مهل
م - ه - ل
جذر- الورود: ٦
- الآيات: ٥
- الصيغ: ٤
- المعاجم: ١٣
Küllenmiş közdür. Küllenmeye benzetilerek mühlet, erteleme anlamı kazanmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Küllenmiş közdür. Küllenmeye benzetilerek mühlet, erteleme anlamı kazanmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٨٣باب الهاء واللام والميم معهما
ه ل م، ه م ل، ل ه م، مهل مستعملات م ل ه، ل م ه مهملان هلم: الهَلامُ: طعامٌ يُتَّخَذ من لحم العِجْل بجِلْدِهِ. والهِلِّمان: الشّيء الكثير .
وهَلُمَّ: كلمةُ دعوةٍ إلى شَيْء. التَّثنيةُ والجمعُ والوحدان، والتّأنيثُ والتّذكيرُ فيه سواءٌ، إلّا في لغة بني سعدٍ فإنّهم يَحملونَهُ على تَصريفِ الفِعْل، فيقولون: هلُمّا وهلُمُّوا ونحو ذلك.
همل: الهَمَلُ: السُّدَى، وما ترك اللهُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩٩المَهَلُ بالتحريك: التؤدَةُ. وأمهله: أَنْظَرَهُ ومهَّله تَمْهيلاً. والاسم المُهْلة. والاسْتِمْهالُ: الاستنظارُ. وتَمَهَّلَ في أمره، أي اتَّأد. واتْمَهلَّ اتْمِهْلالاً، أي اعتدل وانتصب. والاتْمِهْلالُ أيضاً: سكونٌ وفتورٌ. وقولهم: مَهْلاً يا رجُلُ، وكذلك للاثنينِ والجمعِ والمؤنَّثِ. وهي موحَّدةٌ بمعنى أمْهِلْ. فإذا قيل لك مَهْلاً قلت: لا مهلَ والله. وتقول: ما مهلٌ والله بمُغْنِيَةٍ عنك شيئاً. قال
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٠٨٨ه ل م
هلم ، همل ، لهم ، مهل : مستعملة .
هلم : عمرو عن أبيه : الهِلِمَّان الكثير من كلّ شيء وأنشد لكُثَيِّر المحارِبيّ :
قد مَنَعتْني البُرَّ وهي تلحَّانْ
وهو كثيْرٌ عندها هِلِمّانْ
وهي تُخَنذِي بالمقالِ البَنْيَانْ
قال : والبَنْبان : الرَّديء من المَنْطِق .
ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهَيْلَمان : المال الكثير ، يقال : جاء بالهَيْل والهَيْلَمان .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد في ( باب
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬١٥٠(باب الميم والهاء وما يثلثهما)
(مهي) الميم والهاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على إمهال وإرخاءٍ وسُهولةٍ في الشَّيء. منه أمْهَيْتُ الحَبلَ: أرخيتُهُ، وناسٌ يروُون بيت طرَفة:
لَعَمْرُك إنَّ الموتَ ما أخطَأَ الفَتى *** لَكالطِّوَلِ المُمْهَى وثِنْيَاهُ باليدِ([1])وأمْهَيْتُ الفَرسَ إمهاءً: أرخيتُ من عِنانه. وكلُّ شيءٍ جَرَى بسهولةٍ فهو مَهْوٌ. ولبنٌ مَهْوٌ: رقيق. وناقةٌ مِمْهاءٌ: رقيقة
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣٥- المهل: التؤدة والسكون، يقال: مهل في فعله، وعمل في مهلة، ويقال: مهلا. نحو: رفقا، وقد مهلته: إذا قلت له مهلا، وأمهلته: رفقت به، قال: ﴿فمهل الكافرين أمهلهم رويدا﴾ [الطارق/17] والمهل: دردي الزيت، قال: ﴿كالمهل يغلي في البطون﴾ [الدخان/45].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٥٩م ه ل
أمهلته ومهلته: أنظرته ولم أعاجله وأطلت مهلته.
وعمل ذلك في مهلة.
ومشى على مهلته: على وكنا يا قضاع لكم فمهلاً وما مهل بواعظة الجهول ويقالك ما مهل بمغنية عنك شيأ.
وتمهلّ في الأمر: اتأد فيه.
وتمهّل: تقدّم.
قال الأعشى: عليه سلاح امريء حازم تمهّل في الحرب حتى امتحن وأخذ المهلة.
وفلان ذو مهل: ذو تقدّم في الخير.
قال ذو الرمّة: كم فيهم من أشمّ الأنف ذي مهل يأبى
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٨٥الـمَهْل والـمَهَل والـمُهْلة، كله: السَّكِينة والتُّؤَدة والرِّفْق. وأَمْهله: أَنظره ورَفَق به ولم يعجل عليه. ومَهَّله تمْهِيلاً: أَجَّله. والاسْتِمْهال: الاستنظار. وتَمَهَّل في عمله: اتَّأَدَ. وكلُّ ترفُّقٍ تمَهُّل. ورُزِق مَهْلاً: رَكِب الذُّنوب والخَطايا فمُهِّل ولم يُعْجَل. ومَهَلَت الغنمُ إِذا رعت بالليل أَو بالنهار على مَهَلِها. والـمُهْلُ: اسمٌ يجمع مَعْدِنِيَّات الجواهر. والـمُهْل: ما
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٥٣* م ه ل * * المَهَلُ * بفتحتين التُّؤُدة و * أَمْهَلَهُ * أنظره و * مَهَّلَهُ تَمْهِيلاً * والاسم * المُهْلَةُ * و * الاسْتِمْهالُ * الاستنظار و * تَمَهَّلَ * في أمره اتأَد وقولهم * مَهْلاً * يا رجل وكذا للاثنين والجمع والمُؤنث بمعنى * أمْهِل * وقوله تعالى ﴿بماء كالمُهْلِ﴾ قيل هو النُّحاس المُذاب وقال أبو عمرو المُهْلُ دُرديُّ الزيت قال والمُهْلُ أيضا القيح والصديد وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٠٣٨المهل، بالفتح، ويحرك، والمهلة، بالضم: السكينة، والتؤدة، والرفق. وأمهله: أنظره ورفق به ولم يعجل عليه، قال الشاعر:
فيا ابن آدم ما أعددت في مهل لله درك ما تأتي ومـا تـذر
ومهله تمهيلا: أجله، ومنه قوله تعالى: فمهل الكافرين . وتمهل، في عمله: اتأد، وكل ترفق تمهل. قال الليث: المهل: السكينة والوقار، يقال: مهلا يا رجل، وكذا للأنثى، وفي العباب للإثنين والجمع، زاد في
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٦١أَمْهَلَهُ
4 أَمْهَلَهُ ذ He acted gently, softly, or in a leisurely manner, towards, or with, him. (K.) He granted him some delay, or respite; let him alone, or left him, for a while. (S, K.) [In both senses] i. q. أَرْوَدَهُ. (S, art. رود.) You say أَمْهِلْنِى حَتَّى أَفْعَل كَذَا Grant thou me some delay that I may do such a thing; give me time to do such a thing. See Har p. 164.
تَمَهَّلَ
5
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٦٠مَهَلَ
مَهَلَ A ( n. ac. مَهْل 1 , مُهْلَة 3t )
a. [ Fī ], Proceeded slowly, deliberately in; took time over.
b. Grazed at leisure.
c. Smeared with pitch.
مَهَّلَ
مَهَّلَ II ,
a. Granted a respite to; was indulgent to.
أَمْهَلَ
أَمْهَلَ IV ,
a. see II .
b. [ Fī ], Made excuses to.
تَمَهَّلَ
تَمَهَّلَ V ,
a. see I (a) .
اِسْتَمْهَلَ
اِسْتَمْهَلَ X ,
a. Asked for a delay.
مَهْل
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٥٢٣مهل
مَهَلَ - يَمْهَلُ - مُهْل - المُهْل
مَهَلَ - يَمْهَلُ + المعدنُ أو الشحم أو الماء: يسخن حتى يذوب ويسيل
مُهْل - المُهْل: اسم فعل " مَهَلَ - يَمْهَلُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء أو المعدن الذي يسخن حتى يذوب ويسيل: صهارة المعادن والشحوم والقطران وما شابه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قوام المادة الدهني أو الزيتي أوالمائع أو المتقطع" وهي:
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٩ (الإجمالي: ٣٥)
- سردق
الآيات المشتركة: ١ · Onun çiti
- شوي
الآيات المشتركة: ١ · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir
- غلو
الآيات المشتركة: ١ · Aşırı gitmeyin
- رفق
الآيات المشتركة: ١ · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
- غيث
الآيات المشتركة: ١ · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
- عتد
الآيات المشتركة: ١ · Hazırladık
- بطن
الآيات المشتركة: ١ · Batın karın demektir
- حوط
الآيات المشتركة: ١ · Çeper, çit demektir
- شرب
الآيات المشتركة: ١ · İçecek
- وذر
الآيات المشتركة: ١ · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir
- موه
الآيات المشتركة: ١ · Su
- كفر
الآيات المشتركة: ٢ · Hufre, çukur demektir
الآيات التي ورد فيها(٥)
… نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا
Tortu gibi
كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ
Tortu gibi
يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاءُ كَالْمُهْلِ
Tortu gibi
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مهل |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نظر, اجل, رفق |
| Zıt Kök | عجل |
| Çekirdek Özet 1 | Ağır ve sakin hareket etme; akışkanın dibe çöken koyu tortusu veya erimiş maden kıvamı |
| Çekirdek Özet 2 | Cezalandırmada acele etmeyip süre tanıma; azap tasvirinde erimiş maden ve kaynar tortu |
| Çekirdek Özet 3 | Süreçlerin aceleden arındırılarak kendi tabii ritminde tamamlanmasına imkân veren ilahi erteleme kanunu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cezanın ötelenmesi veya boş bırakma sanarak, mühletin kanıt toplama ve imtihanı tamamlama boyutunu gözden kaçırma yanılgısı |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مه | Yayılma, yumuşama, yatışma ve zemini hazırlama eylemi. Bu çekirdek مهد kökünde yerin döşenmesi, beşik gibi hazırlanması ve sükûnet bulması anlamında belirginleşir. | ل | Temas, süreklilik ve bağlama imgesi katan harfin eklenmesiyle soyut yatışma ve zeminleme hareketi; zaman içinde yavaş ve teennî ile ilerleme, işi zamana yayarak aceleyi engelleme ve yoğunlaşmış sıvı kıvamına dönüşme anlamına daralmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Akışkanlık, içsel yoğunluk, maddenin kendi iç dengesi ve kesintisiz akışı temsil eder. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | İçerideki gücün veya halin açığa çıkması, nefes alma, durup bekleme ve soluklanma hareketidir. |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Hareketi belirli bir hedefe bağlama, sevk etme, süreci kontrol altında tutarak uzatma fonksiyonunu yükler. |
| مهل | Akışkanın yatışarak yönlendirilmesi ve soluklanarak ilerlemesi | İçsel yoğunluğa sahip bir varlığın birdenbire değil, nefes alarak, durularak ve kontrollü bir bağ içinde ağır ağır akmasını simgeler. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Zeytinyağının dibinde biriken koyu tortu, erimiş sarı bakır veya demir madeni ile devenin derisine sürülen ince katran; bedensel ve pratik düzlemde ise devenin acele etmeksizin otlayarak yayılması ve insanın sakin, telaşsız yürümesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Afvehe’l-Evdî bir beytinde yaranın akışını ve kurumaya yüz tutan kanın koyuluğunu şu mısralarla tasvir etmiştir: وكأنما أسلاتهم مهنوءة / بالمهل من ندب الكلوم إذا جرى |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem Arap atasözlerinde ve A‘şâ gibi şairlerin şiirlerinde geçen «مهلا» ifadesi azarlamayı bırakıp sakinleşmeyi, temahhül ise bir işte acele etmeyip teennî ile davranmayı ifade eder; ayrıca Arap kelamında «وما مهل بواعظة الجهول» beytiyle cehaletin sakinlikle yatışmayacağı anlatılmıştır. |
المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Dīwānu’l-Afvah al-Awdī.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde مهل kökü, Arapçada iki ana kolda çatallanan bir semantik yapı sergiler; birincisi yavaşlık, yumuşaklık ve teennî (sükûnetle davranma), ikincisi ise erimiş maden veya yağ tortusudur. İbrânicede doğrudan aynı fonetik kök üzerinden gelişen bir mühlet formu sınırlı olmakla birlikte, zayıf/akışkan hale gelme, gevşeme ve yumuşama bildiren Sami kök tabakalarıyla anlam akrabalığı bulunur. Erken Arapça kullanımda kökün erimiş maden ve tortu anlamı, nesnenin ateş karşısında katı halini terk edip ağır ağır akışkanlaşmasıyla bağlantılıdır; buradan da işlerin sert ve ivedi değil, yumuşak ve zamana yayılarak yürütülmesi mecazına sıçranmıştır. Excel notunda önerilen küllenmiş köz tasviri, sözlüklerdeki tortu ve ağır yanma/erime haliyle semantik olarak örtüşmektedir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مهل kökünün çift kutuplu anlamı | Ağır hareket etme ve sakinlik (tüede) ile sıvı tortusu veya erimiş maden (muhl) anlamları, maddenin yavaş ve koyu akışı ortak paydasında birleşir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Orta Sami yumuşama kökleri | Sıvılaşma, gevşeme ve süreyi uzatma kavramlarının semantik geçişi Arapçada özgün bir mühlet kurumu ve koyu eriyik ismine dönüşmüştür. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik akışkanlık ve durulma tabakası | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مهل | Anlamlı | Ağır davranmak, süre tanımak, tortu | Hedef kök; teennî, erteleme ve erimiş koyu maden anlamlarını taşır. | Kur'an'da geçer |
| مله | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| همل | Anlamlı | Başıboş bırakmak, terk etmek | Devenin çobansız otlaması; bir işin gözetimsiz salıverilmesi anlamındadır. | Kur'an'da geçmez |
| هلم | Anlamlı | Çağırmak, bir araya getirmek | İnsanları bir eyleme veya yere davet etme edatı ve et yemeği türü. | Kur'an'da geçer |
| لمه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik kaynaklarda mühmel olarak kaydedilmiş diziliştir. | Kur'an'da geçmez |
| لهم | Anlamlı | Bir kerede yutmak, ilham etmek | Lokmayı çiğnemeden yutmak ve kalbe bir bilgiyi birdenbire düşürmek. | Kur'an'da geçer |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مهل | Merkez | Teennî ve süre verme | Cezalandırmada acele etmeyip durumu zamana yayma ve yumuşaklıkla süre tanıma. | Hem süreçteki yavaşlığı hem de kaynar eriyik halini kapsayan temel kavramdır. |
| نظر | Komşu | Bekleme ve gözlem | Bir şeyin sonucunu görmek üzere beklemek ve geciktirmek; tefekkür ve gözetleme boyutu öne çıkar. | مهل kökünde baskın olan telaşsızlık ve sakinlik hali نظر kökünde bakış ve beklentiye bağlıdır. |
| اجل | Komşu | Kesin vade ve sınır | Bir şey için nihai ve değiştirilemez bir bitiş vakti veya takvim tayin etmek. | مهل esnek ve sakin bir yayılmayı anlatırken اجل kesin bir son sınıra işaret eder. |
| رفق | Komşu | Nezaket ve yumuşaklık | Güç kullanmayıp kolaylaştırıcı ve anlayışlı bir tutum takınmak. | مهل daha çok hızın kesilmesi ve vaktin uzatılması iken رفق tutumun sertlikten uzak oluşudur. |
| عجل | Zıt | Acele ve ivedilik | Bir şeyin vaktinden önce gerçekleşmesini istemek, telaşla öne almak. | مهل kökünün doğrudan karşıtıdır; süreci hızlandırıp vaktinden önce tüketmeyi hedefler. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مهل | Teennî, mühlet verme, erimiş maden | Cezayı erteleyerek süre tanımayı ve koyu akışkan eriyiği aynı kökte barındırır. | Kesin |
| Latince | Dilationem dare, morari, faex | Ertelemek, duraksamak, tortu | Zamansal ertelemeyi karşılar ancak tortu ve mühlet anlamlarını tek kökte birleştiremez. | Güçlü |
| İngilizce | Respite, defer, molten metal/dregs | Mühlet vermek, tehir etmek, erimiş cevher | Respite ve defer kelimeleri cezai ertelemeyi tam karşılarken muhli molten madenle anlatır. | Güçlü |
| Almanca | Aufschub gewähren, zögern, Schlacke | Süre tanımak, ağırdan almak, cüruf/tortu | Hukuki ve ahlaki boyutta ertelemeyi açıklar; nesnel boyutta ise cüruf ve eriyik ayrışır. | Güçlü |
| Fransızca | Accorder un répit, temporiser, sédiment | Soluklanma payı vermek, zamana yaymak, çökelti | Temporiser stratejik ertelemeyi, répit ise nefes aldırmayı karşılar. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Arabic-English Lexicon.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَالْمُهْلِ | Kaynar yağ tortusu, erimiş maden veya katran | İnkârcılara içirilecek yakıcı içeceğin ve cehennem azabının dehşetini anlatan bağlamlar: Kehf 18:29, Duhân 44:45. |
| كَالْمُهْلِ | Erimiş maden gibi dağılan gök kubbe | Kıyamet gününün dehşetiyle semanın eriyip renginin ve dokusunun değişmesi tasviri: Meâric 70:8. |
| مَهِّلْ / أَمْهِلْ / مَهِّلْهُمْ | Cezayı hemen vermeyip süre tanıma, mühlet verme | Peygamber’e ve müminlere inkârcıların eziyetlerine karşı sabretmeleri, Allah’ın cezalandırmada acele etmeyeceği uyarısı: Müzzemmil 73:11, Târık 86:17. |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrac ve ilahi imtihan doktrini | Allah’ın zalimlere hemen ceza vermeyip süre tanımasının zulmü onaylamak değil, hücceti tamamlamak ve günahı artırmak üzere ilahi bir mühlet olduğu bahsi. | Cezalandırmayı ertelemenin ilahi adalet ve hikmetle ilişkisi üzerine yoğunlaşır. |
| Fıkıh | Borçluya süre tanıma ve muhayyerlik | Borcunu ödeyemeyen muhtaç kimseye mühlet verilmesinin gerekliliği ile akitlerde taraflara düşünme süresi tanınması. | Hukuki hakların ifasında süre uzatımı ve tehir mekanizması. |
| Tefsir | Kıyamet ve azap tasvirlerinin mahiyeti | Ayetlerde geçen erimiş maden veya tortu tasvirinin hakiki mi mecazi mi olduğu; tef'îl ve if'âl kalıpları arasındaki süre nüansı. | Gaybî azap nesnesinin fiziki benzetimi ve lafızların incelikleri. |
| Hadis | Kul hakları ve cezanın ertelenmesi | Allah’ın zalime mühlet verip nihayetinde ansızın yakalayacağını bildiren rivayetler. | Sabır, öfkeyi kontrol etme ve ilahi tehirin kesin yakalamayla sonlanması. |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevbe ve arınma alanı | İlahî tehir | Hidayete yönelme imkânı | İnkârcı veya günahkâr kula derhal helak edilmeyip mühlet tanınması, tevbe kapısının açık tutulmasını sağlar. | Kesin |
| İlmi | Olguların incelenmesi | Gözlem süresi ve olgunlaşma | Hatanın ayıklanması | Bilimsel bilginin aceleyle değil, verilerin birikmesi ve teennî ile doğrulanması kuralıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Kriz yönetimi ve diplomasi | Stratejik sabır ve ateşkes | Çatışmayı yatıştırma | Hasmın hamlelerini izlemek, gücü toparlamak ve meşruiyeti tamamlamak için zamana oynamaktır. | Güçlü |
| İktisadi | Borç ve sözleşme hukuku | Vadeleme ve erteleme | İflası önleme | Darda kalan borçluya ödeme mühleti tanıyarak iktisadi piyasanın tıkanmasını engellemektir. | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz geçişi gecikmesi ve viskozite | Bir maddenin yüksek viskozite sebebiyle yerçekimine veya akışa karşı direnç göstererek yavaş hareket etmesi; kimyasal tepkimenin aktivasyon enerjisi eşiğinde geciktirilmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Yargısal tehir ve denetimli serbestlik | Ceza hukukunda sanığa veya hükümlüye ıslah olması için verilen deneme süresi; kararın infazının askıya alınarak failin davranışlarının izlenmesi. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Mühlet kavramının sadece basit bir takvim ertelemesi veya pasif bir ihmal (boş verme) gibi algılanması; fiziksel tortu anlamının metin dışı görülmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem cezanın kaçınılmazlığını pekiştiren bir zaman politikası hem de hakikati inkâr edenlerin ahirette içeceği yoğun, kaynar bir azap maddesi olduğunu içeren bütüncül çerçeve. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah’ın zalimlere mühlet vermesini adaletin gecikmesi veya ihmal edilmesi sanmak; böylece ilahi sabrın aslında delilleri kemale erdiren ve sorumluluğu artıran aktif bir süreç olduğunu kavrayamamak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an’ın tarih felsefesini, ilahi müdahalenin zamanlamasını ve inkârcılara tanınan fırsatın mahiyetini açıklar; acelecilik ile ilahi teennî arasındaki zıtlığı kurarak müminin direncini pekiştirir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mekke döneminde müminlerin baskı altında olduğu, müşriklerin meydan okuduğu tehdit bağlamlarında ve ahiretteki azap sıvısının şiddetini bildiren kıyamet sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zalimlerin dünyada refah içinde yaşamasının onların haklılığına veya cezasız kalacaklarına delil olduğu zannını çürütür; ertelemenin bir lütuf değil, aleyhte işleyen ilahi bir düzen olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamAkışkanın dibine çöken koyu tortu, erimiş maden kıvamı veya devenin sakin, telaşsız otlayarak yayılması.
- Soyut anlamBir fiilin veya cezanın icrasını aceleden arındırarak belirli bir amaç doğrultusunda zamana yayma, süre tanıma.
- Sistematik karşılıkİlahi adaletin, suç ile ceza arasına imtihan ve hüccetin tamamlanması amacıyla koyduğu dinamik bekleme aralığı.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde tanınan mühlet aralığını, ilahi hikmetle belirlenen tehir süresini temsil eder. Bu sürenin sıfırdan büyük olması ertelemeyi gösterir; zaman () mühletin bittiği sınıra ulaştığında ceza ve ilahi hüküm fonksiyonu () ertelenmiş halden çıkarak azami şiddetle () gerçekleşir.