نبع

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: ن-ب-عالصيغ: ٢ · الجذور المجاورة: ٢١ · الآيات: ٢ · السور: ٢؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».خلفيَنْبُوعًاأرضنزلنبعهيجموهصفرفجريَنَابِيعَلونذكرسلكخرج

الجذرالصيغ ٢الآيات ٢السور ٢المجاورة ٢١

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

نبع

ن - ب - ع

جذر
  • الورود: ٢
  • الآيات: ٢
  • الصيغ: ٢
  • المعاجم: ١٣

Büyük su kaynağıdır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Büyük su kaynağıdır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٩٦١
باب العين والنّون والباء معهما ع ن ب، ع ب ن، ن ع ب، ن ب ع مستعملات عنب: رجل عانب: ذو عِنَب كثير، كما يقال: لابن وتامر، أي: كثير اللّبن والتّمر، الواحدة: عِنَبَةٌ ويجمع أَعْناباً. والعُنّاب: ثَمَرٌ، والعُنَابُ الجبلُ الصغير الأسودُ. وظبيٌ عَنَبانٌ: نشيط، ولم أسمع للعَنَبانِ فِعلاً. قال: يشتدّ شدّ العَنَبانِ البارحِ والعِنَبَةُ: قُرْحة تُعْرفُ بهذا الاسم. والعُنابُ: المطر، ويجمع أَعْنِبة. عبن:
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٣٠
نَبَعَ الماء يَنْبَعُ ويَنْبُعُ ويَنْبِعُ نَبْعاً ونُبوعاً: خرج من العين. واليَنْبوعُ: عينُ الماء، ومنه قوله تعالى: "حتَّى تَفْجُرَ لنا من الأرض يَنْبوعاً"، والجمع اليَنابيعُ. ونَوابِعُ البعير: المواضع التي يسيل منها عَرَقُه. قال الأصمعي: يقال قد انْباعَ علينا فلانٌ بالكلام، أي انبعث. وفي المثل: "مُخْرَنْبِقٌ لِيَنباعَ"، أي ساكتٌ لِيَنْبَعِثَ، ومطرِقٌ لينثالَ. والنَبْعُ: شجرٌ تُتَّخَذُ منه
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٬٢٢٦
باب العين والنون والباء عنب ، عبن ، نبع ، نعب : مستعملة . عنب : العِنَبُ معروف ، والواحدة عِنَبَة . وقال الليث : رجل عَانِبٌ : ذو عنب ، كما يقولون : تَامِرٌ ، ولابِنٌ ، أي ذو تَمْرٍ وَلَبن . قال : والعُنَّابُ من الثَّمر يقال له : السَّنجِلان بلسان الفرس . وقال ابن شُميل : العِنَبة : بَثْرَة تشتدّ فتَرِم وتمتلىءُ ماءً وتُوجِعُ ، تأخذ الإنسان في عينه وحَلْقه . يقال : في عينه عِنَبة . وقال الفرّاء :
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬٣٧٥
(باب النون والباء وما يثلثهما) (نبت) النون والباء والتاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على نماءٍ في مزروع، ثم يستعار. فالنَّبت معروفٌ، يقال نَبَت. وأنْبَتَتِ الأرض. ونَبَّتُّ الشَّجرَ: غَرستُه. ويقال: إنَّ [في([1])] بني فلانٍ لنابِتَةَ شرّ. ونبَتَتْ لبني فلانٍ نابتةٌ، إذا نشَأ لهم نَشْءٌ صِغار من الوَلَد. والنَّبيت: حيٌّ من اليمن. وما أحسَنَ نِبتةَ هذا الشَّجر. وهو في مَنبِتِ صدقٍ، أي أصلٍ كريم. (نبث) النون
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٢٣
- النبع: خروج الماء من العين. يقال: نبع الماء ينبع نبوعا ونبعا، والينبوع: العين الذي يخرج منه الماء، وجمعه: ينابيع. قال تعالى: ﴿ألم تر أن الله أنزل من السماء ماء فسلكه ينابيع في الأرض﴾ [الزمر/21] والنبع: شجر يتخذ منه القسي.
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٤٠
ن ب ع له قوس من نبعٍ‏.‏ وللماء منبع غزير ومنابع وقد نبع ينبع وينبع ومنه‏:‏ نقل اسم ينبع لكثرة ينابيعها سمعت الشريف سلمة بن عيّاشٍ الينبعيّ‏:‏ كانت له مائة وسبعون عيناً فوّارةً‏.‏ وكأن عينه ينبوع‏.‏ ومن المجاز‏:‏ فلانٌ صليب النّبع وما رأيت أصلب نبعةً منه‏.‏ وله نبعةٌ تنبيء الأضراس‏.‏ وهو من نبعة كريمة‏.‏ وقرعوا النّبع بالنّبع إذا تلاقوا‏.‏ قال‏:‏ فلما قرعنا النّبع بالنّبع بعضه ببعضٍ أبت
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٤٬٨٧٣
نَبَعَ الماءُ ونبِعَ ونَبْعَ؛ عن اللحياني، يَنْبِعُ وينْبَعُ ويَنْبُع؛ الأَخيرة عن اللحياني، نَبْعاً ونُبُوعاً: تَفعَّر، وقيل: خرج من العين، ولذلك سميت العين يَنْبُوعاً؛ قال الأَزهري: هو يفعول من نَبَعَ الماء إِذا جرى من العين وجمعه يَنابِيعُ، وبناحية الحجاز عين ماء يقال لها يَنْبُعُ تَسْقِي نخيلاً لآلِ عليّ بن أَبي طالب، رضي الله عنه؛ فأَمّا قول عنترة: يَنْباعُ من ذِفْرَى غَضُوبٍ جَسْرةٍ
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٤
* ن ب ع * * نَبَعَ * الماء خرج من باب قطع و * نَبَعَ * ينْبِعُ بالكسر * نَبَاعاً * بفتح الباء لُغة أيضا نقل فِعلها الأزهري ومصدرها غيره و * اليَنْبُوعُ * عين الماء ومنه قوله تعالى ﴿حتى تفجَّر لنا من الأرض يَنْبوعا﴾ والجمع * اليَنَابِيعُ * و * النَّبْعُ * شجر يُتخذ منه القِسيُّ وتُتخذ من أغصانه السِهام الواحدة * نَبْعَةٌ * و * يَنْبُعُ * بلد
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٦٬٠٢٨
نبع الماء ينبع، مثلثة، قال شيخنا: التثليث راجع إلى عين المضارع، كما هو معلوم من اصطلاحه في ضبط آتي الأفعال، ولا يرجع لأنه أبقاه، فعلم أنه بالفتح فقط، وأن التثليث راجع لما يليه، وهو المضارع لا غير، وأما ضبط ابن التلمساني نبع الماضي بالتثليث، فإنه لا يعتد به، ولا يعرف في دواوين اللغة، وإن تبعه بعض من اقتفاه في حواشي الشفاء، فلا يقال فيه غير نبع بالفتح. قلت: وهذا الذي ذكره في تثليث عين المضارع هو
رابط المدخل

نبع الماء ينبع، مثلثة، قال شيخنا: التثليث راجع إلى عين المضارع، كما هو معلوم من اصطلاحه في ضبط آتي الأفعال، ولا يرجع لأنه أبقاه، فعلم أنه بالفتح فقط، وأن التثليث راجع لما يليه، وهو المضارع لا غير، وأما ضبط ابن التلمساني نبع الماضي بالتثليث، فإنه لا يعتد به، ولا يعرف في دواوين اللغة، وإن تبعه بعض من اقتفاه في حواشي الشفاء، فلا يقال فيه غير نبع بالفتح. قلت: وهذا الذي ذكره في تثليث عين المضارع هو الصريح من عبارة الجوهري والصاغاني وأما ما رده على ابن التلمساني من تثليث ماضيه فهو صحيح، نقله صاحب اللسان، ونصه: نبع الماء، ونبع ونبع عن اللحياني أي: نبع بالضم عن اللحياني فقول شيخنا: لا يعرف في شيء من دواوين اللغة محل نظر نبعا ونبوعا الأخير بالضم وكذلك نبعانا محركة، نقله شيخنا: تفجر، وقيل: خرج من العين، ولذلك سميت العين ينبوعا. والينبوع: العين يفعثول من نبع الماء: إذا جرى من العين، قال الله تعالى: حتى تفجر لنا من الأرض ينبوعا. أو هو الجدول الكثير الماء، قاله ابن دريد، والجمع الينابيع، ومنه قوله تعالى: فسلكه ينابيع في الأرض. وينبع، كينصر: حصن له عيون فوارة، قال الزمخشري: مائة وسبعون عينا، ونخيل وزروع لبني الحسن بن علي بن أبي طالب، رضي الله عنهم،بطريق حاج مصر، عن يمين الجائي من المدينة إلى وادي الصفراء، قال الزمخشري: وهو منقول من ينبع، لكثرة ينابيعها قال شيخنا: ولا يعرف فيه إلا هذه اللغة، وقول البوصيري في الهمزية: .....فرق الينبوع والحوراء فلا يعرف، بل وهم ظاهر انتهى. قلت: لا وهم في قول البوصيري رحمه الله وصانه عما شأنه ففي الأساس: وكأن عينه ينبوع، أي: وبقية العيون متفجرة منه، وحيث إنه اسم عين فلا بدع أن يكون سمي باسم أكبر العيون، أو أنه سمي بالمصدر، فإن الراغب صرح في مفرداته: نبع الماء ينبع نبعا ونبوعا وينبوعا، فتأمل. قلت: وهو الآن صقع كبير بين الحرمين الشريفين، وأما العيون فإنه لم يبق منها إلا الآثار، قال كثير يصف الظعن: قوارض حضني بطن ينبع غدوة قواصد شرقي العناقين عيرها وقال أيضا: ومر فأروى ينبعا فجنوبه وقد جيد منه جيدة فعباثر وقد نسب إليه حرملة بن عمرو الأسلمي الصحابي، كان ينزل ينبع، وشهد حجة الوداع. ونبايع بضم النون أو نبايعات الأخير على الجمع، كأنهم سموا كل بقعة نبايع، كما يقال لوادي الصفراء، صفراوات: واد في بلاد هذيل، قال أبو ذؤيب: فكأنها بالجـزع جـزع نـبـايع وأولات ذي العرجاء نهب مجمع وشك فيه الأزهري، فقال: نبايع: اسم مكان، أو جبل، أو واد.

قلت: هكذا رواه أبو سعيد نبايع، بتقديم النون، ومثله لابن القطاع، وقال ابن بري: حكى المفضل فيه الياء قبل النون، وقال أبو بكر: هو مثال لم يذكره سيبويه، وأما ابن جني فجعله رباعيا، وقال: ما أظرف بأبي بكر أن أورده على أنه أحد الفوائت، ألا يعلم أن سيبويه قال: ويكون على يفاعل نحو: اليحامد واليرامع فأما إلحاق علم التأنيث والجمع به، فزائد عل المثال، غير محتسب به، وإن رواه راو نبايعات. فنبايع: نفاعل، كنضارب ونقاتل، نقل وجمع، وكذلك نباوعات. وفي العباب: والدليل على أن نبايع ونبايعات واحد، قول البريق الهذلي يرثي أخاه: لقد لاقيت يوم ذهبت أبغي بحزم نبايع يوما أمـارا ثم قال بعد أربعة أبيات: سقى الرحمن حزم نبايعات من الجوزاء أنواء غزارا ونبيع كزبير: ع حجازي، أظنه قرب المدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، ويروى قول زهير بن أبي سلمى: غشيت ديارا بالنبيع فثهـمـد دوارس قد أقوين من أم معبد والرواية المشهورة بالبقيع. والنبعة، والنبيعة كجهينة: موضعان، وفي التكملة: جبلان بعرفات. ونابع: ع، بالمدينة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. ومن المجاز رشحت نوابع البعير، أي: مسايل عرقه، وهي المواضع التي يسيل منها عرقه، كما في الصحاح. والنبع: شجر زاد الأزهري من أشجار الجبال، وقال أبو حنيفة: شجر أصفر العود رزينه ثقيله في اليد، وإذا تقادم احمر، وقد جاء ذكره في الحديث: قيل: كان يطول ويعلو، فدعا عليه النبي صلى الله عليه وسلم فقال: لا أطالك الله من عود، فلم يطل بعد، للقسي تتخذ منه، قال أبو حنيفة: وكل القسي إذا ضمت إلى قوس النبع كرمتها قوس النبع، لأنها أجمع القسي للأرز واللين يعني بالأرز الشدة قال: ولا يكون العود كريما حتى يكون كذلك، وأنشد الجوهري للشماخ: شرائج النبع براها القواس وقال دريد بن الصمة: وأصفر من قداح النبع فرع به علمان من عقب وضرس يقول: بري من فرع الغصن، ليس بفلق وللسهام تتخذ من أغصانه، وقال المبرد: النبع والشوحط والشريان: شجرة واحدة، ولكنها تختلف أسماؤها لاختلاف منابتها، وتكرم على ذلك، فما ينبت في قلة الجبل فهو النبع، والواحد نبعة، والنابت منه في السفح الشريان، وما كان في الحضيض فهو الشوحط، وقد تقدم ذلك في ش-ح-ط وقال الشاعر يفضل قوس النبع على قوس الشريان والشوحط: وكيف تخاف القوم أمك هابل وعندك قوس فارج وجفـير من النبع، لا شريانة مستحيلة ولا شوحط عند اللقاء غرور وقولهم: لو اقتدح بالنبع لأورى نارا، مثل يضرب في جودة الرأي والحذق بالأمور، لأنه أي: النبع لا نار فيه وقال الأعشى: ولو رمت في ظلمة قادحا حصاة بنبع لأوريت نارا يعني أنه مؤتى له، حتى لو قدح حصاة بنبع لأورى له، وذلك ما لا يتأتى لأحد، وجعل النبع مثلا في قلة النار، قاله أبو حنيفة.

والنباعة مشددة: الاست يقال: كذبت نباعتك، إذا ردم، وبالغين المعجمة أيضا كما في الصحاح. وانباع العرق: إذا سال، وكل راشح: منباع. وكذا انباع علينا في الكلام: إذا انبعث، أو وثب بعد سكون، محل ذكره في ب-و-ع وقد تقدم، ووهم من ذكره ههنا يعني به الجوهري وقد نبه عليه ابن بري والصاغاني ولما كان ابن دريد قد سبق الجوهري في ذكره في هذا التركيب لم يحض الجوهري بالتوهم، بل عمه. وأما قول عنترة: ينباع من ذفرى غضوب جسرة فألفه للإشباع ضرورة، وروي بحذفها أيضا. وتنبع الماء: جاء قليلا قليلا ومنه قول أبي ذؤيب: ذكر الورود بها وشاقى أمره شؤما، وأقبل حينه يتنـبـع ومما يستدرك عليه: النباعة، مشددة: الرماعة من رأس الصبي قبل أن تشتد، فإذا اشتدت فهي اليافوخ. وينابع، بضم الياء: لغة في نبايع بالنون، عن المفضل، ويقال فيه أيضا: ينابعا، بالضم مقصورا، فإذا فتح أوله مد، قاله كراع، وحكى غيره فيه المد والضم، ويروى نبايعات، بفتح النون، وينابعات، بضم الياءز والنبيع كأمير: العرق، نقله ابن بري، وأنشد للمرار: ترى بلحي جماجمها نبيعا ومنبع الماء: موضع تفجره، والجمع المنابع. والنابعة: عين بالقرب من السويس أحد ثغو مصر حلو، ليس لهم غيره. والينبوع: المنبع، وجاء بمعنى النابع أيضا. ومن المجاز: فلان صلب النبع،و ما رأيت أصلب نبعة منه، وهو من نبعة كريمة. وقرعوا النبع بالنبع: تلاقوا. ونبع من فلان أمر: ظهر. ونبع العرق: رشح. وفجر الله ينابيع الحكمة على لسانه. ونبعه، بالفتح: بلد بعمان.

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٨٤
نَبَعَ 1 نَبَعَ ذ It (water) welled, or issued forth. ― -b2- نَبَعَ عَلَيْهِمْ: see نَبَأَ عليهم. أَنْبَعَ 4 أَنْبَعَ ذ He (God) made, or caused, water to issue. (Msb.) نَبْعٌ نَبْعٌ ذ The tree so-called: see an ex. of its n. un. in a verse cited voce تَحَوَّفَ and تَخَوَّفَ. ― -b2- نَبْعٌ: see شَوْحَطٌ and شِرْيَانٌ and فَتْحٌ. ― -b3- نَبْعَانِ The two shafts of a cart: so called because
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٥١
نَبَعَ نَبَعَ A , I , U ( n. ac. نَبْع 1 , نُبُوْع 27 , نَبَعَاْن 36 ), a. Welled, gushed out ( water ). b. Started up; appeared. أَنْبَعَ أَنْبَعَ IV , a. Caused to gush. b. Sweated. c. Vomited. تَنَبَّعَ تَنَبَّعَ V , a. Oozed out, trickled. نَبْع نَبْع 1 , a. A certain tree of which bows are made; white poplar. b. [ coll. ], see 17 (b) . نَبْعَة نَبْعَة 1t , a. see 1 (a)
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٥٬٩٦٥
نبع نَبَعَ - يَنْبُعُ (نَبَعَ - يَنْبَعُ) - يَنْبُوْع - يَنَابِيْع نَبَعَ - يَنْبُعُ (نَبَعَ - يَنْبَعُ) + الكائن (السائل) + من مكان: يخرج ويجري بكثرة من عين أو فجر في الأرض نَبْع: اسم فعل من " نَبَعَ - يَنْبُعُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " نَبَعَ - يَنْبُعُ ": النبع المعروف: مخرج ومكان جريان الماء بكثرة من عين أو فجر في الأرض يَنْبوع: اسم
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٢)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢١ (الإجمالي: ٣٢)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. هيج

    الآيات المشتركة: ١ · “Heyac” sonbaharda sararmış bitki demektir

  2. صفر

    الآيات المشتركة: ١ · Sufar, safra kesesinden çıkan sarı sudur

  3. حطم

    الآيات المشتركة: ١ · Hutame : Kuru ot demektir

  4. لون

    الآيات المشتركة: ١ · Her çeşit renk demektir

  5. أرض

    الآيات المشتركة: ٢ · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

  6. زرع

    الآيات المشتركة: ١ · Ekin demektir

  7. سلك

    الآيات المشتركة: ١ · Sülük demektir

  8. لبب

    الآيات المشتركة: ١ · Loblar

  9. فجر

    الآيات المشتركة: ١ · Fecr Yarık demektir

  10. موه

    الآيات المشتركة: ١ · Su

  11. خلف

    الآيات المشتركة: ١ · Half : Ense demektir

  12. خرج

    الآيات المشتركة: ١ · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır

الآيات التي ورد فيها(٢)

  1. … تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَلَكَهُ يَنَابِيعَ فِي الْأَرْضِ ثُمَّ يُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا مُخْتَلِفًا أَلْوَانُهُ …

    Su kaynakları

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنبع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفجر, نبط, بجس
Zıt Kökغور
Çekirdek Özet 1Suyun veya bir sıvının yerin altından ya da derinden kendiliğinden kaynayıp fışkırması, dışarı çıkması
Çekirdek Özet 2Yeryüzünün derinliklerindeki su damarlarının ilahi sevk ile besleyici kaynaklara ve pınarlara dönüşmesi
Çekirdek Özet 3İçsel potansiyelin baskı veya doğal süreçle dışa vurarak süreklilik arz eden bir beslenme ve hayat alanı kurması
Kritik Hata RiskiKaynağın (pınarın) müstakil ve kendiliğinden var olduğunu sanıp onu besleyen göksel ve yer altı hidrolojik döngüyü göz ardı etmek

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نبGizli veya içte olan bir şeyin kabarıp dışarıya, yüzeye doğru hareketlenmesi ve belirmesiعع harfinin boğazdan gelen akış, açıklık ve kaynak/göz imgesi eklemesiyle, içteki kabarma ve hareket suyun veya sıvının yerden kaynayıp akması (نبع) anlamına özelleşmiştir; nitekim نبأ haberin dışa vurumu, نبت tohumun filizlenip çıkması, نبذ bir şeyin dışarı atılması ve نبط yerin kazılarak suyunun çıkarılması biçimindedir.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkGizli ve canlı bir potansiyelin kesintisiz akışını ve yaşam gücünün sürekliliğini temsil eder.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaHareketin içsel bir hacimden, derinlikten veya kapalı bir mekândan başladığını gösterir.
عGöz; görme, bilme, kaynakAçığa çıkılan noktayı, gözü, dışa açılan menfezi ve berrak su pınarını imler.
نبعİçteki canlı potansiyelin bir menfezden sürekli olarak dışarı akmasıToprağın veya bünyenin derinliklerinde hapsolmuş canlı sıvı potansiyelinin bir yarıktan veya gözden kesintisiz olarak yüzeye çıkıp akması hareketini kurar.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun yer altındaki kaynaktan veya bir yarıktan kendiliğinden fışkırıp kaynaması; aynı zamanda dağlarda yetişen, yay yapımında kullanılan son derece sert, lifli ve esnek bir ağaç türü
Cahiliye şiiri kullanımıAntere b. Şeddâd el-Absî, devesinin kulak arkasındaki ter bezlerinden terin fışkırmasını tasvir ederken kökün açılma ve fışkırma hareketini kullanır: يَنْباعُ من ذِفْرَى غَضُوبٍ جَسْرةٍ / زَيّافةٍ، مِثْلِ الفَنِيقِ المُقْرَمِ
Erken Arapça kullanımHicaz bölgesinde bol su kaynakları ve fıskiyeleriyle meşhur olan Yenbu‘ mevkiinin adlandırılmasında ve develerin ter akıtan bezleri için kullanılan «nevâbi‘» tabirinde görülür.

المصدر Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Maqâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Arapça نبع kökü, Sami dillerinin genelinde içten dışa doğru kaynama, kabarma, köpürme veya pınardan suyun fışkırması anlam alanıyla doğrudan örtüşen kadim bir morfolojik mirasa dayanır. İbranicede yer alan nāḇa‘ (נָבַע) fiili suyun fışkırması, pınarın kaynaması ve mecazen sözün ağızdan coşkuyla dökülmesi anlamlarını taşır. Süryanicede nba‘ (ܢܒܰܥ) biçimi suyun kaynaması, sızması veya fışkırması anlamında kullanılır. Akadcada nabā’u veya nebû şekillerinde parlamak, belirmek veya dışa vurmak şeklinde semantik bir açılım tespit edilmektedir. Erken Sami katmanında kök, bir rezervuarın iç basınçla dışa doğru sıvı püskürtmesi ve açığa çıkması hadisesini modeller. Arapçada bu anlam hem hidrolojik bir gerçeklik olarak suyun menbaından fışkırmasını (yenbû‘) hem de iç dokusunun direnci ve esnekliği suyun kaynağı gibi diri olan yay ağacını (neb‘) ifade edecek biçimde korunmuştur.

درجة الثقة Kesin

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSıvının basıp kaynaması ve ağacın özsuyuSuyun taştan ve topraktan kendiliğinden kaynaması (nubu‘) ile elastikiyeti özsuyunun zenginliğinden gelen sert ağaç (neb‘) anlamı tek bir canlı damar tasarımında birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nāḇa‘, Süryanice nba‘İbranice ve Süryanicede suyun kaynaması, pınardan fışkırması ve mecazen sözlerin dökülmesi anlamında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik fışkırma ve çıkma tabanıBazı Doğu Çad dillerinde ve Kuşitik kalıntılarda suyun fışkırmasını anlatan nb- çekirdeğiyle benzerlikler öne sürülmüştür.Muhtemel

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Gesenius, Lisânü’l-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نبعAnlamlıSuyun kaynamasıYerin altından suyun fışkırıp akması ve sert, esnek yay ağacıHedef kök; Kur'an'da geçer.
نعبAnlamlıKarganın ötmesiKarganın boynunu uzatarak tiz ve hızlı ses çıkarması, hızlı yürümekSesin boğazdan hızla fışkırması yönüyle dışa vurum bağı taşır; Kur'an'da geçmez.
بنعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
بعنKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
عنبAnlamlıÜzümİçi su ve sıvı dolu olan asma meyvesiSıvıyı bünyesinde toplama ve sıkılınca dışa akıtma yönüyle uzaktan ilişkilidir; Kur'an'da geçer.
عبنAnlamlıİrilik ve dolgunlukBir şeyin kalın, etli, dolgun ve kaba yapılı olmasıGövdenin su ve etle doluluğu anlamına işaret eder; Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نبعMerkezSuyun kaynağından fışkırmasıSuyun yer altındaki doğal menfezden sürekli ve kendi basıncıyla çıkmasıSürekli beslenen, doğal ve kalıcı su kaynağını imler.
فجرKomşuYarılarak açığa çıkmaBir engelin, setin veya yerin şiddetle yarılarak suyun bolca ve taşkınlıkla akmasıفجر kökünde baskı sonucu meydana gelen çatlama ve yarılma eylemi esastır.
نبطKomşuKazılarak çıkarılan suBir çaba, sondaj veya kazı neticesinde yer altı suyunun bulunup yüzeye alınmasıنبط kökünde insanın arayışı, emeği ve kazısı sonucu suyun ortaya çıkması vurgulanır.
بجسKomşuSızarak fışkırmaDar bir yarıktan, delikten veya taştan suyun ilk anda ince fışkırarak veya sızarak çıkmasıبجس başlangıçtaki çıkış ve sızıntı hareketine odaklanır, نبع ise besleyici pınara dönüşmeyi ifade eder.
غورZıtSuyun dibe çekilip kaybolmasıSuyun yerin derinliklerine süzülüp el ulaşılamaz hale gelmesi, pınarın kurumasıغور kökünde suyun derine kaçması ve yok olması varken, نبع kökünde yüzeye fışkırması vardır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنبعSuyun kaynaması, pınarDerinden gelen doğal basınçla suyun yeryüzüne çıkıp birikmesi ve akmasıKesin
Latincescaturire, scatebra, fonsPınarın kaynaması, fışkıran kaynakScaturire suyun yerin altından kabararak fışkırmasını, fons ise suyun doğduğu gözü tam karşılar.Güçlü
İngilizcespring, well up, gush forthPınar, kaynamak, fışkırmakSpring hem suyun çıktığı kaynağı hem sıçrama eylemini anlatır; yer altından çıkma hareketini tam verir.Kesin
Almancaquellen, Quelle, entspringenKaynamak, su kaynağı, pınarQuellen fiili suyun içten dışa hacim kazanarak kaynamasını eksiksiz biçimde yansıtır.Kesin
Fransızcajaillir, sourceaturFışkırmak, pınar, kaynakJaillir fiili suyun basınçla yüzeye vurmasını, source ise besleyici hidrolojik gözü belirtir.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَنْبُوعًا (İsmi alet / Müfred pınar)Yerden fışkıran gür su kaynağı, mucizevi pınar talebiMüşriklerin peygamberliği dünyevi ve tabiatüstü zenginlik şartına bağlayarak yeryüzünden su fışkırtmasını istemeleri bağlamında geçer; İsrâ 17:90.
يَنَابِيعَ (Cemi / Yer altı su damarları ve pınarları)Yerin altında ilahi nizamla yönlendirilen hidrolojik kanallar ve pınarlarGökten indirilen yağmurun yer altına sızdırılıp kaynaklar halinde bitkileri sulamak üzere yürütülmesi bağlamında geçer; Zümer 39:21.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKudret delili ve mucize talebiMüşriklerin risaleti beşeri plandan çıkarıp ontolojik güç gösterisine bağlama çabaları eleştirilmiş; Zümer 39:21 üzerinden ilahi tedbir ve hikmet temellendirilmiştir.Kudretin keyfi gösteri nesnesi değil, kâinatı besleyen kozmik nizamın parçası olduğu vurgusu
FıkıhSuların tahareti ve su kaynaklarının mülkiyetiPınar ve kaynak sularının (mâu'l-yenbû‘) arılığı, mutlak su sayılması ve arazide kaynayan suyun kamuya veya arazi sahibine aidiyeti hükümleriSuyun bizzat topraktan kaynayıp insan müdahalesi olmadan temiz akması niteliği
TefsirHidrolojik döngü ve tabiat ayetleriGökten inen suyun yer altı kılcal damarlarına (yenâbî‘) sevk edilerek bitkilere hayat vermesi, diriliş ve tevhîd delili olarak işlenmiştir.İlahi iradenin suyu yer altında depo edip pınarlardan sevk etme kanunu
HadisHz. Peygamber’in mucizeleri ve vakıf hukukuParmakları arasından suyun kaynaması tasvirinde ve Hz. Ali’nin Yenbu‘ arazisindeki pınarları vakfetmesi rivayetlerinde terimselleşir.Bereketin ve sadaka-i cariyenin sürekliliği anlamında kesintisiz kaynak niteliği

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve hidayet kaynağıİlahî beslenme menbaıİnsan ruhunu sürekli besleyip diri tutmaTıpkı yer altındaki pınarlar gibi vahiy de insan kalbinin kurumasını önleyen tükenmez bir menbadır.Güçlü
İlmiBilgi üretimi ve metodolojiAksiyomatik temel, ana kaynakTüretilmiş bilgileri besleyen ana ilkeler kümesiBir disiplinde tali meselelerin beslendiği sarsılmaz kurucu bilgi menbaını temsil eder.Güçlü
SiyasiOtorite ve meşruiyetHukukun ve erkin kaynağıSisteme adalet ve süreklilik akışı sağlamaİktidarın keyfi zorbalığa dönüşmemesi için halkın ve adaletin vicdanından beslenen meşruiyet kaynağını karşılar.Muhtemel
İktisadiDoğal kaynaklar ve üretim girdileriKendini yenileyen sermayeKesintisiz üretim ve refah akışı kurmaTüketilmekle hemen bitmeyen, sürekli getiri sağlayan doğal ve tükenmez sermaye kaynağını modeller.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektör alanlarında kaynak noktası (diverjans / source) ve hidrojeolojik artezyenFizikte ve kalkülüste bir akış alanında sıvının veya alan çizgilerinin dışa doğru üretildiği tekil kaynak noktası (∇⋅v⃗>0); hidrolojide ise yer altı su tablasının basınçla yüzeye kendiliğinden çıktığı hidrostatik denge modelidir.Kesin
Beşeri bilimlerİçsel motivasyon ve kurumsal kaynak kuramı (Resource-Based View)Sosyoloji ve psikolojide dışsal zorlama olmaksızın bireyin iç dinamiklerinden doğan eylemsellik; yönetim bilimlerinde ise bir yapıyı dış yardımlardan bağımsız olarak ayakta tutan içsel öz sermaye ve yetenek kaynağıdır.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiPınarı ve kaynağı (yenbû‘), gökyüzüyle ve yer altı tabakalarıyla ilişkisi olmayan, toprağın rastlantısal olarak çıkardığı bağımsız ve lokal bir su birikintisi sanmak
Kur'an içi daha geniş anlamZümer 39:21 ayetinde açıkça ortaya konduğu üzere kaynağın aslı gökten indirilen yağmurdur; Allah suyu yer altındaki gizli yollara ve kılcal damarlara (yenâbî‘) sevk ederek pınarları oluşturur; dolayısıyla pınar tekil bir başlangıç değil, kozmik bir dolaşım zincirinin yüzeye açılan kapısıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİsrâ 17:90'daki müşrik zihniyeti gibi mucizeyi ve inayeti sebepsiz, bağlamsız, sadece anlık bir gösteri ve büyüsel bir fışkırma olarak talep etmek; sünnetullahın ve ilahi hidrolojik kanunların işleyişindeki hikmeti ıskalamak

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin tabiat tasavvurunda hiçbir olgunun başıboş ve yalıtılmış olmadığını, yeryüzünün en derinindeki bir su pınarının dahi gökyüzündeki bulut ve yağmur nizamıyla doğrudan irtibatlı bulunduğunu göstererek tevhidin nizam boyutunu kavratır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrâ suresindeki nübüvvet ve mucize tartışmalarında (17:90) ve Zümer suresindeki kâinat kitabı, yer altı hidrolojisi ve diriliş delillerinin sergilendiği ayetlerde (39:21) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiat olaylarını ilahi iradeden kopuk mekanik süreçler ya da tam aksine gayesiz ve anlık mucizevi patlamalar olarak gören iki ucu da tashih eder; pınarların bir kanun ve ilahi sevk dahilinde aktığını bildirir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamYerin altındaki bir yarıktan veya menfezden suyun kendi iç basıncıyla kaynayıp yüzeye çıkması ve sürekli bir pınara dönüşmesi.
  • Soyut anlamGizli ve potansiyel bir varlığın, bir sistem veya kanal aracılığıyla kesintisiz, besleyici ve üretken bir akış halinde görünürlük kazanması.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin sürekliliğini temin eden, dışarıdan zorlamayla değil içsel rezerv ve üst girdilerin düzenli intikaliyle çalışan tükenmez beslenme odağı.
  • LaTeX modeli∇⋅J⃗=S,S>0 Φ=∫∂VJ⃗⋅dA⃗>0
  • LaTeX açıklaması

Modelde J⃗, yer altından yüzeye doğru yönelen sıvı veya potansiyel akı yoğunluğunu temsil eder. ∇⋅J⃗=S ifadesi, uzayın belirli bir noktasında bir kaynak (S) bulunduğunu ve bu değerin sıfırdan büyük (S>0) olduğunu, yani ortamda bir kaynama/fışkırma merkezinin yer aldığını formüle eder. İkinci denklemdeki Φ, kapalı bir kontrol hacminin sınırından (∂V) dışarıya doğru çıkan net pozitif akıyı (pınardan dışarı taşan su debisini) gösterir. Bu iki formül, نبع kökünün kapalı bir iç hacimden dışarıya doğru kesintisiz pozitif akış üretme ve kaynak olma dinamiğini sembolize eder.

النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن