معز

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: م-ع-زالصيغ: ١ · الجذور المجاورة: ١٤ · الآيات: ١ · السور: ١؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».رحمأنثحرمقولمعزالْمَعْزِضأنذكرشملنبأثنيزوجعلم

الجذرالصيغ ١الآيات ١السور ١المجاورة ١٤

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

معز

م - ع - ز

جذر
  • الورود: ١
  • الآيات: ١
  • الصيغ: ١
  • المعاجم: ١٢

معناه في القرآن: Kıllı hayvan

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٧٠٤
باب العين و الزاي والميم معهما ع ز م- ز ع م- م ع ز- ز م ع- م ز ع مستعملات ع م ز مهمل عزم: العَزْمُ: ما عَقدَ عليه القلبُ أنَّكَ فاعلهُ، أو من أمرٍ تيقّنْتَهُ. وما لفلان عزيمة، أي: ما يثُبتُ على أمرٍ يَعْزُِم عليه، وما وجدنا له عَزْما، وإن رأيه لذو عزم. والعزيمة: الرُّقَى ونحوها يعزم على الجنّ ونحوها من الأرواح، ويجمع: عزائم. وعزائم القرآن: الآيات التي يقرأ بها على ذوي الآفات لما يرجى من
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٧٢
المَعْزُ من الغنم: خلافُ الضأن، وهو اسمُ جنس. وكذلك المَعَزُ والمَعيزُ، والأُمْعوزُ والمِعْزى. وواحد المَعْزِ ماعِزٌ. والأنثى ماعِزَةٌ، وهي العَنْزُ: والجمع مَواعيزُ. ويقال: الأمْعوزُ السِرْب من الظباء ما بين الثلاثين إلى الأربعين. وقال الفراء: المِعْزى مؤنَّثة وبعضهم ذكّرها. ويقال: أمْعَزَ القومُ، إذا كثرت مِعْزاهُم. والماعِزُ: جلد المَعْزِ. والمَعازُ: صاحب المِعْزى. والمَعَزُ: الصَلابة من
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٢٬٢٠٤
باب العين والزاي مع الميم عزم ، زمع ، زعم ، مزع ، معز : مستعملة . عزم : قال الله جلّ وعزّ : ( مَّعْرُوفٌ فَإِذَا عَزَمَ ) ( محمد : 21 ) سمعت المنذري يقول : سمعت أبا الهيثم يقول في قوله تعالى : ( مَّعْرُوفٌ فَإِذَا عَزَمَ ( هو فاعل معناه المفعول ، وإنما يُعْزَم الأمر ولا يَعزِم ، والعزم للإنسان لا للأمر . قال : وهكذا كقولهم : هَلَك الرجلُ وإنما أُهْلِكَ . وقال الزجّاج في قوله : ( مَّعْرُوفٌ
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٢٤٦
(باب الميم والعين وما يثلثهما) (معق) الميم والعين والقاف ليس بأصلٍ وإنما هو من باب القلب. وأرضٌ مَعِيقة كعميقة. والأماعق: أطراف المَفَازة. ويقال: المَعْق: الأرض لا نَبَاتَ بها. وتمعَّقَ الرجُل: ساء خُلُقه. (معك) الميم والعين والكاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَلْك الشيء ولَيِّه. ومَعَكْتُ الأديم مَعْكاً. ثم يسمّون المِطَالَ واللَّيَّ مَعْكاً، والرّجُلَ المَطول مَعِكاً. قال زهير: ....................
رابط المدخل

(باب الميم والعين وما يثلثهما) (معق) الميم والعين والقاف ليس بأصلٍ وإنما هو من باب القلب. وأرضٌ مَعِيقة كعميقة. والأماعق: أطراف المَفَازة. ويقال: المَعْق: الأرض لا نَبَاتَ بها. وتمعَّقَ الرجُل: ساء خُلُقه. (معك) الميم والعين والكاف أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على دَلْك الشيء ولَيِّه. ومَعَكْتُ الأديم مَعْكاً. ثم يسمّون المِطَالَ واللَّيَّ مَعْكاً، والرّجُلَ المَطول مَعِكاً. قال زهير: .................... لا *** تَمعَكْ بعرضك إنَّ الغادِرَ المَعِكُ([1])قال الخليل: رجل مَعْكٌ: شديد الخُصومة. وقولهم: وقَعَ في معكوكاء شيء، يجوز أن يكون الإبدال والأصل بعكوكاء. (معل) الميم والعين واللام أصلٌ صحيح فيه كلماتٌ تدلُّ على اختلاسِ شيء وسرعةٍ فيه. ومَعَل الشَّيءَ: اختلَسَه. ثمَّ يقولون: مَعَل خُصْيَتَيْ الفَحل: استلَّهما. ومَعَل: سار سيراً سريعاً. (معن) الميم والعين والنون أصلٌ يدلُّ على سهولةٍ في جريان أو جري أو غير ذلك. ومَعَن الماءُ: جَرَى. وماءٌ معينٌ. ومجارِي الماء في الوادي مُعْنانٌ، كذا قال أبو بكر([2]). والمَعْنة: ماءٌ قليل يجري. ومن الباب أمعَنَ الفرسُ في عَدْوِه. وأمْعَنَ بحقِّي: ذهَبَ به. ورجل مَعْنٌ في حاجته: سَهْل. وأمعنت الأرضُ: رَوِيَتْ. وكلأ مَمْعونٌ: جَرَى فيه الماء. وقول النَّمْر: ولا ضيّعْتُه فأُلاَمَ فيه *** فإنَّ ضَيَاعَ مالِكَ غيرُ مَعْنِ([3])معناه غير سهل. ويقولون: "ماله سَعْنَةٌ ولا مَعْنَةٌ" وهو من الإتباع، ويجوز أن يكون من الباب، أي ماله كثيرٌ ولا قليل يسهل خَطَره. وقولهم للمنزل مَعَانٌ، وزنه فعَال، وجمعه مُعُنٌ. ومَعَن الوادي: كثُر فيه الماء المَعين. (معو) الميم والعين والحرف المعتل ثلاثُ كلماتٍ ليس قياسها واحداً. الأولى: المَعْوُ: الرُّطَب قد أرطب جَميعُه. وقال ابن دريد([4]): هو إذا دخله بعضُ اليُبْس*. وأمْعَى النَّخْل: صار كذلك. والثانية: مِعَى البطن، والجمع أمعاء. والثالثة المِعَى: المِذْنَب من مَذَانب الأرض. (معت) الميم والعين والتاء. قال أبو بكر([5]): المَعْت: الدَّلْك ومَعتُّ الأديمَ: دلكتُه. وهو عند الخليل مُهمَل. (معج) الميم والعين والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على تقلُّبٍ وسُرعة في شيء. ومعج الحِمارُ مَعْجاً: تقلَّب في جريه. ويقولون قياساً على هذا: مَعَجَ الفَصِيلُ ضَرعَ أمِّه: ضربه برأسه عند الرَّضاع. (معد) الميم والعين والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على غِلَظ في الشَّيء. قال ابن دريد([6]) المَعْد: الغِلَظ. قال: ومنه المَعِدَة. وتمَعْدَدَ الصّبِيُّ: غَلُظَ. ويكون في هذا الباب المَعْدُ دَالاًّ على جَذْب الشَّيءِ وانجذاب. ومَعَدت الشَّيء: جذبتُه. قال: * هل يُرْوِيَنْ ذَوْدَك نَزعٌ مَعْدُ([7]) * ومما شذَّ عن الباب المَعْد، يقولون: الغَضُّ من التَّمْر. (معر) الميم والعين والراء أصلٌ يدلُّ على مَلاسة وحَصٍّ وانجراد. فالأمْعَر والمَعِر: الأمْعَط الذي لا شَعَْر عليه. ومنه أمْعَرَ الرّجلُ: افتَقَر، كأنه تجرَّدَ من ماله. [و] مَعَرَ الظُّفْر: نصل وتمعَّر لَونُه عند غَضَبِه، وذلك أن يتطايَرَ الدّمُ عنه وتَعلُوه صُفرة. قال الخليل: وهو أمْعَر الشَّعر، وبه مُعْرَةٌ، وهو لونٌ يَضرِب إلى الحُمرة والصُّفرة، وهو أقْبحُ الألوان. وأمْعَرَتِ الأرض: لم يكنْ فيها نَبات. (معز) الميم والعين والزاء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدَّةٍ في الشَّيء وصلابَة. منه الأمْعَز والمَعْزاء: الحَزْن الغَلِيظ من الأماكن. قال أبو بكر([8]): رجلٌ مَاعِزٌ: شَديد عَصْبِ الخَلْق ومنه المَعْز المعروف، والمَعِيز: جماعة كضَئِين([9])، وذلك لشدّةٍ وصَلابةٍ فيها لا تكون في الضَّأْن. ويقال لجماعةِ الأوعال والثَّياتِل مُعُوزٌ. قال أبو بكر([10]): استمْعَزَ الرّجُل في أمرِه: جَدَّ. (معس) الميم والعين والسين أصَيْلٌ يدلُّ على دَلْك شيءٍ. ومَعَسْتُ الأديم في دِباغِهِ أمْعَسُه: أدَرْتُه فيه ودلَكتُه. وربَّما قالوا: مَعَسَ، إذا طَعَنَ ومنه رجلٌ مَعَّاسٌ في الحرب: مِقدام. (معص) الميم والعين والصاد ليس بشيءٍ، إلاّ أنَّ ناساً ذكروا مَعَصَ الرّجُل: حَجَل في مِشْيته. وقال ابنُ دُريد([11]): المَعَص: وجعٌ يصيب الإنسان في عَصَبِه من كَثْرة المَشْي. (معض) الميم والعين والضاد كلمةٌ. مَعِضَ من الأمر: شَقَّ عليه وأوجَعه. (معط) الميم والعين والطاء أصلٌ يدلُّ على تجرُّدِ الشَّيء وتجريده ومَعِطَ تمرَّطَ شَعره. ومَعَطْت السَّيفَ من قِرابِهِ: جَرَّدتُه. ويكون من الباب مَعَطَ في القَوس: نَزَع. --------------ـــ ([1]) وكذا ورد الاستشهاد به في اللسان (معك)، وهو بتمامه، كما في الديوان 180: فاردد يساراً ولا تعنف علي ولا *** تمعك بعرضك إن الغادر المعك ([2]) الجمهرة (3: 142). ([3]) المجمل واللسان (معن) ومجالس ثعلب 203 والمخصص (9: 148). ([4]) الجمهرة: (3: 143). ([5]) الجمهرة (2: 22). ([6]) الجمهرة (2: 282). ([7]) لأحمر بن جندل السعدي كما في اللسان (معد). وورد محرفاً فيه باسم "أحمد بن جندل". انظر صوابه في المؤتلف للآمدي 36. ([8]) الجمهرة: (3: 8). ([9]) أي في جمع ضأن، ومثله كليب في جمع كلب. ([10]) الجمهرة: (3: 8). ([11]) الجمهرة: (3: 87).

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٩
- قال تعالى: ﴿ومن المعز اثنين﴾ [الأنعام/143] والمعيز: جماعة المعز، كما يقال: ضئين لجماعة الضأن، ورجل ماعز: معصوب الخلق، والأمعز والمعزاء: المكان الغليظ، واستمعز في أمره: جد (انظر: الجمهرة 3/34؛ والمجمل 3/835).
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٠٦
م ع ز له معزٌ ومعزٌ ومعزى ومعيزٌ وأمعز الرجل وأضأن‏:‏ كثرت عنده ورجل معّاز‏:‏ صاحب معزٍ وعندي ماعزٌ وماعزة‏:‏ للذكر والأنثى من المعز‏.‏ وصاد أمعوزاً‏:‏ جماعةً من الأوعال‏.‏ ومن المجاز‏:‏ زيد ضائن وعمرو ماعز أي سمين اللحم ومعصوب الخلق‏.‏ وما أمعزه من رجل‏!‏ وما أمعز رأيه‏!‏‏:‏ ما أصلبه‏.‏ وجاوزنا ضوائن الرمل ومواعزه‏:‏ عظامه ولطافه‏.‏ وساروا في الأمعز والمعزاء‏:‏ في الأرض الحزنة ذات
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٢٢٠
الماعِزُ: ذو الشَّعَر من الغنم خلاف الضأْن، وهو اسم جنس، وهي العَنْزُ، والأُنثى ماعِزَةٌ ومِعْزاة، والجمع مَعْزٌ ومَعَزٌ ومَواعِزُ ومَعِيزٌ، مثل الضَّئِين، ومِعازٌ؛ قال القطامي: فَصَلَّيْنا بهم وسَعَى سِوانا إِلى البَقَرِ المُسَيَّبِ والمِعازِ وكذلك أُمْعُوزٌ ومِعْزَى؛ ومِعْزَى: أَلفه مُلْحِقَةٌ له ببناء هِجْرَعٍ وكل ذلك اسم للجمع، قال سيبويه: سأَلت يونس عن مِعْزَى فيمن نوَّن، فدل ذلك على أَن من
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٨٥
* م ع ز * * المَعْز * من الغنم ضد الضأن وهو اسم جنس وكذا * المَعَزُ * بفتح العين و * المَعِيزُ * و * الأُمْعُوزُ * بالضم و * المِعْزَى * بالكسر وواحد المَعْزِ * مَاعِزٌ * مثل صاحب وصَحْب والأنثى * ماعِزةٌ * وهي العنز والجمع * مَوَاعِزُ * قال سيبويه * مِعْزًى * منون مصروف لأن الألف للإلحاق لا للتأنيث وقال الفراء المِعْزى مؤنثة وبعضهم ذكرها وقال أبو عبيد كل العرب ينون المعزى في النكرة
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٠٧٧
المعز، بالفتح، ذكر الفتح مستدرك، فإن الإطلاق كاف، ولو قال: المعز ويحرك، لجرى على قاعدته التي هي كالنص، والمعيز كأمير، والأمعوز، بالضم، والمعاز، ككتاب، والمعزى، بالكسر مقصورا ويمد - نقله الصاغاني، فلا عبرة بإنكار شيخنا له، وقوله إنه أي المد معروف، ولا يثبت: خلاف الضأن من الغنم؛ فالمعز ذوات الشعور منها، والضأن ذوات الصوف، قال الله تعالى: ومن المعز اثنين قرأ أهل المدينة والكوفة وابن فليح بتسكين
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٤٨٣
مَعِزَ الشَّىْءُ 1 مَعِزَ الشَّىْءُ ذ , [and مَعِزَتِ الأَرْضُ, accord. to the explanation of the inf. n. in the S,] aor. مَعَزَ , (TK,) inf. n. مَعَزٌ, (S, K, TK,) The thing [and the ground] was, or became, hard. (S, * K, * TK.) -A2- مَعِزَ said of a man: see 4. -A3- مَعَزْتُ المِعْزَى, وَضَأَنْتُ الضَّأْنَ, aor. مَعَزَ , I set apart the goats from the sheep. (K.) امعز 4 امعز ذ He, (a man, A,)
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٠٥٧
مَعَز مَعَز U ( n. ac. مَعْز 1 ), a. Separated from the sheep ( goats ). مَعِزَ مَعِزَ A ( n. ac. مَعَز 4 ), a. Was rich in goats. b. Was hard. أَمْعَزَ أَمْعَزَ IV , a. see ( مَعِزَ ) ( a ). تَمَعَّزَ تَمَعَّزَ V , a. Was contracted ( face ). b. Ran swiftly. اِسْتَمْعَزَ اِسْتَمْعَزَ X a. [ Fī ], Was zealous over. مَعْز مَعْز 1 , ( pl. مِعْزَى 2ya , أَمْعُز 16 , مَعِيْز 25 & a.
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬١٨١
معز مَعِزَ - يَمْعَزُ - مَاعِز - مِعْزاة - مَعْز مَعِزَ - يَمْعَزُ + كائن + في عمل أو أمر: يجهد ويكدح لإنجازه، ويتحمل في سبيله المشقة والتعب مَاعِزَة أو مِعْزَاة: اسم فاعل من " مَعِزَ - يَمْعَزُ ": الذي ينصب ويتعب ويتحمل المشاق: وهو اصطلاحاً ذو الشعر من الغنم: ويبدو أنه سمي بذلك لتحمله جهد ومشقة صعود الجبال والمناطق الوعرة مَعْز: جمع "
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(١)

الجذور المجاورةالمجاورة: ١٤ (الإجمالي: ١٨)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. ضأن

    الآيات المشتركة: ١ · Yünlü hayvanlar

  2. شمل

    الآيات المشتركة: ١ · Sol

  3. ثمن

    الآيات المشتركة: ١ · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  4. ثني

    الآيات المشتركة: ١ · Sena yaka demektir

  5. أنث

    الآيات المشتركة: ١ · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…

  6. حرم

    الآيات المشتركة: ١ · Hiram keçe demektir

  7. زوج

    الآيات المشتركة: ١ · İlik ve düğme çiftinin her biridir

  8. صدق

    الآيات المشتركة: ١ · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir

  9. نبأ

    الآيات المشتركة: ١ · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür

  10. ذكر

    الآيات المشتركة: ١ · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır

  11. رحم

    الآيات المشتركة: ١ · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  12. علم

    الآيات المشتركة: ١ · Dağın sivri noktası demektir

الآيات التي ورد فيها(١)

  1. ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ مِنَ الضَّأْنِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْمَعْزِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ …

    Kıllı hayvan

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökمعز
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerغنم, بقر, إبل
Zıt Kökضأن
Çekirdek Özet 1Sertlik, katılık, pürüzlü ve taşlık zemin; sıkı adaleli beden ile yün yerine sert kıl taşıyan keçi cinsi
Çekirdek Özet 2İlahi nimet olarak yaratılan sekiz çiftten biri; koyunun yumuşak tabiatına karşı sert ve dayanıklı kıllı çift
Çekirdek Özet 3Fıtri yaratılışın tamamlayıcı zıtlık dengesi ile teşride putperest tabuları yıkan ontolojik meşruiyet ilkesi
Kritik Hata RiskiKeçiyi sadece rastgele bir zoolojik isim sayarak En'âm suresindeki müşrik tabuları çürüten çiftler diyalektiğini kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
معBir araya toplanma, bükülme, iç içe geçerek sıkı ve girintili yapı oluşturma; nitekim aynı çekirdeği paylaşan معي kökünde iç içe kıvrılan bağırsak dokusu yer alırزÇekirdekteki sıkışık ve iç içe doku anlamına ز harfinin getirdiği keskinlik ve sertlik eklenerek taşlık sert zemin, diri kaslı beden ve sert kıllı keçi türü anlamı doğmuştur

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مsu; akış, çokluk, derinlikBedensel doku, biyolojik kütle ve sürü halinde çoğalma potansiyeli
عgöz; görme, bilme, kaynakDışarıdan açıkça fark edilen somut yapı, pürüz ve fıtri karakter
زkesici alet; kesme, ayırma, biçmeSertlik, direnç, pürüzlülük, dikleşme ve yumuşak dokudan ayrışma
معزMaddi/bedensel varlığın dışarıdan belirgin biçimde gözlenen sertlik, keskin pürüz ve dirençle somutlaşarak taşlık araziye ve dik kıllı hayvana dönüşmesi

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSert, çakıllı, yürünmesi çetin ve taşlık arazi; kasları ve sinirleri sıkı, adaleli ve diri insan; yün yerine sert kıl örtüsüne sahip keçi cinsi
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi Ebû Züeyb el-Hüzelî veya kabile şairlerinin nakillerinde dağlık ve sert arazileri aşan keçiler tasvir edilir; nitekim Kitābü'l-ʿAyn'da kaydedilen şahitte geçer: ويمنحها بنو أشجى بن جرم / معيزهم حنانك ذا الحنان
Erken Arapça kullanımEmevî dönemi şairi el-Kıtâmî beytinde sürü ayrımını belirtmek için zikreder: فصلينا بهم وسعى سوانا / إلى البقر المسيب والمعاز

المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça معز kökü, Sami dil ailesinde küçükbaş hayvan faunasının en eski katmanlarından birine aittir. Kök İbranicede עֵז, Süryanicede ܥܙܐ, Fenike dilinde 𐤏𐤆, Ugarit dilinde ʿz ve Akadcada enzu veya ezzu biçiminde tespit edilmektedir. Bütün bu dillerde kelime doğrudan keçi türünü ifade eder ve Proto-Samice *ʿanz- veya *maʿz- kök biçimine kadar geri gider. Arapçada bir yanda عنز formu dişi keçiyi karşılarken, diğer yanda kök başındaki mîm harfiyle genişleyen معز formu kıllı küçükbaş hayvan cinsini ve kökün ilksel somut anlamı olan pürüzlü, sert, taşlık araziyi (الأمعز) muhafaza etmiştir. Kökün anlamsal gelişimi; dağlık ve sarp arazilere tırmanabilen sert tırnaklı, kıllı, yumuşak yünlü koyuna kıyasla daha dirençli ve inatçı bir mizaç taşıyan hayvanın fiziksel özelliklerinden türetilmiştir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSertlik, katılık, sıkı doku ve taşlık zemin ile keçi cinsi arasındaki türetimMaqāyīs'in belirlediği şiddet ve salâbet çekirdeğinden hareketle pürüzlü zemine ve sert kıllı küçükbaşa ad olmuşturKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice עֵז, Süryanice ܥܙܐ, Akadca enzu, Ugaritçe ʿzSami dillerinin tamamında keçi türünü adlandıran ortak arkaik kökün m- genişlemeli varyantıdırGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiBerberice tagaza ve taġaṭṭ biçimleriyle Afro-Asyatik fauna karşılaştırmalarıKuzey Afrika Afro-Asyatik kollarında küçükbaş adlarıyla morfolojik benzerlikler tartışılmışsa da ortak kök ilişkisi sınırlıdırMuhtemel

المصدر Maqāyīs al-Lugha, HALOT, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
معزAnlamlıSertlik, taşlık zemin, keçiSert ve pürüzlü taşlık yer; kıllı küçükbaş hayvan cinsiHedef kök; Kur'an'da geçer
مزعAnlamlıParçalama, hızlı sıçramaHızla çekip koparma, etin lif lif ayrılması, süratli hareketKur'an'da geçmez; sertlikten kopuş ve sıçrama nüansı taşır
عمزKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kaydıyla yer alır
عزمAnlamlıKararlılık, kesin niyetBir işe kalben ve iradeyle sıkıca bağlanma, gevşememeKur'an'da geçer; sertlik ve metanet zihinsel iradeye aktarılmıştır
زمعAnlamlıÇeviklik, tırnak çıkıntısıHayvanın ayak bileğindeki sert çıkıntı veya bir işe süratle azmetmeKur'an'da geçmez; sert doku ve kararlılık bağı içerir
زعمAnlamlıKesin iddiada bulunmaKesin bir delili olmaksızın doğru olduğunu ileri sürmeKur'an'da geçer; zihni kesinlik iddiası ve iddia sertliğidir

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
معزMerkezKüçükbaş hayvan, sertlik ve kılSert kıllı, dik başlı, dağlık ve taşlık araziye uyumlu küçükbaş cinsiKeçi cinsi ve sert dokulu arazi
ضأنZıtKüçükbaş hayvan, yumuşaklık ve yünYumuşak huylu, uysal, yün örtülü ve düzlüklere yatkın küçükbaş cinsiKoyun cinsi; uysallık ve yumuşak doku
غنمKomşuKüçükbaş hayvan sürüsüKeçi ve koyun cinslerinin tamamını kapsayan üst cins adıGenel küçükbaş sürüsü ve ganimet/nimet boyutu
بقرKomşuBüyükbaş sığır cinsiYararak toprağı süren, cüsseli ve tarımsal işlevli büyükbaşToprak işleme, süt ve et sağlayan sığır türü
إبلKomşuBüyükbaş deve cinsiÇöl şartlarına azami dayanıklı, ağır yük taşıyan büyükbaşÇöl ekosistemi ve uzun mesafe nakil hayvanı

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمعزKıllı küçükbaş hayvan, sert zeminYünlü koyunun karşıtı olarak kıllı keçi türü ve sert taşlık araziKesin
Latincecaper, capraKeçi, tekeZoolojik cinsi tam karşılar; kökün taşlık sert arazi ve kaslı beden yan anlamlarını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizcegoat, caprineKeçi, keçigillerZoolojik türü ve sert mizacı karşılar; Arapçadaki kök metaforu olan salâbet ve taşlık dokuyu kapsamazGüçlü
AlmancaZiege, GeißKeçiHayvan cinsini doğrudan karşılar; etimolojik sertlik ve pürüzlü zemin türevlerini vermezGüçlü
Fransızcachèvre, caprinKeçiBiyolojik tür karşılığıdır; Arapçadaki sertlik ve sıkılık morfolojisini içermezGüçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Lane’s Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْمَعْزِKeçi cinsi (erkek ve dişi olarak iki eş)Putperestlerin hayvanlar üzerine koyduğu keyfi haramların reddedildiği, ilahi rızık olarak yaratılan çiftler bağlamı; En'âm 6:143

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTeşri yetkisi ve helal-haram sınırlarıCahiliye müşriklerinin dişi veya erkek keçiyi keyfi olarak haram saymalarına karşı, haram kılma yetkisinin yalnızca Allah'a ait oluşuTevhidin teşri ve nimet boyutunda yoğunlaşma
FıkıhZekât, udhiyye ve kurban hükümleriZekâtta keçi nisabı (معز ile ضأن ayrımı) ve kurban edilebilmesi için bir yaşını doldurmuş olma (ثني) şartıMükellefiyet ve ibadet fıkhında yaş ve tür tayini
TefsirEn'âm suresindeki mantıksal cedel üslubu"İki dişiyi mi yoksa iki erkeği mi haram kıldı?" sorusu üzerinden müşrik aklın içine düştüğü mantıksal çelişkinin ispatıŞirkin tabu ve hurafelerini aklı susturucu delille çürütme
HadisKurban ve zekât rivayetleriKeçinin kurban edilmesinde aranan yaş ve nitelikler ile genç keçi (عناق) kurbanına dair istisnai ruhsatlarİbadet yeterliliği ve fıkhi tahsis sınırları

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniŞer'î hükümler ve nimet helallığıHelal kılınmış rızık ve kurban nesnesiYaratılışın fıtri meşruiyetini teyit ederek şirkin keyfi yasaklarını kaldırmakİnsana sunulan nimetlerin putperest tabulardan arındırılmasıKesin
İlmiZooloji ve biyolojik sınıflandırmaÇevreye uyumlu, dirençli küçükbaş türüDağlık ve engebeli ekosistemlerde bitki örtüsünü ve besin döngüsünü sürdürmekSert anatomisi ve çevikliğiyle koyundan ayrılan ekolojik fonksiyonGüçlü
SiyasiKamu otoritesinin teşri sınırlarıİlahi kanunun egemenliği ve teşride teklikHukuk koyucunun yalnızca Allah olduğunu ilan ederek kabile oligarşisinin haramlaştırma yetkisini feshetmekToplumsal tabu üreten iktidar odaklarının keyfiyetini kırmakGüçlü
İktisadiHayvancılık ve kırsal ekonomiKüçükbaş üretim ve sermaye varlığıKıl, süt, et ve deri üretimiyle engebeli arazilerin ekonomik değere dönüştürülmesiDüşük maliyetli, dayanıklı geçim ve temel besin kaynağıKesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDiferansiyel sürtünme ve stres direnci katsayısıDüzensiz, pürüzlü ve dik eğimli yüzeylerde kinetik enerjiyi dengeli dağıtarak stabilite sağlayan mekanik sistemlerGüçlü
Beşeri bilimlerHukuki rasyonellik ve tabu çözme kuramıToplumların gelenek yoluyla inşa ettiği akıl dışı yasakların ontolojik tutarlılık testiyle geçersiz kılınması süreciGüçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin yalnızca biyolojik bir hayvan türü (keçi) olarak okunup, geçtiği ayetin Kur'an'ın teşri mantığı ve cedel yöntemi içindeki kurucu yerinin göz ardı edilmesi
Kur'an içi daha geniş anlamİlahi yaratılışın zıtlıklar dengesinde (sekiz eş), insanın keyfi olarak helal ve haram icat edemeyeceğini gösteren ontolojik delil
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin putperest tabulara (bahîre, sâibe, vasîle, hâm) karşı yürüttüğü mantıksal sorgulamayı anlamayıp, metni salt tarihsel bir et ve süt tasnifi derekesine indirmek

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Putperest aklın dinde keyfi yasaklar koyma mekanizmasını deşifre eden En'âm suresindeki cedeli akıl yürütmenin temel taşlarından biridir; helal ve haramın fıtrata ve vahye dayandığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Cahiliye müşriklerinin hayvanlar üzerinden türettikleri batıl dinsel tabuları ve haramlaştırmaları kökten reddeden En'âm suresi 143-144. ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Din adamlarının veya kabile reislerinin kendi zannıyla helal olan şeyleri haram kılabileceği sapkınlığını düzeltir; Allah'ın yarattığı bir varlığın cinsiyeti veya doğum sırası gerekçe gösterilerek yasaklanamayacağını ispat eder.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamSert, kaslı ve sıkı yapı, pürüzlü ve taşlık zemin; bu zemine uyumlu, yün yerine sert kıl taşıyan dayanıklı küçükbaş hayvan (keçi).
  • Soyut anlamVarlığın fıtri karakterindeki direnç ve meşruiyet; insanın ürettiği keyfi tabuların ontolojik gerçeklik karşısındaki hükümsüzlüğü.
  • Sistematik karşılıkİlahî yaratılışta zevceyn (çiftler) nizamı ve helal-haram koyma yetkisinin yalnızca Allah'a ait olduğunu bildiren teşri tekel ilkesi.
  • LaTeX modeliS={x,y},x,y∈Ω  ⟹  λ(x)=λ(y)=1,δ(x,y)=0
  • LaTeX açıklamasıModeldeki S kümesi keçi türünün oluşturduğu zevceyn çiftini, yani erkek (x) ve dişi (y) bireyleri temsil eder. Ω yaratılış evrenini, λ ise varlığın şer'î meşruiyet ve helallik değerini gösterir; her iki cins için de değer 1'dir (helaldir). δ(x,y)=0 ifadesi ise müşrik zihniyetin iddia ettiği cinsiyete veya rahimdeki duruma dayalı keyfi hüküm farkının fıtratta ve ilahi hükümde sıfır olduğunu, ontolojik açıdan ayrım yapılamayacağını simgeler.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: م