لك
ل - ك
جذر- الورود: ٤٣٩
- الآيات: ٣٧٦
- الصيغ: ١١
- المعاجم: ٣
معناه في القرآن: Size
هذا الجذر أداة؛ مجاوراته عامة وضعيفة الدلالة.
ملاحظاتي
المعاجم(٣)
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬١٨٦باب الكاف واللام
كل ، لك : مستعملان .
كل : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الكَلُّ : الصَّنَم .
والكَلُّ : الثقيل الروح من الناس .
والكَلُّ : اليتيم .
والكَلُّ : الوكيل .
وكَلَّ الرجُل : إذا أُتعِبَ . وكَلَّ : إذا تَوكَّلَ .
وقال الليث : الكَلّ : الرجل الذي لا وَلد له ولا والد ، وقد كلَّ يَكلُّ كلالةً .
والكَلُّ : اليتيم .
وأنشد :
أكولٌ لمالِ الكَلِّ قبلَ شَبابه
إذا كان عَظمُ الكَلِّ غيرَ شديدِ
قال
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٤٬٦٦١(باب اللام وما بعدها في المضاعف والمطابق([1]))
(لم) اللام والميم أصلُه صحيحٌ يدلُّ على اجتماعٍ ومقارَبَة ومُضامَّة. يقال: لَمَمْتُ شَعَثه، إذا ضممتَ ما كان من حالِهِ متشعِّثاً منتشِراً. ويقال: صخرةٌ ملَمْلَمَةً، أي صُلْبة مستديرة، وملمومة أيضاً. قال:
* ملمومة لَمَّاً كظهر الجُنْبُلِ([2]) *
ومن الباب ألمَمْتُ بالرّجُلِ إلماماً، إذا نزلتَ به وضامَمْتَه. فأمَّا اللَّمَم فيقال: ليس بمواقَعَة
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٦٤لكَّهُ
1 لكَّهُ ذ He pushed him, or thrust him; like دَكَّهُ and صَكَّهُ. (As, TA in art. دك.)
لِكَاكٌ
لِكَاكٌ ذ A pressing, or crowding: see an ex. voce عَكَّهٌ.
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٨٤ (الإجمالي: ٧٦٦)
- أله
الآيات المشتركة: ١٩٢ · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- حلل
الآيات المشتركة: ١٨ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- نصح
الآيات المشتركة: ٩ · Dikiş demektir
- جعل
الآيات المشتركة: ٤٩ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- خير
الآيات المشتركة: ٣٤ · Hayr : At sürüsü demektir
- غير
الآيات المشتركة: ٣٠ · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- عدو
الآيات المشتركة: ٢٣ · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- بين
الآيات المشتركة: ٦٠ · Beyn topraktaki yarık demektir
- ليس
الآيات المشتركة: ١٩ · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
- قول
الآيات المشتركة: ١٢٤ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- سكن
الآيات المشتركة: ١٦ · “Sikkin” bıçak demektir
- أكل
الآيات المشتركة: ٢٠ · Ekel pas demektir
الآيات التي ورد فيها(٣٧٦)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٣٧٦؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
… مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْدَادًا وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ
Size
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
Size
… أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمَائِهِمْ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَأَعْلَمُ مَا تُبْدُونَ …
Size
… الْعِجْلَ فَتُوبُوا إِلَى بَارِئِكُمْ فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ عِنْدَ بَارِئِكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
Size
وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَذِهِ الْقَرْيَةَ فَكُلُوا مِنْهَا حَيْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّةٌ نَغْفِرْ لَكُمْ خَطَايَاكُمْ وَسَنَزِيدُ الْمُحْسِنِينَ
Size
… هُوَ أَدْنَى بِالَّذِي هُوَ خَيْرٌ اهْبِطُوا مِصْرًا فَإِنَّ لَكُمْ مَا سَأَلْتُمْ وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ وَبَاءُوا بِغَضَبٍ …
Size
أَفَتَطْمَعُونَ أَنْ يُؤْمِنُوا لَكُمْ وَقَدْ كَانَ فَرِيقٌ مِنْهُمْ يَسْمَعُونَ كَلَامَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُ مِنْ بَعْدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمْ يَعْلَمُونَ
Size
أَلَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ
Size
يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
Size
… تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَهُ وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ
Size
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | لك |
| Yapı | Edat veya işlev sözü |
| Özel Durum | Kur'an'da tahsis ve istihkak bildiren edat ile muhatap zamirinin kaynaşması; sözlükte ikili/katlamalı asıl |
| Bağlamsal Yakın Kökler | علي, عند, مع |
| Zıt Kök | علي |
| Çekirdek Özet 1 | Fiziksel düzeyde bir nesnenin diğerine kenetlenmesi, etin kemiğe yapışması ve iç içe geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da hitap edilen özneye doğrudan yönelmiş lehte mülkiyet, yetki, hak ediş ve tahsis |
| Çekirdek Özet 3 | Bir yükümlülük, lütuf veya sorumluluğun doğrudan muhatabın zimmetine ve varlık alanına bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Formun birleşik işlev yapısını gözden kaçırıp muhataba sağlanan imkânı mutlak bir keyfiyet veya hesapsız mülkiyet zannetmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| لك | Nesnelerin birbirine kenetlenmesi, yapışması ve bir varlığın bir alana sıkıca dahil olması | ل | Kök Kur'an'da bağımsız türemiş fiil olarak değil, yönelme ve tahsis edatı ل ile muhatap zamiri ك birleşimi olarak işlev görür; lehte aidiyet ve tahsis anlamını kurar |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe yöneltme, raptetme, otorite kurma ve tahsis etme eğilimi |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Doğrudan yüz yüze bulunulan nesneyi kavrama, sınırlandırma ve muhatap alma hareketi |
| لك | Yönlendirici değneğin kavrayıcı avuca erişmesi | Yöneltilen hakkın, hükmün veya faydanın doğrudan muhatabın tasarruf alanına kenetlenmesi ve teslim edilmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Lügat düzeyinde etin kemiğe sıkıca kenetlenmesi ve dolgunlaşması; insanların birbirine geçecek derecede izdiham oluşturması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays, etin kemiğe kenetlenmiş sıkı ve dolgun halini nitelemek üzere bu kökü kullanmıştır: فظل صحابي يشتوون بنعمة / يصفون غارا باللكيك الموشق |
| Erken Arapça kullanım | Yöneltme ve aidiyet bildiren edat ile ikinci şahıs zamirinin kaynaşarak muhatabın lehine olan hak ve yetkileri ifade eden en temel hitap yapısına dönüşmesi |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn ve Dîvân-ı İmriü'l-Kays.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça bünyede لك yapısı çift katmanlı bir tabiat sergiler. Saf sözlük katmanında katlamalı biçimlerle (لكك) akraba olup fiziki sıkılık, kenetlenme ve et dolgunluğu anlamı taşırken, Kur'an'daki yaygın ve fiili kullanımında yönelme, mülkiyet ve tahsis edatı olan lām harfi ile ikinci şahıs hitap zamiri olan kāf harfinin morfosentaktik bileşimidir. Bu iki harfli işlevsel yapı, Batı ve Doğu Sami dillerinde de harfiyen korunmuştur; İbranice ve Aramice/Süryanice yapılarda da yönelme edatı (l-) ile ikinci şahıs erillik eki (-ḵā) birleşerek muhataba ait kılma, fayda veya mülkiyet aktarma işlevini aynı sentaktik mantıkla yerine getirir. Erken Sami katmanında l- tabanı hedef gösterme ve tahsis, -k- tabanı ise muhatabın işaretlenmesi işlevine dayanır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT ve Lane’s Lexicon.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ل edatı ve ك zamirinin birleşimi; sözlükte لكك ile fiziki kenetlenme | Tahsis edatının doğrudan muhataba bağlanmasıyla lehine hüküm tesis eden işlevsel form | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice l- ve -k morfofonolojik dizilimi | Sami dillerinde hedef gösterme ve ikinci şahsa yönelik mülkiyet/aidiyet bildiren ortak morfosentaktik yapı | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelme ve işaret kökleri | Birinci yönelim edatının işaret zamiriyle kaynaşarak zamirsel nesne kurması | Güçlü |
المصدر David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| لك | Anlamlı | Birbirine geçme, kenetlenme; muhataba tahsis | Sözlükte sıkı doku ve izdiham; kullanımda muhatap lehine aidiyet | Hedef kök |
| كل | Anlamlı | Kuşatma, tamamlama, bütünleme, yorulma | Parçaları içine alıp birleştiren bütünlük; zayıflık ve başkasına bağımlılık | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| لك | Merkez | Lehte tahsis ve mülkiyet | Hakkın veya faydanın doğrudan muhataba tanındığını bildirir | Muhatabın zimmetine tahsis |
| علي | Komşu | Yükümlülük ve baskınlık | Muhatabın aleyhine olan borç, mecburiyet ve üstten kuşatmayı bildirir | Sorumluluk ve aleyhtelik |
| عند | Komşu | Yanında bulunma ve nezdiyet | Hükmün veya nesnenin muhatabın yanında, katında olduğunu bildirir | Mekânsal veya itibarî yakınlık |
| مع | Komşu | Beraberlik ve eşlik | Hükmün muhatapla birlikte gerçekleştiğini bildirir | Birliktelik ve maiyyet |
| علي | Zıt | Aleyhte olma ve borç yükleme | لك muhatabın lehine fayda ve yetki tanımlarken, علي muhatabın aleyhine sorumluluk ve borç yükler | Lehte ve aleyhte olma karşıtlığı |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | لك | Sana, size, sizin için | Muhataba tahsis edilmiş hak, fayda veya mülkiyet | Kesin |
| Latince | tibi, vobis / pro te, pro vobis | Sana, size / senin için, sizin için | Yönelme ve yararlanma hali; muhatabın lehine olanı karşılar | Kesin |
| İngilizce | to you, for you | Sana, sizin için | Yönelme ve tahsis bildirir; aidiyet ve fayda bağlamını aktarır | Kesin |
| Almanca | dir, euch / für dich, für euch | Sana, size / senin için, sizin için | Dativ yönelme ve lehine olma işlevini eksiksiz ifade eder | Kesin |
| Fransızca | à toi, à vous / pour toi, pour vous | Sana, size / senin için, sizin için | Muhatabın zimmetine aktarılan yetki ve kazanımı karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mülkiyet ve istifade hakkı | Varlıkların insanın hizmetine sunulması | İnsana bağışlanan nimetlerin ve yeryüzü imkânlarının tahsisi; Bakara 2:22 |
| Yetki ve teşrîî izin | Meşru kılma ve serbest bırakma | Helal kılınan fiiller ve hukuki muafiyetlerin bildirilmesi; Bakara 2:187 |
| Hüccet ve ilzam | Muhatabın aleyhine delil ikamesi | Sorumluluktan kaçamayacak şekilde açık delillerin muhataba yöneltilmesi; Âl-i İmrân 3:183 |
| Sorumluluğun muhataba bırakılması | Karşılığın ayrışması ve bağımsızlık | İnanç ve amelde herkesin kendi sonucuna sahip olması; Kâfirûn 109:6 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi hitap ve teklif | İnsana yöneltilen emirlerin onun menfaatine mi yoksa sırf ilahi iradeye mi dayandığı meselesi | Maslahat ve hak ediş |
| Fıkıh | İbaha ve mülkiyet hükümleri | Hitaptaki lām harfinin mülkiyet, intifa veya salt ibaha ifade edip etmediği tartışması | Hukuki yetki ve tasarruf hakkı |
| Tefsir | Hitap kipleri ve muhatap tayini | Genel hitapların müşriklere mi yoksa müminlere mi tahsis edildiğinin tespiti | Tahsis ve delalet alanı |
| Hadis | Nebevi irşad ve ruhsatlar | Ümmet lehine getirilen kolaylıkların ve bağışlanan hakların sınırları | Ruhsat ve kolaylık |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hitabın muhatabı | Teklif ve emanet ehliyeti | İnsanı doğrudan sorumlu ve alıcı kılma | İlahi mesajın genel değil doğrudan muhatabın benliğine tevdi edilmesi | Kesin |
| İlmi | Bilgi aktarımı | İdrak ve kavrayış yetkisi | Delilin muhatapta karşılık bulması | Bilginin nesnel olmaktan çıkıp öznenin zihnine mal edilmesi | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki muhataplık | Vatandaşlık hakkı ve meşruiyet | Bireye kamusal alan ve hak tanıma | Yönetilenlerin siyasi iradeye ve hak talebine muhatap kılınması | Güçlü |
| İktisadi | Hak sahipliği | Mülkiyet ve kullanım hakkı | İktisadi değerin zimmete tahsisi | Kaynakların atıl kalmayıp doğrudan bireyin istifadesine açılması | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Vektörel yönelim ve hedef ataması | Bir büyüklüğün belirli bir koordinat noktasına yönlendirilip o noktaya değer olarak atanması () | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hak ve yetki devri | Hukuk düzeninde bir ehliyetin veya mülkiyetin doğrudan muhatap şahsın zimmetine tescil edilmesi | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | İfadeyi yalnızca sıradan bir hitap veya dolgu sözcüğü sayıp taşıdığı lehte tahsis ve mülkiyet gücünü göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Muhataba tanınan hakkın aynı zamanda ona ilahi bir emanet ve hesap sorumluluğu yüklediğini içeren kapsamlı teklif yapısı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nimeti karşılıksız ve sorumsuz bir mülkiyet sanarak, علي ile dengelenen mükellefiyet boyutunu iptal etmek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insanı pasif bir seyirci değil, doğrudan teklifin, nimetin ve hukukun muhatabı kıldığını gösteren anahtar sentaktik merkezdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılış nimetlerinin sayıldığı ayetlerde, teşri ve ibaha bildiren hüküm ayetlerinde ve inanç ayrışmasını ilan eden hitaplarda |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dinin insana sadece yük bindiren bir emirler manzumesi olduğu zannını yıkar; hükümlerin insanın lehine tesis edildiğini kanıtlar |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİki unsurun birbirine sıkıca kenetlenmesi ve bir hedefin kavranarak tutulması.
- Soyut anlamBir hükmün, mülkiyetin veya faydanın doğrudan muhatap öznenin lehine tahsis edilmesi.
- Sistematik karşılıkHukuki ve ahlaki düzende hakkın ve yetkinin muhatabın zimmetine bağlanması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kaynağı veya lütuf/teklif alanını, yönelme ve tahsis işlecini, ise hükmün veya faydanın lehine bağlandığı pozitif muhatap zimmetini temsil eder; bağıntısı kaynağın doğrudan muhatabın yararına tahsis edilmesini simgeler.