مصر
م - ص - ر
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٣
- المعاجم: ١٢
Büyük şehir demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Büyük şehir demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٢٬٤٧٥باب الصاد والراء والميم معهما
ص ر م، م ر ص، ص م ر، م ص ر مستعملات
صرم:
الصَّرْمُ دَخيلٌ.
والصَّرْمُ: قَطعٌ بائِنٌ لحَبْل وعِذْقٍ ونحوه.
والصِّرامُ: وقت صِرام النّخْل، وصَرَمَ العِذْقُ عن النَّخْلة، وأصْرَمَ النَّخْلُ اذا حان وقتُ اصِطِرامِه.
والصَّريمة: إحكامُكَ أمراً والعَزْمُ عليه.
وقوله تعالى: "وأَصْبَحَتُ كالصَّريمِ" أي كاللَّيلِ.
والصَّريمةُ: الرأيُ النافِذُ.
والصريمة: الرَّمْلُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٩٣المِصْرُ: واحد الأمْصار. والمِصْرُ أيضاً: الحدُّ والحاجز بين الشيئين. وقال:
وجاعل الشمسِ مُصْراً لا خَفاءَ بهبين النهار وبين الليلِ قد فَصَـلا
وأهل مِصْرَ يكتبون في شروطهم: اشترى فلان الدار بمُصورِها، أي بحدودها. والمَصيرُ: المِعا. والجمع المُصْرانُ، والمَصارينُ جمع الجمع. ومُصْرانُ الفارةِ: ضربٌ من رديء التمر. والمَصْرُ: حَلَبٌ بأطراف الأصابع. والمَصْرُ أيضاً: حَلَبُ كل ما في الضَرع.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٨٬٠١٧ص ر م
صرم ، رصم ، صمر ، رمص ، مرص ، مصر : مستعملة .
مرص : قال الليث : المَرْصُ للثَّدْيِ وغيرِه ، وهو غَمْزٌ بالأصابع . والْمَرْسُ : الشيءُ يُمرَس في الماء حتى يَتَمَيَّثَ فيه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : المَرُوصُ والدَّرُوسُ : النّاقَةُ السَّريعةُ .
قال : والنَّشُوصُ : العظيمةُ السَّنام . والمَصُوصُ : القَمِئَةُ ، والشخوص : النضوة من التعب . والعَرُوصُ : الطيبةُ الرائحة إذا عَرِقَتْ .
صمر : أبو
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٬٩٣٣(باب الميم والصاد وما يثلثهما)
(مصع) الميم والصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما لَمعٌ في الشَّيء وحركة، والآخر ذَهاب الشيء وتولِّيه.
فالأوَّل مَصَعَ البرقُ: أومَضَ. ثم يقال: مَصَعَ الرّجل: ضَرَب بالسَّيف. ومنه المُماصَعة: المجالدة. ويُقاس عليه، فيقال رجل مَصِعٌ: شديد. ومَصَعَ ضَرع النّاقةِ بالماء: ضَربَه. ومَصَعَتِ الأمُّ بالولد: رمت به. ويقال: إنَّ المَصْعَ: المشْي. قال:
يَمْصَعُ في
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٦٧٢م ص ر
مصر الأمصار: بناها ومصر عمر سبعة أمصار منها: المصران: البصرة والكوفة.
ويكتب أهل هجر في شروطهم: اشترى فلان الدار بمصورها أي بحدودها.
قال عديّ: وجاعل الشمس مصراً لا خفاء به بين النّهار وبين الليل قد فصلا وناقة مصور: بطيئة خروج الدّرّ لا تحلب إلا مصراً وهو الحلب بأطراف الأصابع وقد مصرتها وتمصرتها وامتصرتها.
وعنز مصور: قليلة الدر.
وضربه فنثر مصارينه جمع: مصران
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬١٨٩مَصَرَ الشاةَ والناقَةَ يَمْصُرُها مَصْراً وتَمَصَّرها: حَلَبها بأَطراف الثلاث، وقيل: هو أَن تأْخذ الضَّرْعَ بكفك وتُصَيِّرَ إِبهامَك فوق أَصابِعِك، وقيل: هو الحَلْبُ بالإِبهامِ والسَّبابةِ فقط. الليث: المَصْرُ حَلْب بأَطراف الأَصابع والسبابة والوسطى والإِبهام ونحو ذلك. وفي حديث عبد الملك قال لحالب ناقَتِه: كيف تَحْلُبها مَصْراً أَم فَطْراً؟ وناقة مَصُور إِذا كان لَبَنُها بطيء الخروج لا يُحْلَبُ
مَصَرَ الشاةَ والناقَةَ يَمْصُرُها مَصْراً وتَمَصَّرها: حَلَبها بأَطراف الثلاث، وقيل: هو أَن تأْخذ الضَّرْعَ بكفك وتُصَيِّرَ إِبهامَك فوق أَصابِعِك، وقيل: هو الحَلْبُ بالإِبهامِ والسَّبابةِ فقط. الليث: المَصْرُ حَلْب بأَطراف الأَصابع والسبابة والوسطى والإِبهام ونحو ذلك. وفي حديث عبد الملك قال لحالب ناقَتِه: كيف تَحْلُبها مَصْراً أَم فَطْراً؟ وناقة مَصُور إِذا كان لَبَنُها بطيء الخروج لا يُحْلَبُ إِلا مَصْراً. والتَّمَصُّرُ: حَلْبُ بقايا اللَّبَن في الضَّرْع بعد الدرِّ، وصار مستعملاً في تَتَبُّعِ القِلَّة، يقولون: يَمْتَصِرونها. الجوهري قال ابن السكيت: المَصْرُ حَلْبُ كل ما في الضَّرْعِ. وفي حديث عليّ، عليه السلام: ولا يُمْصَرُ لبنُها فَيَضُرَّ ذلك بولدها؛ يريد لا يُكْثَرُ من أَخذ لبنها. وفي حديث الحسن، عليه السلام: ما لم تَمْصُرْ أَي تَحْلُب، أَراد أَن تسرق اللبن. وناقة ماصِرٌ ومَصُورٌ: بطيئة اللبن، وكذلك الشاة والبقرة، وخص بعضهم به المِعْزى، وجمعها مِصارٌ مثل قِلاصٍ، ومَصائِرُ مثل قَلائِصَ. والمَصْرُ: قِلة اللبن. الأَصمعي: ناقة مَصُورٌ وهي التي يُتَمَصَّرُ لبنها أَي يُحْلَب قليلاً قليلاً لأَن لبنها بَطِيءُ الخروج. الجوهري: أَبو زيد المَصُورُ من المَعزِ خاصَّة دون الضأْن وهي التي قد غَرَزَتْ إِلا قليلاً، قال: ومثلها من الضأْن الجَدُودُ. ويقال: مَصَّرَتِ العَنْزُ تَمْصِيراً أَي صارت مَصُوراً. ويقال: نعجة ماصِرٌ ولَجْبَةٌ وجَدُودٌ وغَرُوزٌ أَي قليلة اللبن. وفي حديث زياد: إِنّ الرجلَ لَيَتَكَلَّمُ بالكلمة لا يقطع بها ذَنَبَ عَنْزٍ مَصُورٍ لو بلغت إِمامَه سَفَكَ دَمَه. حكى ابن الأَثير: المصور من المعز خاصة وهي التي انقطع لبنها. والتَّمَصُّر: القليل من كل شيء؛ قال ابن سيده: هذا تعبير أَهل اللغة والصحيح التَّمَصُّر القِلَّةُ. ومَصَّر عليه العَطاءَ تَمْصِيراً: قَلَّله وفَرَّقَه قليلاً قليلاً. ومَصَّرَ الرجلُ عَطِيَّتَه: قَطَّعَها قليلاً قليلاً، مشتق من ذلك. ومُصِرَ الفَرسُ: اسْتُخْرِجَ جَرْيهُ. والمُصارَةُ: الموضع الذي تُمْصَرُ فيه الخيل، قال: حكاه صاحب العين. والتمصر: التتبع، وجاءت الإِبل إِلى الحوض مُتَمَصِّرة ومُمْصِرَة أَي متفرقة. وغرة مُتَمَصِّرة: ضاقت من موضع واتسعت من آخر. والمَصْرُ: تَقَطُّعُ الغزْلِ وتَمَسُّخُه. وقَدِ امَّصَرَ الغزْلُ إِذا تَمَسَّخَ. والمُمَصَّرَةُ: كُبَّةُ الغزْلِ، وهي المُسَفَّرَةُ. والمِصْرُ: الحاجِزُ والحَدُّ بين الشيئين؛ قال أُمية يذكر حِكْمة الخالق تبارك وتعالى: وجَعَلَ الشمسَ مِصْراً لا خَفاءَ به، بين النهارِ وبين الليلِ قد فَصَلا قال ابن بري: البيت لعدي بن زيد العبادي وهذا البيت أَورده الجوهري: وجاعل الشمس مصراً، والذي في شعره وجعل الشمس كما أَوردناه عن ابن سيده وغيره؛ وقبله: والأَرضَ سَوّى بِساطاً ثم قَدّرَها، تحتَ السماءِ، سَواءً مثل ما ثَقَلا قال: ومعنى ثَقَلَ تَرَفَّعَ أَي جعل الشمس حَدًّا وعَلامةً بين الليلِ والنهارِ؛ قال ابن سيده: وقيل هو الحدُّ بين الأَرضين، والجمع مُصُور. ويقال: اشترى الدارَ بِمُصُورِها أَي بحدودها. وأَهلُ مِصْرَ يكتبون في شروطهم: اشترى فلان الدارَ بِمُصُورِها أَي بحدودها، وكذلك يَكْتُبُ أَهلُ هَجَرَ. والمِصْرُ: الحدّ في كل شيء، وقيل: المصر الحَدُّ في الأَرض خاصة.الجوهري: مِصْر هي المدينة المعروفة، تذكر وتؤنث؛ عن ابن السراج. والمِصْر: واحد الأَمْصار. والمِصْر: الكُورَةُ، والجمع أَمصار. ومَصَّروا الموضع: جعلوه مِصْراً. وتَمَصَّرَ المكانُ: صار مِصْراً. ومِصْرُ: مدينة بعينها، سميت بذلك لتَمَصُّرِها، وقد زعموا أَن الذي بناها إِنما هو المِصْرُ بن نوح، عليه السلام؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيف ذاك، وهي تُصْرفُ ولا تُصْرَفُ. قال سيبويه في قوله تعالى: اهْبِطُوا مِصْراً؛ قال: بلغنا أَنه يريد مِصْرَ بعينها. التهذيب في قوله: اهبطوا مصراً، قال أَبو إِسحق: الأَكثر في القراءَة إِثبات الأَلف، قال: وفيه وجهان جائزان، يراد بها مصرٌ من الأَمصار لأَنهم كانوا في تيه، قال: وجائز أَن يكون أَراد مِصْرَ بعينها فجعَلَ مِصْراً اسماً للبلد فَصَرفَ لأَنه مذكر، ومن قرأَ مصر بغير أَلف أَراد مصر بعينها كما قال: ادخلوا مصر إِن شاء الله، ولم يصرف لأَنه اسم المدينة، فهو مذكر سمي به مؤنث. وقال الليث: المِصْر في كلام العرب كل كُورة تقام فيها الحُدود ويقسم فيها الفيءُ والصدَقاتُ من غير مؤامرة للخليفة. وكان عمر، رضي الله عنه، مَصَّر الأَمصارَ منها البصرة والكوفة. الجوهري: فلان مَصَّرَ الأَمْصارَ كما يقال مَدّن المُدُنَ، وحُمُرٌ مَصارٍ. ومَصارِيُّ: جمع مَصْرِيٍّ؛ عن كراع؛ وقوله: وأَدَمَتْ خُبْزِيَ مِنْ صُيَيْرِ، من صِيرِ مِصْرِينَ أَو البُحَيْرِ أَراه إِنما عنى مصر هذه المشهورة فاضطر إِليها فجمعها على حدّ سنين؛ قال ابن سيده: وإِنما قلت إِنه أَراد مصر لأَن هذا الصِّيرَ قلما يوجد إِلا بها وليس من مآكل العرب؛ قال: وقد يجوز أَن يكون هذا الشاعر غَلِطَ بمصر فقال مِصْرينَ، وذلك لأَنه كان بعيداً من الأَرياف كمصر وغيرها، وغلطُ العربِ الأَقْحاح الجُفاةِ في مثل هذا كثير، وقد رواه بعضهم من صِيرِ مِصْرَيْن كأَنه أَراد المِصْرَيْنِ فحذف اللام. والمِصْران: الكوفةُ والبصْرةُ؛ قال ابن الأَعرابي: قيل لهما المصران لأَن عمر، رضي الله عنه، قال: لا تجعلوا البحر فيما بيني وبينكم، مَصِّروها أَي صيروها مِصْراً بين البحر وبيني أَي حدّاً. والمصر: الحاجز بين الشيئين. وفي حديث مواقيت الحج: لمَّا قُتِحَ هذان المِصْرانِ؛ المِصْر: البَلَد، ويريد بهما الكوفةَ والبَصْرَةَ. والمِصْرُ: الطِّينُ الأَحْمَرُ. وثوب مُمَصَّرٌ: مصبوغ بالطين الأَحمر أَو بحُمْرة خفيفة. وفي التهذيب: ثَوْب مُمَصَّرٌ مصبوغ بالعِشْرِقِ، وهو نبات أَحْمَرُ طيِّبُ الرائِحَةِ تستعمله العرائس؛ وأَنشد:مُخْتلِطاً عِشْرِقُه وكُرْكُمُهْ أَبو عبيد: الثياب المُمَصَّرَةُ التي فيها شيء من صفرة ليست بالكثيرة. وقال شمر: المُمَصَّرُ من الثياب ما كان مصبوغاً فغسل. وقال أَبو سعيد: التَّمْصِيرُ في الصَّبْغِ أَن يخرج المَصْبُوغُ مُبَقَّعاً لم يُسْتَحْكْم صَبْغُه. والتمصير في الثياب: أَن تَتَمَشَّقَ تَخَرُّقاً من غيرِ بلى. وفي حديث عيسى، عليه السلام: ينزل بين مُمَصَّرَتَيْن؛ المُمَصَّرَةُ من الثياب: التي فيها صُفْرة خفيفة؛ ومنه الحديث: أَتى عليٌّ طَلْحَةَ، رضي الله عنهما، وعليه ثَوْبانِ مُمَصَّرانِ. والمَصِيرُ: المِعى، وهو فَعِيلٌ، وخص بعضُهم به الطيرَ وذواتِ الخُفِّ والظِّلْف، والجمع أَمْصِرَة ومُصْرانٌ مثل رَغِيفٍ ورُغْفانٍ، ومَصارِينُ جمع الجمع عند سيبويه. وقال الليث: المَصارِينُ خطأٌ؛ قال الأَزهري: المصارين جمع المُصْران، جمعته العرب كذلك على توهُّم النونِ أَنها أَصلية. وقال بعضهم: مَصِير إِنما هو مَفْعِلٌ من صار إِليه الطعام، وإِنما قالوا مُصران كما قالوا في جمع مَسِيل الماء مُسْلان، شبهوا مَفْعِلاً بفَعِيل، وكذلك قالوا قَعود وقِعْدانٌ، ثم قَعادِينُ جمع الجمع، وكذلك توهموا الميم في المصير أَنها أَصلية فجمعوها على مُصْران كما قالوا لجماعة مَصادِ الجَبَل مُصْدانٌ. والمِصْرُ: الوعاء؛ عن كراع. ومِصْرٌ: أَحدُ أَولاد نوح، عليه السلام؛ قال ابن سيده: ولست منه على ثقة. التهذيب: والماصِرُ في كلامهم الحَبْل يلقى في الماءِ لِيَمْنَعَ السفُنَ عن السير حتى يُؤدِّيَ صاحبُها ما عليه من حق السلطان، هذا في دجلة والفرات. ومُصْرانُ الفارةِ: ضرب من رديءِ التمر.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٨١* م ص ر * * مِصْرُ * هي المدينة المعروفة تُذكر وتُؤنث و * المصْرُ * واحد * الأمْصارِ * و * المِصْرانِ * الكوفة والبصرة و * المَصِيرُ * بوزن البَصِير المِعى وجمعه * مُصْرانٌ * كرغيف ورُغفان ثم * المَصارِينُ * جمع الجمع وفلان * مَصَّر * الأمصار * تَمْصِيراً * كما يُقال مدَّن المُدُن
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٨٬١٧١مصر الناقة أو الشاة، يمصرها مصرا وتمصرها وامتصرها: حلبها بأطراف الأصابع الثلاث. وقيل هو أن تأخذ الضرع بكفك وتصير إبهامك فوق أصابعك، أو هو الحلب بالإبهام والسبابة فقط. وقال الليث: المصر: حلب بأطراف الأصابع والسبابة والوسطى والإبهام ونحو ذلك. وفي حديث عبد الملك قال لحالب ناقته: كيف تحلبها، مصرا أم فطرا، وهي ماصر ومصور: بطيئة خروج اللبن، وكذا الشاة والبقرة، وخص بعضهم به المعزى، ج مصار ومصائر، كقلاص
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٣٬١٤٣مصّرهُ
2 مصّرهُ ذ He made it (namely a town) a مِصْر, i. e. a limit, or boundary, between two things. (IAar.) ― -b2- مَصَّرُوا المَكَانَ, inf. n. تَمْصِيرٌ, They made the place, or appointed it to be, a مِصْر [meaning a city, or town, such as is thus called]. (M, * K.) It is said of 'Omar, مَصَّرَ الأَمْصَارَ, (TA,) which is a phrase like مَدَّنَ المُدُنَ, (S,) [and signifying He appointed the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٣٨٨مَصَرَ
مَصَرَ U ( n. ac. مَصْر 1 ),
a. Milked.
مَصَّرَ
مَصَّرَ II ,
a. Built, founded ( city ).
b. Made the capital.
c. gave but little milk.
d. gave little; lessened.
تَمَصَّرَ
تَمَصَّرَ V ,
a. Became the capital ( city ).
b. Was little.
c. Sought.
d. Became dispersed.
e. Milked out.
f. see I .
اِمْتَصَرَ
اِمْتَصَرَ VIII ,
a. see I .
b. ( m ), Snapped ( thread ).
مَصْر
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ٢٢٬٩٣١مصر
مَصَرَ - يَمْصُرُ - مِصْر - مِصْراَ
مَصَرَ - يَمْصُرُ + كائن + مصراً أو بلداً: خطط وحدد حدوده وامتداده: وضع مخططات وخطط بنائه وحدوده وتفاصيله تمهيداً لإنشائه وبنائه
مِصْر: البلد المخطط لبنائه بعناية، والمعروفة حدوده وتفاصيله، والمستقل عن غيره: وهو اصطلاحاً اسم البلد المعروف في أفريقيا، والذي فيه النيل والأهرامات
مِصْراً: أحد الأمصار: بلد
الجذور المجاورةالمجاورة: ٧٣ (الإجمالي: ٩٢)
- بوأ
الآيات المشتركة: ٢ · Bve bye’den dönüşmüştür
- يوسف
الآيات المشتركة: ٢ · Çorak yer anlamına gelen “esef”ten türemiştir
- بصل
الآيات المشتركة: ١ · Soğan demektir
- بقل
الآيات المشتركة: ١ · Bakla
- عدس
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun mercimeği
- فوم
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun sarmısağı
- قثأ
الآيات المشتركة: ١ · Ve onun salatalığı
- موسى
الآيات المشتركة: ٢ · Musa
- هبط
الآيات المشتركة: ١ · İnin
- قول
الآيات المشتركة: ٤ · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
- ثوي
الآيات المشتركة: ١ · Saye develerin ahırı demektir
- غضب
الآيات المشتركة: ١ · Kızgınlık
الآيات التي ورد فيها(٥)
وَقَالَ الَّذِي اشْتَرَاهُ مِنْ مِصْرَ لِامْرَأَتِهِ أَكْرِمِي مَثْوَاهُ عَسَى أَنْ يَنْفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ …
Mısır
فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَى يُوسُفَ آوَى إِلَيْهِ أَبَوَيْهِ وَقَالَ ادْخُلُوا مِصْرَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ آمِنِينَ
Mısır
وَنَادَى فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَاقَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَفَلَا تُبْصِرُونَ
Mısır
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مصر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | مدن, قرى, بلد |
| Zıt Kök | بدو |
| Çekirdek Özet 1 | İki alan veya durum arasındaki sınır, parmak uçlarıyla sıkarak az az ve zorla sağma |
| Çekirdek Özet 2 | Sınırları belirlenmiş, idari ve hukuki düzeni kurulmuş yerleşim merkezi ve medeniyet alanı |
| Çekirdek Özet 3 | Çöl ve göçebelik serbestliğine karşı sınır, kurum, taksimat ve hukuki otoriteyle teşekkül eden siyasi yapı |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki tüm kullanımlarını yalnızca antik Mısır coğrafyasına indirgeyip genel şehirleşme ve sınır kavramını gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مص | İçindekini sıkıp emerek, çekerek veya damla damla süzerek çıkarma; özü ayıklama hali. Bu çekirdek مصص (ilik veya suyu sonuna kadar emmek), مصل (sütün suyunu süzüp peynir altı suyunu ayırmak) ve مصع (hızla çekip sıyırmak) köklerinde somut biçimde görülür. | ر | Çekirdeğin sunduğu sıkıştırma ve özünü çekip alma hareketine baş, son hudut ve belirleyici üst sınır niteliği katılmıştır; böylece eylem son sınırına kadar sıkıp belirleme ve iki şeyi birbirinden kesin bir hatla ayırma anlamına özelleşmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli bir akış, yayılma veya toplumsal nüfus yoğunluğunun getirdiği kütlesel hareket |
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Dağılmaya meyilli akışı veya alanı bir hat boyunda durdurma, yakalama ve kenetleme |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Belirleyici olan üst irade, yönlendirici otorite, baş sınır ve başlangıç-bitiş noktası |
| مصر | Dağınık ve akışkan haldeki unsurların üst bir düzen ve sınır çizgisiyle sıkıştırılıp çerçevelenmesi hareketi | Doğal ve başıboş akışın üst bir irade veya hat ile çevrilerek belirli bir sınır içinde toplanması, hukuki ve coğrafi bir kimlik kazanmasıdır. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Memede az kalan sütün parmak uçlarıyla sıkılarak damla damla sağılması (el-masr) ve iki mülk arasına çekilen ayırıcı sınır çizgisi (el-mısr). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Adiyy b. Zeyd el-İbâdî güneşi gece ile gündüz arasındaki kesin sınır olarak nitelerken kökü sınır anlamında kullanmıştır: وجاعل الشَّمس مِصراً لا خفاء به / بين النَّهار وبين اللَّيل قد فَصَلا |
| Erken Arapça kullanım | Hecer halkının tapu ve akit senetlerinde mülk sınırlarını belirtmek için kullandığı şu tescil kaydı: اشترى فلانٌ الدَّارَ بمُصورها |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça مصر kökü, Doğu ve Kuzeybatı Sami dillerinde en erken dönemlerden itibaren idari sınır, tahkim edilmiş şehir ve sınır hattı anlamıyla yerleşik köklü bir Afro-Asyatik / Sami mirasıdır. Akadca çivi yazılı metinlerde miṣru sözcüğü kesin biçimde sınır, hudut, sınır taşı ve siyasi bölge manasında kullanılmaktadır. İbranicede kök māṣōr (kuşatma, hisar, dar sınır) ve çift formuyla Mısır ülkesini ifade eden Miṣrayim biçiminde belirir; Süryanicede ise meṣrā doğrudan sınır ve tarla hududu demektir. Kökün çöldeki bedevi hayatında memenin sıkılarak sağılması ve sınır boylarının tespiti üzerinden gelişen semantiği, Sami dillerinde yerleşik devlet mekanizmasının sınırlarını ve müstahkem kalelerini ifade eden teknik bir kavrama evrilmiştir. Bu çerçevede Arapça kelime diller arası yapay bir ödünçleme değil, Sami dil ailesinin ortak sınır ve tahdit matrisine dayanan özgün bir devamıdır.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD), Payne Smith.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sınır koyma, sıkma ve sağıp çıkarma | Memeyi parmak ucuyla sıkarak sağmak ile iki arazi arasına kesin sınır koymak arasındaki sıkıştırma ve tahdit irtibatı kökün asıl omurgasıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca miṣru, Süryanice meṣrā, İbranice māṣōr | Bütün bu dillerde kök istisnasız sınır, hisar, çevrili mülk ve idari bölge çekirdeği etrafında işler. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ortak sınır ve tahkim katmanı | Eski Mısır dilindeki yerel isimlerle değil, çevre Sami halklarının bu coğrafyayı müstahkem sınır bölgesi olarak adlandırmasıyla kurulan bağlantı. | Güçlü |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, CAD, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مصر | Anlamlı | Sınır koymak, sıkmak, şehir kurmak | İki alan arasına sınır koymak, az miktardaki sütü sıkmak, idari merkez teşkil etmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| مرص | Anlamlı | Sıyırmak, koparmak, çimdiklemek | Bir şeyi hızla sıyırıp çekmek; derinin sıyrılması veya suyun azalıp çekilmesi. | Kur'an'da geçmez. |
| صمر | Anlamlı | Kokuşmak, donup katılaşmak | Sıvının veya sütün donarak katılaşması, kokusunun değişip kesifleşmesi. | Kur'an'da geçmez. |
| صرم | Anlamlı | Kesmek, ayırmak, koparmak | Dalından meyve devşirmek, ilişkiyi kesin olarak kesip ayırmak. | Hedef kökle sınır koyma ve kesip ayırma bakımından semantik ortaklık taşır; Kur'an'da geçer. |
| رمص | Anlamlı | Göz kenarında çapak birikmesi | Gözün kenarında kurumuş veya yapışkan ifrazat toplanması, kenar oluşması. | Sınır ve kenar birikintisi fikriyle zayıf temas taşır; Kur'an'da geçmez. |
| رصم | Anlamlı | Mühürlemek, damgalamak, iz bırakmak | Bir şeyin üzerini mühürle kapatmak, sınırını ve sahipliğini işaretlemek. | Hedef kökle mülkiyet ve sınır belirleme noktasında yakın bağ kurar; Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مصر | Merkez | Sınırlandırılmış idari yerleşim | Sınırları, maliyesi, hukuki taksimatı ve idari otoritesi olan kurumsal şehri anlatır. | Hem belirleyici sınırı hem de bu sınırla korunan müstahkem büyük yerleşimi ifade eder. |
| مدن | Komşu | Hukuki ve ahlaki teşkilatlanma | Hukuka, kanuna ve kolektif itaate dayalı yerleşikliği öne çıkarır. | مصر idari ve askeri sınırları vurgularken, مدن medeni düzen ve otoriteye boyun eğme yönünü vurgular. |
| قرى | Komşu | Toplanma ve birikme | İnsanların, evlerin ve malların bir araya toplandığı yerleşim alanını ifade eder. | قرى nüfusun ve kaynakların birikmesini anlatır; مصر ise resmi sınır ve teşkilatlanmayı temsil eder. |
| بلد | Komşu | Coğrafi toprak ve vatan | Göğün altında sınırları tabii veya örfi olarak belirlenmiş toprak parçasını anlatır. | بلد fiziksel coğrafya ve yurt niteliğindeyken, مصر kurumsal ve fonksiyonel merkezdir. |
| بدو | Zıt | Sınırsızlık ve göçebelik | Sınırları, duvarları ve kurumsal taksimatı olmayan açık çöl ve kır hayatını ifade eder. | Şehrin çizilmiş sınırlarına ve kurumsal kısıtlarına karşılık göçebeliğin serbestliğini temsil eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مصر | Sınır, büyük şehir, tahkim edilmiş merkez | Sınır belirleme ve bu hat ile çevrilmiş idari yerleşim manasını birlikte korur. | Kesin |
| Latince | Limes, Metropolis, Urbs | Sınır boyu, ana şehir, tahkimat | Limes kelimesi idari sınır hattını tam karşılarken, urbs ve metropolis kurumsal ve surlarla çevrili şehri karşılar; sütün sıkılması yönünü dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Border, Metropolis, Garrison town | Sınır, ana kent, garnizon şehri | Sınır ve büyük kurumsal merkez yönlerini açıklar; kökün damla damla sıkma nüansını vermez. | Güçlü |
| Almanca | Grenze, Metropole | Sınır, ana yerleşim merkezi | Hukuki ve idari sınır ile büyük teşkilatlı kenti karşılar; biyolojik çekirdek anlamı içermez. | Güçlü |
| Fransızca | Frontière, Métropole | Sınır, metropol | Çizilmiş sınır ve idari merkezi karşılar; kökün iç çekirdeğindeki somut sağma hareketini taşımaz. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مِصْرَ (Gayr-i munsarif) | Özel isim olarak Mısır ülkesi ve saltanat merkezi | Hz. Yûsuf'un yerleştiği, zahire dağıtımının yapıldığı ve Firavun'un mülküyle övündüğü tarihsel coğrafya (Yûsuf 12:21, 12:99, Zuhruf 43:51). |
| بِمِصْرَ (Gayr-i munsarif, harf-i cerli) | İsrailoğullarının ev edindikleri yerleşik Mısır yurdu | Hz. Mûsâ ve kardeşine Mısır'da kavimleri için evler hazırlamalarının emredildiği bağlam (Yûnus 10:87). |
| مِصْرًا (Munsarif, tenvinli nekire) | Herhangi bir sınırlandırılmış büyük şehir, yerleşik medeniyet merkezi | Çöl hayatındaki tekdüze beslenmeden bıkıp sebze ve hububat isteyen İsrailoğullarına yerleşik bir şehre inmelerinin söylendiği bağlam (Bakara 2:61). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Firavun'un iktidar iddiası ve mülk | Zuhruf 43:51 ayetinde Firavun'un Mısır mülkünü Allah'ın mutlak mülkiyetine karşı bir sahte rablik aracı kılması. | Coğrafi ve idari gücün insan nefsinde sahte ilahlık iddiasına dönüşmesi tehlikesi. |
| Fıkıh | Cuma namazının sıhhati ve idari taksimat | Cuma namazının kılınabilmesi için gereken 'mısrü'l-câmi' şartı; hadlerin ikame edildiği ve yöneticinin bulunduğu büyük şehir tanımı. | Bir yerleşimin sınırları, kadısı, asayişi ve mali idaresi olan tam teşekküllü şehir statüsü kazanması. |
| Tefsir | İsim ile cins isim ayrımı (tenvin meselesi) | Bakara 2:61'deki tenvinli kullanımın bilinen Mısır mı yoksa herhangi bir şehir mi olduğu tartışması. | Kelimenin lafzen sınırlandırılmış genel şehirleşme ile tarihsel Mısır ülkesi arasındaki çift veçheli karakteri. |
| Hadis | Şehirlerin kuruluşu ve amme mallarının taksimi | Hz. Ömer'in fethettiği garnizon şehirleri hakkında 'mısr' tabirini kullanması ve zekat-fey mallarının toplandığı merkezler. | İdari ve askeri sınır şehri, ganimet ve beytülmalin taksim edildiği resmi garnizon. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Göçebelikten ibadet teşkilatına geçiş | Cemaat ve ikame alanı | Dini ritüellerin kurumsallaşması | Evlerin kıbleye dönük yapılması ve toplu ibadetin ancak sınırları belli bir düzende korunması (Yûnus 10:87). | Güçlü |
| İlmi | Kavramsal tasnif ve tarif | Tanım ve hadd koyma | Bilginin çerçevesini çizme | Kavramların sınırlarını tayin ederek bir şeyi başkasından ayıran kesin epistemolojik hat oluşturma. | Muhtemel |
| Siyasi | Hükümranlık ve kamu nizamı | İdari merkez ve sınır | Otoritenin ve asayişin tesisi | Devletin egemenlik sınırlarını belirleyerek hadlerin ve kanunların uygulandığı yargı alanını teşkil etme. | Kesin |
| İktisadi | Üretim, pazar ve vergi taksimi | Mali merkez ve emtia pazarı | Kaynakların toplanıp dağıtılması | Ziraat ürünlerinin, feyin ve zekatın toplandığı, bürokratik denetimin ve pazarın işlediği iktisadi havza. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sınır değer ve kapalı küme (Boundary conditions / Closed set) | Bir sistemin tanımlı olduğu uzayın sınırlarını belirleyen, denklemin ancak o çerçeve içinde geçerli olmasını sağlayan sınır şartları. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Siyasal sınır ve kurumsal kentleşme (Jurisdiction / Urban boundary) | Toplumsal hareketliliğin serbestlikten çıkarılıp hukuki yetki alanı, vergi dairesi ve vatandaşlık bağıyla sınırlandırılması. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca Kuzeydoğu Afrika'daki tek bir ülkenin özel coğrafi adı olarak görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime hem özel bir devletin adı hem de çöle karşı sınırları çizilmiş, hukuku, pazar yeri, tabakalaşması ve kurumsal külfetleri olan her türlü büyük şehir modelidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Bakara 2:61'deki "İnin bir şehre" hitabını salt kölelikten kaçtıkları Mısır'a geri dönüş emri sanmak; oysa metin, çölün meşakkatli özgürlüğünden yerleşik şehrin ziraat, pazar ve bağımlılık üreten düzenine geçişi ifade etmektedir. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin medeniyet, şehir, göçebelik, iktidar ve mülkiyet ilişkilerini hangi kavramsal zemin üzerinde kurduğunu anlamayı sağlar; şehrin bir nimet mi yoksa sınırlayıcı bir bağımlılık alanı mı olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının çöldeki arayışını anlatan kıssalarda (Bakara 2:61), Hz. Yûsuf'un iktisadi yönetiminde (Yûsuf suresi) ve Firavun'un siyasi tahakkümünün anlatıldığı ayetlerde (Zuhruf 43:51). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'daki 'mısr' kavramının tenvinli ve tenvinsiz nüanslarını göz ardı ederek medeniyet eleştirisini salt bir coğrafya düşmanlığına indirgeme yanılgısını düzeltir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamDağınık unsurların arasını ayırarak sınır çekmek ve memede kalan son damlaları parmak uçlarıyla sıkarak almak.
- Soyut anlamBelirli bir coğrafi ve toplumsal alanın hukuki, mali ve askeri sınırlar içine alınarak kurumsallaşması.
- Sistematik karşılıkGöçebe ve sınırsız kır hayatından, otoritenin ve vergilendirmenin işlediği kapalı ve kurallı şehir düzenine geçiş.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde sınırları belirlenmiş yerleşim veya medeniyet uzayını, bu uzayı dışarıdaki sınırsız dünyadan ayıran kesin sınır hattını (mısr), ise bu kapalı sınır içinde toplanan, kurallara bağlanan ve taksimata tabi tutulan bireyleri ve iktisadi unsurları temsil eder; ise bu sınır ve bileşenlerin meydana getirdiği kurumsal şehir yapısıdır.