قصو
ق - ص - و
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ٦
معناه في القرآن: Daha uzak
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: قصو/ي
ملاحظاتي
المعاجم(٦)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٨٤القاف والصاد و"وايء" معهما
ق ص و، و ق ص، ق ي ص، ص ي ق مستعملات قصو: القًصْوُ: قطع أذن البعير، وناقة قَصْواءُ، وبعير مَقْصُوُّ، والقياس أَقْصَى، ولم يقولوا، وقَصَوْتُ الأذن: قَطَعتُ من طرفها قطعة.
وقَصَا يَقْصُو قُصُوّاً أي تنحى في كل شيء، والقاصية من الناس ومن المواضع: المتنحي، يقال: هي القُصْوَى والقُصْيا، وما جاء من فُعْلَى من بنات الواو يحول إلى الياء نحو: الدنيا من دنوت وأشباهه غير القُصوى،
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٧٬٥٩٢المدخل: قصو/ي(باب القاف والصاد وما يثلثهما)
(قصع) القاف والصاد والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تطامُنٍ في شيء أو مطامَنةٍ له. من ذلك القَصْعَة، وهي معروفة، سمِّيت بذلك للهَزْمة. والقاصِعاء: أوَّل جِحَرة اليَربوع، وقياسُها ما ذكرناه. وقد تقَصَّع، إذا دخلَ قاصِعاءَه. قال:
فوَدَّ أبو ليلى طُفيلُ بنُ مالكٍ *** بمُنعَرَجِ السُّوبان لو يَتَقَصَّعُ([1])فأمَّا قَصْع النّاقة بجِرّتها فقالوا: هو أن ترُدَّها في جوفها.
(باب القاف والصاد وما يثلثهما) (قصع) القاف والصاد والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على تطامُنٍ في شيء أو مطامَنةٍ له. من ذلك القَصْعَة، وهي معروفة، سمِّيت بذلك للهَزْمة. والقاصِعاء: أوَّل جِحَرة اليَربوع، وقياسُها ما ذكرناه. وقد تقَصَّع، إذا دخلَ قاصِعاءَه. قال: فوَدَّ أبو ليلى طُفيلُ بنُ مالكٍ *** بمُنعَرَجِ السُّوبان لو يَتَقَصَّعُ([1])فأمَّا قَصْع النّاقة بجِرّتها فقالوا: هو أن ترُدَّها في جوفها. والماء يَقْصَعُ العطش: يقتلُه ويذهبُ به. قال: * فانصاعَتِ الحُقْبُ لم تُقْصَع صَرائِرُها([2]) * وقصَعتُ ببُسْط كَفِّي هامتَه: ضربْتُها. وقَصَعَ الله به، إذا بَقِيَ قمِيَّاً لا يَشِبُّ ولا يزداد، وهو مقصوعٌ وقصيعٌ. (قصف) القاف والصاد والفاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على كسرٍ لشيء. ولا يُخْلِف هذا القياسُ. يقال: قصَفت الرِّيحُ السفينةَ في البحر. وريحٌ قاصف([3]). والقَصِف: السَّريع الانكِسار. والقَصِيف: هشيم الشَّجر. ومنه قولُهم: انقصفوا عنه، إذا تركوه. وهو مستعار. والأقْصَف: الذي انكسرت ثَنِيَّتُه من النِّصف. ورعدٌ قاصف، أي شديد. وقياس ذلك كأنَّه يكاد يَقصِف الأشياءَ بشدَّته. يقولون: بَعثَ الله تعالى عليهم الرِّيحَ العاصف، والرّعدَ القاصف. ومنه القَصْف: صَرِيف البَعير بأسنانه. فأمَّا القَصْف في اللَّهو واللَّعِب فقال ابنُ دريد([4]): لا أحسبه عربيَّاً. وليس القَصْف الذي أنكَرَه ببعيدٍ من القياس الذي ذكرناه، وهو من الأصوات والجَلَبة. وقياسه في الرَّعد القاصف، وفي صَريف البَعير بأسنانِه. (قصل) القاف والصاد واللام أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدلُّ على قطعِ الشيء. فالقَصْل: القَطْع. يقال قَصَله، إذا قطَعَه. والقَصِيل معروف، وسمِّي بذلك لسُرعة اقتصاله([5])، لأنَّه رَخْص. وسيف مِقْصَلٌ: قطّاع، وكذلك القَصَّال. ولسانٌ مِقْصَل على التشبيه. والقِصْل: الرَّجْل الضّعيف، لأنَّه منقطِع. فأمَّا القُصَالة فما يُعْزَل من البُرِّ ليُداسَ ثانيةً، فإن كان صحيحاً فقياسُه قريب. (قصم) القاف والصاد والميم أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على الكسر. يقال: قصَمْت الشيء قَصْماً. والقُصَم: الرّجُل يَحطِم ما لَقي. وقال الله تعالى:﴿وَكَمْ قَصَمْنَا مِنْ قَرْيَةٍ كَانَتْ ظالِمَةً﴾ [الأنبياء 11] أراد -والله أعلمُ- إهلاكَه إيّاهم، فعبَّر عنه بالكسر. والقَصِيمة والقَيْصوم: نبتان. (قصو/ي) القاف والصاد والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على بُعدٍ وإبعاد. من ذلك القَصَا: البُعْد. وهو بالمكان الأقصَى والنَّاحيةِ القُصوَى. وذهبتُ قَصا فلانٍ، أي ناحيته. ويقال: أحاطُونا القَصَا. أي وقفوا منّا بين البعيد والقريب غير أنَّهم مُحِيطون بنا كالشَّيءِ يَحُوط الشَّيءَ يحفظه. قال: فحَاطُونا القَصَا ولقد رأونا *** قريباً حيثُ يُستَمَع السِّرارُ([6]) وأقصَيتُه: أبعدتُه. والقَصِيّةُ من الإبل: المودوعة الكريمة لا تُجهَد ولا تُرْكَب، أي تُقصَى إكراماً لها. فأمَّا النّاقةُ القَصْواء فالمقطوعة الأذُن. وقد يمكن هذا على أنَّ أذنَها أُبعِدَت عنها حين قُطعت. ويقولون: قصَوتُ البعيرَ فهو مقصُوٌّ: قطعت أذنَه. وناقةٌ قَصْواء، ولا يقال بعيرٌ أقصَى. (قصب) القاف والصاد والباء أصلان صحيحان، يدلُّ أحدهما على قَطْع الشّيء، ويدلُّ الآخَر على امتدادٍ في أشياءَ مجوَّفة. فالأوّل القَصْب: القَطْع؛ يقال قَصَبْته قَصْباً. وسمِّي القصَّابُ قصّاباً لذلك. وسيف قَصَّابٌ، أي قاطع. ويقال: قَصَبْتُ الدّابةَ، إذا قطعتَ عليه شُربَه قبل أن يَرْوَى. ومن الباب: قَصَبت الرّجُل: إذا عبتَه، وذلك على معنى الاستعارة. والأصل الآخر: الأقصاب: الأمعاء، واحدها قُصْب. والقَصَب معروف، الواحدة قَصَبة. والقَصْباء: جمع قَصَبة أيضاً. والقَصَب: أنابيبُ من جوهر. وفي الحديث: "بَشِّرْ خَدِيجةَ ببيتٍ في الجَنّة من قَصَب، لا صَخَب فيه ولا نَصَب". والقَصَب: عُروق الرّئة. والقَصَب. مخارِجُ الماء من العيون؛ وهذا على معنى التشبيه. والقُصّاب: المَزَامير. قال: وشاهِدُنا الجُلُّ والياسَمِيـ *** ـنُ والمُسمِعاتُ بقُصَّابِها([7])ومن الباب القَصائِب: الذوائب، واحدتها قَصِيبة. ويقال القُصَّابة: الخُصْلة من الشَّعر. (قصد) القاف والصاد والدال أصولٌ ثلاثة، يدلُّ أحدها على إتيانِ شيءٍ وأَمِّه، والآخَر على اكتنازٍ في الشيء. فالأصل: قصَدته قَصْداً ومَقْصَداً. ومن الباب: أقْصَدَه السَّهمُ، إذا أصابه فقُتِل مَكانَه، وكأنّه قيلَ ذلك لأنَّه لم يَحِد عنه([8]). قال الأعشى: فأقْصَدها [سهمي] وقد كان قبلها *** لأمثالها من نِسوَةِ الحيِّ قانِصَا([9])ومنه: أقْصَدَتْه حَيَّةٌ، إذا قتلَتْه. والأصل الآخر: قَصَدْت الشيءَ كسرته. والقِصْدَة: القِطْعة من الشيء إذا تكسَّر، والجمع قِصَدٌ. [ومنه قِصَدُ] الرِّماح. ورمحٌ قَصِد، وقد انقَصَد. قال: ترى قِصَدَ المُرّانِ تُلْقَى كأنَّها *** تذرُّعُ خُِرصانٍ بأيدِي الشَّواطبِ([10])والأصل الثالث: الناقة القصيد: المكتنِزة الممتلِئة لحماً. قال الأعشى: قطعتُ وصاحِبي سُرُحٌ كِنازٌ *** كرُكْنِ الرَّعْنِ ذِعْلِبَةٌ قَصيد([11])ولذلك سمِّيت القصيدةُ من الشِّعر قصيدةً لتقصيد أبياتها، ولا تكون أبياتُها إلاَّ تامَّة الأبنية. (قصر) القاف والصاد والراء أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على ألا يبلُغَ الشّيءُ مدَاه ونهايتَه، والآخر على الحَبْس. والأصلان متقاربان. فالأوّل القِصَر: خلافُ الطُّول. يقول: هو قَصيرٌ بيِّن القِصَر. ويقال: قصَّرتُ الثَّوبَ والحبلَ تَقصيراً. والقَصْر: قَصْر الصّلاة: وهو ألاَّ يُتِمّ لأجل السّفَر. قال الله تعالى: ﴿فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاَةِ﴾ [النساء 101]. والقُصَيْرى: أسفل الأضلاع، وهي الواهنة. والقُصَيْرى: أفْعَى، سمِّيت لقِصَرها. ويقال أقْصَرت الشَّاةُ، إذا أسنَّتْ حتَّى تقصُرَ أطرافُ أسنانها. وأقصَرت المرأة: ولدت أولاداً قِصاراً. ويقال: قصَّرتُ في الأمرِ تقصيراً، إذا توانيت، وقصَرْت عنه قُصوراً: عَجَزت. وأقصرت عنه إذا نزعتَ عنه وأنت قادرٌ عليه. قال: لولا علائقُ من نُعْمٍ عَلِقْتُ بها *** لأقْصرَ القلبُ مِنِّي أيَّ إقصارِ([12])وكل هذا قياسُه واحد، وهو ألاّ يبلُغَ مدَى الشّيء ونهايتَه. والأصل الآخر، وقد قلنا إنهما متقاربان: القَصْر: الحبس، يقال: قَصَرْتُه، إذا حبستَه، وهو مقصور، أي محبوس، قال الله تعالى: ﴿حُورٌ مَقْصُوراتٌ في الخِيَامِ﴾ [الرحمن 72]. وامرأةٌ قاصِرَة الطَّرف: لا تمدُّه إلى غيرِ بَعلِها، كأنَّها تحبِس طرْفَها حَبْساً. قال الله سبحانه: ﴿فِيهِنَّ قَاصِرَاتُ الطَّرْفِ﴾ [الرحمن 56]. ومن الباب: قُصارَاك أن تفعَلَ كذا وقَصْرُكَ، كأنَّه يراد ما اقتصرت عليه وحَبَسْتَ نفسَك عليه. والمقاصر: جمع مقصورة، وكلُّ ناحيةٍ من الدار الكبيرة إذا أحيط عليها فهي مقصورة. وهذا جائزٌ أن يكون من القياس الأوَّل. ويقولون: فرسٌ قَصِيرٌ: مقرَّبة مُدْناةٌ لا تُترك تَرود، لنَفاستها عند أهلها. قال: تراها عند قُبَّتِنا قصيراً *** ونبذُلُها إذا بَاقَتْ بَؤُوقُ([13]) وجارية قَصِيرةٌ وقَصُورةٌ من هذا. والتِّقصار: قلادةٌ شبيهة بالمِخْنَقة، وكأنَّها حُبِست في العُنق. قال: ولها ظبيٌ يؤرِّثها *** جاعلٌ في الجِيد تِقصارَا([14])ومن الباب: قَصْر الظَّلامِ، وهو اختلاطُه. وقد أقبلَتْ مَقاصر الظَّلام، وذلك عند العشيّ. وقد يمكن أنْ يُحمَل هذا على القياس فيقال: إنَّ الظَّلامَ يَحبِس عن التصرُّف. ويقال: أقصَرْنا، إذا دخلْنا في ذلك الوقت. ويقال لذلك الوقت المَقْصَرة([15])، والجمع مَقاصر. قال: فبعثتُها تَقِص المَقاصِر بعدما *** كَرَبتْ حياةُ النّار للمتنوِّرِ([16])ومما شذَّ عن هذا الباب القَصَر: جمع قَصَرة، وهي* أصلُ العُنق، وأصل الشجرة، ومُستغلَظُها. وقرئت: ﴿إنَّهَا تَرْمِي بِشَرَرٍ كالْقَصَرِ([17])﴾ [المرسلات 32]. والقَصَر: داءٌ يأخذ في القصَر. والله أعلم. --------------ـــ ([1]) لأوس بن حجر في ديوانه 11. ([2]) لذي الرمة كما سبق في حواشي (صر). وعجزه: * وقد نشحن فلا ري ولا هيم * ([3]) في المجمل: "وهي ريح قاصف". ([4]) الجمهرة (3: 81). ([5]) في الأصل: "انفصاله"، صوابه في اللسان. ([6]) لبشر بن أبي خازم في المفضليات (2: 141) واللسان (قصا). ([7]) البيت للأعشى في ديوانه 121 واللسان (قصب، جلل). ([8]) في الأصل: "فكأنه قد قبل ذلك لأنه لم يجد عنه". ([9]) ديوان الأعشى 109. ([10]) لقيس بن الخطيم في ديوانه 13 واللسان (قصد، ذرع، خرص، شطب). وقد سبق في (ذرع، شطب). ([11]) ديوان الأعشى 216. وهو في اللسان (قصد) بدون نسبة. ([12]) للنابغة الذبياني، من قصيدته التي مطلعها: عوجوا فحيوا لنعم دمنة الدار *** ماذا تحيون من نؤى وأحجار وقد عدها أبو زيد محمد بن أبي الخطاب القرشي، في جمهرة أشعار العرب، من المعلقات. ([13]) البيت لزغبة الباهلي أو مالك بن زغبة الباهلي، أو جزء بن رباح الباهلي. اللسان (قصر، بوق). ([14]) في الأصل: "يؤرقها"، تحريف، صوابه في اللسان (قصر، أرث) حيث نسب البيت إلى عدي بن زيد العبادي. ([15]) هو كمرحلة ومقعد ومنزل، كما في القاموس. ([16]) لابن أحمر، كما سبق في (بعث). ونسب في اللسان (قصر، وقص) إلى ابن مقبل. ([17]) هي قراءة ابن عباس وابن جبير ومجاهد والحسن وابن مقسم. تفسير أبي حيان (8: 407) في سورة المرسلات.
ـ
يظهر هذا المدخل أيضًا تحت: قصي
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٦٥ق ص و
قصا المكان قصواً.
وبلد قاصٍ.
وقصوت عن القوم.
وهو بالجانب الأقصى والناحية القصوى: وعرف ذلك الأداني والأقاصي والأذناب والنواصي وهو مني بالقصا: بالبعد وذهبت قصاه: نحوه ونسبٌ قصاً: بعيدٌ وأقصيته عني وتقصّيت المكان: صرت في أقصاه وهو في قاصية البلد وقاصية العسكر وقواصيه.
وكان منهم قاصيتهم.
وناقة قصواء: مقطوعة طرف الأذن وجمل مقصوٌّ وقد قصوته.
ومن المجاز: رميت
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬١٩١: ( و ( *!قَصَا عنه ) *!يَقْصُو ( *!قَصْواً ) ، بالفَتْح ، ( *!وقُصُوًّا ) ، كعُلُوَ .
( قصًى ) ( *!وقَصاً ) ، بالفَتْح مَقْصورٌ ، ( *!وقَصاءً ) ، بالمدِّ ؛ ( وقَصِيَ ) عن جوارِهِ يَقْصَى قَصًى : أَي ( بَعُدَ ) ؛ ) وكذلكَ قَصَا المَكانُ ، ( فهو *!قَصِيٌّ *!وقاصٍ ) للبَعِيدِ ، و ( جَمْعُهما *!أَقْصاءٌ ) ، كنَصِيرٍ وأَنْصارٍ وشاهِدٍ وأَشْهادٍ .
وكلُّ شيءٍ تَنَحَّى عن شيءٍ : فقد *!قَصَا *!يَقْصُو
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٥٥قَصَا
قَصَا U ( n. ac. قَصْو 1 , قَصًا [ 4A ] , قَصَآء [ 22A ] , قُصُوّ [ 27 ] ),
a. Was distant, remote.
b. [ 'An ], Was far, remote from; went away from.
c. ( n. ac. قَصْو 1 ), Cut, clipped ( nails ); docked, cropped, slit the ears of ( sheep ).
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٧٬٩٣٠قصو
قَصَا - يَقْصُو (قَصِيَ - يَقْصَى) - قَاصِيْ - أَقْصَى - الأَقْصَى - قَاصِيَة - أَقْصَى - قُصْوَى - قَصِيّ
قَصَا - يَقْصُو (قَصِيَ - يَقْصَى) + الكائن: ضد " دنى - يدنو": تحرك بعيداً فكان في البعد عن مكان المراقبة أبعد من كل ما سواه من الأشياء المقارنة
قَاصِي: اسم فاعل صفة مشبهة من " قَصَا - يَقْصُو ": الذي صار أبعد ما سواه من الأشياء عن
الجذور المجاورةالمجاورة: ٤٢ (الإجمالي: ٥٨)
- سعي
الآيات المشتركة: ٢ · Sua’f el çatlamasıdır
- رجل
الآيات المشتركة: ٢ · Rical ayak demektir
- دين
الآيات المشتركة: ٢ · Dane, inek yavrusuna denir
- سفل
الآيات المشتركة: ١ · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
- سمع
الآيات المشتركة: ٢ · İşiten
- نصح
الآيات المشتركة: ١ · Dikiş demektir
- نبذ
الآيات المشتركة: ١ · Nebiz köpük demektir
- ركب
الآيات المشتركة: ١ · “Rükbe” diz demektir
- أمر
الآيات المشتركة: ٢ · Murar acı bir ağacın adıdır
- جيأ
الآيات المشتركة: ٢ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- حول
الآيات المشتركة: ١ · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir
- برك
الآيات المشتركة: ١ · Birkan yanardağ demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ
Daha uzak
وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ
Daha uzak
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قصو |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بعد, نأي, طرف |
| Zıt Kök | دنو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ucunu kesmek, merkezden ayrılarak en uç sınıra veya çevreye çekilmek |
| Çekirdek Özet 2 | Merkezden veya ana gövdeden en uzakta bulunan nihai sınır, çevre ve tecrit konumu |
| Çekirdek Özet 3 | Merkezin konforundan ve baskısından bağımsızlaşan, sınır hattındaki nihai şahitlik ve eylem alanı |
| Kritik Hata Riski | Kökün salt soyut bir uzaklık olarak algılanıp uç sınır, çeper ve nihai erişim eşiği anlamının gözden kaçırılması |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قص | Kesmek, ayırmak, iz sürmek ve bir bütünün sınırını belirleyip parçalamak; bu çekirdek قصد, قصر, قصص, قصف ve قصم köklerinde de mevcuttur | و | Kesme ve sınırlama eylemini mekânsal veya yönsel bir uzama bağlayarak merkezin en uç noktasına, çeperine veya nihai sınır çizgisine uzanma anlamı kazandırmıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ufuk çizgisini, varılabilecek nihai hududu ve döngüsel sınır hattını temsil eder |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Belli bir doğrultuda hedefe kilitlenmeyi, sınır boyunu takip etmeyi ve ayrışmayı ifade eder |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Hareketi bir mesafeye bağlayan, uzatan ve nihai bir konuma sabitleyen bağı kurar |
| قصو | Merkezin sınırını çizerek en uç noktaya kadar uzanıp orada sabitlenme hareketi | Belirlenmiş bir merkezden kopup sınır çizgisine (ufka) doğru ilerleyerek en dış çeperde konumlanmayı resmeder |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir devenin kulağının uç kısmını kesip işaretlemek ve bir arazinin yahut topluluğun en dış sınırına, kenar avlusuna çekilmek |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şiirinde kabilenin uç boylarında bekleyen gözcüler ve sınırda kalan yabancılar için kullanılır; şair beytinde sınır ve avlu anlamını şöyle aktarır: فحاطونا القَصَا ولقد رأونا / قريباً حيث يستمع السرار |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Peygamber'in devesine kulağının ucundaki kesikten veya mesafeleri en uç noktasına kadar katetmesinden ötürü el-Kasvâ denilmesi ve kabileden ayrılıp uzakta konaklayanlara el-kâsıye denmesi |
المصدر Kitābü'l-ʿAyn, Lisānü'l-ʿArab, Asāsü'l-Belāġa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde bu kök, kesmek, sınır çekmek, nihayet ve en uç nokta anlamlarını içeren ortak kök ailesine aittir. İbranicede קצה (qatsah/qatseh) sözcüğü sınır, uç nokta, son ve nihai kenar anlamına gelirken, קצין (qatsin) kelimesi sınır boyundaki yönetici veya komutan anlamını taşır. Süryanicede ܩܨܐ (qṣā) biçimi kesmek, sonlandırmak ve sınır çekmek fiilini ifade eder; Akadcada ise kasû/kaṣû kökleri sınırlandırma, bağlama ve dış çevre bağlamında benzer fonetik-semantik izler barındırır. Erken Sami katmanında fiziksel bir kesme eylemiyle bir şeyin bittiği yerin işaretlenmesi zamanla en uç mesafe, periferi ve nihai erişim sınırını belirten soyut bir kavrama evrilmiştir. Arapçada kök, hem kulağın ucunu kesme şeklindeki somut fiziksel eylemi korumuş hem de en uzak sınır ve uç nokta tasavvurunun temel göstergesi haline gelmiştir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | قص çekirdeğinden türeyen uç kesme ve sınır belirleme | Devenin kulağının ucunu kesmekten hareketle mekânın en uç sınırına doğru uzaklaşma ve ayrışma | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice qatseh ve Süryanice qṣā soydaşları | Ortak Kuzeybatı Sami mirasındaki sınır, son, uç nokta ve kesilip biten yer anlam alanı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çeper-sınır izleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü'l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قصو | Anlamlı | Uç sınır, en uzak yer | Merkezden en uzaktaki çeper, nihai sınır noktası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| قوص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak kaydedilmemiştir |
| صقو | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak işlenmemiştir |
| صوق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim kuralı gereği kullanılmamıştır |
| وقص | Anlamlı | Boyun kırılması, boynun kısalığı | Boynun kırılarak göğüs boşluğuna gömülmesi veya kısalması | Boyun uzuvunun sınırının daralması; Kur'an'da geçmez |
| وصق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş kullanılmamıştır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قصو | Merkez | En uç sınır ve nihai uzaklık | Merkeze kıyasla varılabilecek en uç çeperi ve nihai erişim noktasını bildirir | Mekânsal veya yönsel bir sistemin sınır çizgisi |
| بعد | Komşu | Genel uzaklık | Bir noktanın diğerinden sadece ayrı ve aralıklı olmasını anlatır; uç sınır vurgusu taşımaz | Mesafe çokluğunu ifade eden yalın uzaklık |
| نأي | Komşu | İlişkiyi keserek uzaklaşma | Kişinin iradi olarak yüz çevirip geri çekilmesini ve ilgiyi koparmasını vurgular | Psikolojik ve davranışsal geri çekilme |
| طرف | Komşu | Kenar ve uç | Bir nesnenin veya alanın sınır hattını bildirir; merkeze göre erişilmezlik boyutu içermez | Geometrik veya mekânsal uç kenar |
| دنو | Zıt | Yakınlaşma ve alçalma | Bir hedefe doğru sokulmayı, tabana ve merkeze yaklaşmayı ifade eder | Aradaki mesafenin tamamen daralması |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قصو | En uç sınır, nihai uzaklık | Merkezden ayrılmış en dış çevre ve erişim sınırı | Kesin |
| Latince | Extremus, ultimus | En dıştaki, nihai | Sistemin en dış çeperini ve nihai sınırını tam karşılar | Kesin |
| İngilizce | Extreme, outermost, furthest | En uç, en dıştaki | Bir alanın merkezine en uzak olan hudut çizgisini ifade eder | Kesin |
| Almanca | Äußerste, fernste | En dış, en ırak | Merkezin zıddı olan en uç çevreyi ve hududu verir | Kesin |
| Fransızca | Extrême, le plus éloigné | En uç nokta, en uzak | Sınır boyunu ve periferik mesafeyi kapsar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَقْصَى | Şehrin en dış çeperi, periferi | Toplumsal merkezin baskısından uzak çeperden hakikati haykırmak için koşan elçiler ve inananlar bağlamı (Kasas 28:20, Yâsîn 36:20) |
| الْأَقْصَى | Mukaddes yürüyüşün yeryüzündeki nihai sınırı | İsrâ hadisesinde Mekke merkezine göre vahyin nihai ufuk mabedini niteleme bağlamı (İsrâ 17:1) |
| الْقُصْوَى | Savaş düzeninde vadinin en uzak yamacı | Bedir Gazvesi'nde orduların stratejik mevzilenişinde merkeze en uzak sınır boyu bağlamı (Enfâl 8:42) |
| قَصِيًّا | Toplumdan tamamen yalıtılmış tecrit mekânı | Hz. Meryem'in doğum öncesinde ailesinden ve insanlardan ayrılıp çekildiği ıssız sınır bağlamı (Meryem 19:22) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rüyetullah ve ilahi yakınlık tartışmaları | Allah'a yakınlık veya uzaklığın mekânsal bir sınır ifade etmeyip manevi ve mertebesel bir mahiyet taşıması | Cismani sınırlardan ve mekânsal uzaklıktan tenzih |
| Fıkıh | Sefer hükümleri ve ihram sınırları | Sefer mesafesinin tespiti ve harem bölgesinin en dış sınırlarının (hill alanı) belirlenmesi | Hükmün geçerli olduğu en uç coğrafi hat |
| Tefsir | İsrâ ve şehir çeperi ayetleri | el-Mescidü'l-Aksâ'nın tayini ile şehrin en uzak yerinden gelen adamın sosyolojik konumu | Merkezin yozlaşmasına karşı çeperin hürriyeti |
| Hadis | el-Kasvâ rivayetleri ve cemaatten kopuş ikazları | Hz. Peygamber'in devesinin niteliği ve sürüden ayrılıp en uçta kalan koyunun kurda yem olması temsili | Birlik merkezinden kopup tecrit olanın korunmasızlığı |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin intikali ve miraç ufku | Nihai erişim sınırı | İnsani idrakin varabileceği en son ufuk çizgisini belirleme | Dikey ve yatay seyrin ulaştığı nihai kutsal eşik | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve yöntem | Uç değerler ve sınır koşulları | Bir modelin geçerlilik alanının bittiği çeperleri test etme | Merkezin kurallarının zorlandığı en dış limitler | Güçlü |
| Siyasi | Merkez-çevre ilişkisi | Periferi ve muhalif hat | Merkezin ideolojik baskısını kıracak ıslah sesinin çeperden doğması | Şehrin en uzağından gelenin bağımsız uyarısı | Kesin |
| İktisadi | Pazar ve lojistik ağı | En dış havza ve sınır ticareti | Ana ticaret merkezinin etki alanındaki en uç ikmal noktaları | Lojistik zincirinin nihai tüketim ve dağıtım ucu | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Limit, sınır değer ve supremum | Bir kümenin veya fonksiyonun ulaştığı en dış sınır noktası; veya sınır koşulları () | Kesin |
| Beşeri bilimler | Periferi teorisi ve marjinallik | İktidar ve sermaye merkezinden en uzakta kalan, ancak merkezin yapısını dönüştürme potansiyeli taşıyan çevre unsurlar | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir kilometre mesafesi veya el-Mescidü'l-Aksâ özel ismine hapsederek semantik dinamizmini yitirmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Merkezin kontrol, konfor ve baskı alanının bittiği; özgürleşmiş vicdanın ve nihai sorumluluğun başladığı uç sınır konumu |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kasas ve Yâsîn surelerinde şehrin en uzak yerinden koşan adamın sosyolojik misyonunun kavranamaması ve periferinin ıslah edici rolünün göz ardı edilmesi |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin merkez-çevre geriliminde ıslah edici sesin ve hakikat yürüyüşünün daima merkezin körleştirici çemberinin dışından, sınır boylarından neşet ettiğini kavramak için anahtar bir köktür |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şehir halkının elçileri yalanladığı kriz anlarında desteğe koşan müminlerin anlatıldığı kıssalarda (Kasas 28:20, Yâsîn 36:20) ve mukaddes seyahat bağlamında (İsrâ 17:1) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hakikatin yalnızca siyasi, dini veya iktisadi ana merkezlerde temsil edildiği zannını yıkar; tevhidi direnişin merkezin baskısından uzak çeperlerde mayalandığını gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir hayvanın kulağının ucunu keserek işaretlemek ve bir bütünün merkezinden uzaklaşarak en dış kenara, sınıra çekilmek.
- Soyut anlamBir sistemin veya alanın merkezine en uzak olan nihai sınır, çeper ve erişim limitinde bulunma durumu.
- Sistematik karşılıkSistemin merkezkaç baskısından kurtulmuş, merkezin yozlaştırıcı etkilerine mesafeli duran ve sınır hattından merkeze doğru dönüşüm baskısı kuran periferik aktörlük.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tanımlı toplumsal veya mekânsal sistemi, bu sistemin güç ve denetim merkezini temsil eder. metrik mesafeyi, ise sisteme ait azami mesafeyi gösterir. Formül, قصو kökünün nitelediği varlık veya mekânın (), merkeze göre en büyük uzaklık değerine sahip sınır hattı () üzerinde yer aldığını ve böylece merkezin doğrudan baskısından muaf bir çeper konumu oluşturduğunu ifade eder.