مهل

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc
تخطَّ الشبكة

شبكة الجذر

شبكة الجذر: م-ه-لالصيغ: ٤ · الجذور المجاورة: ٢٩ · الآيات: ٥ · السور: ٥؛ المحتوى نفسه مسرود في بطاقات «الصيغ» و«الجذور المجاورة» و«الآيات».أَمْهِلْهُمْغيثوَمَهِّلْهُمْوجهمهلسردقوذركَالْمُهْلِشويشربفَمَهِّلِرفققللبطنكفر

الجذرالصيغ ٤الآيات ٥السور ٥المجاورة ٢٩

▶ افتح الشبكة (ثلاثية الأبعاد)

مهل

م - ه - ل

جذر
  • الورود: ٦
  • الآيات: ٥
  • الصيغ: ٤
  • المعاجم: ١٣

Küllenmiş közdür. Küllenmeye benzetilerek mühlet, erteleme anlamı kazanmıştır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٣)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Küllenmiş közdür. Küllenmeye benzetilerek mühlet, erteleme anlamı kazanmıştır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٧٨٣
باب الهاء واللام والميم معهما ه ل م، ه م ل، ل ه م، مهل مستعملات م ل ه، ل م ه مهملان هلم: الهَلامُ: طعامٌ يُتَّخَذ من لحم العِجْل بجِلْدِهِ. والهِلِّمان: الشّيء الكثير . وهَلُمَّ: كلمةُ دعوةٍ إلى شَيْء. التَّثنيةُ والجمعُ والوحدان، والتّأنيثُ والتّذكيرُ فيه سواءٌ، إلّا في لغة بني سعدٍ فإنّهم يَحملونَهُ على تَصريفِ الفِعْل، فيقولون: هلُمّا وهلُمُّوا ونحو ذلك. همل: الهَمَلُ: السُّدَى، وما ترك اللهُ
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٦٩٩
المَهَلُ بالتحريك: التؤدَةُ. وأمهله: أَنْظَرَهُ ومهَّله تَمْهيلاً. والاسم المُهْلة. والاسْتِمْهالُ: الاستنظارُ. وتَمَهَّلَ في أمره، أي اتَّأد. واتْمَهلَّ اتْمِهْلالاً، أي اعتدل وانتصب. والاتْمِهْلالُ أيضاً: سكونٌ وفتورٌ. وقولهم: مَهْلاً يا رجُلُ، وكذلك للاثنينِ والجمعِ والمؤنَّثِ. وهي موحَّدةٌ بمعنى أمْهِلْ. فإذا قيل لك مَهْلاً قلت: لا مهلَ والله. وتقول: ما مهلٌ والله بمُغْنِيَةٍ عنك شيئاً. قال
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٩٬٠٨٨
ه ل م هلم ، همل ، لهم ، مهل : مستعملة . هلم : عمرو عن أبيه : الهِلِمَّان الكثير من كلّ شيء وأنشد لكُثَيِّر المحارِبيّ : قد مَنَعتْني البُرَّ وهي تلحَّانْ وهو كثيْرٌ عندها هِلِمّانْ وهي تُخَنذِي بالمقالِ البَنْيَانْ قال : والبَنْبان : الرَّديء من المَنْطِق . ورَوَى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي قال : الهَيْلَمان : المال الكثير ، يقال : جاء بالهَيْل والهَيْلَمان . أبو عُبيد ، عن أبي زيد في ( باب
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٥٬١٥٠
(باب الميم والهاء وما يثلثهما) (مهي) الميم والهاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على إمهال وإرخاءٍ وسُهولةٍ في الشَّيء. منه أمْهَيْتُ الحَبلَ: أرخيتُهُ، وناسٌ يروُون بيت طرَفة: لَعَمْرُك إنَّ الموتَ ما أخطَأَ الفَتى *** لَكالطِّوَلِ المُمْهَى وثِنْيَاهُ باليدِ([1])وأمْهَيْتُ الفَرسَ إمهاءً: أرخيتُ من عِنانه. وكلُّ شيءٍ جَرَى بسهولةٍ فهو مَهْوٌ. ولبنٌ مَهْوٌ: رقيق. وناقةٌ مِمْهاءٌ: رقيقة
اقرأ المدخل كاملًا

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٣٥
- المهل: التؤدة والسكون، يقال: مهل في فعله، وعمل في مهلة، ويقال: مهلا. نحو: رفقا، وقد مهلته: إذا قلت له مهلا، وأمهلته: رفقت به، قال: ﴿فمهل الكافرين أمهلهم رويدا﴾ [الطارق/17] والمهل: دردي الزيت، قال: ﴿كالمهل يغلي في البطون﴾ [الدخان/45].
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٥٩
م ه ل أمهلته ومهلته‏:‏ أنظرته ولم أعاجله وأطلت مهلته‏.‏ وعمل ذلك في مهلة‏.‏ ومشى على مهلته‏:‏ على وكنا يا قضاع لكم فمهلاً وما مهل بواعظة الجهول ويقالك ما مهل بمغنية عنك شيأ‏.‏ وتمهلّ في الأمر‏:‏ اتأد فيه‏.‏ وتمهّل‏:‏ تقدّم‏.‏ قال الأعشى‏:‏ عليه سلاح امريء حازم تمهّل في الحرب حتى امتحن وأخذ المهلة‏.‏ وفلان ذو مهل‏:‏ ذو تقدّم في الخير‏.‏ قال ذو الرمّة‏:‏ كم فيهم من أشمّ الأنف ذي مهل يأبى
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٦٬٣٨٥
الـمَهْل والـمَهَل والـمُهْلة، كله: السَّكِينة والتُّؤَدة والرِّفْق. وأَمْهله: أَنظره ورَفَق به ولم يعجل عليه. ومَهَّله تمْهِيلاً: أَجَّله. والاسْتِمْهال: الاستنظار. وتَمَهَّل في عمله: اتَّأَدَ. وكلُّ ترفُّقٍ تمَهُّل. ورُزِق مَهْلاً: رَكِب الذُّنوب والخَطايا فمُهِّل ولم يُعْجَل. ومَهَلَت الغنمُ إِذا رعت بالليل أَو بالنهار على مَهَلِها. والـمُهْلُ: اسمٌ يجمع مَعْدِنِيَّات الجواهر. والـمُهْل: ما
رابط المدخل

الـمَهْل والـمَهَل والـمُهْلة، كله: السَّكِينة والتُّؤَدة والرِّفْق. وأَمْهله: أَنظره ورَفَق به ولم يعجل عليه. ومَهَّله تمْهِيلاً: أَجَّله. والاسْتِمْهال: الاستنظار. وتَمَهَّل في عمله: اتَّأَدَ. وكلُّ ترفُّقٍ تمَهُّل. ورُزِق مَهْلاً: رَكِب الذُّنوب والخَطايا فمُهِّل ولم يُعْجَل. ومَهَلَت الغنمُ إِذا رعت بالليل أَو بالنهار على مَهَلِها. والـمُهْلُ: اسمٌ يجمع مَعْدِنِيَّات الجواهر. والـمُهْل: ما ذاب من صُفْرٍ أَو حديد، وهكذا فسر في التنزيل، والله أَعلم. والـمُهْل والـمُهْلة: ضرْب من القَطِران ماهِيُّ رَقِيق يُشْبه الزيت، وهو يضرِب إِلى الصفرة من مَهاوَتِه، وهو دَسِم تُدْهَن به الإِبل في الشتاء؛ قال: والقَطِران الخاثر لا يُهْنَأُ به، وقيل: هو دُرْدِيُّ الزيتِ، وقيل: هو العَكَر الـمُغْلى، وقيل: هو رَقِيق الزيت، وقيل: هو عامَّته؛ وأَنشد ابن بري للأَفوه الأَوْدِي: وكأَنما أَسَلاتُهم مَهْنوءةٌ بالمُهْلِ، من نَدَبِ الكُلومِ إِذا جَرى شبَّه الدمَ حين يَبِس بِدُرْدِيّ الزيت. وقوله عز وجل: يُغاثوا بماء كالـمُهْل؛ يقال: هو النُّحاس المذاب. وقال أَبو عمرو: الـمُهْل دُرْدِيُّ الزيت؛ قال: والـمُهْل أَيضاً القَيْح والصَّدِيد. ومَهَلْت البعيرَ إِذا طليته بالخَضْخاض فهو مَمْهول؛ قال أَبو وجزة (* قوله «قال ابو وجزة» في التهذيب زيادة لفظ: يصف ثوراً). صافي الأَديم هِجان غير مَذْبَحِه، كأَنه بِدَم المَكْنان مَمْهول وقال الزجاج في قوله عز وجل: يوم تكون السماء كالـمُهْلِ، قال: الـمُهْل دُرْدِيُّ الزيت، قال الأَزهري: ومثله قوله: فكانت وَرْدةً كالدِّهانِ (* قوله «فكانت وردة كالدهان» في الازهري زيادة: جمع الدهن) قال أَبو إِسحق: كالدِّهان أَي تَتَلوَّن كما يتلوَّن الدِّهان المختلفة، ودليل ذلك قوله تعالى: كالـمُهْل يَشْوي الوُجوه؛ فدَعا بفِضة فأَذابها فجَعلتْ تَميَّع وتَلوَّن، فقال: هذا من أَشبَهِ ما أَنتم راؤون بالـمُهْل؛ قال أَبو عبيد: أَراد تأْويلَ هذه الآية. وقال الأَصمعي: حدَّثني رجل، قال وكان فصيحاً، أَن أَبا بكر، رضي الله عنه، أَوْصى في مرضه فقال: ادفِنوني في ثَوْبَيَّ هذين فإِنهما للمَهْلةِ والتراب، بفتح الميم، وقال بعضهم: المِهْلة، بكسر الميم، وقالت العامرية: المُهْل عندنا السُّمُّ. والمُهْل: الصديد والدم يخرج فيما زعم يونس. والمُهْل: النحاس الذائب؛ وأَنشد: ونُطْعمُ من سَدِيفِ اللحْم شِيزى، إِذا ما الماءُ كالـمُهْلِ الفَرِيغِ وقال الفراء في قوله تعالى: وكانت الجبالُ كَثِيباً مَهِيلاً؛ الكَثِيب الرمل، والـمَهِيل الذي يحرَّك أَسفله فيَنْهال عليه من أَعلاه، والـمَهِيل من باب الـمُعْتَلِّ. والـمُهْل: ما يَتَحاتُّ عن الخُبزة من الرماد ونحوه إِذا أُخرِجت من الـمَلَّة. قال أَبو حنيفة: الـمُهْل بقيّة جَمْر في الرماد تُبِينُه إِذا حرَّكته. ابن شميل: الـمُهْل عندهم المَلَّة إِذا حَمِيت جدًّا رأَيتها تَمُوج. والـمُهْلُ والـمَهْلُ والـمُهْلةُ: صديد الميت. وفي الحديث عن أَبي بكر، رضي الله عنه: أَنه أَوْصى في مرضه فقال: ادفِنوني في ثوبيَّ هذين فإِنما هما للمُهْل التراب؛ قال أَبو عبيدة: الـمُهْل في هذا الحديث الصديدُ والقيحُ، قال: والـمُهْل في غير هذا كلُّ فِلِزٍّ أُذِيبَ، قال: والفِلِزُّ جواهرُ الأَرض من الذهب والفضة والنُّحاس، وقال أَبو عمرو: المُهْل في شيئين، هو في حديث أَبي بكر، رضي الله عنه، القيحُ والصديدُ، وفي غيره دُرْدِيُّ الزيت، لم يعرف منه إِلاَّ هذا، وقد قدَّمنا أَنه روي في حديث أَبي بكر الـمُهْلة والـمِهْلة، بضم الميم (* قوله «بضم الميم» لم يتقدم له ذلك) وكسرها، وهي ثلاثَتُها القيحُ والصديدُ الذي يذُوب فيَسيل من الجسد، ومنه قيل للنُّحاس الذائب مُهْل. والـمَهَلُ والتمَهُّل: التقدُّم. وتمهَّل في الأَمر: تقدَّم فيه. والـمُتْمَهِلّ والـمُتْمَئلّ، الهمزة بدل من الهاء: الرجلُ الطويلُ المعتدلُ، وقيل: الطويلُ المنتصبُ. أَبو عبيد: التمَهُّل التقدُّم. ابن الأَعرابي: الماهِلُ السريع، وهو المتقدِّم. وفلان ذو مَهَل أَي ذو تقدُّم في الخير ولا يقال في الشرِّ؛ وقال ذو الرمة: كم فيهمُ من أَشَمِّ الأَنْفِ ذي مَهَلٍ، يأْبى الظُّلامةَ منه الضَّيْغم الضاري أَي تقدُّمٍ في الشرَف والفضل. وقال أَبو سعيد: يقال أَخذ فلان على فلان الـمُهْلةَ إِذا تقدَّمه في سِنٍّ أَو أَدبٍ، ويقال: خُذِ الـمُهْلةَ في أَمْرك أَي خذ العُدَّة؛ وقال في قول الأَعشى: إِلا الذين لهم فيما أَتَوْا مَهَلُ قال: أَراد المعرفةَ المتقدِّمة بالموضع. ويقال: مَهَلُ الرجلِ: أَسْلافُه الذين تقدّموه، يقال: قد تقدّم مَهَلُك قبلك، ورَحِم الله مَهَلَك.ابن الأَعرابي: روي عن عليٍّ، عليه السلام، أَنه لما لَقِيَ الشُّراةَ قال لأَصحابه: أَقِلُّوا البِطْنةَ وأَعْذِبوا، وإِذا سِرْتم إِلى العدوِّ فَمَهْلاً مَهْلاً أَي رِفْقاً رِفْقاً، وإِذا وقعت العين على العين فَمَهَلاً مَهَلاً أَي تقدُّماً تقدُّماً، الساكن الرفق، والمتحرك التقدُّم، أَي إِذا سِرْتم فَتَأَنَّوْا وإِذا لَقِيتم فاحمِلوا. وقال الجوهري: الـمَهَل، بالتحريك، التُّؤدة والتباطُؤ، والاسم المُهْلة. وفلان ذو مَهَل، بالتحريك، أَي ذو تقدُّم في الخير، ولا يقال في الشر. يقال: مَهَّلْته وأَمْهَلْته أَي سكَّنته وأَخَّرته. ومنه حديث رُقَيْقة: ما يبلُغ سَعْيُهم مَهَلَه أَي ما يبلُغ إِسراعُهم إِبطاءه؛ وقول أُسامة بن الحرث الهذلي: لَعَمْري لقد أَمْهَلْت في نَهْي خالدٍ عن الشام، إِمّا يَعْصِيَنَّك خالد أَمْهَلْت: بالغت؛ يقول: إِن عصاني فقد بالغت في نهيه. الجوهري: اتْمَهَلَّ اتْمِهْلالاً أَي اعتدلَ وانتصَب؛ قال الراجز: وعُنُق كالجِذْع مُتْمَهِلّ أَي منتصِب؛ وقال القحيف: إِذا ما الضِّباعُ الجِلَّة انْتَجَعَتْهُم، نَمَا النِّيُّ في أَصْلائها فاتْمَهَلَّتِ وقال معن بن أَوس: لُباخِيَّة عَجْزاء جَمّ عِظامُها، نَمَتْ في نَعيمٍ، واتْمَهَلَّ بها الجسم وقال كعب بن جعيل: في مكانٍ ليس فيه بَرَمٌ، وفَرَاش مُتعالٍ مُتْمَهِلّ وقال حبيب بن المرّ قال العبدي: لقد زُوّج المردادُ بَيْضاءَ طَفْلةً لَعُوباً تُناغِيهِ، إِذا ما اتْمَهَلَّتِ (* قوله «المرداد» هكذا في الأصل). وقال عُقبة بن مُكَدّم: في تَلِيلٍ كأَنه جِذْعُ نخْلٍ، مُتَمَهِلٍّ مُشَذَّبِ الأَكْرابِ والاتْمِهْلال أَيضاً: سكون وفتور. وقولهم: مَهْلاً يا رجل، وكذلك للاثنين والجمع والمؤنث، وهي موحدة بمعنى أَمْهِل، فإِذا قيل لك مَهْلاً، قلت لا مَهْلَ والله، ولا تقل لا مَهْلاً والله، وتقول: ما مَهْلٌ والله بمُغْنِيةٍ عنك شيئاً؛ قال الكميت: أَقُولُ له، إِذا ما جاء: مَهْلاً وما مَهْلٌ بَواعِظة الجَهُول وهذا البيت (* قوله «وهذا البيت إلخ» الذي في نسخ الصحاح الخط والطبع التي بأَيدينا كما أورده سابقاً وكذا هو في الصاغاني عن الجوهري فلعل ما وقع لابن بري نسخة فيها سقم) أَورده الجوهري: أَقول له إِذ جاء: مهلاً وما مَهْل بواعظة الجهول قال ابن بري: هذا البيت نسبه الجوهري للكميت وصدره لجامع بن مُرْخِيَةَ الكِلابيِّ، وهو مُغَيَّر ناقص جزءاً، وعَجُزه للكميت ووزنهما مختلفٌ: الصَّدْرُ من الطويل والعَجُز من الوافر؛ وبيت جامع: أَقول له: مَهْلاً، ولا مَهْلَ عنده، ولا عنْدَ جارِي دَمْعِهِ المُتَهَلِّل وأَما بيت الكميت فهو: وكُنَّا، يا قُضاع، لكم فَمَهْلاً، وما مَهْلٌ بواعِظة الجَهُولِ فعلى هذا يكون البيت من الوافر موزوناً، وقال الليث: الـمَهْلُ السكينة والوَقار. تقول: مَهْلاً يا فلانُ أَي رِفْقاً وسكوناً لا تعجل، ويجوز لك كذلك ويجوز التثقيل؛ وأَنشد: فيا ابنَ آدَمَ، ما أَعْدَدْتَ في مَهَلٍ؟ لله دَرُّكَ ما تأْتي وما تَذَرُ وقال الله عز وجل: فَمَهِّلِ الكافرين أَمْهِلْهُم؛ فجاء باللغتين أَي أَنْظِرْهُمْ.

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤٥٣
* م ه ل * * المَهَلُ * بفتحتين التُّؤُدة و * أَمْهَلَهُ * أنظره و * مَهَّلَهُ تَمْهِيلاً * والاسم * المُهْلَةُ * و * الاسْتِمْهالُ * الاستنظار و * تَمَهَّلَ * في أمره اتأَد وقولهم * مَهْلاً * يا رجل وكذا للاثنين والجمع والمُؤنث بمعنى * أمْهِل * وقوله تعالى ﴿بماء كالمُهْلِ﴾ قيل هو النُّحاس المُذاب وقال أبو عمرو المُهْلُ دُرديُّ الزيت قال والمُهْلُ أيضا القيح والصديد وفي حديث أبي بكر رضي الله عنه
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٠٣٨
المهل، بالفتح، ويحرك، والمهلة، بالضم: السكينة، والتؤدة، والرفق. وأمهله: أنظره ورفق به ولم يعجل عليه، قال الشاعر: فيا ابن آدم ما أعددت في مهل لله درك ما تأتي ومـا تـذر ومهله تمهيلا: أجله، ومنه قوله تعالى: فمهل الكافرين . وتمهل، في عمله: اتأد، وكل ترفق تمهل. قال الليث: المهل: السكينة والوقار، يقال: مهلا يا رجل، وكذا للأنثى، وفي العباب للإثنين والجمع، زاد في
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٦١
أَمْهَلَهُ 4 أَمْهَلَهُ ذ He acted gently, softly, or in a leisurely manner, towards, or with, him. (K.) He granted him some delay, or respite; let him alone, or left him, for a while. (S, K.) [In both senses] i. q. أَرْوَدَهُ. (S, art. رود.) You say أَمْهِلْنِى حَتَّى أَفْعَل كَذَا Grant thou me some delay that I may do such a thing; give me time to do such a thing. See Har p. 164. تَمَهَّلَ 5
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٤٦٠
مَهَلَ مَهَلَ A ( n. ac. مَهْل 1 , مُهْلَة 3t ) a. [ Fī ], Proceeded slowly, deliberately in; took time over. b. Grazed at leisure. c. Smeared with pitch. مَهَّلَ مَهَّلَ II , a. Granted a respite to; was indulgent to. أَمْهَلَ أَمْهَلَ IV , a. see II . b. [ Fī ], Made excuses to. تَمَهَّلَ تَمَهَّلَ V , a. see I (a) . اِسْتَمْهَلَ اِسْتَمْهَلَ X , a. Asked for a delay. مَهْل
اقرأ المدخل كاملًا

كتاب الله

مستخلص من الاستعمال القرآنيبلا ترجمةالحروف: ١٧٬٥٢٣
مهل مَهَلَ - يَمْهَلُ - مُهْل - المُهْل مَهَلَ - يَمْهَلُ + المعدنُ أو الشحم أو الماء: يسخن حتى يذوب ويسيل مُهْل - المُهْل: اسم فعل " مَهَلَ - يَمْهَلُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء أو المعدن الذي يسخن حتى يذوب ويسيل: صهارة المعادن والشحوم والقطران وما شابه واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قوام المادة الدهني أو الزيتي أوالمائع أو المتقطع" وهي:
اقرأ المدخل كاملًا

الصيغ(٤)

الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٩ (الإجمالي: ٣٥)

الترتيب: مدى قوة اجتماع الجذرين في الآية نفسها مقارنةً بالمصادفة (نسبة الأرجحية لدنينغ). يُذكر عدد الآيات المشتركة في كل سطر. الأدوات مخفية افتراضيًا.
  1. سردق

    الآيات المشتركة: ١ · Onun çiti

  2. شوي

    الآيات المشتركة: ١ · Karaltı, uzaktan görülebilen karaltı demektir

  3. غلو

    الآيات المشتركة: ١ · Aşırı gitmeyin

  4. رفق

    الآيات المشتركة: ١ · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir

  5. غيث

    الآيات المشتركة: ١ · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir

  6. عتد

    الآيات المشتركة: ١ · Hazırladık

  7. بطن

    الآيات المشتركة: ١ · Batın karın demektir

  8. حوط

    الآيات المشتركة: ١ · Çeper, çit demektir

  9. شرب

    الآيات المشتركة: ١ · İçecek

  10. وذر

    الآيات المشتركة: ١ · “Bezr” tohum, “tebzil” etmek tohumu saçmak demektir

  11. موه

    الآيات المشتركة: ١ · Su

  12. كفر

    الآيات المشتركة: ٢ · Hufre, çukur demektir

الآيات التي ورد فيها(٥)

  1. … نَارًا أَحَاطَ بِهِمْ سُرَادِقُهَا وَإِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغَاثُوا بِمَاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَسَاءَتْ مُرْتَفَقًا

    Tortu gibi

  2. كَالْمُهْلِ يَغْلِي فِي الْبُطُونِ

    Tortu gibi

  3. يَوْمَ تَكُونُ السَّمَاءُ كَالْمُهْلِ

    Tortu gibi

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökمهل
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنظر, اجل, رفق
Zıt Kökعجل
Çekirdek Özet 1Ağır ve sakin hareket etme; akışkanın dibe çöken koyu tortusu veya erimiş maden kıvamı
Çekirdek Özet 2Cezalandırmada acele etmeyip süre tanıma; azap tasvirinde erimiş maden ve kaynar tortu
Çekirdek Özet 3Süreçlerin aceleden arındırılarak kendi tabii ritminde tamamlanmasına imkân veren ilahi erteleme kanunu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca cezanın ötelenmesi veya boş bırakma sanarak, mühletin kanıt toplama ve imtihanı tamamlama boyutunu gözden kaçırma yanılgısı

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
مهYayılma, yumuşama, yatışma ve zemini hazırlama eylemi. Bu çekirdek مهد kökünde yerin döşenmesi, beşik gibi hazırlanması ve sükûnet bulması anlamında belirginleşir.لTemas, süreklilik ve bağlama imgesi katan harfin eklenmesiyle soyut yatışma ve zeminleme hareketi; zaman içinde yavaş ve teennî ile ilerleme, işi zamana yayarak aceleyi engelleme ve yoğunlaşmış sıvı kıvamına dönüşme anlamına daralmıştır.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
مSu; akış, çokluk, derinlikAkışkanlık, içsel yoğunluk, maddenin kendi iç dengesi ve kesintisiz akışı temsil eder.
هKollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefesİçerideki gücün veya halin açığa çıkması, nefes alma, durup bekleme ve soluklanma hareketidir.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi belirli bir hedefe bağlama, sevk etme, süreci kontrol altında tutarak uzatma fonksiyonunu yükler.
مهلAkışkanın yatışarak yönlendirilmesi ve soluklanarak ilerlemesiİçsel yoğunluğa sahip bir varlığın birdenbire değil, nefes alarak, durularak ve kontrollü bir bağ içinde ağır ağır akmasını simgeler.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamZeytinyağının dibinde biriken koyu tortu, erimiş sarı bakır veya demir madeni ile devenin derisine sürülen ince katran; bedensel ve pratik düzlemde ise devenin acele etmeksizin otlayarak yayılması ve insanın sakin, telaşsız yürümesi.
Cahiliye şiiri kullanımıAfvehe’l-Evdî bir beytinde yaranın akışını ve kurumaya yüz tutan kanın koyuluğunu şu mısralarla tasvir etmiştir: وكأنما أسلاتهم مهنوءة / بالمهل من ندب الكلوم إذا جرى
Erken Arapça kullanımErken dönem Arap atasözlerinde ve A‘şâ gibi şairlerin şiirlerinde geçen «مهلا» ifadesi azarlamayı bırakıp sakinleşmeyi, temahhül ise bir işte acele etmeyip teennî ile davranmayı ifade eder; ayrıca Arap kelamında «وما مهل بواعظة الجهول» beytiyle cehaletin sakinlikle yatışmayacağı anlatılmıştır.

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha ve Dīwānu’l-Afvah al-Awdī.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dilleri ailesinde مهل kökü, Arapçada iki ana kolda çatallanan bir semantik yapı sergiler; birincisi yavaşlık, yumuşaklık ve teennî (sükûnetle davranma), ikincisi ise erimiş maden veya yağ tortusudur. İbrânicede doğrudan aynı fonetik kök üzerinden gelişen bir mühlet formu sınırlı olmakla birlikte, zayıf/akışkan hale gelme, gevşeme ve yumuşama bildiren Sami kök tabakalarıyla anlam akrabalığı bulunur. Erken Arapça kullanımda kökün erimiş maden ve tortu anlamı, nesnenin ateş karşısında katı halini terk edip ağır ağır akışkanlaşmasıyla bağlantılıdır; buradan da işlerin sert ve ivedi değil, yumuşak ve zamana yayılarak yürütülmesi mecazına sıçranmıştır. Excel notunda önerilen küllenmiş köz tasviri, sözlüklerdeki tortu ve ağır yanma/erime haliyle semantik olarak örtüşmektedir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönمهل kökünün çift kutuplu anlamıAğır hareket etme ve sakinlik (tüede) ile sıvı tortusu veya erimiş maden (muhl) anlamları, maddenin yavaş ve koyu akışı ortak paydasında birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney ve Orta Sami yumuşama kökleriSıvılaşma, gevşeme ve süreyi uzatma kavramlarının semantik geçişi Arapçada özgün bir mühlet kurumu ve koyu eriyik ismine dönüşmüştür.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik akışkanlık ve durulma tabakasıVeri bulunamadıVeri bulunamadı

المصدر Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha ve HALOT.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
مهلAnlamlıAğır davranmak, süre tanımak, tortuHedef kök; teennî, erteleme ve erimiş koyu maden anlamlarını taşır.Kur'an'da geçer
ملهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştir.Kur'an'da geçmez
هملAnlamlıBaşıboş bırakmak, terk etmekDevenin çobansız otlaması; bir işin gözetimsiz salıverilmesi anlamındadır.Kur'an'da geçmez
هلمAnlamlıÇağırmak, bir araya getirmekİnsanları bir eyleme veya yere davet etme edatı ve et yemeği türü.Kur'an'da geçer
لمهKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik kaynaklarda mühmel olarak kaydedilmiş diziliştir.Kur'an'da geçmez
لهمAnlamlıBir kerede yutmak, ilham etmekLokmayı çiğnemeden yutmak ve kalbe bir bilgiyi birdenbire düşürmek.Kur'an'da geçer

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
مهلMerkezTeennî ve süre vermeCezalandırmada acele etmeyip durumu zamana yayma ve yumuşaklıkla süre tanıma.Hem süreçteki yavaşlığı hem de kaynar eriyik halini kapsayan temel kavramdır.
نظرKomşuBekleme ve gözlemBir şeyin sonucunu görmek üzere beklemek ve geciktirmek; tefekkür ve gözetleme boyutu öne çıkar.مهل kökünde baskın olan telaşsızlık ve sakinlik hali نظر kökünde bakış ve beklentiye bağlıdır.
اجلKomşuKesin vade ve sınırBir şey için nihai ve değiştirilemez bir bitiş vakti veya takvim tayin etmek.مهل esnek ve sakin bir yayılmayı anlatırken اجل kesin bir son sınıra işaret eder.
رفقKomşuNezaket ve yumuşaklıkGüç kullanmayıp kolaylaştırıcı ve anlayışlı bir tutum takınmak.مهل daha çok hızın kesilmesi ve vaktin uzatılması iken رفق tutumun sertlikten uzak oluşudur.
عجلZıtAcele ve ivedilikBir şeyin vaktinden önce gerçekleşmesini istemek, telaşla öne almak.مهل kökünün doğrudan karşıtıdır; süreci hızlandırıp vaktinden önce tüketmeyi hedefler.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaمهلTeennî, mühlet verme, erimiş madenCezayı erteleyerek süre tanımayı ve koyu akışkan eriyiği aynı kökte barındırır.Kesin
LatinceDilationem dare, morari, faexErtelemek, duraksamak, tortuZamansal ertelemeyi karşılar ancak tortu ve mühlet anlamlarını tek kökte birleştiremez.Güçlü
İngilizceRespite, defer, molten metal/dregsMühlet vermek, tehir etmek, erimiş cevherRespite ve defer kelimeleri cezai ertelemeyi tam karşılarken muhli molten madenle anlatır.Güçlü
AlmancaAufschub gewähren, zögern, SchlackeSüre tanımak, ağırdan almak, cüruf/tortuHukuki ve ahlaki boyutta ertelemeyi açıklar; nesnel boyutta ise cüruf ve eriyik ayrışır.Güçlü
FransızcaAccorder un répit, temporiser, sédimentSoluklanma payı vermek, zamana yaymak, çökeltiTemporiser stratejik ertelemeyi, répit ise nefes aldırmayı karşılar.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane’s Arabic-English Lexicon.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
كَالْمُهْلِKaynar yağ tortusu, erimiş maden veya katranİnkârcılara içirilecek yakıcı içeceğin ve cehennem azabının dehşetini anlatan bağlamlar: Kehf 18:29, Duhân 44:45.
كَالْمُهْلِErimiş maden gibi dağılan gök kubbeKıyamet gününün dehşetiyle semanın eriyip renginin ve dokusunun değişmesi tasviri: Meâric 70:8.
مَهِّلْ / أَمْهِلْ / مَهِّلْهُمْCezayı hemen vermeyip süre tanıma, mühlet vermePeygamber’e ve müminlere inkârcıların eziyetlerine karşı sabretmeleri, Allah’ın cezalandırmada acele etmeyeceği uyarısı: Müzzemmil 73:11, Târık 86:17.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidrac ve ilahi imtihan doktriniAllah’ın zalimlere hemen ceza vermeyip süre tanımasının zulmü onaylamak değil, hücceti tamamlamak ve günahı artırmak üzere ilahi bir mühlet olduğu bahsi.Cezalandırmayı ertelemenin ilahi adalet ve hikmetle ilişkisi üzerine yoğunlaşır.
FıkıhBorçluya süre tanıma ve muhayyerlikBorcunu ödeyemeyen muhtaç kimseye mühlet verilmesinin gerekliliği ile akitlerde taraflara düşünme süresi tanınması.Hukuki hakların ifasında süre uzatımı ve tehir mekanizması.
TefsirKıyamet ve azap tasvirlerinin mahiyetiAyetlerde geçen erimiş maden veya tortu tasvirinin hakiki mi mecazi mi olduğu; tef'îl ve if'âl kalıpları arasındaki süre nüansı.Gaybî azap nesnesinin fiziki benzetimi ve lafızların incelikleri.
HadisKul hakları ve cezanın ertelenmesiAllah’ın zalime mühlet verip nihayetinde ansızın yakalayacağını bildiren rivayetler.Sabır, öfkeyi kontrol etme ve ilahi tehirin kesin yakalamayla sonlanması.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevbe ve arınma alanıİlahî tehirHidayete yönelme imkânıİnkârcı veya günahkâr kula derhal helak edilmeyip mühlet tanınması, tevbe kapısının açık tutulmasını sağlar.Kesin
İlmiOlguların incelenmesiGözlem süresi ve olgunlaşmaHatanın ayıklanmasıBilimsel bilginin aceleyle değil, verilerin birikmesi ve teennî ile doğrulanması kuralıdır.Güçlü
SiyasiKriz yönetimi ve diplomasiStratejik sabır ve ateşkesÇatışmayı yatıştırmaHasmın hamlelerini izlemek, gücü toparlamak ve meşruiyeti tamamlamak için zamana oynamaktır.Güçlü
İktisadiBorç ve sözleşme hukukuVadeleme ve ertelemeİflası önlemeDarda kalan borçluya ödeme mühleti tanıyarak iktisadi piyasanın tıkanmasını engellemektir.Kesin

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFaz geçişi gecikmesi ve viskoziteBir maddenin yüksek viskozite sebebiyle yerçekimine veya akışa karşı direnç göstererek yavaş hareket etmesi; kimyasal tepkimenin aktivasyon enerjisi eşiğinde geciktirilmesi.Güçlü
Beşeri bilimlerYargısal tehir ve denetimli serbestlikCeza hukukunda sanığa veya hükümlüye ıslah olması için verilen deneme süresi; kararın infazının askıya alınarak failin davranışlarının izlenmesi.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiMühlet kavramının sadece basit bir takvim ertelemesi veya pasif bir ihmal (boş verme) gibi algılanması; fiziksel tortu anlamının metin dışı görülmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün hem cezanın kaçınılmazlığını pekiştiren bir zaman politikası hem de hakikati inkâr edenlerin ahirette içeceği yoğun, kaynar bir azap maddesi olduğunu içeren bütüncül çerçeve.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah’ın zalimlere mühlet vermesini adaletin gecikmesi veya ihmal edilmesi sanmak; böylece ilahi sabrın aslında delilleri kemale erdiren ve sorumluluğu artıran aktif bir süreç olduğunu kavrayamamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an’ın tarih felsefesini, ilahi müdahalenin zamanlamasını ve inkârcılara tanınan fırsatın mahiyetini açıklar; acelecilik ile ilahi teennî arasındaki zıtlığı kurarak müminin direncini pekiştirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Mekke döneminde müminlerin baskı altında olduğu, müşriklerin meydan okuduğu tehdit bağlamlarında ve ahiretteki azap sıvısının şiddetini bildiren kıyamet sahnelerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Zalimlerin dünyada refah içinde yaşamasının onların haklılığına veya cezasız kalacaklarına delil olduğu zannını çürütür; ertelemenin bir lütuf değil, aleyhte işleyen ilahi bir düzen olduğunu gösterir.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamAkışkanın dibine çöken koyu tortu, erimiş maden kıvamı veya devenin sakin, telaşsız otlayarak yayılması.
  • Soyut anlamBir fiilin veya cezanın icrasını aceleden arındırarak belirli bir amaç doğrultusunda zamana yayma, süre tanıma.
  • Sistematik karşılıkİlahi adaletin, suç ile ceza arasına imtihan ve hüccetin tamamlanması amacıyla koyduğu dinamik bekleme aralığı.
  • LaTeX modeliΔt=τm>0  ⟹  lim⁡t→t0+τmJ(t)=Jmax⁡
  • LaTeX açıklamasıModelde Δt tanınan mühlet aralığını, τm ilahi hikmetle belirlenen tehir süresini temsil eder. Bu sürenin sıfırdan büyük olması ertelemeyi gösterir; zaman (t) mühletin bittiği sınıra ulaştığında ceza ve ilahi hüküm fonksiyonu (J) ertelenmiş halden çıkarak azami şiddetle (Jmax⁡) gerçekleşir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: م