin akışına göre edatın anlam genişlemesi ve bağlamsal fonksiyonu |
| Hadis | Eylemlerin sonuçları ve sevap/ceza | Bir amelin karşılığı veya bir günahtan ötürü azap görme (örneğin hapsedilen bir hayvan sebebiyle azap) | Sebebiyet bildiren ta‘lîl vurgusu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve hidayet alanı | İman veya sapıklık dairesi | Durumsal kuşatma | İnsanın tercihiyle girdiği ve tüm varlığını saran ahlaki ve manevi iklim | Kesin |
| İlmi | Kavramsal çerçeve | Tanım ve kategori kabı | Sınırlama ve tasnif | Bir kavramın veya nesnenin kendi sınırları dâhilinde ele alınması ve tanımlanması | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve egemenlik alanı | Yargı yetkisi ve egemenlik dairesi | Meşruiyet sınırı | Otoritenin ve yasanın geçerli olduğu yetki alanının tayini | Güçlü |
| İktisadi | Mülkiyet ve pazar dairesi | Tedavül ve dolaşım alanı | Finansal çerçeveleme | Mal ve hakların belirli bir pazar veya akit sahası içinde el değiştirmesi | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Küme üyeliği ve topolojik kapsama | Bir elemanın bir kümenin alt uzayı veya kapalı hacmi içinde yer alması bağıntısı () | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal ve toplumsal çevreleme | Bireyin içine doğduğu veya eylemde bulunduğu sosyal normlar, statüler ve bağlamsal yapı dâhilinde davranması | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | في edatını yalnızca Türkçedeki «-de / -da» ekine veya fiziki bir kutunun içine eşdeğer görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Fiziksel kabın ötesinde psikolojik durumları, zaman dilimlerini, varoluşsal halleri, birlikteliği ve sebebiyeti içeren çok katmanlı zarfiyet |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Edatın sebep (uğrunda/sebebiyle) veya hal (kuşatılmış vaziyette) bildirdiği ayetlerin mekanikleştirilip mesajın manevi derinliğinin kaybolması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da 1700'den fazla geçen temel bir bağlaç ve cer edatı olup insan eylemlerinin, manevi durumların ve ilahi yasaların hangi çerçevede vuku bulduğunu tayin eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın psikolojik durumunu anlatan (kalplerde hastalık, hüsran içinde olma), ahiret tasvirlerini kuran (cennet ve cehennemdeki ebediyet) ve ilahi iradenin evrendeki tecellilerini bildiren ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mekân algısını yalnızca üç boyutlu coğrafi alan zanneden dar bakışı aşındırarak durumların, niyetlerin ve sonuçların da birer zarf (kap) olduğunu kavratır. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir nesnenin veya varlığın başka bir cismin, kabın veya fiziksel sınırın dâhiline girmesi ve orada yerleşmesi hali.
- Soyut anlamBir eylemin, şahsın veya kavramın belirli bir manevi durum, zaman dilimi, sebep veya ilahi yasa çerçevesi tarafından kuşatılması.
- Sistematik karşılıkMantıksal ve ontolojik sınır tayini; varoluşsal eylemlerin cereyan ettiği koordinat sistemini ve koruyucu ya da hapsedici kabı belirleme fonksiyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde gözlemlenen veya eylemde bulunan varlığı, bu varlığı kuşatan zaman, mekân, durum veya sebepten oluşan zarfiyet alanını, ise tüm bu süreçlerin cereyan ettiği evrensel ve ilahi varlık alanını temsil eder; edat, elemanının çerçevesi dâhilinde bulunma bağıntısını formüle eder.