نضد
ن - ض - د
جذر- الورود: ٣
- الآيات: ٣
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Salkım demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Salkım demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٢٤باب الضاد والدال والنون معهما
ن ض د يستعمل فقط
نضد:
نَضَدْتُ الشيءَ بعضَه الى بَعْضٍ أو فوقَ بَعْضٍ، والنَّضَد الاسْمُ، وهو من حُرِّ مَتاع البيت، يُنَضَّدُ بعضُه فوق بعض.
والموضع الذي يُنَضَّدُ عليه: نَضَدٌ أيضاً كما قال النابغة:
خَلَّتْ سَبيلَ أتِيٍّ كان يحبِسُـه ورَفَّعَتْه الى السِّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ
وأَنْضادُ الجِبالِ: جَنادِلُ بعضها فوق بعضٍ، وبلِزْقِ بعضٍ، الواحدُ نَضَدٌ.
وأنضادُ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٥٠٤نَضَدَ متاعَه يَنْضِدُهُ بالكسر نَضْداً، أي وضع بعضه على بعض. والتَنْضيدُ مثله، شدِّد للمبالغة في وضعه متراصفاً. والنَضَدُ، بالتحريك: متاع البيت المَنْضود بعضُه فوق بعض؛ والجمع أنْضادٌ. وقال النابغة:
خَلَّتْ سَبيلَ أتيٍّ كان يَحْبِسُـهُورَفَّعَتْهُ إلى السِجْفَيْنِ فالنَضَدِ
والنَضَدُ: السريرُ يُنْضَدُ عليه المتاع. وأَنْضادُ الجبالِ: جنادلُ بعضها فوق بعض. وكذلك أَنْضادُ السحابِ: ما تراكَبَ
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٬٦٩١ض د ن
نضد ، ضدن
استعمل من وجوهه : ( نضد ، ضدن ) .
ضدن : أما ضَدَن فإن اللّيثَ أهمله .
وقال ابنُ دُريد : ضَدَنْتُ الشيء ضَدْناً : إذا أصلحْتَه وَسهلتَه ، لغة يمانيّة ، تفرّد به .
نضد : قال الليث : يقال : نَضَد وضَمَد : إذا جَمع وضَمّ . ونَضَد الشيءَ بعضَه إلى بعض مُتّسِقاً ، أو بعضَه على بعضٍ . والنَّضَدُ : الاسم ، وهو من حُرّ المتَاع ، يُنَضَّدُ بعضُه فوق بعض ، وذلك الموضعُ يُسمّى نَضَداً .
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٤٬٧٠٥(باب النون والضاد وما يثلثهما)
(نضل) النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث،
(باب النون والضاد وما يثلثهما) (نضل) النون والضاد واللام: أصَيلٌ يدلُّ على رمْيٍ ومُراماة. ونَضَلَ فلاناً: راماه بالنِّضال فغَلَبه في ذلك. وهو يُناضِل عن فلانٍ: يتكلَّم عنه بعُذرِه، كأنَّه يُرامي دونَه. وانتضَلْتُ سهماً من الكنانة. ويقال استعارةً: انتضَلْتُ رجلاً من القَوم: اخترتُ منهم. وانتضال الإبل: رَمْيُها بأيديها في السَّير. وانتضلوا وتَناضَلوا: رمَوا بالسَّبق. وانتضَلْنا بالكلام والأحاديث، استعارةٌ من نِضال السَّهم. قال لبيد: فانتضلنا وابنُ سَلْمَى قاعدٌ *** كَعتِيق الطير يُغضِي ويُجَلّ([1])(نضا) النون والضاد والحرف المعتلّ وأكثره الواو: أصلٌ صحيح يدلُّ على سَرْيِ الشَّيء([2]) وتدقِيقه وتجريده. منه نَضَا السَّيفَ من غِمْده. ونَضَا السّهمُ: مضى. ونَضَا الفرسُ الخيلَ: سَبقَها، كأنَّه انجرد ممَّا بينها. ونضا الحِنَّاءُ عن اليد: ذهب. ونَضَوْتُ ثوبِي: ألقيتُه عَنِّي. قال امرؤ القيس: فجِئتُ وقد نَضَتْ لنومٍ ثيابَها *** لدى السِّتْر إلاَّ لِبْسَةَ المتفضِّلِ والنِّضْو من الإبل: الذي أنضَتْه الأسفار: كأنَّه برَتْه وجرَّدَتْه من اللحم. وأنْضَى الرّجُل: أصبَحَ بعيرُه نِضْواً. ومنه أنْضَيتُ الشَّيء: أخلَقْته. ونِضْوُ اللِّجام: حدائده بلا سُيور. ونَضِيُّ السَّهم: قِدْحُه، وهو ما جاوز الرِّيشَ إلى النَّصْل، وذلك لأنَّه بُرِيَ حتَّى صار نِضْواً. ونَضِيُّ الرُّمح: ما فوق المَقْبِض من صدره. والنَّضِيُّ: مُنْتَصَب العُنُق، وهو على معنى التَّشبيه، والجمع أنضِيَة. قال: * وطُولِ أنْضِيَة الأعناقِ واللِّمَمِ([3]) * (نضب) النون والضاد والباء كلمةٌ تدلُّ على انكشاف شيءٍ وذهابه. ونضب الماءُ: بَعُدَ، نضوباً. ونَضَبت المفازةُ، كأنَّها انجردت. وخَرْقٌ ناضب: بعيد. وشذَّ عنه التَّنْضَب: شَجَر. (نضج) النون والضاد والجيم أصلٌ يدلُّ على بلوغ النهاية في طَبخِ الشَّيء، ثم يستعار في كلِّ شيء بَلَغَ مدى الإحكام. ونَضِجَ التَّمْر واللَّحمُ نُضجاً، وأنضَجْتُه أنا. وأنضَجَتْه الشَّمسُ إنضاجاً. ويستعار هذا فيقال: هو نَضِيج الرَّأْي: مُحكَمُه. والنَّاقة إذا جاوزَتْ وقتَ وِلادِها ولم تَلِد نَضّجَت، وهي مُنَضّجٌ، وهنّ مُنَضِّجات. قال: هو ابنُ مُنَضِّجاتٍ كُنَّ قِدْماً *** يَزِدْنَ على العديد قُرابَ شَهْرِ([4])(نضح) النون والضاد والحاء أصلٌ يدلُّ على شيءٍ يُندَّى، وماء يُرشّ. فالنَّضْح: رشُّ الماء. ونَضَحتُه. قال أهلُ اللُّغة: يقال لكلِّ ما رقَّ: نَضْحٌ وهذا هو القياس الذي ذكرناه، لأنَّ الرَّشَّ رقيق. يقال: نَضَحت البيتَ بالماء. ونَضَح جِلدُه بالعَرَق. والسَّانية ناضحٌ. ونَضَحوهم بالنَّبْل، وهذا على جهة التَّشبيه. ونَضَح عن نفسه، كأنَّه رامَى عنها بالحُجّة. وفي الحديث: "انْضَحُوا عَنَّا الخَيل لا نُؤْتَى مِن خَلْفِنا"، أي ارمُوهم بالنُّشّاب. والنَّضيح والنَّضَح: الحوض، لأنَّه يُنضَح بالماء. ونَضَح الغضا: تَفَطَّر، وكأنَّ سقوطَ نَورِه يشبَّه بنَضْح الماء. قال أبو طالب: بُورِك الميِّت الغريب كما بو *** رِكَ نَضْحُ الرُّمّانِ والزَّيتونُ([5])قال ابنُ الأعرابيِّ: سمِّي الحوضُ نضيحاً لأن يَنضَح عطَشَ الإبل، أي يبُلُّه. قال الخليل: والرّجُل يُقرَف بأمرٍ فيَنْتَضحُ منه، إذا أظهَرَ البراءةَ وبرَّأَ نفسَه منه جَهْدَه. (نضخ) النون والضاد والخاء قريبٌ من الذي قبله، إلاَّ أنّه أكثر منه([6]). يقولون: النَّضْخ كاللّطْخ من الشّيء يبقى له أثَر. ونَضَخ ثوبَه بالطِّيب. وغَيثٌ نضّاخٌ: غزير. وعينٌ نضّاخة: كثيرة الماء. (نضد) النون والضاد والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على ضَمّ شيءٍ إلى شيءٍ في اتِّساقٍ وجمعٍ، منتصباً أو عريضاً. ونَضَدْتُ الشيءَ بعضَه إلى بعضٍ متَّسقاً أو مِن فَوق. والنَّضَد: المنضود من الثِّياب. قال النابغة: خَلَّتْ سبيلَ أتِيٍّ كان يحبسُه *** ورفَّعْته إلى السَّجْفَينِ فالنَّضَدِ([7])والنَّضَد: السَّرِيرُ يُنضَد عليه المتاع. وأنْضاد الجِبال: جنادلُ بعضُها فوق بعض. والنَّضَد من السَّحاب كالصَّبير، يكون بعضُه إلى بعض، والجمع أنضاد. وأنضادُ القوم: جماعاتهم وعَدَدُهم. ونَضَدُ الرَّجُلِ: أعمامُه وأخوالُه الذين يتجمَّعون لنُصرته. والنَّضَد: الشَّرَف. ونَضائد الدِّيباج: جمع نَضِيدة، وهي الوِسادةُ وما حُشِيَ من المَتَاع. قال ابن دريد([8]): وما نُضِد بعضُه على بعضٍ فهو نَضِيد. (نضر) النون والضاد والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على حُسنٍ وجمالٍ وخُلوص. منه النَّضْرة: حُسْن اللَّون، ونَضَُِرَ يَنْضَُر. ونَضَّر اللهُ وجهَه: حسَّنَه ونوَّره. وفي الحديث: "نضَّر الله امرأً سمِعَ مقالتي فوعاها". وأخْضَرُ ناضرٌ. ويقال هذا في [كُلِّ] مشرقٍ حَسَن. قال الله تعالى: ﴿وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاضِرَة﴾ [القيامة 22]. والنَّضير: الذَّهب، لحُسنه وخلوصه. قال: إذا جُرِّدَت يوماً حسِبْتَ خَمِيصةً *** عليها وجِريالَ النَّضير الدُّلامِصا([9])وقَدَحٌ نُضَارٌ: اتُّخِذ من أثْلٍ يكون بالغَوْر، ولعلَّه أن يكون حَسَناً. --------------ـــ ([1]) ديوان لبيد ص 16 طبع 1881 والبيان (1: 266). ([2]) السرى: الكشف، يقال سرى عنه الثوب سرياً: كشفه، والواو أعلى. ([3]) لليلى الأخيلية، ويروى للشمردل بن شريك اليربوعي. اللسان (نضى) والحيوان (3: 91) والكامل 35 وأمالي القالي (1: 238) والعقد (6: 228). وصدره: * يشبهون ملوكاً في تجلتهم * ([4]) للراعي كما في اللسان (نضج)، وأنشده في المجمل. ([5]) ديوان أبي طالب 7 مخطوطة الشنقيطي واللسان (نضح). وروي القصيدة مرفوع، وضبط في اللسان بالكسر خطأ. ([6]) في الأصل: "من الذي". ([7]) ديوان النابغة 17 واللسان (نضد). ([8]) الجمهرة (2: 277). ([9]) للأعشى في ديوانه 108 واللسان (نضر).
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٧٥- يقال: نضدت المتاع بعضه على بعض: ألقيته، فهو منضود ونضيد، والنضد: السرير الذي ينضد عليه المتاع، ومنه استعير: ﴿طلع نضيد﴾ [ق/ 10]، وقال تعالى: ﴿وطلع منضود﴾ [الواقعة/29]، وبه شبه السحاب المتراكم فقيل له: النضد، وأنضاد القوم: جماعاتهم، ونضد الرجل: من يتقوى به من أعمامه وأخواله.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٥٦٢ن ض د
نضدت المتاع ونضّدته وهو ضمّ بعضه إلى بعض متّسقاً أو مركوماً تقول: رأيت نضداً من الثياب والفرش.
ووضعتها على النّضد وهو السّرير الذي تنضد عليه.
ورأيٌ منضّد: مرصّف.
وتنضّدت الأسنان.
وما أحسن تنضّدها!.
ومن المجاز: في السماء نضد من السحاب وأنضاد.
وهم أعضاده وأنضاده: لعديده وأنصاره.
وهم نضده وأنضاده: لأعمامه وأخواله.
ورأيت منهم نضداً وأنضاداً: أصراماً.
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬١٥٤نَضَدْتُ المَتاعَ أَنْضِدُه، بالكسر، نَضْداً ونَضَّدْتُه: جَعَلْتُ بعضَه على بعض؛ وفي التهذيب: ضَمَمْتُ بَعْضَه إِلى بعض. والتَّنْضِيدُ: مثله شُدِّد للمبالغة في وضعه مُتراصِفاً. والنَّضَدُ، بالتحريك: ما نُضِّدَ من مَتاعِ البيت، وفي الصحاح: متاعُ البيتِ المَنْضُودُ بعْضُه فوق بعض، وقيل: عامَّتُه، وقيل: هو خِيارُه وحُرُّه، والأَوَّل أَولى. والنَّضَدُ: ما نُضِّدَ من متاع البيت، مثَّل به سيبويه وفسره
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٢١٠* ن ض د * * نَضَدَ * متاعه وضع بعضه على بعض وبابه ضرب ومنه قوله تعالى ﴿من سجيل منضود﴾ و * نَضَّدَهُ تَنْضِيدَاً * أيضا للمبالغة في وضعه متراصفا قلت و * النَّضِيدُ * المنضود ومنه قوله تعالى ﴿لها طلع نَضِيدٌ﴾
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٣٬٢٦٤نضد متضاعه ينضده، من حد ضرب: جعل بعضه فوق بعض. وفي التهذيب: ضم بعضه إلى بعض، وزاد في الأساس: متسقا أو مركوما كنضده تنضيدا، شدد للمبالغة في وضعه متراصفا، فهو منضود ونضيد ومنضد. وفي التنزيل لها طلع نضيد أي منضود، وقال الفراء: طلع نضيد يعني الكفري ما دام في أكمامه فهو نضيد، وقيل: النضيد: شبه مشطب نضدت عليه الثياب، وقوله تعالى وطلح منضود أي بعضه فوق بعض، فإذا خرج من أكمامه فليس بنضيد، وقال غيره:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٣٨٦نَضَدَ
1 نَضَدَ ذ , aor. نَضِدَ , (S, K, &c.,) inf. n. نَضْدٌ; (S, L, Msb;) and ↓ نضّد, (L, K,) inf. n. تَنْضِيدٌ; (S, L;) or the latter has an intensive signification; (S, L;) He put goods, household-goods, or commodities, (مَتَاع, S, L, K,) one upon another: (S, L, Msb, K:) or put, or set, them together, (T, A, L,) in regular order, or piled up: (A:) both verbs signify the same: (L, K:) or the
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٩٢٢نَضَدَ
نَضَدَ I ( n. ac. نَضْد 1 ),
a. Piled up.
b. [ acc. & 'Ala ], Placed against.
نَضَّدَ
نَضَّدَ II ,
a. see I (a) .
b. Arranged.
تَنَضَّدَ
تَنَضَّدَ V ,
a. Was regular.
اِنْتَضَدَ
اِنْتَضَدَ VIII ,
a. Pass. of I ( a ).
b. Settled ( people ).
نَضَد
نَضَد 4 , ( pl. أَنْضَاْد 38 ),
a. Pile, heap: carpets; goods, chattels &c.
b. Couch; seat.
c. Glory, honour.
d. Eminent,
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٠٬٧٠٧نضد
نَضَدَ - يَنْضِدُ - نَضِيْد - مَنْضُوْد
نَضَدَ - يَنْضِدُ + كائن + أشياء: يَرْكُمُها ويُرَكِّبُها فوق بعضها بشكل متسق، لتستوي أسطحها على بعضها بعضاً
نَضِيْد: على وزن " فعيل " اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": متراكم ومتراكب فوق بعضه بإحكام واتساق
مَنْضُوْد: اسم مفعول من " نَضَدَ - يَنْضِدُ ": الذي جُعِلَ متراكباً فوق
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٢ (الإجمالي: ١٦)
- بسق
الآيات المشتركة: ١ · Boylu ağaç demektir
- طلح
الآيات المشتركة: ١ · Muz demektir
- سجل
الآيات المشتركة: ١ · Siccil kap veya kılıf demektir
- سفل
الآيات المشتركة: ١ · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
- مطر
الآيات المشتركة: ١ · Yağmur
- حجر
الآيات المشتركة: ١ · Taş demektir
- طلع
الآيات المشتركة: ١ · Dal demektir
- نخل
الآيات المشتركة: ١ · Hurma ağacıdır
- علو
الآيات المشتركة: ١ · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
- أمر
الآيات المشتركة: ١ · Murar acı bir ağacın adıdır
- جيأ
الآيات المشتركة: ١ · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
- جعل
الآيات المشتركة: ١ · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
الآيات التي ورد فيها(٣)
فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ
Kümelenmiş
وَطَلْحٍ مَنْضُودٍ
Kümelenmiş
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نضد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | رصف, نظم, ركب |
| Zıt Kök | نثر |
| Çekirdek Özet 1 | Nesneleri boşluk bırakmadan, üst üste veya yan yana intizamla katman katman dizip istifleme |
| Çekirdek Özet 2 | Varlıkların (meyve, taş, bulut veya eşya) kesintisiz, sıralı ve katmerli bir nizamla dizilimi |
| Çekirdek Özet 3 | Sistematik bütünlük, hiyerarşik istiflenme ve yapısal intizam |
| Kritik Hata Riski | İlgili ayetlerdeki tasviri sıradan bir yığılma veya gelişigüzel kümelenme sanarak içindeki düzenli, katmanlı ve kesintisiz mimariyi göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نض | Sıvının, özün veya cevherin dolgunlaşıp kabarması, içten dışa doğru belirginleşmesi (نضج içten pişip olgunlaşma, نضخ fışkırıp saçılma, نضر canlılık ve tazelikle parıldama) | د | Kabaran ve olgunlaşan unsurların dağılmasını önleyerek onları sabit bir hat, zemin veya dayanak üzerinde katmanlar halinde sınırlayıp düzene sokma ve istifleme |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Birbirini izleyen, kesintisiz çoğalma ve akış hareketi |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge: ص üzerinden) | Parçaların yan yana veya üst üste baskı kurarak kenetlenmesi, sıkışması |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır ve dayanak | Hareketi belirli bir eşikte sabitleme, zemin veya dayanak oluşturma |
| نضد | Süreklilik gösteren unsurların birbiri üzerine sıkıştırılarak sağlam bir dayanakta kat kat dizilip sabitlenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ev eşyalarının, yatak ve döşeklerin sedir üzerine üst üste ve yan yana düzgünce istiflenmesi; katmanlaşmış kaya kütleleri ve yoğun bulut kümeleri |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî beytinde taşkın sel suyunun ev içindeki perdeler ve üst üste istiflenmiş eşyaların hizasına kadar yükseldiğini tasvir eder: خَلَّتْ سَبِيلَ أَتِيٍّ كان يَحْبِسُه / ورَفَّعَتْه إلى السِّجْفَيْنِ فالنَّضَدِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde evin içinde sedir üzerine düzenle yerleştirilmiş eşya altını tanımlamak için kullanılan تحت نضد لهم ifadesi ve üst üste yığılmış yağmur bulutları için söylenen سحاب نضد tabiri |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نضد kökü, Sami dillerinde nesnelerin fiziksel olarak üst üste konması, tabakalandırılması ve düzenlenmesi kavram alanıyla doğrudan bağlantılıdır. Kökün biliteral çekirdeği olan نض, dolgunlaşma ve dışa doğru belirmeyi ifade ederken sonuna eklenen dişsel durak harfi hareketi sınırlamış ve bir zemin üzerinde katılaştırmıştır. İbrani ve Arami dillerinde benzer fonetik dizilimler genellikle dağılma, düzenleme veya katman oluşturma ekseninde seyreder; Arapçada ise bu kök özellikle dikey veya yatay olarak boşluksuz, nizamlı bir istifleme (tandid) anlamında uzmanlaşmıştır. Bedevi kültüründe göç hazırlığı sırasında çadır içindeki kıymetli eşyaların ve yatakların tahta sedirler üzerine düzenle yığılması bu kökün ilksel somut çekirdeğini teşkil etmiştir.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نض ikili kökünden genişleme | İçsel kabarma ve dolgunluğun bir zemin üzerinde durdurulup istiflenmesi | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Sıralama ve tabaka oluşturma semantiği | Parçaların belirli bir nizam içinde yan yana veya üst üste dizilmesi | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نضد | Anlamlı | Katman katman dizmek | Parçaları intizamla üst üste veya yan yana yığmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ندض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| ضند | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlük kayıtlarında mühmel olarak geçer; Kur'an'da geçmez |
| ضدن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlük kayıtlarında mühmel olarak geçer; Kur'an'da geçmez |
| دنض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
| دضن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نضد | Merkez | İstif ve katmanlama | Parçaların boşluksuz, sıralı ve katmerli biçimde dizilmesi | Hem dikey hem yatay intizamlı istif |
| رصف | Komşu | Kenetleme ve bitiştirme | Parçaların harçla veya sıkıca yan yana getirilerek birleştirilmesi | Dayanıklılık ve bitişiklik vurgusu baskındır |
| نظم | Komşu | Sıraya dizme | Unsurların bir ip veya hat boyunca ardışık dizilmesi | Tek boyutlu ve çizgisel sıralanma esastır |
| ركب | Komşu | Üste binme | Bir şeyin başka bir nesnenin üstüne oturması | Katman intizamından ziyade üstte taşınma öne çıkar |
| نثر | Zıt | Dağılma ve saçılma | Bir arada duran unsurların etrafa savrulup intizamsız hale gelmesi | Düzenli dizilimin ve istifin doğrudan karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نضد | Katman katman dizmek, istiflemek | Parçaların nizamla üst üste veya yan yana yığılması | Kesin |
| Latince | struere, componere | Katman oluşturmak, düzenle yığmak | Parçaları belirli bir plana göre yerleştirmeyi karşılar, organik salkım nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | stack, layer, cluster | İstiflemek, katmanlaştırmak, kümelenmek | Düzenli üst üste koymayı karşılar; meyvelerin sıkışık ve nizamlı dizilişini tek başına tam vermez | Güçlü |
| Almanca | schichten, stapeln | Katmanlamak, istiflemek | Mekanik tabakalaşmayı iyi karşılar; tabii ve canlı salkım nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | empiler, étager | Üst üste dizmek, kat kat yerleştirmek | Dikey ve yatay kademelenmeyi ifade eder; estetik dokuyu kısmen eksik yansıtır | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَنْضُودٍ | Ceza taşlarının kesintisiz katmanlaşması | Lût kavminin üzerine peş peşe, katmerli ve sıralı biçimde indirilen pişmiş balçık taşları (Hûd 11:82) |
| نَضِيدٌ | Yaratılış ve diriliş delili olarak kümelenmiş meyve tomurcukları | Yeryüzünün canlanması ve rızık bağlamında hurma ağaçlarının üst üste dizili meyve salkımları (Kâf 50:10) |
| مَنْضُودٍ | Cennet nimeti olarak kat kat dizilmiş meyveler | Cennet tasviri bağlamında meyveleri gövdeden uca doğru kesintisiz ve nizamla dizilmiş meyve ağaçları (Vâkı‘a 56:29) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İnayet ve nizam delili | Kozmostaki ve canlılardaki parçaların tesadüfen değil, hesaplı bir tertip ve katmanlaşmayla dizilmiş olması | Yaratılıştaki kusursuz geometri ve gaye |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Bitki ve cennet tasvirleri | Vâkı‘a 29 ve Kâf 10 ayetlerindeki dizilimin muz salkımları mı yoksa akasya çiçekleri mi olduğu yönündeki dilsel tahliller | Meyvelerin dipten uca kesintisiz dizilişi |
| Hadis | Mekan ve eşya tasviri | Vahyin gecikmesi rivayetinde evdeki tahta sedir veya üst üste dizili yatakların altı tasvir edilirken geçmesi | Ev eşyasının istiflendiği düzenli alan |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve ahiret nizamı | İlahi geometrik ölçü | Varlıkların rastgele değil, ölçülü ve ahenkli istiflendiğini kavratma | Yaratılıştaki boşluksuz katmanlaşma ilahi kudretin ve estetiğin delilidir | Güçlü |
| İlmi | Stratigrafi ve tasnif | Hiyerarşik katmanlaşma | Verilerin veya maddelerin bir nizam dahilinde üst üste konumlanması | Jeolojik tabakalar ve biyolojik dizilimlerin anlaşılmasını sağlayan tertip | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal dayanışma | Organize güç bloğu (anḍād) | İktidarı veya bireyi destekleyen organize akraba ve müttefik kütlesi | Topluluğun dağılmadan, tek bir blok halinde arkada durması | Muhtemel |
| İktisadi | Lojistik ve depolama | Düzenli emtia istifi | Ticari malların yer tasarrufu sağlayacak ve bozulmayacak şekilde depolanması | Üretim ve tedarik zincirinde malların intizamlı muhafazası | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kristal kafes yapısı ve yığın (stack) veri yapısı | Atom veya verilerin belirli bir simetri ve sıra dahilinde, aralarında boşluk kalmaksızın üst üste ve yan yana katmanlaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal tabakalaşma ve hiyerarşik örgütlenme | Toplumsal rollerin ve kurumların karmaşaya yer vermeden, birbirini destekleyecek kademeler halinde yapılaşması | Muhtemel |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece "muz salkımı" veya sıradan bir "küme" olarak algılayıp, dikey ve yatay intizamı, kesintisiz katmanlaşmayı ve geometrik yapıyı gözden kaçırmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da hem helak taşlarının peş peşe inişinde hem de dünya ve cennet nimetlerinin katmerli yapısında kullanılan genel bir yapısal intizam ilkesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ifadeleri salt botanik bir niteleme sanarak, Allah'ın kainatta ve cezada uyguladığı şaşmaz sıralama, kesintisizlik ve ölçü yasasını fark edememek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlıktaki estetik ve geometrik mimariyi, rızkın cömert katmanlaşmasını ve ilahi azabın kesintisiz adaletini tek bir kök üzerinden somutlaştırdığı için önemlidir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik deliller ve nebatat tasvirleri (Kâf 50:10), cennet sahneleri (Vâkı‘a 56:29) ve geçmiş kavimlerin helak sahnelerinde (Hûd 11:82) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Meyve ve bitkilerin gelişimini kör bir tesadüf sanma yanılgısını ve ilahi azabın rastgele bir felaket olduğu zannını düzeltir; her iki durumda da milimetrik ve sıralı bir nizamın işlediğini gösterir |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamEşyayı, meyveyi veya taşları aralarında boşluk bırakmadan, düzenli ve katman katman üst üste veya yan yana dizip istiflemek.
- Soyut anlamÇokluk arz eden birimlerin rastgeleliği aşarak intizamlı, kesintisiz ve hiyerarşik bir tertip içinde birbirine eklemlenmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin parçalarının birbirini destekleyecek ve işlevsel bir bütünlük oluşturacak biçimde matrisel ve katmansal düzenlenişi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde nihai düzenli yapıyı ve istiflenmiş bütünü temsil eder; ise 'ıncı nizamlı, katmerli ve boşluksuz katmanı simgeler. Formül, adet sıralı katmanın ardışık ve kesintisiz biçimde bir araya gelerek intizamlı bir istif meydana getirmesini matematiksel olarak ifade eder.