مرد

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: م-ر-دالصيغ: ٥ · الجذور المجاورة: ٣٤ · الآيات: ٥ · السور: ٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».جدلمَرَدُوامَرِيدٍسوقحفظمردأنثشطنمُمَرَّدٌصرححولمَرِيدًامَارِدٍرددسليمانكشف

الجذرالصيغ ٥الآيات ٥السور ٥المجاورة ٣٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

مرد

م - ر - د

جذر
  • الورود: ٥
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٥
  • المعاجم: ١٣

Üzerinde nebat bitmeyen yer veya yaprakları dökülmüş ağaç demektir. Marid kurutan demektir. Sakalların olmaması da mariddir. Türkçeye uğursuz şey anlamında meret olarak girmiştir. İyilikten soyulmuş anlamına da gelir. İnat eden anlamı da vardır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Üzerinde nebat bitmeyen yer veya yaprakları dökülmüş ağaç demektir. Marid kurutan demektir. Sakalların olmaması da mariddir. Türkçeye uğursuz şey anlamında meret olarak girmiştir. İyilikten soyulmuş anlamına da gelir. İnat eden anlamı da vardır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٣٬٤٧٨
باب الدال والراء والميم معهما د ر م، ر د م، م ر د، ر م د، م د ر، د م ر مستعملات درم: الدَّرَمُ: استِواءُ الكَعْبِ وعظمِ الحاجِب ونحوه إذا لم يَنْبَتِرْ فهو أَدْرَمُ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِمٌ. ودَرِمٌ: اسْمُ رجلِ من بني شيبان ذكره الأعشى فقال: ولم يُودِ من كنتَ تَسْعَـى لـه كما قيلَ في الحَرْبِ أَوْدَى دَرِمْ والدَّرّامةُ من النساء: السيِّئةُ المشي، قال: من البِيض، لا دَرّامةٌ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٣١
المَرْدُ: ثمر الأراك الغضُّ منه. ورملة مَرْداءُ: لا نبتَ فيها. وغُصن أمْرَدُ: لا ورق عليه. وفرسٌ أمْرَدُ: لا شعر على ثُنَّتِهِ. وغلامٌ أمْرَدُ بيِّنُ المَرَد بالتحريك، ولا يقال جارية مرْداء. قال الأصمعي: يقال تَمَرَّدَ فلانٌ زماناً ثم خرج وجهه، وذلك أن يَبْقى أمْرَدَ حيناً. وتَمريدُ البناء: تمليسه. وتَمريدُ الغصن تجريده من الورق. ومَرَدَ الخبز يَمْرُدُهُ مَرْداً، أي ماثَهُ حتَّى يلين. والمَريدُ:
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٥٣٢
د ر م دمر ، رمد ، مدر ، مرد ، درم ، ردم : مستعملات . درم : قال الليث : الدَرَم استِوَاءُ الكَعْب وعَظم الحاجب ونحوه إذا لم يَنْتَبِر فهو أَدْرَمُ ، والفعل دَرِمَ يَدْرَمُ فهو دَرِم ، قال : ودَرِمٌ اسم رجل من بني شيبان ذكره الأعشى فقال : ولم يُودِ مَنْ كُنْتَ تَسْعَى له كما قِيلَ في الحربِ أَوْدَى دَرِمْ قال أبو عَمرو : هو دَرِمُ بنُ دُبّ بن ذُهْل بن شيبانَ ، فُقِد كما فُقِد القارظَ العَنَزِيّ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٦٠٢
(باب الميم والراء وما يثلثهما) (مرز) الميم والراء والزاء أصلٌ يدلُّ على تقطيع شيءٍ وخَدْشه. ومرَزَتِ المرأةُ العجينَ: قطّعته، وكلُّ قطعةٍ مَرْزَةٌ. ويقولون في القياس على هذا: امتَرزَ عِرْضَه، إذا نال منه. ومَرز جِلدَه: خَدَشَه. (مرس) الميم والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على مُضامَّةِ شيءٍ لشيءٍ بشِدّةٍ وقُوّة. منه المَرَس: الحَبْل، سمِّيَ لتمرُّسِ قُواهُ بعضِها ببعض، والجمع أمراس ومَرِسَ الحبلُ
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٢٢٦
- قال الله تعالى: ﴿وحفظنا من كل شيطان مارد﴾ [الصافات/7] والمارد والمريد من شياطين الجن والإنس: المتعري من الخيرات. من قولهم: شجر أمرد: إذا تعرى من الورق، ومنه قيل: رملة مرداء: لم تنبت شيئا، ومنه: الأمرد لتجرده عن الشعر. وروي: (أهل الجنة مرد) (عن معاذ بن جبل أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (يدخل أهل الجنة الجنة جردا مردا مكحلين، أبناء ثلاثين أو ثلاث وثلاثين سنة، أخرجه الترمذي وقال: حسن غريب
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٨٦
م ر د هو مارد من المرّاد ومتمرّد وشيطان مريد ومرّيد وقد مرد يمرد مروداً ومرد مرادة وتمرّد عليّ‏.‏ ومرّد البناء‏:‏ طوّله وملسه وصرح ممرّد‏.‏ ويقال‏:‏ مرد على جرد‏.‏ وشاب أمرد‏.‏ وقالت امرأة لزوجها‏:‏ يا شيخ فقال لها من ‏"‏ أين لي لك أميردٌ ‏"‏ فسار مثلاً‏:‏ ومرد يمرد مرودةً ومردةً وتمرّد زماناً ثم خرج وجهه وعن معاوية‏:‏ تمرّدت عشرين وجمعت عشرين ونتفت عشرين وخضبت عشرين فأنا ابن ثمانين‏.‏ وبني
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٥٬٨٥٠
المارِدُ: العاتي. مَرُدَ على الأَمرِ، بالضم، يَمْرُدُ مُروُداً ومَرادةً، فهو ماردٌ ومَريدٌ، وتَمَرَّدَ: أَقْبَلَ وعَتا؛ وتأْويلُ الْمُروُد أَن يبلغ الغاية التي تخرج من جملة ما عليه ذلك الصِّنْف. والْمِرِّيدُ: الشديدُ الْمَرادةِ مثل الخِمِّير والسِّكِّير. وفي حديث العِرْباض: وكان صاحبُ خيبر رجُلاً مارِداً مُنْكراً؛ الماردُ من الرجال: العاتي الشديد، وأَصله من مَرَدة الجن والشياطين؛ ومنه حديث رمضان:
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٤
* م ر د * غلام * أمْرَدٌ * بيِّن * المَرَدِ * بفتحتين ولا يُقال جارية * مَرْدَاءُ * ويُقال رملة مَرْداء للتي لا نبت فيها وغُصن * أمْرَدُ * لا ورق عليه و * تَمْرِيدُ * البناء تمليسه و * المُرُودُ * على الشيء المُرُون عليه وبابه دخل و * المارِدُ * العاتي وبابه ظرُف فهو * ماردٌ * و * مَرِيدٌ * و * المِرِّيدُ * بوزن السِكِّيت الشديد * المَرَادَةِ
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٦٦٠
مرد على الأمر كنصر وكرم يمرد مردا ومرودة. بضمهما ومرادة، بالفتح. فهو مارد ومريد، وتمرد فهو متمرد: أقدم، وفي اللسان: أقبل وعتا عتوا، وقال ابن القطاع في الأفعال: مرد الإنسان والسلطان أي كنصر مرادة: عتا وعصى، ومرد أيضا كذلك، وفي الأساس: المارد: هو العاتي وهو مارد من المراد، وتمرد، وشيطان مريد ومريد ونقل شيخنا عن بعض أئمة اللغة مرد، كخبث وزنا ومعنى، أو هو أي المرود تأويله: أن يبلغ الغاية التي يخرج
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٨٬٦٠٤
مَرَدَ 1 مَرَدَ ذ , (aor. مَرُدَ , inf. n. مَرْدٌ, S, L,) He steeped bread, (S, L, K,) or corn, (Msb,) in water, and mashed it with his hand, so as to soften it: (S, L, Msb, K:) or he soaked bread in water; (M, L;) and so مَرَثَ, and مَرَذَ, with the dotted ذ; or he softened bread in water, and crumbled it with his fingers. (As, L.) ― -b2- مَرَدَهُ He rubbed it (a thing) in water. (TA.) ― -b3-
رابط المدخل

مَرَدَ 1 مَرَدَ ذ , (aor. مَرُدَ , inf. n. مَرْدٌ, S, L,) He steeped bread, (S, L, K,) or corn, (Msb,) in water, and mashed it with his hand, so as to soften it: (S, L, Msb, K:) or he soaked bread in water; (M, L;) and so مَرَثَ, and مَرَذَ, with the dotted ذ; or he softened bread in water, and crumbled it with his fingers. (As, L.) ― -b2- مَرَدَهُ He rubbed it (a thing) in water. (TA.) ― -b3- مَرَدَهُ, inf. n. مَرْدٌ, He crumbled it [namely bread &c.], or broke it into small pieces, with his fingers; syn. ثَرَدَهُ. (TA [but only the inf. n. is there mentioned.]) ― -b4- مَرَدَهُ, aor. مَرُدَ , inf. n. مَرْدٌ, He made it (a thing) soft. (L.) ― -b5- مَرَدَهُ and ↓ مرّدهُ He made it (a thing) soft and smooth; he polished it. (L.) See also 2. ― -b6- مَرَدَ, (inf. n. مَرْدٌ, S, L,) He (a child, S, L) mumbled (مَرَسَ) the breast (S, * L, * K) of his mother: (S, L:) or sucked it. (IKtt.) ― -b7- مَرِدَ, aor. ??, He continued to eat مَرِيد, i. e., dates soaked in milk until rendered soft. (K.) ― -b8- مَرِدَ (tropical:) It (a branch) was, or became, destitute of leaves. (IAar, L.) ― -b9- مَرِدَتِ الأَرْضُ, inf. n. مَرَدٌ, (tropical:) The land was, or became, destitute of herbage, excepting a small quantity. (TA.) ― -b10- مَرِدَ He (a horse) was, or became, without hair upon the fetlock. (IKtt.) ― -b11- مَرِدَ, aor. مَرَدَ , (L, Msb, K,) inf. n. مَرَدٌ (S, L, Msb, K) and مُرُودَةٌ; (L, K;) and ↓ تمرّد; (S, A, L, K;) He (a youth, or young man,) was as yet beardless: (Msb:) or had no hair upon his cheeks: (IAar, L:) or remained to a late period without his beard having grown, (L, K,) or without the hair of his face having grown forth. (S, L, Msb) -A2- مَرَدَ aor. مَرُدَ , (A, L, Msb, K,) inf. n. مُرُودٌ (A, L, K) and مَرْدٌ; (IAar, L;) and مَرُدَ, aor. مَرُدَ , (S, L, Msb, K,) inf. n. مَرَادَةٌ (S, L, K) and مُرُودَةٌ; (TA, and some copies of the K;) and ↓ تمرّد; (A, L;) He exalted himself, or was insolent and audacious, in pride and in acts of rebellion or disobedience; (IAar, L;) he was hold, or audacious; (M, L, K;) and immoderate, inordinate, or exhorbitant; or excessively, immoderately, or inordinately, proud, or corrupt, or unbelieving, or disobedient or rebellious; or exalted himself and was inordinate in infidelity; or was extravagant in acts of disobedience and in wrongdoing; or was refractory, or averse from obedience: (S, M, A, L, Msb, K:) or he went to such an extreme as thereby to pass from out of the general state [or category] of that species [to which he belonged]. (M, L, K.) ― -b2- So in the phrase مرد عَلَى الأَمْرِ He was bold or audacious, and immoderate, &c., in the affair: (M, L:) and in like manner, على الشَّرِّ, in evil, or mischief: عَلَيْنَا ↓ تمرّد He acted immoderately, inordinately, or exorbitantly, &c., towards us, or against us. (L.) ― -b3- Some explain مَرُدَ as syn. with خَبُثَ [signifying He was bad, evil, wicked, malignant, noxious, corrupt, &c.]. (MF.) ― -b4- مَارِدٌ وَعَزَّ الأَبْلَقُ ↓ تَمَرَّدَ (tropical:) [Mلrid hath resisted the attempt to take it, and El-Ablak hath proved strong]: a proverb: (S:) originally said by Ex-Zebbà, the Queen of the Arabs, with reference to two fortresses which she had failed to take. (TA.) -A3- مَرَدَ, (L,) inf. n. مَرْدٌ, (L, K,) He (a sailor) pushed, or propelled, a ship or boat, with a مُرْدِىّ. (L, K.) ― -b2- He drove vehemently. (L, K.) -A4- مَرَدَ عَلَى شَىْءٍ, [aor. مَرُدَ ,] (K,) inf. n. مُرُودٌ; (S, L;) and ↓ تمرّد; (L.) (tropical:) He became accustomed, habituated, or inured, to a thing. (S, L, K.) ― -b2- مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ [Kur., ix., 102,] (tropical:) They have become accustomed, habituated, or inured, to hypocrisy: (Fr., A, L:) or they have exalted themselves, or become insolent and audacious, in hypocrisy: (IAar:) accord. to Er-Rلghib, it is from شَجَرَةٌ مَرْدَآءُ “ a tree without leaves; ” meaning, (assumed tropical:) they have become destitute of good. (TA.) ― -b3- مَرَدَ عَلَى الكَلَامِ (tropical:) He became accustomed, or habituated, to what was said, so that he cared not for it. (L.)

مرّدهُ 2 مرّدهُ ذ , inf. n. تَمْرِيدٌ, (tropical:) He stripped it (a branch) of its leaves. (S, A, L.) ― -b2- (tropical:) He stripped it (a branch) of its peel; as also مَرَدَهُ. (TA.) See 1. ― -b3- مرّدهُ, (A, L,) inf. n. تَمْرِيدٌ, (S, L, K,) He made it (a building) smooth (S, A, L, K) and even (L, K) and tall or long; (A;) and plastered it with mud. (L.)

5 تَمَرَّدَ see 1 in five places.

مَرْدٌ مَرْدٌ ذ [Coll. gen. n.] Bread crumbled, or broken into small pieces, with the fingers, and then moistened with broth; syn. ثَرِيدٌ. (T, L.) ― -b2- What is fresh and juicy of the fruit of the أَرَاك: (T, S, L, K:) what is ripe thereof is called كَبَاثٌ: (T, L:) or [in the CK, and] what is ripe thereof: (L, K:) what has become black being called كباث: (TA in art. برم:) or certain red and large things pertaining thereto: n. un. with ة. (AHn, L.)

مَرَدَى مَرَدَى ذ : see مَرَطَى.

مُرْدِىٌّ مُرْدِىٌّ ذ a pole with which a ship, or boat, is pushed, or propelled: (L, K:) or an oar; syn. مِجْذَافٌ. (IKtt.)

مَرَادٌ مَرَادٌ ذ (S, L, K:) and ↓ مَرَّادٌ (K) The neck: (S, L, K:) pl. [of the latter] مَرَارِيدُ. (K.)

مَرُودٌ مَرُودٌ ذ : see مَارِدٌ.

مَرِيدٌ مَرِيدٌ ذ Bread steeped in water, and mashed with the hand: or soaked in water. (L.) ― -b2- Dates soaked in milk until they become soft: (S, L, K:) or dates thrown into milk to become soft, and then mashed with the hand: (As, L:) or moistened, and rubbed and pressed with the fingers till soft, in water or in milk; as also مَرِيسٌ. (Mgh, art. مرس.) ― -b3- Water with milk. (K.) ― -b4- Anything rubbed and pressed with the hand until it becomes flaccid. (As, L.) -A2- See مَارِدٌ.

مَرَّادٌ مَرَّادٌ ذ : see مَرَادٌ.

مِرِّيدٌ مِرِّيدٌ ذ : see مَارِدٌ.

مَارِدٌ مَارِدٌ ذ [from مَرَدَ] and ↓ مَرِيدٌ [from مَرُدَ] (S, M, A, L, Msb, K) and ↓ مُتَمَرِّدٌ (A, K) [One who exalts himself, or is insolent and audacious, in pride and in acts of rebellion or disobedience; an insolent and audacious rebel or unbeliever; see 1;] bold or audacious; (M, L, K;) and immoderate, inordinate, or exorbitant; or excessively, immoderately, or inordinately, proud, or corrupt, or unbelieving, or disobedient or rebellious; &c.; see 1; (S, M, A, L, Msb, K;) and strong: (L:) these epithets are applied to evil beings of mankind and of the jinn, (L,) and to any animal: (M, L:) the first is said to be applied to an evil jinnee of the most powerful class: (Mir-لt ez-Zemلn, &c.) pl. (of the first, M, L,) مَرَدَةٌ (M, L, K) and مُرَّادٌ; (A;) and (of the second, M, L) مُرَدَآءُ. (M, L, K.) ↓ مِرِّيدٌ signifies the same in an intensive degree. (S, L, K.) ― -b2- مَارِدٌ Lofty, high: (L, K:) applied to a building. (TA.) ― -b3- مَارِدٌ and ↓ مَرُودٌ One who often goes and comes, by reason of his briskness, liveliness, or sprightliness. (L.)

أَمْرَدُ أَمْرَدُ ذ . ― -b2- شَجَرَةٌ مَرْدَآءُ (tropical:) A tree having no leaves upon it: (Ks, A, L, K:) or, of which the leaves have altogether gone: (AHn, L:) and in like manner, غُصْنٌ أَمْرَدُ (tropical:) a branch having no leaves upon it: (Ks, S, L:) or the latter expression is not used. (T, L.) ― -b3- رَمْلَةٌ مَرْدَآءُ (tropical:) A sand that is plain (L) and produces no plants: (S, A, L, K:) pl. مَرَادٍ, as though it were a subst. (M, L.) ― -b4- أَرْضٌ مَرْدَآءُ (tropical:) An expanse of sands in which nothing grows: pl. مَرَادِى [or مَرَادِىُّ]. (As, T, L.) ― -b5- أَمْرَدُ A youth, or young man, as yet beardless: (Msb:) or having no hair upon his cheeks: (IAar, L:) or who has remained to a late period without the hair of his face having grown forth: (S, Msb:) or whose mustache has grown forth, but not his beard, (L, K,) he having attained the usual age at which the beard grows: (L:) pl. مُرْدٌ: (L:) dim. أُمَيْرِدُ. (A.) You do not apply the epithet مَرْدَآءُ to a girl [in the sense above explained]. (S, L.) It is said in a trad., أَهْلُ الجَنَّةِ جُرْدٌ مُرْدٌ [The people of paradise are without hair upon their bodies, and beardless]. (L.) ― -b6- مَرْدَآءُ A woman having no hair upon her pubes. (M, L, K.) [In some copies of the K, for لَا اِسْبَ لَهَا, we find لا است لها: and the like is found in copies of the A.] ― -b7- أَمْرَدُ A horse having no hair upon the fetlock. (S, L.)

مُمَرَّدٌ مُمَرَّدٌ ذ A building made smooth, and tall or long: (A:) or made smooth: (L:) or made tall or long. (A 'Obeyd, L, K.)

جَبَلٌ مُتَمَرِّدٌ جَبَلٌ مُتَمَرِّدٌ ذ (tropical:) [A mountain that opposes obstacles to one's ascent]: pl. جِبَالٌ مُتَمَرِّدَاتٌ. (A.) ― -b2- See مَارِدٌ.

مُرْدَاسَنْجٌ مُرْدَاسَنْجٌ ذ : see مَرْتَكٌ in art. رتك.

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٩٧٣
مَرَدَ مَرَدَ U ( n. ac. مَرْد 1 , مُرُوْد 27 ), a. Was bold, audacious; was insolent, rebellious. b. [ 'Ala ], Became accustomed, inured to; practised; was bold over. c. ( n. ac. مَرْد 1 ), Steeped, soaked, sopped in water; softened; crumbled. d. Smoothed, polished. e. Cut. f. Pushed, propelled ( boat ). g. Sucked; mumbled ( child ). مَرِدَ مَرِدَ A ( n. ac. مَرَد 4 , مُرُوْدَة
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٩٦٧
مرد مَرَدَ - يَمْرُدُ - مَرَّدَ - يُمَرِّدُ - مُمَرَّد مَرَدَ - يَمْرُدُ + الكائن أو الشيء: يكون زلقاً أملساً ناعماً يصعب الالتصاق به مَرَّدَ - يُمَرِِّدُ: على وزن "فَعَّل " من " مَرَدَ - يَمْرُدُ ": جعله " يَمْرُدُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يصير أملساً صقيلاً زلقاً بشدة مُمَرَّد: اسم مفعول صفة مشبهة من " مَرَدَ - يَمْرُدُ ": الذي جُعِلَ
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٥)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٤ (الإجمالي: ٤٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. شطن

    الآيات المشتركة: ٣ · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  2. صرح

    الآيات المشتركة: ١ · Kente hakim yüksek yerdir

  3. لجج

    الآيات المشتركة: ١ · Dalgalandılar

  4. سليمان

    الآيات المشتركة: ١ · Süleyman

  5. سوق

    الآيات المشتركة: ١ · Sevk bacak demektir

  6. علم

    الآيات المشتركة: ٣ · Dağın sivri noktası demektir

  7. كشف

    الآيات المشتركة: ١ · Açık baş demektir

  8. عرب

    الآيات المشتركة: ١ · “A’rafe” üstü düz dağ demektir

  9. حول

    الآيات المشتركة: ١ · Ağaçlık yerleri çevreleyen topraktan tümsek ve çukur demetir

  10. أنث

    الآيات المشتركة: ١ · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  11. جدل

    الآيات المشتركة: ١ · Cedle havan tokmağı demektir

  12. مرر

    الآيات المشتركة: ١ · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. وَحِفْظًا مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ مَارِدٍ

    Direnişçi

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökمرد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerعتو, طغو, عصي
Zıt Kökخضع
Çekirdek Özet 1Bir şeyin kabuğundan, örtüsünden, kılından veya bitkisinden soyularak pürüzsüz ve çıplak kalması
Çekirdek Özet 2İyilik, boyun eğme ve fıtrî bağlardan bütünüyle sıyrılarak sınır tanımaz bir inat ve cüretle başkaldırma
Çekirdek Özet 3Otorite tanımazlık, kuralları kayganlaştırıp üzerinden kaydırma ve taşkınlıkta uzmanlaşma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir inatçılık veya asilik sanıp, fıtrî ve ahlaki örtüden bütünüyle soyunma boyutunu gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مرGeçip gitmek, akıp gitmek, sürtünmeden kaymak, tutunamamak; nitekim مرر, مرج, مرح, مرض köklerinde de tutunmama, akışkanlık, taşkınlık ve denge yitimi esastırدKapı, giriş ve itici hareket bildiren harfin eklenmesiyle, üzerindeki tutucu unsurları soyup atarak hiçbir engele takılmadan sınırları aşma, sıyrılma ve cüretkâr biçimde ileri atılma anlamı kazanmıştır

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikAkışkanlık, tutunmama, yüzeyden kayıp gitme ve çevreleyici kabuğu gevşetme
رinsan başı; baş, ilk, üstBaş kaldırma, üste çıkma, yön tayin etme ve öne fırlama
دkapı; giriş, geçiş, hareketEşiği aşma, dışarı fırlama, sınır tanımayıp engelleri geride bırakma
مردPürüzsüzleşip kayarak baş kaldırmak ve sınırı aşmakÜzerindeki ahlaki ve fıtrî kayıtları bir su gibi kaydırıp üzerinden atarak sınır eşiğini pervasızca aşmak ve dikbaşlılıkla öne atılmak

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ağacın kabuğunun veya yapraklarının soyulup çırılçıplak kalması, gencin yüzünde sakal ve tüy bitmeyip pürüzsüz olması, üzerinde hiçbir bitki bulunmayan düz ve pürüzsüz kum tepesi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap kullanımında ve kadim meselde geçen şu ibare şöhret bulmuştur: تمرد مارد وعز الأبلق / Bu meselde geçen مرد kökü, Zebbâ’nın (Zenobia) kuşatıp alamadığı Marid Kalesi’nin ele geçirilemez, boyun eğmez ve sarp oluşunu ifade eder
Erken Arapça kullanımGemi sevkinde kürekçinin tekneyi ittiği uzun ve pürüzsüz sırığa el-mürdî denmesi; güvercinler için üst üste dizilen pürüzsüz yuvalara temrîd denmesi ve binanın harçla sıvanıp pürüzsüzleştirilerek yükseltilmesi

المصدر Lisânü’l-Arab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça مرد kökü, Sami dilleri ailesinde genel olarak «başkaldırma, isyan etme, dikleşme, soyunma veya sertleşme» semantik ekseniyle ilişkili bir mirasa dayanır. İbranicede yer alan mârad (מרד) fiili doğrudan «isyan etmek, başkaldırmak, otoriteye direnmek» anlamını taşır; nitekim Tevrat metinlerinde siyasi veya teolojik itaatsizliği bildiren standart kök budur. Süryanicede mrad / mardā biçimleri «asi olmak, dikbaşlılık göstermek, sertlik» anlam alanını sürdürür. Kökün Akadca katmanında marāṣu / marādu biçimlerinde görülen sıyrılma, derinin soyulması veya sertleşme çağrışımları, Arapçadaki «kabuğun veya tüyün soyulup çıplak kalması» şeklindeki ilk fiziksel semantik matris ile tam bir uyum arz eder. Arapça bu kökte hem fiziksel «soyulma, pürüzsüzleşme, cilalanma» anlamını hem de bundan türeyen «iyilikten ve itaatten soyunup mutlak itaatsizliğe yönelme» soyut anlamını en zengin biçimde muhafaza etmiştir.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lane’s Lexicon.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSoyulma ve pürüzsüzleşmeden dikbaşlılığa geçişBir nesnenin üzerindeki kabuk veya tüyden arınarak pürüzsüzleşmesi, insanın da hayır ve edep libasını üzerinden atarak kayganlaşması ve ele avuca sığmaz bir asilik kazanmasıKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice mârad ve Süryanice mradİbranice ve Süryanicede doğrudan siyasi ve dini itaatsizlik, isyan ve dikbaşlılık kökü olarak yerleşik olması, ortak bir Batı Sami mirasına işaret ederKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik pürüzsüzleşme ve sıyrılma izleriKökün çekirdeğindeki sıyrılma, derisi soyulma ve sertleşme unsurları kimi Afro-Asyatik dillerdeki kazıma ve sürtünme kökleriyle temastadırMuhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, Gesenius, David Cohen.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مردAnlamlıSoyulmak, pürüzsüzleşmek, haddi aşarak isyan etmekKabuğun dökülmesi, yüzün sakalsız olması; hayırdan soyunup itaatsizlikte sınır tanımamakHedef kök; Kur'an'da geçer
مدرAnlamlıÇamur veya balçıkla sıvamak, killi toprakKuru balçık parçası; bir yeri balçıkla kapatıp düzlemekKur'an'da geçmez; yüzeyi sıvama yönüyle ilişkilidir
رمدAnlamlıKül haline gelmek, helak olmak, göz iltihabıYanıp kül olan şeyin ufalanması; gözün renginin bozulup yanmasıKur'an'da geçer; aşınma ve tükenme bildirir
ردمAnlamlıTıkamak, set çekmek, gedik kapamakAçılan yarığı veya gediği taş ve toprak yığarak bütünüyle kapatmakKur'an'da geçer; önleme ve set çekme anlamı taşır
دمرAnlamlıKökünden yıkmak, helak etmek, ansızın girmekBir yapıyı veya topluluğu iz bırakmayacak şekilde yerle bir etmekKur'an'da geçer; kökten söküp atma yönüyle zıttır
درمAnlamlıDişlerin dökülüp düzleşmesi, pürüzsüz adımDiş etlerinin pürüzsüz olması, ayak izi bırakmadan yürümekKur'an'da geçmez; pürüzsüzlük yönüyle hedef kökle ortaktır

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مردMerkezPürüzsüzleşerek her türlü bağdan sıyrılmak ve ele avuca sığmaz biçimde dikleşmekKendini bağlayıcı hiçbir değer, kural ve nasihat tutmayan, kayganlaşmış ve cüretkâr isyanİyilikten bütünüyle soyunup kötülük ve inatta maharet kazanma
عتوKomşuSınırı zorbalık ve kibirle çiğnemekعتو kabalığı, yaşlılık veya kibir sebebiyle katılaşıp esnememeyi vurgularken, مرد üzerindeki bağı fırlatıp atmayı belirtirKibirle haddi aşma, buyruk dinlememe
طغوKomşuKabarıp taşmak, sınırları sular altında bırakmakطغو ölçünün dışına doğru kontrolsüz bir taşmayı bildirirken, مرد otoriteye karşı bile isteye kayganlaşıp direnmeyi ifade ederGüç veya imkân sarhoşluğuyla haddi aşma
عصيKomşuEmre uymamak, itaatsizlik etmekعصي münferit veya genel bir buyruğu yerine getirmemektir; مرد ise itaatsizlikte uzmanlaşıp hayırdan soyunmuşluk halidirBoyun eğmeme, emrin aksini yapma
خضعZıtBaş eğmek, teslim olmak, alçalmakBütün kibrini kırarak otorite veya hakikat karşısında pürüzsüzce boyun eğme haliDirenci bütünüyle bırakıp teslim olma

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمردSoyulmak, pürüzsüzleşmek, cüretle başkaldırmakKabuktan ve hayırdan soyunup nasihat tutmaz bir cüretle isyan etmeKesin
LatinceRebellare, contumax, glabrareBaşkaldırmak, dikbaşlı olmak, pürüzsüzleştirmekRebellare siyasi başkaldırıyı, contumax inatçı ve boyun eğmez karakteri, glaber kökü ise kıl ve kabuktan arınmış pürüzsüzlüğü verirGüçlü
İngilizceDefiant, recalcitrant, polished, unbridledDikbaşlı, ele avuca sığmaz, pürüzsüz, dizginsizRecalcitrant kökün nasihat kabul etmez ve dizgin tutmaz yönünü; unbridled üzerindeki gem ve bağları atma durumunu; polished ise cam gibi cilalanmış yüzeyi karşılarGüçlü
AlmancaWiderspenstig, rebellisch, geglättetİnatçı, dikkafalı, isyankâr, düzlenmişWiderspenstig nasihat ve kural tutmama direncini karşılarken, rebellisch otoriteye karşı fiilî başkaldırıyı, geglättet ise pürüzsüz kılınmış zemini ifade ederGüçlü
FransızcaRebelle, réfractaire, poliİsyankâr, buyruk tanımaz, pürüzsüzRéfractaire hiçbir dış etkiyle yola gelmeyen ve nasihati üzerinden kaydıran tutumu, rebelle doğrudan karşı koyuşu anlatırGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
مَارِدٍSemaya tırmanan, sınır tanımaz ve hayırdan soyunmuş şeytanKozmik sınırlara tecavüz eden azgın cinler ve şeytanlar bağlamı; Sâffât 37:7
مَرِيدًا / مَرِيدٍİnsanı saptıran, şer yolunda mahirleşmiş ve ele avuca sığmaz varlıkİlahî rahmetten kovulmuş, kula musallat olan inatçı şeytani güçler bağlamı; Nisâ 4:117, Hac 22:3
مَرَدُواBir fiilde uzmanlaşmak, onda direnç kazanıp kayganlaşmak, alçaklığa alışmakMünafıklıkta ustalaşan, ikiyüzlülüğü bir zırh gibi pürüzsüzce taşıyıp nasihat kabul etmeyenler bağlamı; Tevbe 9:101
مُمَرَّدٌPürüzsüzce düzlenmiş, cilalanmış, şeffaf ve kaygan köşk zeminiSüleyman peygamberin sarayındaki su zannedilen cam zemin bağlamı; Neml 27:44

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamŞeytanın tabiatı ve münafıklığın kalpteki yerleşimiŞeytanın mürîd veya mârid olarak nitelenmesi, onun ontolojik olarak hayır potansiyelinden bütünüyle soyunmuş (şerri tabiat edinmiş) oluşu bağlamında tartışılırIslah kabul etmez mutlak kötülük ve ontolojik başkaldırı
Fıkıhİsyankâr (bâğî) tebaa ve büluğ alametleriEmsed (bıyığı sakalı çıkmamış) gençlerin hukuki ehliyeti ve velayet meseleleri; ayrıca fıkıhta devlete karşı kurumsal ve inatçı başkaldırı (temerrüd) halleriHukuki bağlardan sıyrılma ve fiziki tüysüzlük
TefsirNeml 27:44’teki billur zemin ve Tevbe 9:101’deki nifak uzmanlığıZeccâc ve Taberî çizgisi, sarayın zemininin pürüzsüzlüğünü (memles) kökün soyutluk çekirdeğine bağlar; nifakta merade ise onun üzerinde alışkanlık kazanıp pişkinleşmek olarak yorumlanırPürüzsüzlük, sürtünmesizlik ve günahta tecrübe kazanma
HadisRamazan ayında şeytanların zincirlenmesi ve cennet ehlinin tasviriRamazanda mârid ve merede olan azgın şeytanların bağlanması; cennet ehlinin ise kılsız, pürüzsüz ve tertemiz (mürd) bir gençlik suretinde gireceği rivayetleriAzgınlığın gemlenmesi ve bedeni kusurlardan arınmış estetik pürüzsüzlük

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve şeriat sınırları karşısındaki fıtrî tutumİnayet ve rahmet bağlarından soyunarak nasihate karşı geçirimsiz hale gelmeİlahî rehberliği reddetme mekanizmasıŞeytanın veya kâfirin, kalbini tüm hayır etkilerine karşı pürüzsüzleştirip uyarının üzerinden kayıp gitmesini sağlamasıKesin
İlmiHakikati kabul ve delil karşısındaki zihni tutumPeşin hüküm ve bilişsel dirençle delili teğet geçirmeYanlışta ısrar ve epistemik geçirimsizlikDoğru bilginin zihne tutunmasını engelleyen, hakikat zeminini kayganlaştırarak idrakten kaçıran zihniyetGüçlü
SiyasiMeşru otorite, kanun ve kamu düzeniYasal çerçeveyi ve toplumsal mutabakatı tanımayan başkaldırı (temerrüd)Devlete veya nizama karşı sınır tanımaz itaatsizlikBirey veya grupların, meşru sınırları aşarak hiçbir müeyyideye boyun eğmeyen bir kanunsuzluğa soyunmasıGüçlü
İktisadiSözleşme ahlakı, piyasa kuralları ve borç ilişkileriYükümlülükten sıyrılma, borçta diretip taahhüdü savsaklamaAkdi bağları hiçe sayarak piyasa düzenini sabote etmeBorçlunun veya tacirin, yasal boşlukları kullanarak mükellefiyet kabuğunu üzerinden atması ve güveni sarsmasıGüçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSürtünmesiz yüzey (fizik) ve hidrofobik geçirimsizlik (kimya/biyoloji)Bir yüzeyin sürtünme katsayısının sıfıra yaklaşması neticesinde hiçbir kuvvetin üzerinde tutunamaması veya bir molekülün dış etkilere karşı bütünüyle geçirimsiz hale gelmesi haliGüçlü
Beşeri bilimlerAnomi ve antisosyal kişilik yapılanması (sosyoloji ve psikoloji)Bireyin toplumun normatif zeminini, ahlaki denetim mekanizmalarını ve vicdani yaptırımlarını tamamen devre dışı bırakarak kurallara karşı duyarsızlaşmasıGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca basit bir inat, huysuzluk veya Türkçedeki argo uzantısı (meret) gibi değersiz bir varlık olarak anlaşılması
Kur'an içi daha geniş anlamKök, sadece psikolojik bir inat değil; üzerindeki ahlaki, fıtrî ve şer’î kabuktan bütünüyle sıyrılıp, hiçbir uyarının tutunamadığı pürüzsüz bir kötülük ve başkaldırı zeminine dönüşmeyi anlatır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataŞeytana marîd veya insana mütemerrid denildiğinde, bunun basit bir öfke veya itaatsizlik olduğu sanılır; oysa burada kötülükte uzmanlaşmış, nasihate karşı bağışıklık kazanmış yapısal bir arızadan bahsedilmektedir

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin muhataplarındaki en tehlikeli sapma biçimini; yani uyarının kalbe temas edip tutunamadan üzerinden kayıp gittiği, hayırdan soyunmuşluk psikolojisini deşifre ettiği için hayatidir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Şeytanın kozmik ve ahlaki taşkınlığını anlatan ayetlerde (Sâffât 37:7, Hac 22:3) ve nifakı bir sanat haline getirip onda kök salanları bildiren ayetlerde (Tevbe 9:101) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Münafıklığın veya şeytani isyanın sadece anlık bir zaaf olduğu zannını yıkar; onların kötülükte nasıl piştiklerini ve hayra ait tüm kabukları nasıl soyup attıklarını gösterir

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir ağacın kabuğunun, gencin yüzünün veya bir yapının yüzeyinin pürüzsüzleştirilip üzerindeki her türlü örtü ve tutunaktan arındırılması.
  • Soyut anlamİnsanın veya cinin, kendisini bağlayan ahlak, edep, ahit ve fıtrat örtüsünü çıkarıp atarak nasihat ve uyarı tutmaz, ele avuca sığmaz bir başkaldırıya ulaşması.
  • Sistematik karşılıkSistemin normatif kurallarına karşı sıfır sürtünme gösterip, yaptırımların üzerinden kaydığı ve sınırların fütursuzca aşıldığı geçirimsiz direnç hali.
  • LaTeX modelilim⁡μ→0Fn=0  ⟹  d2xdt2=amax⁡
  • LaTeX açıklamasıFormülde μ yüzey sürtünme veya tutunma katsayısını temsil eder ve ahlaki/fıtrî bağları simgeler. μ sıfıra yaklaştığında, dışarıdan uygulanan normatif frenleme kuvveti Fn sıfırlanır. Bunun zorunlu sonucu olarak sistem üzerindeki engeller kalkar ve x konumuyla temsil edilen sınır aşımı maksimum ivmeyle (amax⁡) kontrolsüz bir taşkınlığa ve başkaldırıya dönüşür. Model, kökün sürtünmesizlikten ve soyunmuşluktan doğan sınırsız taşkınlık mantığını tam olarak karşılar.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: م