نفش
ن - ف - ش
جذر- الورود: ٢
- الآيات: ٢
- الصيغ: ٢
- المعاجم: ١٣
Didmek ve tiftmek demektir.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Didmek ve tiftmek demektir.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬٢٧٤باب الشين والنون والفاء معهما
ش ن ف، ش ف ن، ن ش ف، ن ف ش، ف ن ش مستعملات
شنف:
الشَّنَفُ: شِدّةُ البُغْض. شَنِفَهُ: أبغضه، وشَنِفَ على فلان، أي: وَجَدَ وغَضِبَ.
والشَّنفُ، مجزومٌ ومَتَحرِّكٌ: مِعْلاقٌ في قُوفِ الأُذُن، أي: في أعلى الأُذُن، وكذلك ما جُمع في قِلادةٍ، والجميعُ: الشُّنُوف.
شفن:
الشَّفون: الغَيُور الذي لا يَفْتُر طَرْفه عن النظر من شدّة الغَيْرة والحذر، قال:
يُسارقن الكلام إلـيّ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٠٧نَفَشْتُ القطن والصوف أَنْفِشُ نَفْشاً. وعِهْنٌ مَنْفوشٌ، والتَنْفيشُ مثله. وانْتَفَشَتِ الهرَّةُ وتَنَفَّشَتْ، أي ازْبَأَرَّتْ. ونَفَشَتِ الإبل والغنم تَنْفِشُ وتَنْفُشُ نُفوشاً، أي رغت ليلاً بلا راعٍ. ومنه قوله تعالى: "إذ نَفَشَتْ فيه غَنَمُ القوْم". وأَنْفَشْتُها أنا: تركتها ترعى ليلاً بلا راعٍ. وهي إبلٌ نَفَشٌ بالتحريك، ونُفَّاشٌ، ونَوافِشُ. ولا يكون النَفَشُ إلا بالليل، والهَمَلُ يكون ليلاً
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٤٬٨٥١ش ن ف
شفن ، شنف ، نشف ، نفش ، فنش ، فشن .
شنف ، شفن : أبو عُبيد ، عن الكسائيّ : شَفَنتُ إلى الشَّيْءِ ، وشنَفتُ ، إذا نظرت إليه .
وقال أبو عمرو : في الشَّفْنِ والشنَفِ مِثله . وأنشد :
وقَرَّبُوا كُلَّ صِهْمِيمٍ مَناكِبُه
إذا تَدَاكَأَ مِنهُ دَفعُهُ شَنَفَا
وقال الأخطل :
وإذَا شَفَنَّ إلى الطَّرِيقِ رَأَيْتَهُ
لَهَفاً كَشاكِلَةِ الحِصَانِ الأبلَقِ
وقال الليث : الشَّطُونُ : الْغَيُورُ الذي لا
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٠٬٧٤٠(باب النون والفاء وما يثلثهما)
(نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا.
فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم.
(باب النون والفاء وما يثلثهما) (نفق) النون والفاء والقاف أصلانِ صحيحان، يدلُّ أحدُهما على انقطاعِ شيءٍ وذَهابه، والآخر على إخفاءِ شيءٍ وإغماضِه. ومَتَى حُصِّل الكلامُ فيهما تقارَبا. فالأوَّل: نَفَقَت الدّابةُ نُفوقاً: ماتت، ونَفَق السِّعر نَفَاقاً، وذلك أنَّه يمضي فلا يَكْسُد ولا يَقِف. وأنْفَقوا: نَفَقت سُوقُهم. والنَّفَقة لأنَّها تمضي لوجهها. ونفَق الشيءُ: فني يقال قد نَفِقَتْ نفقةُ القوم. وأنْفَق الرّجُل: افتَقَر، أي ذهب ما عِندَه. قال ابنُ الأعرابي: ومنه قوله تعالى: ﴿إذاً لأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الإنْفَاقِ﴾ [الإسراء 100].وفرسٌ نَفِقُ الجرْيِ، أي سريعُ انقطاع الجري. والأصل الآخر النَّفَق: سَرَبٌ في الأرض لـه مَخْلَصٌ إلى مكان. والنَّافقاء: موضِعٌ يرقِّقه اليَربوعُ من جُحْرِه فإذا أُتِيَ من قِبَل القاصعاء ضَرَب النَّافقاءَ برأسه فانتفَقَ، أي خرج. ومنه اشتقاق النِّفاق، لأن صاحبَه يكتُم خلافَ ما يُظهِر، فكأن الإيمان يَخرُج منه، أو يخرج هو من الإيمانِ في خفاء. ويمكن أنَّ الأصلَ في الباب واحد، وهو الخُرُوجُ. والنَّفَق: المَسلك النَّافذ الذي يُمكن الخروجُ منه. أمَّا نَيْفَق السَّراويل فقد قال أبو بكر([1]): هو فارسيٌّ معرَّب. (نفل) النون والفاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على عَطاء وإعطاء. منه النَّافلة: عَطِيَّة الطَّوْعِ من حيثُ لا تَجِب. ومنه نافلة الصَّلاة. والنَّوْفل: الرّجُل الكثيرُ العطاء. قال: * يأبَى الظُّلامةَ منه النَّوفلُ الزُّفَر([2]) * ومن الباب النفَل: الغُنْم. والجمع أنفال، وذلك أن الإمام ينفِّل المحارِبينَ، أي يُعطِيهم ماغَنِموه. يقال: نفَّلتُك: أعطيتُك نَفَلا. وقولهم: انتَفَلَ من الشَّيء انتفى منه، فمن الإبدال، واللام بدل من الياء. قال المتلمِّس: أَمنْتفِلاً من نَصْر بُهْثة خِلْتَني *** ألاَ إنَّني منهم وإن كنتُ أيْنَما([3]) (نفه) النون والفاء والهاء أصلٌ واحد يدلُّ على إعياءٍ وضعف. منه نَفِهت النَّفسُ: أعْيَتْ وكَلَّت. وهو نافِهٌ ونُفَّهٌ. قال: * بنا حَرَاجِيجُ المَهَارِي النُّفَّهِ([4]) * وهو مُنَفَّهٌ ومَنْفُوهٌ: ضعيفٌ جَبان. (نفي) النون والفاء والحرف المعتلّ أُصَيلٌ يدلُّ على تعْرِية([5]) شيء من شيءٍ وإبعاده منه. ونَفَيتُ الشّيءَ أنفيه نفياً، وانتفى هو انتفاء. والنُّفَاية: الرَّدِيُّ يُنفَى. ونَفِيُّ الرِّيحِ: ما تَنفيه من التُّرابِ حتى يصيرَ في أصولِ الحِيطان. ونَفِيُّ المطر: ما تنفيه الرِّيحُ أو ترُشُّه. ونَفِيُّ الماء: ما تطاير من الرِّشاءِ على ظهر المائح. قال: * على تِلك الجِفَارِ من النّفيِّ * والمهموز منه كلمةٌ واحدة، هي النُّفأُ: قطعٌ من الكلأ متفرّقة من([6]) عُظْم الكلأ، الواحدة نُفَأة. قال: جَادَتْ سوارِيه وآزَرَ نَبتَهُ *** نُفَأٌ من الصَّفراءِِ والزُّبَّادِ([7])(نفت) النون والفاء والتاء. يقولون: نَفَتَت القِدرُ: غَلَتْ ويَبِسَ مَرَقُها عليها. قال: وصاحبٍ لِصدرِهِ كَتِيتُ *** عليَّ مثلَ المِرْجَلِ النَّفُوتِ ونفت صَدْرُه بالعَداوة: غَلاَ. (نفث) النون والفاء والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خروج شيء من فمٍ أو غيره بأدنَى جَرْس. منه نَفَثَ الرّاقِي رِيقَه، وهو أقلُّ من التَّفْل. والساحرة* تَنْفُِثُ السمّ. و "لابدَّ للمصدور أن يَنْفُث([8])" مثَل. و "لو سألني نُفَاثَةَ سِوَاكٍ ما أعطيته"، وهو ما بقي في أسنانه فنفَثَه. ودمٌ نفيثٌ: نَفَثَهُ الجُرحُ، أي أظهَرَه. (نفج) النون والفاء والجيم: أصلٌ يدلُّ على ثُؤُورِ شيءٍ وارتفاعِه. ونفجَ اليَربوعُ: ثار. وأنْفَجَه صائدُه. ونَفَجَت الفَرُّوجة من بَيضها: خرجَتْ. وانتَفَجَ جَنْبَا البعيرِ: ارتفعا. والنَّوَافج: مؤخَّرات الضُّلوع، واحدتها نافجة([9]). والنَّفّاج: المفتخر بما ليس عنده. ونَفَجَتِ الرِّيح: جاءت بقُوَّة. والنَّفِيجة: الشّطبية من النَّبْع تُتَّخذ قوساً، كأنَّها تنتفج على الشّجرة. (نفح) النون والفاء والحاء: أصلٌ يدلُّ على اندفاعِ الشَّيء أو رَفْعِه. ونَفَحتْ رائحةُ الطِّيب نَفحاً: انتشرَتْ واندفعت. ولهذا الطِّيب نَفحةٌ طيِّبة. ثم قيس عليه فقيل: نَفَح بالمال نَفحاً، كأنَّه أرسله من يده إرسالاً. ولا تزالُ لفلانٍ نَفَحاتٌ من معروف. ونَفَحت الرِّيح. هبَّت. وقوسٌ نَفُوحٌ: بعيدة الدَّفع للسَّهم. ونَفَحت الدّابّةُ: رمَتْ بحافرها فضربَتْ به. وكذلك نَفَحَه بالسَّيف: تناوَله به. والنَّفوح من ا لنُّوق: ما يخرُج لبنُها من أحاليلها من غير حَلْب. (نفخ) النون والفاء والخاء: أصلٌ صحيح يدلُّ على انتفاخٍ وعلوّ. منه انتفَخَ الشّيءُ انتفاخاً. ويقال انتَفَخَ النَّهار: علا. ونَفْخَة الرَّبيع: إعْشابه([10])؛ لأنَّ الأرضَ تربو فيه وتنتفِخ. والمْنفُوخُ: الرَّجل السَّمين. والنَّفْخاء من الأرض مثلُ النَّبْخاء؛ وقد مَضَى. (نفد) النون والفاء والدال: أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على انقطاعِ شيء وفَنائِه. ونفِدَ الشّيءُ يَنفَد نَفاداً. وأنفَدُوا: فَنِيَ زادُهم. ويقال للخَصْم مُنافِدٌ، وذلك أن يَتخاصمَ الرَّجُلانِ يريد كلٌّ منهما إنفادَ حجَّةِ صاحِبه. وفي الحديث: "إنْ نافَدْتَهم نافَدُوك"، أي إنْ قلتَ لهم قالوا لك. (نفذ) النون والفاء والذال: أصلٌ صحيح يدلُّ على مَضاءٍ في أمْرٍ وغيرِه. ونَفذ السَّهمُ الرمية نَفاذاً([11]). وأنْفذْتُه أنا. وهو نافذٌ: ماضٍ في أمره. (نفر) النون والفاء والراء: أصلٌ صحيح يدلُّ على تجافٍ وتباعد. منه نَفَر الدّابّةُ وغيرُه نِفاراً، وذلك تَجافِيهِ وتباعُدُه عن مكانِه ومَقرِّه. ونَفَر جلدُه: وَرِمَ. وفي الحديث: "أنَّ رجلاً تخلَّلَ بالقَصَب فنَفَرَ فَمُه"، أي وَرِم. قال أبو عبيد: وإنَّما هو من نِفَار الشَّيءِ عن الشَّيءِ وتَجافِيهِ عنه؛ لأنَّ الجلد يَنفِر عن اللَّحم للدَّاء الحادثِ بينهما. ويوم النَّفْر: يومَ يَنفِر النّاسُ عن مِنىً. ويقولون: لقيته قبل صَيحٍ ونَفْر، أي قبلَ كلِّ صائح ونافر. والمنافرة: المحاكمة إلى القاضي بين اثنَين، قالوا: معناه أنَّ المُبتغَى تفضيلُ نَفَر على نفر([12]). وأنفرت أحدَهما على الآخر. والنَّفَر أيضاً من قياس الباب لأنَّهم يَنفِرون للنُّصْرة. والنَّفير: النَّفَر، وكذا النَّفْر والنَّفْرة: كلُّ ذلك قياسُه واحد. وأنشَدَ الفرّاء في النَّفْرة: حَيَّتْكَ ثُمَّتَ قالتْ إنَّ نَفْرَتَنا *** اليومَ كلّهُمُ يا عُرْوَ مشتَغِلُ([13])وتقول العرب: نَفَّرْتُ عن الصَّبيِّ، أي لقَّبتُه لَقَباً، كأنَّه عِندهم تنفيرٌ للجِنّ عنه وللعَيْن. قال أعرابيّ: قيل لأبي لما وُلِدْت: نَفِّرْ عن ابنك! فسمَّاني قُنفُذاً، وكَنَّاني أبا العَدّاء. (نفز) النون والفاء والزاء أُصَيْلٌ يدلُّ على الوُثوب وشِبْه الوُثوب. ونَفَزَ الظَّبي: وَثَبَ في عَدْوِه. والمرأة تنفِّز ولدها: ترقِّصه. وأنْفَزتُ السَّهمَ على ظهر يدي: أدَرْتُه. قال: يَخُرْنَ إذا أُنْفزْن في ساقِط النَّدَى *** وإن كانَ يوماً ذا أهاضيبَ مُخْضِلا([14])(نفس) النون والفاء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على خُروج النَّسيم كيف كان، من ريح أو غيرها، وإليه يرجعُ فروعه. منه التَّنَفُّس: خُروج النَّسِيم من الجوف. ونَفَّسَ الله كُربَته، وذلك أنَّ في خُروج النَّسيم رَوْحاً وراحةً*. والنَّفَس: كلُّ شيءٍ يفرَّجُ به عن مكروب. وفي الحديث: "لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنَّها من نَفَس الرَّحمن" يعني أنَّها رَوحٌ يتنفَّس به عن المكروبين. وجاء في ذكر الأنصار: "أجِدُ نَفَس رَبِّكم من قِبَلِ اليَمَن"، يراد أن بالأنصار نُفِّسَ عن الذين كانوا يؤذَوْن من المؤمنين بمكَّة([15]). ويقال للعَيْن نَفَسٌ. وأصابت فلاناً نَفْسٌ. والنَّفْس: الدَّم، وهو صحيح، وذلك أنَّه إذا فُقِد الدّمُ من بَدَنِ الإنسان فَقَدَ نَفْسَه. والحائض تسمَّى النُّفَساءَ([16]) لخرُوج دَمِها. والنِّفاس: وِلادُ المرأة، فإذا وَضَعت فهي نُفَساء. ويقال: ورِثْتُ هذا قبل أن يُنْفَسَ فلانٌ، أي يولَد. والولدُ منفوس. والنِّفاس أيضاً: جمع نُفَساء. ويقال: كرَعَ في الإناء نَفَساً أو نَفَسَيْن. ويقال: للماء نَفَسٌ، وهذا على تسميته الشَّيء باسم غيرِه، ولأنَّ قِوام النَّفس به. والنَّفسُ قِوامُها بالنَّفَس. قال: تَبِيت الثَّلاثُ السُّودُ وهي مناخةٌ ***على نَفَسٍ من [ماءِ] ماوِيّةَ العَذْبِ([17])ومن الاستعارة: تَنفّسَت القَوسُ: انشقَّت. وشيءٌ نفيس، أي ذو نفس وخَطَر يُتنافَسُ به. والتّنافُس: أن يُبرِزَ كلُّ واحد من المتبارزَين قوَّةَ نَفْسه. وقولُهم في الدِّباغ نَفس([18])، هذا هو القياس، أي يَسير منه، قَدرُ ما يُدبَغ به الإهاب مَرَّة، شبّهه في قلَّته بنَفَسٍ يُتَنفَّس. وقياس الباب في هذا وفيما معناه واحد([19]). (نفش) النون والفاء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على انتشار. من ذلك نَفْش الصُّوف، وهو أن يُطْرَق حَتَّى يتنفّش. ونَفَش الطّائرُ جناحَيه. ونَفَشَت الإبلُ: تردَّدَتْ وانتشرَتْ بلا راع. وفِعلُها النَّفْش؛ وإبلٌ نُفّاشٌ ونَوافش. (نفص) النون والفاء والصاد كلماتٌ يتقارب قِياسُها، وهي تدلُّ على إخْراج شيءٍ من البدن أو إلقائِهِ بقُوّة. منه أنفَصَ فلانٌ في ضَحِكه: استغْربَ. وأنفصَ ببَولِه مثل أوْزَعَ. ويقال إنَّ النُّفَص: أنضاحُ الدّم، الواحدة نُفْصَة. قال: * تَرَى الدِّماءَ على أكتافها نُفَصا([20]) * قال ابن دريد([21]): والنُّفَاص: داءٌ يصيب الغَنَم فيبول حتى يموت. (نفض) النون والفاء والضاد أصلٌ صحيح يدلُ على تحريكِ شيءٍ لتنظيفه من غبارٍ أو نحوه، ثم يُستَعار. ونَفَضت الثّوبَ وغيرَه نَفْضاً. والنَّفَض: ما نفضَتْه الشَّجرةُ من ثَمَرِها. وامرأةٌ نَفوضٌ: نَفَضَتْ بطنَها عن وَلدها. والنَّافض: الحُمَّى ذات الرِّعْدة، لأنَّها تَنفُض البَدن نَفْضاً. وأنْفَضوا: فَنِيَ زادُهم، أي لمَّا نفِدَ زادُهم وَفَنِيَ نَفَضُوا أوعيتَهم. وتقول العربُ مثلاً: "النُّفاض([22]) يُقطِّرُ الجَلَب"، إذا أنْفَضُوا وقلَّ ما عِندهم جَلَبوا إبلَهم للبيْع. ويُستعار من الباب قولهم: نَفَضْتُ الأرضَ، إذا بَعَثْتَ مَن ينظر أبِها عدوٌّ أم لا. ونَفَضْتُ اللَّيلَ، إذا عَسَسْتَ لتنفُض عن أهل الرِّيبة. والنَّفِيضة والنَّفَضَة: القومُ يفعلون ذلك. قال: يَرِدُ المياهَ حضيرَةً ونَفِيضةً *** وِرْدَ القطاةِ إذا اسْمَألَّ التُّبَّعُ([23])وتقول العرب: "إذا تكلَّمتَ ليلاً فاخفِضْ، وإذا تكلَّمت النّهارَ فانْفُض". تقول: انظر حَوالَيْك، فلعلَّ ثَمَّ مَنْ لا يَصلُح أن يَسمَع كلامَك. والنِّفاض: إزار الصِّبْيان. ويمكن أن يكون من الباب. قال: * جارية بيضاء في نِفَاضِ([24]) * (نفط) النون والفاء والطاء: ثلاثُ كلماتٍ: النِّفط معروف، مكسور النون. والنَّفَط: قَرْحٌ يخرج في اليَدِ من العمل. ونَفَطَ الصَّبِيُّ نَفِيطاً: صَوّت. وماله عافطَةٌ ولا نافطة. فالنَّافطة: الشاة تَنْفِط من أنْفها. (نفع) النون والفاء والعين: كلمة تدلُّ على خلاف الضَّرّ. ونَفَعَه ينفَعُه نَفْعاً ومَنفَعة. وانتفَعَ بكذا. والله أعلَمُ بالصَّواب. --------------ـــ ([1]) الجمهرة (3، 155)، ونصها: "ونئفق القميص مهموز مكسور الفاء فارسي معرب". ([2]) لأعشى باهلة في اللسان (زفر) من قصيدة يرثي بها المنتشر بن وهب الباهلي. انظر الأصمعيات 89 طبع المعارف وجمهرة أشعار العرب 135 ومختارات ابن الشجري 10 وأمالي المرتضى (3: 105-113) والخزانة (1: 79-97). وقد سبق في (زفر). وصدره: * أخو رغائب يعطيها ويسألها * ([3]) ديوان المتلمس الورقة 1 ومخطوطة الشنقيطي، واللسان (نفل). ([4]) لرؤبة في ديوانه 167 واللسان (نفه). وقبله: * به تمطت غول كل ميله * ([5]) في الأصل: "تغرية". ([6]) في الأصل: "عن"، صوابه في المجمل واللسان. ([7]) للأسود بن يعفر في المفضليات (2: 19) واللسان (نفأ). ([8]) انظر البيان (2: 97/ 4: 46). وأنشد في المختار من شعر بشار وحواشيه 146: لا بد للمصدور أن ينفثا *** وللذي في الصدر أن يبعثا ([9]) ونافج أيضاً. ([10]) بدله في المجمل واللسان: "حين أعشب". ([11]) يقال: نفذ السهم الرمية، ونفذ فيها أيضاً. ([12]) في الأصل: "عن نفر". وفي المجمل: "كأن معناها تفضيل أحد الرجلين على الآخر". ([13]) في الأصل: "ياعز"، صوابه في اللسان (نفر). ([14]) لأوس بن حجر في ديوانه 22 والمجمل (نفز) واللسان (نفز، خور). وفي الأصل: "وإن كان ما بوذا أهاديب"، صوابه في المراجع السابقة. وبعده: خوار المطافيل الملمعة الشوى *** وأطلائها صادفن عرنان مبقلا ([15]) والأنصار يمانون، لأنهم من الأزد. اللسان (نفس). ([16]) في اللسان: "ثعلب: النفساء: الوالدة، والحامل، والحائض". ([17]) أنشده في المجمل، وكذا أنشده ياقوت في معجم البلدان (رسم ماوية). ([18]) كذا ضبط في الأصل والمجمل، وهو ما يقتضيه التعليل بعده. لكن ضبط في اللسان والقاموس بسكون الفاء. وأنشد في اللسان: أتجعل النفس التي تدير *** في جلد شاة ثم لا تسير ([19]) كذا وردت هذه العبارة. ([20]) أنشده في المجمل واللسان (نفص). ([21]) في الجمهرة (3: 83). ([22]) يقال بضم النون وفتحها. ([23]) لسعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43. وسبق إنشاده في (تبع). ([24]) بعده في اللسان (نفض): * تنهض فيه أيما انتهاض *
ـ
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٢٠٩- النفش نشر الصوف. قال تعالى: ﴿كالعهن المنفوش﴾ [القارعة/5] ونفش الغنم: انتشارها، والنفش بالفتح: الغنم المنتشرة. قال تعالى: ﴿إذ نفشت فيه غنم القوم﴾ [الأنبياء/78] والإبل النوافش: المترددة ليلا في المرعى بلا راع.
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٤٤٤ن ف ش
نفش الصوف والقطن فانتفش.
وانتفش الضبعان والديك وتنفّش إذا نفش شعره أو ريشه كأنه يخاف أو يرعد.
وانتفشت الهرّة وتنفّشت: ازبأرّت.
وأمةٌ متنفّشة الشعر.
ونفشت الغنم بالليل: انتشرت وأنفشها الراعي.
قال: أجرس لها يا ابن أبي كباش فما لها الليلة من إنفاش غير السري وسائقٍ نجّاش ومن المجاز: أنف متنفّش.
قصير المارن منبسط على الوجه كأنف الزنجيّ.
وقال العجاج:
ثار عَجاجٌ
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٢٬٦٠٠النَفَشُ: الصُّوفُ. والنَّفْشُ: مَدُّكَ الصُّوفَ حتى يَنْتَفِشَ بعضه عن بعض، وعِهْنٌ مَنْفُوشٌ، والتَّنْفِيشُ مثلُه. وفي الحديث: أَنه نَهَى عن كسْب الأَمَةِ إِلاَّ ما عَمِلَت بيدَيْها نحو الخَبْزِ والغَزْل والنَفْشِ؛ هو نَدْفُ القُطْن والصُّوفِ، وإِنما نَهَى عن كَسْبِ الإِماء لأَنه كانت عليهن ضَرائِبُ فلم يَأْمَن أَن يكونَ منهنّ الفُجورُ، ولذلك جاء في رواية: حتى يُعْلم من أَيْنَ هُو. ونَفَشَ
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٤٧* ن ف ش * * نَفَشَ * الصوف والقطن من باب ضرب وعِهْن * مَنْفُوشٌ * و * نَفَّشَهُ * أيضا * تَنْفِيشَاً * و * نَفَشَتِ * الإبل والغنم أي رعت ليلا بلا راع من باب جلس ونفشت تنفش بالضم * نَفَشاً * بفتحتين ومنه قوله تعالى ﴿إذ نفشت فيه غنم القوم﴾ و * أَنْفَشَها * غيرها تركها ترعى ليلا بلا راع ولا يكون * النَّفَشُ * إلا بالليل والهَمَل يكون ليلا ونهارا
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٠٥٠النفش: تشعيث الشيء بأصابعك حتى ينتشر، كالتنفيش، وقال بعضهم: النفش: تفريق ما لا يعسر تفريقه، كالقطن والصوف، نفشه فنفش، لازم متعد. وقال أئمة الاشتقاق: وضع مادة النفش للنشر والانتشار، نقله شيخنا. وقيل: النفش: مدك الصوف حتى ينتفش بعضه عن بعض، وعهن منفوش. وعن ابن السكيت: النفش: أن ترعى الغنم أو الإبل ليلا بلا علم راع، قال الجوهري: ولا يكون النفش إلا بالليل، والهمل يكون ليلا ونهارا، وقد أنفشها الراعي:
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥٬٤٧٦نَفَشَ
1 نَفَشَ ذ , (S, A,) aor. نَفُشَ , (S,) inf. n. نَفْشٌ, (S, A, K,) He separated, or plucked asunder, or loosened, a thing, with his fingers, so that it became spread, or sparse, or dispersed; (A, K;) as also ↓ نفّش, inf. n. تَنْفِيشٌ: (S, K:) or the latter has an intensive signification: and accord. to some, the former signifies he separated a thing not difficult to separate, such as
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٢٠٤نَفَشَ
نَفَشَ U ( n. ac. نَفْش 1 ),
a. Picked ( cotton ).
b. I , U ( n. ac. نَفَش 4 , نُفُوْش 27 ), Pastured alone at night ( cattle ).
c. [ coll. ], Swelled in water ( peas ).
d. [ coll. ], Praised, rendered vain.
نَفِشَ
نَفِشَ A ( n. ac. نَفَش 4 ),
a. see supra (b) .
نَفَّشَ
نَفَّشَ II ,
a. see I (a) .
أَنْفَشَ
أَنْفَشَ IV ,
a. Allowed to pasture alone at night.
تَنَفَّشَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٩٬١٠٠نفش
نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم
نَفَشَ - يَنْفُشُ (نَفَشَ - يَنْفِشُ) اللازم + الكائن + في مكان أو شيء: ينتشر ويتفرق ويتبعثر في داخل الشيء أو المكان مباعداً ومفرقاً أجزائه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الدخول بين مكونات آخر ومباعدة وتفريق مكوناته"، وهي:
شَرَعَ - يَشْرَعُ، مَخَرَ - يَمْخَرُ (مَخَرَ - يَمْخُرُ)، خَاضَ-
الجذور المجاورةالمجاورة: ١٠ (الإجمالي: ١٢)
- عهن
الآيات المشتركة: ١ · Taranmış yün demektir
- غنم
الآيات المشتركة: ١ · Ğanem Koyun sürüsü demektir
- حرث
الآيات المشتركة: ١ · Hars ekin demektir
- داود
الآيات المشتركة: ١ · Davut
- سليمان
الآيات المشتركة: ١ · Süleyman
- جبل
الآيات المشتركة: ١ · Dağ anlamındadır
- كون
الآيات المشتركة: ٢ · Kevn, tepe demektir
- شهد
الآيات المشتركة: ١ · Petekteki baldır
- حكم
الآيات المشتركة: ١ · Gem demektir
- قوم
الآيات المشتركة: ١ · Hayvanların ön ayaklarına denir
الآيات التي ورد فيها(٢)
وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ
Saçılan
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نفش |
| Yapı | Üçlü kök (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ندف, بثث, نشر |
| Zıt Kök | غزل |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine tutunmuş lifli veya toplu yapıyı didip açarak arasına hava girmesini ve içinin gevşeyip kabarmasını sağlamak; denetimsiz biçimde dağılıp yayılmak |
| Çekirdek Özet 2 | Sağlam ve yoğun görünen kütlelerin (dağların) bağlarını yitirerek lif lif savrulması ve geceleyin başıboş kalan sürülerin kontrol dışı yayılarak başkasına ait üretim alanını tüketmesi |
| Çekirdek Özet 3 | İç tutunma bağının çözülmesiyle oluşan gevşek kabarma, hacimce büyüme gösterse de özgül ağırlığın ve mukavemetin çöküşü; denetim kaybının oluşturduğu yayılmacı hasar |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «otlama» veya fiziksel «dağılma» eylemine indirgeyip, liflerin birbirinden koparılması, kütlenin içinin boşalması ve denetimsiz serbest kalma karakteristiğini göz ardı etmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نف | İçeriden dışarıya doğru üfleme, hava dolumu, püskürme, fırlatma ve hafifleyerek genleşme hareketi; نفخ (üfleyip şişirme), نفث (püskürtme), نفد (tükenip dışarı çıkma), نفر (ürkerek dağılma) ve نفس (nefes alıp genişleme) köklerinde bu ilksel itki görülür. | ش | ش harfinin taşıdığı yayılma, dallanma, parçalara ayrılma ve saçılma niteliği, iç itkiyle genleşen yapının lif lif didilmesini, içinin gevşek dokulu hale gelmesini ve etrafa başıboş yayılmasını sağlamıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, tohum veya yılan; içeriden dışarıya doğru hareketlenen, uzayan ve süreklilik gösteren canlı enerji | Sıkışık durumdaki özün dışarıya doğru fışkırmasını ve hareketlenmesini başlatan dinamik itki |
| ف | Ağız veya açıklık; nefes verme, dışa vurum, çıkış noktası ve kabarma menfezi | İç itkinin bir açıklıktan dış ortama salınarak genişlemesini ve kütlenin gevşemesini temsil eder |
| ش | Diş; parçalama, ayırma, dağıtma, saçma ve çatallanma | Birbirine geçmiş lifleri, telleri veya bireyleri birbirinden ayıran, aralarını açıp saçan mekanik etki |
| نفش | Sıkışık bir kütleden dışarı fışkıran enerjinin lifleri birbirinden ayırarak gevşek ve kabarık bir yapı halinde etrafa saçması | Bütünleşik, yoğun ve kenetli yapının bağlarının tiftilerek çözülmesi; araya giren boşlukla birlikte kütlenin kontrolsüzce genişlemesi ve dağılması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yün veya pamuğun tokmakla, parmakla ya da yayla didilip tiftilerek liflerinin birbirinden ayrılması, içinin hava alarak kabartılması; hayvan sürülerinin geceleyin çobansız kalarak otlağa veya ekinlere başıboş dağılması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında develerin veya koyunların gece karanlığında otlağa serbestçe salınmasını tasvir eden racaz mısralarında bu kök tescil edilmiştir: أجرس لها يا ابن أبي كباش / فما لها الليلة من إنفاش / غير السري وسائق نجاش |
| Erken Arapça kullanım | el-Accâc’ın atların koştururken yerdeki toz ve toprağı tiftilmiş yün gibi kabartıp savurmasını tasvir eden beyti: ثار عَجاجٌ مسبطِرٌّ قسطَلُه / تَنفِشُ منه الخيلُ ما لا تغزلُه |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dillerinde نفش kökü, öncelikle canın/nefesin bedene yayılması ve canlanma anlamına gelen npš köküyle fonetik ve kavramsal bir temas noktasına sahiptir; ancak Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice nepeš נֶפֶשׁ, Fenikece npš, Süryanice napšā ܢܦܫܐ) bu kök daha çok nefes, boğaz, ruh, canlılık ve birey anlamlarında kristalleşirken, Arapçada kök morfolojik bir özelleşmeyle ikiye ayrılmıştır. Bir tarafta nefes ve can bağlamını koruyan نفس kökü kalırken, diğer tarafta liflerin birbirinden ayrılıp kabarmasını, araya hava girmesini ve nesnelerin çobansız serbestçe dağılmasını ifade eden نفش kökü bağımsız bir fiziksel taban kazanmıştır. Arapçadaki bu ayrışma, içteki havanın veya boşluğun lifler arasına yayılmasıyla kütlenin gevşemesi tasavvuruna dayanır. Fonetik olarak Güney Sami dillerinde de rastlanan bu genişleme ve tiftilme nüansı, göçebe hayvancılık ve dokumacılık pratikleriyle doğrudan bağlantılıdır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نف çekirdeğinden türeyen lif açılması ve kabarma | Yünün tiftilip aralanması ile sürünün geceleyin denetimsizce otlağa dağılması aynı semantik gevşeme ve yayılma ilkesine bağlanır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Ortak Sami npš (nefes, canlılık, genleşme) köküyle morfolojik akrabalık | Çoğu Sami dilinde nefes/can anlamında yoğunlaşırken Arapçada liflerin ayrılması ve serbest kalma fizikselleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik nefes ve hava genleşmesi kökleri | Havanın boşluklara girmesiyle nesnenin hacim kazanması ve yoğunluğunu yitirmesi | Muhtemel |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Cohen, HALOT.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نفش | Anlamlı | Kabarmak, didilmek, başıboş yayılmak | Liflerin tiftilerek aralanması, kütlenin gevşemesi, hayvanların gece gözetimsiz otlaması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نشف | Anlamlı | Suyun veya nemin çekilmesi, emilmek | Bir sıvının sünger, toprak veya bez tarafından bütünüyle emilip kurutulması | Kur'an'da geçmez; ters yönde toplanma ve kuruma |
| فنش | Anlamlı | Gevşemek, zayıflamak, işi bırakmak | İnsanın bir iş karşısında direncinin kırılarak gevşemesi ve iradesizleşmesi | Kur'an'da geçmez; gevşeme payı ortaktır |
| فشن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| شنف | Anlamlı | Yukarı kaldırmak, küçümsemek, kulak küpesi takmak | Burnu havaya dikmek, kibirlenmek; kulağın üst kenarına takı takmak | Kur'an'da geçmez; yukarı kalkma ve ayrışma |
| شفن | Anlamlı | Göz ucuyla ve dikkatle süzmek | Şüphe veya hayretle bir şeye gözünü dikip bakmak | Kur'an'da geçmez; bakışın odaklanması |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نفش | Merkez | Dağılma, kabarma, gevşeme | Sıkışık liflerin veya fertlerin bağlarının çözülüp aralarının açılarak kabarık ve denetimsiz hale gelmesi | İç tutunmayı yitirip gevşek biçimde genişleme |
| ندف | Komşu | Yün veya pamuk kabartma | Tokmak ve çalgı kirişiyle mekanik olarak vurarak yünü kabartma işlemi | نفش el veya aletle tiftilip aralanmayı anlatırken, ندف özel bir aletle vuruş darbesini içerir |
| بثث | Komşu | Saçılma ve yayılma | Tanelerin, tozun veya haberlerin etrafa toptan savrulup yayılması | بثث doğrudan etrafa saçılmayı, نفش ise lif lif açılarak kabarmayı ve içinin boşalmasını vurgular |
| نشر | Komşu | Yayma, açma, dağıtma | Katlanmış veya dürülmüş bir şeyin açılarak görünür ve etkin kılınması | نشر serilip açılmayı ifade ederken, نفş liflerin çözülüp hacimli fakat dayanıksızlaşmasını belirtir |
| غزل | Zıt | Eğirme, bükme, birleştirme | Dağınık lifleri bir araya getirip bükerek sağlam bir iplik haline getirme | غزل lifleri kenetleyip mukavemet kazandırır; نفش ise kenetli yapıyı parçalayıp gevşetir |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نفش | Didilerek kabarma, başıboş yayılma | İç bağların gevşemesiyle hacmin artması fakat yoğunluğun kaybolması; sürülerin gece kontrolsüzce yayılması | Kesin |
| Latince | Cardare, carpere, diffundere | Tiftmek, yün taramak, dağılmak | Cardare yün tarama ve tiftme zanaatını karşılarken, hayvanların geceleyin başıboş dağılması anlamını kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | Card, fluff, disperse unchecked | Tiftmek, kabartmak, başıboş yayılmak | Fluff ve tease lifleri kabartmayı; stray or graze at night gözetimsiz yayılmayı verir; iki anlamı tek kökte birleştiremez | Güçlü |
| Almanca | Zupfen, aufbauschen, nachts umherstreifen | Didip kabartmak, gece başıboş dolaşmak | Aufbauschen hacimsel kabarmayı ve şişkinliği tam karşılar, ancak gece ekin talan etme hukuki boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Carder, ébouriffer, divaguer la nuit | Tiftiklemek, kabartmak, gece dağılmak | Ébouriffer liflerin ve tüylerin kabarmasını, divaguer başıboş gezinmeyi karşılar | Güçlü |
المصدر Lane's Lexicon, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ | Lif lif atılmış, kabartılmış ve ağırlığını yitirmiş yün | Kıyamet günü dağların heybetli ve muhkem yapısını yitirerek lifleri tiftilmiş, hafifleyip uçuşan yün kümesi haline gelmesi bağlamı (Kâria 101:5) |
| نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ | Başkasının ekinine geceleyin çobansız girip yayılmak ve talan etmek | Dâvûd ve Süleyman peygamberlerin, geceleyin sahibinin denetiminden çıkarak komşu tarlaya yayılan ve ürünü yok eden sürü hakkında verdikleri hüküm bağlamı (Enbiyâ 21:78) |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet ahvali ve kozmolojik bozuluş | Muhkem ve sarsılmaz sanılan yeryüzü dağlarının atomik veya yapısal bağlarının çözülerek maddesel direncini kaybetmesi | Maddenin iç kenetlenmesinin kalkması ve kütlesel yok oluş |
| Fıkıh | Gece zararları ve tazmin (damân) hukuku | Hayvanların geceleyin ekine zarar vermesi halinde sahibinin kusurlu sayılıp sayılmayacağı (hadisteki gündüz-gece ayrımı) | Gözetim yükümlülüğünün ihlali ve denetimsiz başıboşluk |
| Tefsir | Hüküm ve hikmet karşılaştırması | Enbiyâ 78'de Dâvûd'un telef edilen mala karşılık sürünün aynını vermesi ile Süleyman'ın kullanım hakkını devretmesi arasındaki içtihad farkı | Zararın tam tespiti ve üretim döngüsünün onarılması |
| Hadis | Kazanç ahlakı ve cariye emeği | Cariyelerin kazancından nehyedilirken yün didme (nefş), ekmek yapma ve iplik eğirme gibi el emeğinin istisna edilmesi | Yünün tiftilip kabartılmasının kadim bir ev içi meşru emek oluşu |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik son ve ilahi kudret | Varlık bağlarının çözülmesi | Aldatıcı dünya algısını yıkma | En sağlam kütlelerin bile ilahi emirle lif lif ayrılarak iç boşluğunun açığa çıkması | Kesin |
| İlmi | Fiziksel maddenin faz ve yoğunluk değişimi | Yoğunluğun azalması ve genleşme | Kütlesel mukavemetin çöküşü | Arasına hava giren liflerin hacimce büyümesine rağmen yapısal direncinin sıfırlanması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve denetim mekanizması | Otorite ve gözetim eksikliği | Düzenin çözülmesi ve kaos | Yönetici veya koruyucu gözetiminin ortadan kalkmasıyla unsurların başıboş kalarak tahribat üretmesi | Güçlü |
| İktisadi | Üretim araçlarının korunması ve zarar tazmini | Denetimsiz sermayenin üretime zararı | Hukuki sorumluluk ve denge | Hayvancılık sermayesinin tarımsal emeği tüketmesi durumunda üretimin sürdürülebilirliğini sağlama | Kesin |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve hacimsel genleşmeyle yoğunluğun düşmesi | Moleküller veya lifler arasındaki çekim kuvvetinin kırılarak araya boşlukların girmesi; sistemin dışarıdan iş almadan dağınık ve düşük enerjili gevşek bir faza evrilmesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal denetim mekanizmasının çöküşü ve anomi | Toplumsal kuralların ve bağlayıcı otoritenin gevşemesiyle bireylerin kamu yararına ait alanlara kontrolsüzce taşarak müşterek üretime zarar vermesi | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Kâria suresinde yalnızca sıradan bir benzetme unsuru (pamuk gibi atılmak), Enbiyâ suresinde ise basit bir «hayvan otlaması» olarak görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | نفش kökü, yapısal olarak birbirine kenetli bir sistemin içsel bağlarını yitirerek gevşemesi, içinin boşalması ve dış denetimin kalkması sonucu başkasının sınırlarına tecavüz eden bir yayılma göstermesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Enbiyâ 78'deki fıkhi derinliğin gözden kaçması; geceleyin başıboş kalmanın getirdiği sorumluluk ile gündüz otlaması arasındaki farkın silinmesi; kıyametteki dağ tasvirinin ise sadece görsel bir renk cümbüşü sanılıp kütlesel çözülme hakikatinin ıskalanması |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık dünyasında «bütünlük, yoğunluk ve nizam» ile «çözülme, gevşeme ve başıboşluk» arasındaki keskin sınırı gösterir; hem kozmolojik yapının kıyamette nasıl lif lif ayrışacağını hem de toplumsal hayatta denetimsizliğin getireceği iktisadi yıkımı iki çarpıcı sahnede açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet sahnelerini ve dağların sonunu anlatan kozmolojik ayetlerde (Kâria 101:5) ve peygamberlerin adalet, mülkiyet ve tazminat muhakemelerini bildiren kıssa ayetlerinde (Enbiyâ 21:78). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zahiren büyük ve heybetli görünen varlıkların içsel bağları çözüldüğünde hiçbir ağırlıklarının kalmayacağını göstererek kütle ile özgül ağırlık arasındaki farkı kurar; ayrıca zararın sadece kasıtla değil, gözetim ve denetim zaafıyla da (ihmalle) doğabileceğini ve tazmin gerektirdiğini vazederek hukuki algıyı netleştirir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamYün veya pamuk liflerinin tiftilerek aralarının açılması, içinin hava alıp kabarması; koyun veya deve sürülerinin geceleyin çobansız kalarak başıboş bir şekilde etrafa yayılması.
- Soyut anlamBir bütünü bir arada tutan içsel veya dışsal bağların çözülmesi neticesinde yapının kütlesel dayanıklılığını yitirerek gevşek bir kabarıklığa dönüşmesi ve denetimsiz bir serbestiyetle çevreye dağılması.
- Sistematik karşılıkFiziksel düzlemde katı kohezyonun kaybolup entropik saçılmanın başlaması; hukuki ve iktisadi düzlemde ise koruma ve murakabe duvarının yıkılmasıyla sermayenin başkasına ait üretim alanını istila edip tüketmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde korunan toplam kütleyi, kütlenin zamana bağlı hacmini, ise iç yoğunluğunu temsil eder. anında liflerin birbirinden ayrılmasıyla hacimsel bir genişleme () gerçekleşirken, yapının yoğunluğu ve mukavemeti sıfıra yaklaşır (); bu durum tiftilmiş dağların kütlesel direncini yitirip kabarmasını simgeler. Denklemin ikinci kısmı olan ifadesi ise, denetim vektörünün sıfırlanması durumunda sürü akı yoğunluğunun () dışa doğru ıraksayarak çevreye kontrolsüzce dağılmasını ve sınır ihlalini modeller.