نسأ
ن - س - أ
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٢
Dinlenme yeridir.المزيد ›
تشمل هذه الصفحة أيضًا الكتابات: نسء
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Dinlenme yeridir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٧٧٦باب السين والنون و و ا ي ء معهما
س ن و، ن س و، ن و س، و س ن، س ي ن، ن س ي، ن س أ، أ س ن، أ ن س مستعملات
سنو:
السّانيةُ: النّاقة يُسقَى عليها للأرضين. سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً وسِناية، إذا اسْتَقَتْ. وسَنَوْتُ الماءَ سُنُوّاً وسِناوة. والسّانية: اسم الغرْب وأَداته، والجميعُ: السّواني.
والسّحابُ يسنو المطر، والقَوْمُ يستنون، إذا اسْتَنَوْا لأنفسهم، قال رؤبة:
بأيّ غربٍ إذ غَرَفْنا نستني
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٣٥٣نَسَأْتُ البعيرَ نَسْأً، إذا زجرته وسُقْته. وكذلك نَسَّأْتُهُ تَنْسِئَةً. والمِنْسَأَةُ: العَصا، يهمز ولا يهمز، وقال في الهمز:
أَمِنْ أجل حَبْلٍ لا أَباكَ ضربتهبمِنْسَأَةٍ قد جَرَّ حَبْلَكَ أَحْبُـلُ
وقال آخر في ترك الهمز:
إذا دَبَبْتَ على المِنْساةِ من هَرَمٍ فقد تباعَدَ عنك اللَهْوُ والغَزَلُ
ونَسَأْتُ الشيءَ نَسْأً: أخَّرتُهُ، وكذلك أَنْسَأّتُهُ، فَعَلْتُ وأَفْعَلْتُ بمعنًى. تقول:
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ١٩٬٨٧٤س ن ( و ا ى ء )
سنا ، وسن ، نوس ، نسي ، أسن ، أنس ، نسأ ، سان : ( مستعملة ) .
سنا : قال الليث : السّانِيَة جمعُها السَّوانِي : ما يُسقَى عليه الزُّروع والحيوانُ من كبيرٍ وغَيره .
وقد سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً : إذا استَقَت وسِنايَةً وسِنَاوَة .
قال : والسَّحاب يَسْنُو المطر والقومُ يَسْتنون : إذا أسنَتوا لأنفسهم ، قال رؤبة :
بأيِّ غَرْبٍ إذ عرفنا نَسْتَنِي
ابن هانىء عن أبي زيد : سَنَت
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٧٦- النسء: تأخير في الوقت، ومنه: نسئت المرأة: إذا تأخر وقت حيضها، فرجى حملها، وهي نسوء، يقال: نسأ الله في أجلك، ونسأ الله أجلك. والنسيئة: بيع الشيء بالتأخير، ومنها النسيء الذي كانت العرب تفعله، وهو تأخير بعض الأشهر الحرم إلى شهر آخر. قال تعالى: ﴿إنما النسيء زيادة في الكفر﴾ [التوبة/37]، وقرئ: ﴿ما ننسخ من آية أو ننسأها﴾ (وهي قراءة ابن كثير وأبي عمرو. الإتحاف ص 145) أي: نؤخرها؛ إما بإنسائها؛ وإما
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥١٠ن س أ
نسأ الأمر أخره ونسّأته فانتسأ أي تأخّر.
ونسأ الإبل عن الحوض: أبعدها.
ونسأت ناقتي بالمنسأة: ضربتها.
ونسأت إبلي في ظمئها: زدتها فيه وأخّرته.
ونسأ الله في أجلك وأنسأ الله أجلك.
وأنسأته الدّين وفي الدين: أخّرته وأنسأته البيع أخّرت ثمنه عن يعقوب واستنسأته فأنسأني.
واستنسأت غريمي فأنسأني.
واستنسأت غريمي فأنسأني.
وقال هشام للشعراء: قولوا في فرسي فاستمهلوا فقال
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٩٬٨١١نُسِئَتِ المرأَةُ تُنْسَأُ نَسْأً: تأَخَّر حَيْضُها عن وقتِه، وبَدَأَ حَمْلُها، فهي نَسْءٌ ونَسِيءٌ، والجمع أَنْسَاءٌ ونُسُوءٌ، وقد يقال: نِساءٌ نَسْءٌ، على الصفة بالمصدر. يقال للمرأَة أَوَّلَ ما تَحْمِل: قد نُسِئَتْ.
ونَسَأَ الشيءَ يَنْسَؤُه نَسْأً وأَنْسَأَه: أَخَّره؛ فَعَلَ وأَفْعَلَ بمعنىً، والاسم النَّسِيئةُ والنَّسِيءُ. ونَسَأَ اللّهُ في أَجَلِه، وأَنْسَأَ أَجَلَه: أَخَّره. وحكى ابن دريد:
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٢١* ن س أ * * المِنْسأَةُ * بكسر الميم العصا تُهمز وتُليَّن و * النَّسِيئَةُ * كالفعيلة التَّأخير وكذا * النَّسَاءُ * بالمد و * النَّسِيءُ * في الآية فَعِيل بمعنى مفعول من قولك * نَسَأَهُ * من باب قطع أي أَخره فهو * مَنْسُوءٌ * فحُوِّل مَنْسوء إلى نَسِيءٌ كما حُوِّل مقتول إلى قتيل والمُراد به تأخيرهم حُرمة المُحرم إلى صفر
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ١١٬٣١٨نسأه، كمنعه: زجره وساقه، الذي قاله الجوهري وغيره، نسأ الإبل زجرها ليزداد سيرها، وفي لسان العرب: نسأ الدابة والناقة والإبل ينسؤها نسأ: زجرها وساقها. قال الشاعر:
وعنس كألواح الإران نسأتها إذا قيل للمشبوبتين هما هما
والمشبوبتان: الشعريان. كنسأه تنسئة، نقله الجوهري، قال الأعشى:
وما أم خشف بالعلاية شـادن تنسئ في برد الظلال غزالها
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٠٬٣٩٩نَسَأَ
1 نَسَأَ ذ , aor. نَسَاَ , (S, K,) inf. n. نَسْءٌ; (S;) and ↓ نسّأ, (S, K,) inf. n. تَنْسِئَةٌ, (S,) He chid (S, K) a camel (S) &c. (L) he urged, or drove, it. (S, K.) ― -b2- نَسَأَ, aor. نَسَاَ , inf. n. نَسْءٌ (S, K) and مَنْسَأَةٌ (K) [and نَسُوْءٌ, mentioned in the TA, art. وضأ;] and ↓ انسأ; (S, K;) He postponed, or delayed, a thing. (S, K. Explained in the S, K by أَخَّرَ, and in the
نَسَأَ 1 نَسَأَ ذ , aor. نَسَاَ , (S, K,) inf. n. نَسْءٌ; (S;) and ↓ نسّأ, (S, K,) inf. n. تَنْسِئَةٌ, (S,) He chid (S, K) a camel (S) &c. (L) he urged, or drove, it. (S, K.) ― -b2- نَسَأَ, aor. نَسَاَ , inf. n. نَسْءٌ (S, K) and مَنْسَأَةٌ (K) [and نَسُوْءٌ, mentioned in the TA, art. وضأ;] and ↓ انسأ; (S, K;) He postponed, or delayed, a thing. (S, K. Explained in the S, K by أَخَّرَ, and in the K by كَلَأَ, also, both of which words, accord. to the TA, are syn.) [See an ex. of the use of انسا, without a final ء, in art. عقب, voce عُقْبَة.] ― -b3- نَسَأَ اللّٰهُ فى أَجَلِهِ, and اللّٰهُ أَجَلَهُ ↓ انسأ, God postponed the end of his life; i. e., prolonged his life: (so in the Fs:) accord. to IKtt, نسأ اللّٰهُ اجله, and فى ↓ انسأ اجله. (TA.) All of these four modes of expression are allowable: (MF:) as also اللّٰه ↓ نسّأ اجله: (Z:) and نَسَأَهُ اللّٰه فى اجله, and ↓ أَنْسَأَهُ اللّٰه أَجَلَهُ. (As, S.) ― -b4- أُنْسِئَ لَهُ فِى عُمُرِهِ, His life was prolonged. (TA, from a trad.) ― -b5- نَسَأَ الاِبِلَ, inf. n. نَسْءٌ, He delayed or deferred the watering of the camels; or kept them from water beyond the accustomed time. (L.) ― -b6- نَسَأَ فِى ظِمْءِ الاِبِلِ, (S, K,) inf. n. نَسْءٌ, (S,) He increased the time between the two drinkings, or waterings, of the camels, by a day: (A:) or by a day, or two days, or more. (A, L, K.) ― -b7- نَسَأَ الاِبِلَ عَنِ الحَوْضِ He kept back, or put back, or drove back, the camels from the tank, or cistern. (S, L, K. *) ― -b8- مَالَهُ نَسَأَهُ اللّٰهُ What aileth him! May God render him ignominious! (Kr, L,) or put him backward! (L.) Whom he puts backward, He renders ignominious. (L.) ― -b9- نَسَأَ, inf. n. نَسْءٌ, He sold a thing with postponement of the payment; he sold it upon credit. (TA.) ― -b10- نَسَأَهُ البَيْعَ, and البيع ↓ انسأَهُ, He made the sale to him to be on credit. (S, K.) المَبِيعَ ↓ انسأَهُ He postponed for him the period of the payment of the price of the thing sold. (A.) ― -b11- نَسَأَ عَنْهُ دَيْنَهُ, inf. n. نَسَآءٌ; (Akh, S;) and دينه ↓ انسأهُ, (S, * K,) and الدَّيْنَ ↓ انسأهُ; (Akh, S;) He postponed for him the period of the payment of his debt. (S, TA.) ― -b12- نُسِئَتْ, a verb like عُنِىَ, [i. e., pass. in form, but neut. in sense,] aor. تُنْسَأُ, inf. n. نَسْءٌ, Her menstrual discharge was later than its usual time, and it was therefore hoped that she was pregnant: (Kh, S, K:) or her menstrual discharge was later than its usual time, and her pregnancy commenced: (TA:) or she began to be pregnant: (As, S:) or she conceived. (As.) -A2- نَسَأَ اللَّبَنَ, (S, K, *) inf. n. نَسْءٌ, (TA,) He mixed the milk with water. (S, K. *) ― -b2- نسأ لَهُ اللَّبَنَ, and نسأهُ اللّبن, He mixed the milk with water for him. (TA.) ― -b3- نَسَأَهُ He gave him to drink نَسْء, q. v.; (K;) i. e. wine, or milk. (TA.) ― -b4- نَسَأَتْ She (an antelope) licked her young one just after its birth. (K.) -A3- نَسَأَ, (S, K,) inf. n. نَسْءٌ, (S,) It (a camel, sheep, &c.,) became fat: (TA:) or began to grow fat; when its soft hair (وَبَر), after falling off, began to grow again. (S, K.)
2 نَسَّاَ see 1.
4 أَنْسَاَ see 1. ― -b2- انسأهُ He granted him a delay of payment, or granted him credit, in a sale, or in the case of a debt. (A.) ― -b3- أَنْسَأْتُ سُرْبَتِى I made my way to lead me far off. (S.) [See art. سرب.]
5 تَنَسَّاَ see 8.
انتسأ 8 انتسأ ذ It was postponed, or delayed; syn. تَأَخَّرَ. (A.) ― -b2- انتسأ He (a camel, S,) went far off in the pasture. (S, K.) ― -b3- It (a party of people) went far off. (TA.) ― -b4- انتسأ عَنْهُ He retired, or withdrew far off, from him or it. (S.) انْتَسُوا and تَنَسَّوا occur in two readings of a trad., for انْتَسِئُوا, (which is the correct reading,) in this sense. (TA.) [Hence it appears that ↓ تنسّأ, accord. to some, also signifies he retired, &c.]
استنسأهُ 10 استنسأهُ ذ He asked him to postpone or to grant him a delay in, the payment of his debt. (S, K.) [See also 1.] ― -b2- استنسأهُ البَيْعَ He asked him to make the sale to be on credit, or for payment at a future period. (A.) ― -b3- استنسأ غَرِيمَهُ He asked his creditor to grant him a delay in the payment of his debt. (A.)
نَسْءٌ نَسْءٌ ذ and ↓ نُسْءٌ and ↓ نِسْءٌ A woman who is supposed to be pregnant; (K;) as also ↓ نَسُوْءٌ (A, K) and ↓ نُسُوْءٌ: (A:) or in whom pregnancy has appeared: (K:) or, نَسْءٌ (K) and ↓ نَسُوْءٌ, (TA,) as also ↓ نَسِىْءٌ, accord. to J and IM, but this is rejected by F, (TA,) a woman whose menstrual discharge is later than its usual time, and who is therefore hoped to be pregnant: (S, K:) pl. [of نسء] أَنْسَآءٌ and نُسُوْءٌ: and نِسْوَةٌ نِسَآءٌ is also said; and sometimes the sing. (نَسْءٌ), being originally an inf. n., is used as a pl. (TA.) -A2- نَسْءٌ and ↓ نَسِىْءٌ Thin, watery, milk: (K:) or milk mixed with water. (T, S.) [See 1.] ― -b2- Also, both words, (TA,) or the former only; (K, MF;) but ↓ نِسِىْءٌ is quoted in this sense, from IAar, who is said to have pronounced it thus, erroneously, for نَسِىْءٌ; (TA;) Wine; (IAar;) drink that dispels the reason. (K.) -A3- نَسْءٌ Fatness: or its commencement; (K;) its completeness, (consequent upon eating dry food, being called اِقْتِرَارٌ. (S.) ― -b2- جَرَى النَّسْءُ فى الدَّوَابِّ, (S,) or مَارَ, (TA,) [Fatness, or its commencement, ran through the beasts of carriage].
نِسْءٌ نِسْءٌ ذ One who mixes, or converses, with others: ex. هُوَ نِسْءُ نِسَآءٍ He is one who mixes, or converses, with women. (K.) ― -b2- See نَسْءٌ.
نُسْءٌ نُسْءٌ ذ and نَسُوْءٌ and نُسُوْءٌ and نَسِىْءٌ and نِسِىْءٌ: see نَسْءٌ.
نَسَآءٌ نَسَآءٌ ذ Length of life. (Akh, S, K.) ― -b2- The Fakeeh of the Arabs [El-Hلrith Ibn-Keledeh, as said in the Mz, close of 39th نوع, where the following is quoted,] says, مَنْ سَرَّهُ النَّسَآءُ وَلَا نَسَآءَ فَلْيُخَفِّفِ الرِّدَآءَ وَلْيُبَاكِرِ الغَدَآءَ وَلْيُؤَخِّرِ العَشَآءَ وَلْيُقِلَّ غِشْيَانَ النِّسَآءِ [Let him whom length of life rejoiceth (but there is no long endurance in life) lighten his debts, and make his morning-meal early, and delay his evening-meal, and take little enjoyment in women]: (S, * TA:) الرداء here means debt. (T, M, TA, in art. ردى, where this saying is cited with some variations.)
نَسِىْءٌ نَسِىْءٌ ذ , of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (S,) A month which the Arabs, in the time of paganism, postponed: (K:) the doing of which is forbidden in the Kur, ix. 37. (S.) ― -b2- Also, as an inf. n. of نَسَأَ, (which it is also said to be in the L,) The postponing of a month: i. e., the postponing of the sacredness of a month; transferring it to another month. When the Arabs returned from Mina, [after the accomplishment of the pilgrimage,] it was customary for a man of the tribe of Kinلneh to arise and say, أَنَا الَّذِى لَا يُرَدُّ لِى قَضَآءٌ [“ I am he whose decree is not to be rejected ”]; (S;) or اِنِّى لَا أُحَابُ وَلَا أُعَابُ وَلَا يُرَدُّ قَوْلِى, or ولا يردّ مَا قَضَيْتُ بِهِ; [“ Verily I am not to be accused of a sin, nor am I to be charged with a fault, nor is my saying, (or decree,) to be rejected; ”] (TA;) whereupon they would say, أَنْسِئْنَا شَهْرًا [“ Postpone for us a month ”]; i. e., “ Postpone for us the sacredness of El-Mo- harram, and transfer it to Safar: ” for they disliked that three months during which they might not make predatory expeditions should come upon them consecutively, as their subsistence was obtained by such expeditions: so he made ElMoharram free from restriction to them. (S.) [But this, as appears from what is said in the Kur, ix. 37, was not done every year.] The tribes of Teiyi and Khath'am did not observe the sacred months; therefore the نَاسِئ (or postponer) proclaimed it lawful to slay them therein, when they were aggressors. (TA.) ― -b3- [The term نَسِىْء appears also to have been applied to The postponement of the time of the pilgrimage; which was another custom of the Pagan Arabs, mentioned under this word in the TA.] The Arabs, liking that the day of their return from pilgrimage should always be at one season of the year, postponed it every year eleven days; at the same time keeping sacred the two months in which the pilgrimage took place, and the month next after those two, and also the month of Rejeb, at whatever season this fell. (TA.) [For the same purpose, at one time, they used to intercalate a month in the third and sixth and eight of every eight years. See Kur, ix. 36, where the prohibition of this custom is implied; and Sale's Prel. Disc., § vii.]. ― -b4- See نَسْءٌ. ― -b5- نَسِىْءٌ (K, TA) and ↓ نَسِيْئَةٌ and ↓ نُسْأَةٌ, (S, K,) like كُلْأَةٌ, (S,) A postponement, or delay, as to the time of the payment of a debt, or of the price of a thing sold, &c. (S, K, TA.) The first is a subst.; (K;) and also an inf. n.; (L;) [and each of the others seems to be sometimes used as such]. ― -b6- ↓ بَاعَهُ بِنَسِيْئَةٍ, and ↓ بِنُسْأَةٍ, (as also بِكُلْأَةٍ, S,) He sold it on credit; for payment to be made at a future period. (S, K, TA.)
نَسِيْئَةٌ نَسِيْئَةٌ ذ : see نَسِىْءٌ. ― -b2- Also, A debt of which the payment is deferred by the creditor to a future period. (TA.) ― -b3- A sale upon credit, in which the payment is deferred to a certain, or definite, period. (TA.)
نَاسِئٌ نَاسِئٌ ذ , pl. نَسَأَةٌ (S) and نَاسِئُونَ, (TA,) One whose office it was to perform the act called نَسِىْء; i. e., the postponing of a month: (S, TA:) he was also called قَلَمَّسٌ, pl. قَلَامِسُ. (TA.) -A2- نَاسِئٌ Anything fat: or beginning to grow fat: in the K it is said, كُلُّ نَاسِئٍ سَمِينٌ: in the L, كلّ سمين ناسئ, which is more proper. (TA.)
مَنْسَأَةٌ مَنْسَأَةٌ ذ : see 1. ― -b2- صِلَةُ الرَّحِمِ مَثْرَاةٌ فِى المَالِ مَنْسَأَةٌ فِى الأَثَرِ [Union with kindred is a means of multiplying wealth, a means of prolonging one's memorial]. (TA, from a trad.) -A2- See مِنْسَأَةٌ.
مِنْسَأَةٌ مِنْسَأَةٌ ذ (S, K) and ↓ مَنْسَأَةٌ, (K,) and also without ء, (S, K,) A staff, or stick: so called because a beast is urged or driven with it: (K:) a pastor's great staff. (TA.) For مِنْسَأَتَهُ, in the Kur, xxxiv. 13, some read مِنْ سَأَتِهِ; i. e. “ from, or of, the end of his staff; ” سأَة originally signifying the “ bent part at each end of a bow; ” (Fr, TA, &c.;) and being here used tropically. (TA.) This reading is disapproved by the author of the K. but is supported by good authorities. (TA.)
مُنْتَسَأٌ مُنْتَسَأٌ ذ An interval; a distance; a space. (S.) اِنَّ لِى عَنْكَ لَمُنْتَسَأٌ Verily I am far from thee. (S.)
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٤١المدخل: نسءنَسَأَ
نَسَأَ A ( n. ac. نَسْء [ 1 ] ),
a. Urged on.
b. Guarded, protected.
c. ( n. ac. نَسْء 1 , مَنْسَأَة [ مَنْسَأَة 17t ]), [ acc. or Fī ], Put off; deferred; postponed.
d. [ acc. & 'An ], Drove away from.
e. ( n. ac. نَسَاْء 22 ), Sold on credit.
f. [ 'An ], Granted credit to.
g. ( n. ac. نَسْء 1 ), Watered ( milk ).
h. Became fat.
نَسَّأَ
نَسَّأَ II ,
a. see I (a) , ( d
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٣١٬٧٦٢المدخل: نسءنسء
نَسَأَ - يَنْسَأُ - نَسِيء - مِنْسَأَة
نَسَأَ - يَنْسَأُ + الكائن أو الشيء: يتأخر ويبطئ عن الوصول: يتأخر مكانياً وزمانياً
نَسِيْء - النسيء: اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة على وزن " فعيل من " نَسَأَ - يَنْسَأُ ": الذي ينسأ بشدة وكثرة: الذي يتأخر ويبطئ عن موعده
﴿النسيء زيادة في الكفر﴾: التقدير: الأجل النسيء: الأجل الذي يتأخر: وهو اصطلاحاً:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٩ (الإجمالي: ٣٩)
- وطأ
الآيات المشتركة: ١ · “Vita” minder demektir
- دلل
الآيات المشتركة: ١ · Dell : Delv kova demektir
- عوم
الآيات المشتركة: ١ · Yıl
- خرر
الآيات المشتركة: ١ · Sel suyunun yardığı hendek demektir
- دبب
الآيات المشتركة: ١ · Böcek demektir
- هون
الآيات المشتركة: ١ · Düzlük demektir
- لبث
الآيات المشتركة: ١ · Kaldınız
- حلل
الآيات المشتركة: ١ · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
- زين
الآيات المشتركة: ١ · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
- عدد
الآيات المشتركة: ١ · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
- غيب
الآيات المشتركة: ١ · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
- قضي
الآيات المشتركة: ١ · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
الآيات التي ورد فيها(٢)
إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا يُحِلُّونَهُ …
Haram ayları ertelemek
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نسأ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Mehmuzü'l-lâm |
| Bağlamsal Yakın Kökler | أخر, أجل, مهل |
| Zıt Kök | قدم |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi fiziksel olarak geriye itmek, sürüp uzaklaştırmak ve zamanını sonraya ertelemek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi tayin edilmiş takvim ve vade sınırlarını keyfi biçimde ötelemenin veya fiziki dayanağın ötelenmesinin tespiti |
| Çekirdek Özet 3 | Zaman, akit ve ecel düzleminde belirlenmiş hadlerin iradi veya fıtri olarak ötelenip uzatılması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir takvim değişikliği sayıp ilahi nizamdaki yapısal sınır kaydırma ve yükümlülük erteleme cürmünü gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نس | Bir şeyi yerinden gevşetmek, zayıflatmak, sevk ederek hareket ettirmek veya izini silip dağıtmak; nitekim نسخ hükmü kaldırıp dönüştürmeyi, نسف dağıtıp savurmayı, نسك arındırıp sevk etmeyi, نسل sıyrılıp hızla akmayı ifade eder | أ | Çekirdekteki sevk ve gevşetme hareketine ani durdurma, mesafe koyma ve kesin bir öteleme boyutu katarak bir süreci veya nesneyi belirlenen vaktin ya da sınırın gerisine doğru itip uzatmayı sağlamıştır |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin ve zamanın kendi tabii akışı içindeki devamlılığı ve uzaması |
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Mevcut çizgiye veya sınıra tutunup direnç gösterme, araya set ve mesafe koyma |
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Bir irade veya kuvvet tatbik ederek hareketi başlatma veya yeni bir yön verme |
| نسأ | İradi bir güç tatbik ederek tabii akışı belirli bir noktada tutup geriye doğru itmek, mesafeyi ve süreyi sonraya ertelemek | Doğal akışında ilerleyen bir süreci ya da varlığı (canlıyı, borcu, takvimi) bir dayanak veya müdahale vasıtasıyla itip ileriye veya geriye doğru açmak |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir hayvanı değnekle dürtüp ileriye sürmek, su içen deveyi havuzdan geriye itip uzaklaştırmak veya devenin sulanma aralığını uzatıp geciktirmek; ayrıca kadının hayzının gecikmesiyle hamileliğinin belirmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında devesini sevk edip hızlandırmasını bu kökle tasvir eder: أمون كألواح الإران نسأتها / على لاحب كأنه ظهر برجد |
| Erken Arapça kullanım | Ebu Zübbân'ın konuğa ikramı geciktirip süte su katarak sunduğu durumu anlatan kadim beyit: سقاني أبو زبّان إذ عتم القرى / نسيئا وما هذا بحين نسيء |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Mufradāt, Asāsü’l-Belāġa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Kök Sami dilleri ailesinde genel olarak «ötelemek, sürmek, ödünç/veresiye vermek, taşımak veya yerinden oynatmak» semantik ekseniyle temsil edilir. Arapçadaki نسأ kökünün temel fiziksel nüansı, bir nesneyi bir aletle dürtüp sürmek (değnek anlamındaki منسأة ismi buradan gelir) ve bir hadisenin vaktini geriye itip ertelemektir. İbranicede n-š-ʾ (נָשָׂא) kökü «kaldırmak, taşımak, alıp götürmek» anlamlarına gelirken, n-š-h (נָשָׁה) biçimi «borç vermek, alacak talep etmek, ertelemek» sahasına kayar; Akadcada našû «kaldırmak, taşımak, sevk etmek» fiiliyle belirginleşir. Süryanicede n-š-ʾ kökü benzer şekilde borçlandırma ve süre tanıma bağlamlarında görülür. Arapçada mehmuz biçim olan نسأ, hem fiziksel sevk ve uzaklaştırmayı hem de zaman düzlemindeki ötelemeyi (nesi'e: veresiye satım; nesî': takvimde ayı erteleme) tek bir kök bünyesinde billurlaştırmıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir canlıyı arkadan dürtüp sürmek veya havuzdan öteye itmekten zamanı ve borcu ertelemeye geçiş | Fiziksel dürtme ve uzaklaştırma hareketi, zamanın ötelenmesi ve sürenin uzatılması soyutlamasına kaynaklık etmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice n-š-ʾ / n-š-h ve Akadca našû | Kaldırma, taşıma, borç verme ve zaman tanıma ekseninde ortak semantik çekirdek paylaşımı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dairesi dışında kanıtlanmış doğrudan bir akrabalık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisānü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نسأ | Anlamlı | Ertelemek, sürmek, uzaklaştırmak | Hedef köktür; hem fiziksel sevk hem zamansal geciktirmeyi kapsar | Kur'an'da geçer |
| نأس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| سنأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu fonetik dizilim mehmuz olarak kullanılmamıştır; lamelifli سنا biçimi müsta'meldir | Kur'an'da geçmez |
| سأن | Anlamlı | Su kabını doldurmak veya taşımak | Zayıf bir bedevi kullanımında deriden su kabı anlamında kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| أنس | Anlamlı | Alışmak, hissetmek, cana yakın olmak | Yabancılığın giderilmesi, görünür olma ve yakınlık duyma | Kur'an'da geçer |
| أسن | Anlamlı | Suyun kokup bozulması, durağanlaşması | Suyun hareketsiz kalarak vasfını yitirmesi | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نسأ | Merkez | Süreyi ötelemek ve fiziksel sürmek | Bir şeyi dış müdahaleyle yerinden veya vaktinden geriye doğru itip uzatmak | Vadenin ve mekânın iradi olarak ötelenmesi |
| أخر | Komşu | Sonraya bırakmak | Bir şeyin tabii veya rütbece geride kalması; ötelemenin nihai konumu | Nesede itici bir güç ve mesafe koyma varken tehirde doğrudan sonralık esastır |
| أجل | Komşu | Belirli bir vade koymak | Sürecin nihayet bulacağı sınırın ve kesin bitiş anının tayini | Nesede vadenin uzatılıp kaydırılması, ecelde ise son sınırın tespiti öne çıkar |
| مهل | Komşu | Mühlet tanımak, acele etmemek | Bireye davranışını düzeltmesi veya işini yapması için genişlik ve yavaşlık tanımak | Mühlet tanımada yumuşaklık ve serbestlik, nesede ise vadenin geriye itilmesi vardır |
| قدم | Zıt | Öne almak, öncelemek | Bir eylemi, nesneyi veya zamanı vaktinden önceye getirmek | Vaktin ve konumun geriye itilmesinin tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نسأ | Bir şeyi ötelemek veya sevk etmek | Hem zamanı sonraya bırakmayı hem canlıyı sopayla sürmeyi içerir | Kesin |
| Latince | Differre, procrastinare | Ertelemek, sonraya atmak | Zamanı ileri bir tarihe ötelemeyi karşılar fakat fiziksel sevk nüansını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | Postpone, defer, intercalate | Ertelemek, takvime ekleme yaparak ötelemek | Kur'an'daki takvim manipülasyonunu ve süre ertelemesini karşılar; asa ile sevk anlamını içermez | Güçlü |
| Almanca | Verschieben, aufschieben | Ertelemek, sonraya bırakmak | Zamansal ötelenmeyi tam karşılar; kökün maddi asayla sürme yönünü dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Différer, ajourner | Ertelemek, başka güne bırakmak | Sürenin ötelenmesini ve takvimsel kaydırmayı verir; fiziksel dürtme anlamını kapsamaz | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| النَّسِيءُ | Haram ayların yerini değiştirip erteleme uygulaması | Cahiliye döneminde savaş veya menfaat amacıyla haram ayların sırasını bozup başka aya tehir etme bağlamı (Tevbe 9:37) |
| مِنسَأَتَهُ | Dayanılan, hayvan sevk edilen değnek veya asa | Hz. Süleyman'ın vefatı esnasında dayandığı ve ağaç kurdunun içten kemirdiği asa bağlamı (Sebe 34:14) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ecelin uzayıp uzamayacağı meselesi | Sadaka veya sıla-i rahim ile ecelin ötelenmesi (nes' fi'l-ecel) hadislerinin kaza ve kader bağlamında tevili | Ecelin kendisinin mi yoksa ömrün bereketinin mi tehir edildiği |
| Fıkıh | Veresiye satım ve faiz (ribâ'n-nesîe) | Bedellerden birinin sonraya bırakılması sebebiyle doğan fazlalık ve haramlık boyutu | Vadenin ve teslimatın ötelenmesinden doğan hukuki karşılık |
| Tefsir | Haram ayların takvimde kaydırılması | Müşriklerin haram ayı helal, helal ayı haram kılmak için takvime ay ekleyip yılı ötelemeleri (Tevbe 9:37) | İlahi ahkamın zaman mekanizması tahrif edilerek ertelenmesi |
| Hadis | Sıla-i rahim ve rızık genişliği | Ömrün uzatılması ve eserin tehir edilmesi rivayetlerinde geçen yünsa' fi ecelihî lafzı | Amelin geride bırakacağı izin ve hayrın dünyada sonraya tehir edilmesi |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi zaman düzeni | Hükmün vaktini koruma | İlahi takvimin keyfi ertelemelerden arındırılması | İbadet ve hürmet vakitlerinin insan hevasıyla ötelenmesini küfür sayar | Kesin |
| İlmi | Takvim ve astronomi | Zaman interpolasyonu | Zaman cetvelinin manipülasyonu | Ay ve güneş döngülerini kasıtlı kaydırarak sistemik sapma oluşturma | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç kullanımı | Hukuku askıya alma ve erteleme | Çıkarlar doğrultusunda barış dönemini kaydırma | Siyasi liderlerin savaşı meşrulaştırmak için haram ayı keyfi tehir etmesi | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve borçlanma | Veresiye ve vade farkı | Ödemenin ertelenmesi karşılığı nemalanma | Mal veya paranın vadeli bırakılması üzerinden faiz üretilmesi | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz kayması ve zaman gecikmesi | Bir dalganın, periyodun veya döngünün başlangıç anının eksen üzerinde ileriye doğru ötelenmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yapısal erteleme ve yükümlülük kaydırma | Bireyin veya kurumun ifa etmesi gereken sorumluluğu bilinçli olarak sonraya itmesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Tevbe Suresi 37. ayette yalnızca ilkel bir Arap takvim adeti sayıp nesenin ontolojik ve ahlaki bir sınır aşımı olduğu gerçeğini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | نسأ kavramı, insanın ilahi nizamca konulmuş nihai sınırları kendi konfor ve ihtirasları için zaman ve mekân düzleminde geriye itme cüretini temsil eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetin güncel değerini yitirdiği zannına kapılarak modern dünyadaki borç ertelemeleri, faiz mekanizmaları ve ahlaki sorumlulukların ötelenmesi arasındaki bağı kavrayamamak |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Zamanın ve vadenin insan iradesine tabi kılınamayacak ilahi bir takdir olduğunu, bu sınırlara yapılacak erteleme müdahalelerinin küfürde aşırılık sayıldığını gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Haram aylar ve savaş hukukunu düzenleyen ayetlerde (Tevbe 9:37) ve peygamberlerin iktidarının fani dayanaklarını anlatan kıssalarda (Sebe 34:14) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini yükümlülüklerin vakitlerinin göreceli olduğu ve toplumsal uzlaşmayla ibadet ya da yasak zamanlarının ötelenip değiştirilebileceği yanılgısını ortadan kaldırır |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir hayvanı sopayla itip sürmek, su içme aralığını açmak veya bir cismi ötelenen konuma taşımak.
- Soyut anlamBelirlenmiş bir zamanı, borcu veya ilahi sınırı geriye doğru iterek vaktini ve hükmünü keyfi olarak uzatmak.
- Sistematik karşılıkZamansal ve mekânsal sınırların iradi müdahale ile ötelenmesi, vadesinin geciktirilmesi ve takvimin kaydırılması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ilahi olarak tayin edilmiş özgün vakti veya vadeyi, insan müdahalesiyle eklenen erteleme veya öteleme miktarını, ertelenmiş yeni zamanı simgeler. tayin edilen asıl vakitteki ilahi hükmü gösterirken, ertelenen zamandaki gayrimeşru sapmayı ifade eder; böylece zamanın ötelenmesinin meşru nizamı nasıl tahrif ettiği sembolize edilir.