مضي
م - ض - ي
جذر- الورود: ٥
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٢
معناه في القرآن: Geçip gitmek
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: مضى
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٠٩٤باب الضاد والميم و و ا ي ء معهما
م ض ي، و م ض، أ م ض، ض ي م، أ ض م، و ض م، ض أ م مستعملات
مضي:
مَضَى في أمره مَضاءَ.
وَمضَى الشيءُ يَمْضي مُضِيّاً.
ويُكْنَى الفَرَسُ أبا المَضاء.
ومض:
الوَمْضُ والوَميضُ من لمَعَان البَرْق وكُلِّ شيءٍ صافي اللّون، ووَمَضَ البَرْقُ وأوْمَضَ، وأومَضَتْ فلانةُ بعينها إذا بَرَقَت له، تُومِض إيماضاً فهي مُومِضة.
أمض:
أمِضَ الرجُلُ يأمَضُ فهو أَمِضٌ اذا لم يُبال
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٦٥المدخل: مضىمَضى الشيء مُضِيًّا: ذهبَ. ومَضى الأمر مَضاءً: نفذ. ومَضَيْتُ على الأمر مُضِيًّا، ومَضَوْتُ على الأمر مَضُوًّا ومُضُوًّا. وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه. وأَمْضَيْتُ الأمر، أنفذْته. والتَمَضِّي تَفَعٌّلٌ منه. والمُضَواءُ: التقدّم. وقال:
فإذا حُبِسْنَ مَضى على مُضَوائِهِ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٩٠٧المدخل: مضىض م ( و ا ى ء )
ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم .
ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ .
ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم .
قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ .
مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٬٠٥٧(باب الميم والضاد وما يثلثهما)
(مضغ) الميم والضاد والغين أصلٌ صحيح، وهو المضغ للطعام. ومضَغَه يمضغه(1). والمَضَاغ: الطعامُ يُمضَغ. والمُضَاغة: ما يبقى في الفم مما يُمضَغ. والمَضْغة: قطعةُ لحم، لأنَّها كالقطعة التي تُؤخذ فتُمضغ. والماضغان: [ما(2)] انضمَّ من الشِّدقَين.
ومما شذَّ عن هذه المضائغ: العَقَبات اللَّواتي على أطراف سِيَتي القوس، الواحدة مَضِيغة.
(مضي) الميم والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ١٣٣المدخل: مضى- المضي والمضاء: النفاذ، ويقال ذلك في الأعيان والأحداث. قال تعالى: ﴿ومضى مثل الأولين﴾ [الزخرف/8]، ﴿فقد مضت سنة الأولين﴾ [الأنفال/38].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٢٨٥م ض ي
مضى في حاجته وكان ذلك في الزمان الماضي.
ومضى على أمره: تمّ عليه.
ومضى السيف في الضريبة وله مضاء " وأمضى من السيف " وأقول الملوك كالسيوف المواضي.
وأمضى الحاكم حكمه.
وجرى أبو المضاء وهي كنية الفرس.
وأنشدت: ولست بقوّال إذا الضيف نابني تمضّ فإن الحيّ منك قريب
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٩٣٩مَضَى الشيءُ يَمْضِي مُضِيّاً ومَضاء ومُضُوًّا: خلا وذهب؛ الأَخيرة على البدل. ومَضَى في الأَمر وعلى الأَمر مُضوًّا، وأَمْرٌ مَمْضُوٌّ عليه، نادر جِيء به في باب فَعُول بفتح الفاء. ومَضَى بِسَبيله: مات. ومَضَى في الأَمر مَضاء: نَفَذَ. وأَمضى الأَمرَ: أَنفذه. وأَمضيت الأَمر: أَنفذته. وفي الحديث: ليسَ لَك من مالِكَ إِلا ما تَصَدَّقْت فأَمْضَيْت أَي أَنْفَذْتَ فيه عَطاءك ولم تتوقف فيه. ومَضَى السيفُ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢٤٣* م ض ي * * مَضَى * الشيء يَمْضِي بالكسر * مُضْيًّا * ذهب و * مَضَى * في الأمر يَمْضِي * مَضَاءً * نفذ و * مَضَيْتُ * على الأمر * مُضِيًّا * و * مَضَوْتُ * أيضا * مُضُوَّا * بفتح الميم وضمها وهذا أمر * مَمْضُوٌّ * عليه و * أمْضَى * الأمر أنفذه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٢٧٩: ( ي ( *!مَضَى ) الشَّيءُ ( *!يَمْضِي *!مُضِيّاً *!ومُضُوًّا ) ؛ ) الأخيرَةُ على البَدَلِ ؛ ( خَلاَ ) وذَهَبَ .
( و ) مَضَى ( في الأمْرِ *!مَضاءً ومُضُوًّا : نَفَذَ .
( وفي الصِّحاح : مَضَى في الأمْرِ مَضاءً أَنْفَذَهُ ؛ ( وأَمْرٌ *!مَمْضُوٌّ عليه ) ، نادِرٌ جِيءَ به في بابِ فَعُول ، بفَتْح الفاءِ .
( و ) مَضَى ( سَبيلَهُ : ماتَ ) ؛ ) وفي المُحْكم : بسَبِيلِهِ .
( و ) مَضَى ( السَّيْفُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٩٥٥المدخل: مضىمَضَى
1 مَضَى ذ and ↓ تَمَضَّى i. q. تَقَدَّمَ [He advanced, proceeded, &c.]. (M.) ― -b2- مَضَى He, or it, passed; passed away; went; or went away. (S, M, Msb, K.) ― -b3- [He went on.] ― -b4- مَضَى لَهُ, said of time: see تَسْهِيمٌ. ― -b5- [مَضَى فِى سَيْرِهِ He advanced, or pressed onward, with a penetrative energy or force, or a sharpness and effectiveness, in his pace.] ― -b6- مَضَىَ الأَمْرُ,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٦٠مَضَى
مَضَى I , U ( يَمْضُو ), ( n. ac. مُضُوّ [ 27 ] ,
a. مُضِيّ ), Passed; was over; elapsed ( time ).
b. [ Bi ], Went away with, took.
c. ( n. ac.
مَضَآء
مَضَآء [ 22A ] , مُضُوْي 27 )
a. [ Fī ], Penetrated.
d. [ 'Ala ], Executed, accomplished; concluded ( bargain ).
أَمْضَيَ
أَمْضَيَ IV
a. [ acc. ], see I (d) .
b. Made to penetrate.
c. [ coll. ], Signed, subscribed.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٦٬٨٦١مضي
مَضَى - يَمْضِي - مُضِيّ
مَضَى - يَمْضِي + الكائن أو الأمر: يدخل في حالة حركة وفعل: وهو كناية أنه : يَنْفُذ ويقع ويحصل
مَضَى - يَمْضِي + الكائن: يدخل في حالة حركة وفعل
مَضَى - يَمْضِي + الكائن + إلى مكان: يدخل في حالة حركة وفعل وهو متجه باتجاه المكان
مَضَى - يَمْضِي + الأمر: يدخل في حالة حركة وفعل: وهو كناية أنه : يَنْفُذ ويقع ويحصل
الجذور المجاورةالمجاورة: ٣٤ (الإجمالي: ٤٦)
- مسخ
الآيات المشتركة: ١ · At kuyruğu bitkisidir
- حقب
الآيات المشتركة: ١ · Hagab kolan (atın göğsüne bağlanan kayışın ipi, heybenin…
- برح
الآيات المشتركة: ١ · Berah ağaçsız, nebatsız geniş yer, boş saha demektir
- لفت
الآيات المشتركة: ١ · Kendini çevirir
- بطش
الآيات المشتركة: ١ · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…
- سلف
الآيات المشتركة: ١ · Boynun üst tarafıdır
- أول
الآيات المشتركة: ٢ · Alet kaldıraç demektir
- سنن
الآيات المشتركة: ١ · “Sin” dişler demektir
- فتي
الآيات المشتركة: ١ · Kepçe, kefe demektir
- حيث
الآيات المشتركة: ١ · Hayese sürülmüş tarla demektir
- عود
الآيات المشتركة: ١ · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
- قطع
الآيات المشتركة: ١ · Kesinlikle keseceğim
الآيات التي ورد فيها(٥)
وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ لَا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ الْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُبًا
İlerlerim
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مضي |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli / yâ) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ذهـب, مرر, نفذ, سير |
| Zıt Kök | وقف |
| Çekirdek Özet 1 | Bir engeli veya mesafeyi keskin bir biçimde yararak geride bırakma, duraksamadan delip geçme ve akışını sürdürme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahî kanunların, vaktin veya yürüyüşün geri döndürülemez biçimde kesinleşip infaz edilmesi ve hükmün icrası |
| Çekirdek Özet 3 | Kararlılık, infaz kabiliyeti ve zamanın geriye işletilemez tek yönlü akışı yasası |
| Kritik Hata Riski | Kökü sıradan bir yürümek veya geçmişte kalmak olarak daraltıp, ardındaki keskin nüfuz, geri dönüşsüzlük ve hükmün icrası boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مض | Sıkışma, baskı veya keskin bir zorlama ile bir şeyin içine işleme, çiğneme veya derin tesir bırakma; bu çekirdek مضغ kökünde çiğneyip ezme, مضض kökünde içe işleyen yakıcı acı ve مضر kökünde keskin ekşilik anlamlarıyla somutlaşır. | ي | Akışkanlık, yönelim ve hareket boyutu eklenerek içe işleyen ve kesen tazyikin fiziksel veya zamansal bir hat boyunca geri döndürülemez bir nüfuza ve akışa dönüşmesi sağlanmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sürekli, dalgalı ve durdurulamaz bir akış ivmesini temsil eder. |
| ض | olta, bitki (erken imge: ص ikizi, türetme); yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Harekete yön veren sıkışmayı, iç basıncı, sertliği ve keskin nüfuz gücünü ifade eder. |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Gücün fiiliyata dökülmesini, bir hedefe doğru aktif biçimde yönelip uzanmasını sağlar. |
| مضي | İçsel bir tazyik ve akışkan kuvvetin, keskin bir odaklanma ve yarıcı basınçla bir hedefe doğru fiilen ilerleyip geri dönülmez şekilde nüfuz etmesi hareketidir. | Harflerin birleşimi, duraksamaya yer bırakmayan keskin bir eylemi ve infazı resmeder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kılıcın hedefe duraksamadan işlemesi, kemiği ve eti kesip geçmesi ile süratli atın mesafeyi yararak öne fırlaması; nitekim hızlı koşan ata مضاء kılıcın keskinliğine de مضاء السيف denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair el-Katāmî, devesinin veya bineğinin av ve takip baskısından sıyrılarak kendi yönünde kararlılıkla ilerleyişini şu beyitle tasvir eder: فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوائِهِ / وإذا لحقن به أصبن طعانا |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetinde sadakanın geri dönüşsüz şekilde yerine ulaşmasını ve mülkiyet tasarrufunun infazını bildiren kullanım: ليسَ لَك من مالِكَ إِلا ما تَصَدَّقْت فأَمْضَيْت; ayrıca Arap kelamında keskinlik için darb-ı mesel haline gelen أمضى من السيف ifadesi. |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Dīvānü’l-Katāmî.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami seviyede *m-ḍ / *m-ṣ / *m-ṭ kök grubu genel olarak basınç uygulama, sıkma, emme, delip geçme ve acı/ekşi duyusuyla ilişkilidir. Klasik İbranicede m-ṣ-h (מצה - mayasız ekmek, emmek/sıkmak) ve m-ṣ-ṣ (מצץ - emmek, sıkmak), Süryanicede m-ṣ-ṣ kökleri basınçla özü çıkarma ve derin nüfuz alanındadır. Arapçada مضي kökü, bu çekirdeğin üçüncü zayıf radikal (ي) ile birleşmesiyle, kılıcın kesip geçmesi ve hedefe işlemesi gibi somut bir mekanik hareketten hareketle, zamanın ve fiilin durdurulamaz biçimde infazı, geride bırakılması ve kesinleşerek akması yönünde semantik bir özelleşme yaşamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مضض ve مضغ kökleriyle akrabalık | Keskin baskı, içe işleme ve çiğneme eyleminin zayıf harfle akışkan bir harekete, delip geçmeye ve hükmü infaz etmeye dönüşmesi. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice m-ṣ-h / m-ṣ-ṣ ve Süryanice m-ṣ-ṣ paralellikleri | Kök çekirdeği düzeyinde basınç ve nüfuz ortaklığı bulunmakta; Arapçada bu hareket zamansal akışa ve geri dönülmez ilerleyişe özelleşmektedir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök tabakası | Basınç uygulama, sıkıştırma ve keskin nüfuz bildiren ikili kök paralellikleri. | Muhtemel |
المصدر David Cohen, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مضي | Anlamlı | Nüfuz etmek, geçip gitmek, kararlılıkla ilerlemek | Bir engeli aşıp geride bırakarak hedefe doğru duraksamadan yol almak ve hükmü infaz etmek. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| ميض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضمي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضيم | Anlamlı | Zulmetmek, hakkını eksiltmek, haksız baskı kurmak | Bir kimsenin hakkını zorla çiğneyip onu ezmek; mazlumun üzerinde kurulan keskin baskı ve nüfuz. | Kök harflerinin yer değiştirmesidir (kalb); Kur'an'da geçmez. |
| يمض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| يضم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مضي | Merkez | Keskin nüfuz ve kararlı geçiş | Bir engeli veya tereddüdü yararak geri dönülmez biçimde ilerlemek ve infaz etmek. | Temel anlamı delip geçmek, infaz etmek ve arkada bırakmaktır. |
| ذهب | Komşu | Ayrılma ve yok olma | Bir mahalli terk edip gitmek; keskinlik veya nüfuz şartı aranmaz. | Fiziksel ayrılışa ve gözden kaybolmaya odaklanır. |
| مرر | Komşu | Uğrayıp geçme | Bir şeyin yanından veya üzerinden durmaksızın akıp geçmek. | Temas ederek veya uğrayarak geçişi ifade eder; keskin kararlılık ikincildir. |
| نفذ | Komşu | Delip öteye çıkma | Bir engelin bir tarafından girip diğer tarafından çıkmak. | Mekânsal delip geçişe odaklanır; مضي ise sürecin geride bırakılmasını ve infazını vurgular. |
| سير | Komşu | Mesafe katetme | Belli bir doğrultuda yol almak, seyahat etmek. | Yolculuğun sürecine odaklanır; engeli yarma veya hükmü kesinleştirme şartı taşımaz. |
| وقف | Zıt | Durma ve duraksama | Hareketi kesmek, tereddüt etmek, bir noktada sabitlenip kalmak. | مضي kökünün gerektirdiği kesintisiz akış ve infazın tam karşıtı olarak eylemsizliği temsil eder. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مضي | Keskin geçiş, nüfuz ve infaz | Bir engeli arkada bırakarak geri döndürülemez biçimde hedefe ilerleme ve hükmü yürütme. | Kesin |
| Latince | praeterire, procedere, exsequi | İlerlemek, geçip gitmek, icra etmek | Zamanın geçişini ve yürüyüşü karşılar; kılıcın keskinliğiyle gelen delip geçme imgesini tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | to proceed, to pass by, to enforce | İlerlemek, geçip gitmek, infaz etmek | Fiziksel hareket ile hukuki infazı farklı kelimelerle karşılar; kökteki tekil nüfuz çekirdeğini dağıtır. | Güçlü |
| Almanca | vorangehen, vergehen, vollstrecken | İlerlemek, geçip gitmek, infaz etmek | Zamansal akış ile eylemin kararlılıkla icrasını ayrı fiiller üzerinden verir. | Güçlü |
| Fransızca | passer, s'écouler, exécuter | Geçmek, akıp gitmek, icra etmek | Zamanın akışını iyi verir ancak keskin ve durdurulamaz yarılma tonu eksik kalır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Duden Deutsches Universalwörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَمْضِيَ | Kararlılıkla yürümek, duraksamadan yola devam etmek | Hz. Mûsâ'nın iki denizin birleştiği yere varana dek durmayacağını, uzun yıllar gerekse bile kararlılıkla ilerleyeceğini beyan ettiği azim bağlamı (Kehf 18:60). |
| مَضَتْ | İlahî kanunun ve azabın geçmiş toplumlarda infaz edilip kesinleşmesi | İnkârcıların cezalandırılmasında geçmiş milletlere uygulanan değişmez ilahî yasanın tahakkuku bağlamı (Enfâl 8:38). |
| مُضِيًّا | Mekânsal veya ontolojik olarak ilerleyememe, geride kalma acziyeti | Kıyamet günü veya ilahî kudret karşısında inkârcıların oldukları yere çakılıp ne ileri gidebilmeleri ne de dönebilmeleri bağlamı (Yâsîn 36:67). |
| وَامْضُوا | Arkaya bakmadan, tereddüt etmeden çekip gitmek | Lût kavminin helaki öncesinde Hz. Lût ve ailesine emredilen, arkaya bakmaksızın kararlı ve süratli intikal bağlamı (Hicr 15:65). |
| وَمَضَى | Önceki inkârcı nesillerin örneğinin ve hükmünün geçip gitmesi, ibret olması | Geçmiş kavimlerin helakinin tamamlanmış bir ibret ve kanun olarak tarihe kaydedilmesi bağlamı (Zuhruf 43:8). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî irade ve kazanın infazı (إمضاء القضاء) | Kazanın geri döndürülemezliği ve ilahî iradenin engellenemez biçimde varlıkta geçerlilik kazanması tartışması. | İlahî hükmün ontolojik olarak kesinleşmesi ve yaratılışta durdurulamaz şekilde cereyan etmesi. |
| Fıkıh | Hukuki tasarrufların geçerliliği ve infazı (إمضاء العقد / الحكم) | Hâkimin kararını icraya koyması, askıda (mevkuf) olan bir akdin icazet verilerek kesinleştirilip yürürlüğe sokulması. | Bir işlemin eksiklikten kurtularak kesin, bağlayıcı ve iptal edilemez hukuki netice doğurması. |
| Tefsir | Sünnetullahın değişmezliği ve ilahî kanunun işleyişi | Geçmiş kavimlerin kanununun "geçmesi" ifadesinin, ilahî adaletin kaçınılmaz icrası olarak yorumlanması. | Tarihsel döngünün tesadüf değil, kesinleşmiş kanunların geri dönülmez tatbiki olarak kavranması. |
| Hadis | Sadaka ve vakıf gibi mali tasarrufların kesinleştirilmesi | Kişinin hayattayken yaptığı tasaddukun infaz edilmesi ile mirasçıya kalan malın ayrımı. | İyiliğin niyet boyutundan çıkıp fiilen geri dönüşsüz bir tasarrufa ve infaza dönüştürülmesi. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahî iradenin ve hükümlerin icrası | İnfaz ve Sünnetullah | İlahî takdirin ve kanunların hiçbir aracı veya engel tanımadan vuku bulması | İman, ilahî iradenin geçmişte nasıl kesinlikle işlediyse gelecekte de aynı infaz kudretiyle işleyeceğini bilmektir. | Kesin |
| İlmi | Nedensellik zincirinin ve zaman okunun geri çevrilemezliği | Zaman Oku ve Entropik İlerleme | Doğadaki fiziksel süreçlerin ve termodinamik akışın geriye doğru değil, ileriye doğru kesin bir akışla işlemesi | Bilimsel yasalar, belirli koşullar sağlandığında sonucun durdurulamaz biçimde hüküm sürmesini ifade eder. | Güçlü |
| Siyasi | Yargı ve yürütme kararlarının icra kabiliyeti | Hükmün İnfazı ve Otoriter Kararlılık | Alınan siyasi veya adli kararların tereddütsüz tatbik edilerek kamu düzeninin temini | Kararın salt metin olarak kalmayıp sahada cebri icrayla varlık kazanması ve devlet otoritesinin sürekliliği. | Güçlü |
| İktisadi | Sözleşmelerin ve ödemelerin kesinleşip takasının tamamlanması | Tasarrufun İnfazı ve Kesin Hesaplaşma | İktisadi işlemlerin ifa ile son bulması, mülkiyet devrinin geri dönülmez biçimde gerçekleşmesi | Ekonomik güven, verilen taahhütlerin ve sözleşmelerin askıda kalmayıp vaktinde ifa edilip kapatılmasına dayanır. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Tek yönlü vektörel akış ve entropi artışı (termodinamik zaman oku) | Fizikte bir sistemin zaman parametresi boyunca geriye doğru dönüşü olmayan bir faz uzayında ilerlemesi; bir akışkanın gradyan boyunca duraksamadan akması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukukta icra ve infaz mekanizması (kesinleşmiş hükmün tatbiki) | Yargılamanın tamamlanıp kararın kesin hüküm niteliği kazanması ve duraksamaksızın yürürlüğe konarak infaz edilmesi süreci. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca takvimsel olarak geride kalmış geçmiş zaman (mazi) veya edilgen bir akıp gitme olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, hem bilinçli ve kararlı bir yürüyüşü (Hz. Mûsâ ve Lût kıssalarındaki azim ve sürat), hem de ilahî kanunun ve cezanın kaçınılmaz infazını (sünnetin cereyanı) içeren aktif, yararak geçen ve geri dönüşü olmayan bir kudreti ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlahî sünnetlerin geçmişe hapsolmuş tesadüfler sanılması; müminin yeryüzündeki hareketinde taşıması gereken keskin kararlılık ve arkaya bakmadan infaz etme iradesinin pasif bir kabullenişe indirgenmesi. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Zamanın, tarihin ve ilahî yasaların tesadüfe veya duraksamaya yer bırakmayan keskin işleyişini; kulun ise iman ve tebliğ yolunda tereddütsüz, arkasına bakmadan ve engelleri yararak ilerlemesi gerektiğini öğreten anahtar bir köktür. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tarih felsefesini ve ilahî sünnetin değişmezliğini kuran ayetlerde (Enfâl 8:38, Zuhruf 43:8); peygamberlerin tereddütsüz aksiyon ve hicret anlarında (Kehf 18:60, Hicr 15:65); hesap günü inkârcıların hareket kabiliyetlerini bütünüyle yitirişini tasvir eden sahnelerde (Yâsîn 36:67). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Geçmiş kavimlerin akıbetinin nostaljik veya mitolojik bir anlatı olduğu vehmini yıkarak, sünnetullahın bir kılıç keskinliğinde ve infaz kesinliğinde yürürlükte olduğunu gösterir; ayrıca kullukta kararsızlık ve geriye bakma zaafını tasfiye eder. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamKılıcın hedefe duraksamadan batıp kesmesi, hızlı atın engelleri yararak öne fırlaması.
- Soyut anlamBir hükmün, sürecin veya iradenin geri döndürülemez biçimde kesinleşip yürürlüğe girmesi, zaman ve engeller boyunca nüfuz ederek ilerlemesi.
- Sistematik karşılıkİlahî kanunun kaçınılmaz infazı, ahlaki ve hukuki eylemin tereddütsüz tahakkuku ve tek yönlü zamansal akış.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklaması
Modelde , failin veya ilahî iradenin kararlı yönelim vektörünü; , aşılması gereken potansiyel engeli veya mesafeyi temsil eder. Bu iki büyüklüğün skaler çarpımının sıfırdan büyük olması (), hareketin engeli yarıp geçen, tereddütsüz ve tek yönlü akışını simgeler. Dirac delta fonksiyonu, zaman akışı içindeki kesin infaz ve vuku bulma anını () modeller; bu fonksiyonun zaman aralığındaki integrali ise 'e eşitlenerek ilahî sünnetin veya kararın geri döndürülemez biçimde bütünüyle infaz edildiğini gösterir.