نقض
ن - ق - ض
جذر- الورود: ٩
- الآيات: ٩
- الصيغ: ٥
- المعاجم: ١٢
“Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır. Döküntü, kırpıntı.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Nukaz” birbirinden kopmuş iplik parçalarıdır. Döküntü, kırpıntı.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٬١٦٧القاف والضاد والنون معهما
ن ق ض يستعمل فقط نقض: النَّقْضُ: إفساد ما أبرمت من حبل أو بناء والنِّقْضُ: البناء المنْقُوضُ، يعني اللبن إذا خرج منه.
والنَّقْضُ والنِّقْضةُ هما الجمل والناقة اللذان هزلتهما الأسفار وأدبرتهما، والجميع الأنقاض، قال:
إذا مطونا نِقْضةً أو نِقْضا
المُناقَضةُ في الأشياء، نحو الشعر، كشاعرٍ ينْقُضُ قصيدة أخرى بغيرها، والاسم النَّقيضةُ ويجمع نَقائِضَ، ومن هذا نَقائضُ جريرٍ
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٧٦٥النَقْضُ: نَقْضُ البناءِ والحَبْلِ والعهدِ. والنُقاضَةُ: ما نُقِضَ من حبَل الشَعر. والمُناقَضَةُ في القول: أن يتكلَّم بما يَتَناقَضُ معناه. والنَقيضَةُ في الشِعر: ما يُنْقَض به. والانْتِقاضُ: الانتكاثُ. والنِقْضُ، بالكسر: البعير الذي أضناهُ السفر، وكذلك الناقةُ. والجمع أنْقاضٌ. والنِقْضُ أيضاً: الموضعُ الذي ينْتَقِضُ عن الكمأة. والنِقْضُ أيضاً: المَنْقوضُ، مثل النِكْثِ. وتَنَقَّضَتِ الأرضُ عن
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٤٨١ق ض ن
نقض
استعمل منه : ( نقض ) .
نقض : قال الليث : النَّقْضُ : إفسادُ ما أَبرمْتَ من عقدٍ أو بِناءٍ ، والنِّقْضُ : اسمُ البناءِ المنقوضِ إذا هُدِمَ ، والنِّقْضُ والنِّقْضَةُ هما الجملُ والناقةُ اللذان قد هزلتهما الأسفارُ وأَدْبَرَتْهُما ، والجميعُ الأنقاض .
وأنشد لرؤبة :
إِذا مَطَوْنا نِقْضَةً أَوْ نِقْضا
وقال الآخر :
إِني أَرى الدهرَ ذا نَقْضٍ وإِمْرَا
أي : ما أمَرَّ عاد عليه فنقضه ، وكذلك
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٢٬٤١٧(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٧٩٨ن ق ض
نقض البناء والحبل وانتقض وتنقّض.
وتنقّضت الأرض عن الكمأة.
وأصلح نقض بنائك: ما نقض منه.
وأنقضت الفرّوجة والدّجاجة عند البيض.
وأنقض الرّحل والأصابع والأضلاع.
ولها نقيض.
وأنقض الحمل ظهره.
ورأيته نتقض أصابعه.
وأنقض بالعنز: دعاها.
وأنقض بالقعود: نقربها.
قال: ربّ عجوز من أناس شهبره علّمتها الإنقاض بعد القرقره سرق بعيرها الذي كانت تقرقر به وترك لها بكراً تنقض
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٧٬٣٥٢النَّقْضُ: إِفْسادُ ما أَبْرَمْتَ من عَقْدٍ أَو بِناء، وفي الصحاح: النَّقْضُ نَقْضُ البِناء والحَبْلِ والعَهْدِ. غيره: النقْضُ ضِدُّ الإِبْرام، نقَضَه يَنْقُضُه نَقْضاً وانْتَقَضَ وتَناقَضَ. والنَّقْضُ: اسمُ البِناء المَنْقُوضِ إِذا هُدم. وفي حديث صوم التَّطَوُّع: فناقَضَني وناقَضْتُه، هي مُفاعَلةٌ من نَقْض البناء وهو هَدْمُه، أَي يَنْقُضُ قولي وأَنْقُضُ قوله، وأَراد به المُراجَعةَ والمُرادَّةَ.
النَّقْضُ: إِفْسادُ ما أَبْرَمْتَ من عَقْدٍ أَو بِناء، وفي الصحاح: النَّقْضُ نَقْضُ البِناء والحَبْلِ والعَهْدِ. غيره: النقْضُ ضِدُّ الإِبْرام، نقَضَه يَنْقُضُه نَقْضاً وانْتَقَضَ وتَناقَضَ. والنَّقْضُ: اسمُ البِناء المَنْقُوضِ إِذا هُدم. وفي حديث صوم التَّطَوُّع: فناقَضَني وناقَضْتُه، هي مُفاعَلةٌ من نَقْض البناء وهو هَدْمُه، أَي يَنْقُضُ قولي وأَنْقُضُ قوله، وأَراد به المُراجَعةَ والمُرادَّةَ. وناقضَه في الشيء مُناقَضةً ونِقاضاً: خالَفَه؛ قال: وكان أَبُو العَيُوفِ أَخاً وجاراً وذا رَحِمٍ، فقُلْتُ له نِقاضا أَي ناقَضْتُه في قوله وهَجْوِه إِيّاي. والمُناقَضةُ في القول: أَن يُتَكَلَّم بما يتناقَضُ معناه. والنَّقِيضةُ في الشِّعْرِ: ما يُنْقَضُ به؛ وقال الشاعر: إِنِّي أَرَى الدَّهْرَ ذا نَقْضٍ وإِمرارِ أَي ما أَمَرَّ عادَ عليه فنقَضَه، وكذلك المُناقَضةُ في الشِّعْر يَنْقُضُ الشاعرُ الآخرُ ما قاله الأَوّل، والنَّقِيضةُ الاسم يجمع على النَّقائض، ولذلك قالوا: نَقائضُ جرير والفرزدق. ونَقِيضُك: الذي يُخالِفُك، والأُنثى بالهاء. والنَّقْضُ: ما نَقَضْتَ، والجمع أَنْقاض. ويقال: انْتَقَضَ الجُرْحُ بعد البُرْء، وانتَقض الأَمْرُ بعد التِئامه، وانتقَض أَمرُ الثغْرِ بعد سَدِّه. والنِّقْضُ والنِّقْضةُ: هما الجملُ والناقةُ اللذان قد هَزَلْتَهما وأَدْبَرْتَهما، والجمع الأَنْقاضُ؛ قال رؤبة: إِذا مَطَوْنا نِقْضةً أَي، نِقْضا والنِّقْضُ، بالكسر: البعير الذي أَنْضاه السفر، وكذلك الناقة. والنِّقْضُ: المَهْزُول من الإِبل والخيل، قال السيرافي: كأَنَّ السفَرَ نقَض بِنْيتَه، والجمع أَنْقاضٌ؛ قال سيبويه: ولا يُكَسَّر على غير ذلك، والأُنثى نِقْضةٌ والجمع أَنْقاضٌ كالمذكر على توَهُّمِ حذْفِ الزائد. والانْتِقاضُ: الانْتِكاثُ. والنَّقْضُ: ما نُكث من الأَخبية والأَكْسِيةِ فغُزل ثانية، والنُّقاضةُ: ما نُقض من ذلك. والنِّقْضُ: المَنْقُوضُ مثل النِّكْث. والنِّقْضُ: مُنْتَقِضُ الأَرض من الكَمْأَةِ، وهو الموضع الذي يَنتَقِضُ عن الكمأَة إذا أَرادت أَن تخرج نقَضت وجه الأَرض نَقْضاً فانْتَقَضت الأَرض؛ وأَنشد: كأَنَّ الفُلانِيَّاتِ أَنْقاضُ كَمْأَةٍ لأَوَّلِ جانٍ، بالعَصا يَسْتَثِيرُها والنَّقّاضُ: الذي يَنْقُضُ الدِّمَقْسَ، وحِرْفَتُه النِّقاضةُ؛ قال الأَزهري: وهو النَّكّاثُ، وجمعه أَنْقاض وأَنْكاث. ابن سيده: والنِّقْضُ قِشْرُ الأَرض المُنْتَقِضُ عن الكَمْأَة، والجمع أَنْقاض ونُقوضٌ، وقد أَنْقَضْتُها وأَنقَضْت عنها، وتَنقَّضَت الأَرض عن الكمأَة أَي تقطَّرَت. وأَنْقَضَ الكَمْءُ ونقَّض: تَقَلْفَعَتْ عنه أَنقاضه؛ قال: ونَفَّضَ الكَمْءُ فأَبْدَى بَصَرَهْ (* قوله «ونقض الكمء» تقدم انشاده في مادة بصر: ونقض الكمء بالفاء ونصب الكمء تبعاً للأَصل والصواب ما هنا.) والنِّقْضُ: العسَلُ يُسَوِّسُ فيؤخذ فيُدَقّ فيُلْطَخ به موضع النحل مع الآس فتأْتيه النحل فتُعَسِّلُ فيه؛ عن الهَجَرِيّ. والنَّقِيضُ من اَلأَصْواتِ: يكون لِمفاصل الإِنسانِ والفَرارِيجِ والعَقْرَبِ والضِّفْدَعِ والعُقابِ والنَّعامِ والسُّمانى والبازِي والوبْرِ والوزَغ، وقد أَنْقَض؛ قال: فلمَّا تَجاذَبْنا تَفَرْقَعَ ظَهْرُه، كما يُنْقِضُ الوُزْغانُ، زُرْقاً عُيونُها وأَنْقَضت العُقابُ أَي صوَّتَت؛ وأَنشد الأَصمعي: تُنْقِضُ أَيْدِيها نَقِيضَ العِقْبانْ وكذلك الدجاجةُ؛ قال الراجز: تُنْقِضُ إِنْقاضَ الدَّجاجِ المُخَّضِ والإِنْقاضُ والكَتِيتُ: أَصوات صغار الإِبل، والقَرْقَرةُ والهَديرُ: أَصوات مَسانِّ الإِبل؛ قال شِظاظٌ وهو لِصٌّ من بني ضَبّة: رُبَّ عَجُوزٍ من نُمَيْرٍ شَهْبَرَهْ، عَلَّمْتُها الإِنْقاضَ بَعْدَ القَرْقَرهْ أَي أَسْمَعْتُها، وذلك أَنه اجْتازَ على امرأَة من بني نُمير تَعْقِلُ بعيراً لها وتَتَعَوَّذُ من شِظاظٍ، وكان شِظاظ على بكر، فنزل وسرَق بعيرها وترك هناك بَكْرَه. وتنَقَّضت عِظامُه إِذا صوَّتت. أَبو زيد: أَنْقَضْتُ بالعنز إِنْقاضاً دَعَوْتُ بها. وأَنْقَضَ الحِمْلُ ظهرَه: أَثقله وجعله يُنْقِضُ من ثِقَله أَي يُصَوِّتُ. وفي التنزيل العزيز: ووضَعْنا عنك وِزْرَك الذي أَنْقَض ظهرَك؛ أَي جعلَه يُسْمَعُ له نَقِيضٌ من ثِقَلِه. وجاء في التفسير: أَثْقل ظهرك، قال ذلك مجاهد وقتادةُ، والأَصل فيه أَن الظهر إِذا أَثقله الحِمل سُمع له نَقِيض أَي صوت خفي كما يُنْقِض الرَّجل لحماره إِذا ساقَه، قال: فأَخبر اللّه عزّ وجلّ أَنه غفر لنبيه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَوزارَه التي كانت تراكمت على ظهره حتى أَثقلته، وأَنها لو كانت أَثقالاً حملت على ظهره لسمع لها نقيض أَي صوت؛ قال محمد بن المكرّم، عفا اللّه عنه: هذا القول فيه تسَمُّح في اللفظ وإغلاظ في النطق، ومن أَين لسيدنا رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، أَوزار تتراكم على ظهره الشريف حتى تثقله أَو يسمع لها نقيض وهو السيد المعصوم المنزه عن ذلك، صلّى اللّه عليه وسلّم؟ ولو كان، وحاش للّه، يأْتي بذنوب لم يكن يجد لها ثِقَلاً فإِن اللّه تعالى قد غفر له ما تقدَّم من ذنبه وما تأَخر، وإِذا كان غفر له ما تأَخر قبل وقوعه فأَين ثقله كالشرِّ إِذا كفاه اللّه قبل وُقوعه فلا صُورة له ولا إِحْساسَ به، ومن أَين للمفسِّر لفظ المغفرة هنا؟ وإِنما نص التلاوة ووَضَعْنا، وتفسير الوِزْر هنا بالحِمل الثقيل، وهو الأَصل في اللغة، أَولى من تفسيره بما يُخْبَر عنه بالمغفرة ولا ذكر لها في السورة، ويحمل هذا على أَنه عزّ وجلّ وضع عنه وزره الذي أَنقض ظهره من حَمْلِه هَمَّ قريش إِذ لم يسلموا، أَو هَمَّ المنافقين إِذ لم يُخْلِصوا، أَو همّ الإِيمانِ إِذ لم يُعمّ عشيرته الأَقربين، أَو همّ العالَمِ إذ لم يكونوا كلهم مؤمنين، أَو همّ الفتح إِذ لم يعجَّل للمسلمين، أَو هموم أُمته المذنبين، فهذه أَوزاره التي أَثقلت ظهره، صلّى اللّه عليه وسلّم، رغبة في انتشار دعوته وخَشْيةً على أُمته ومحافظة على ظهور ملته وحِرْصاً على صفاء شِرْعته، ولعل بين قوله عزّ وجلّ: ووضعنا عنك وزرك، وبين قوله: فلعلك باخع نفسك على آثارهم إِن لم يؤمنوا بهذا الحديث أَسفاً، مناسبةً من هذا المعنى الذي نحن فيه، وإِلا فمن أَين لمن غفر اللّه له ما تقدّم من ذنبه وما تأَخَّر ذنوب؟ وهل ما تقدَّم وما تأَخَّر من ذنبه المغفور إِلا حسنات سواه من الأَبْرار يراها حسنة وهو سيّد المقربين يراها سيئة، فالبَرُّ بها يتقرَّب والمُقَرَّبُ منها يتوب؛ وما أَوْلى هذا المكان أَن يُنْشَد فيه: ومِنْ أَيْنَ للوجْهِ الجَمِيل ذُنوب وكل صوت لمَفْصِل وإِصْبَع، فهو نَقِيضٌ. وقد أَنْقَضَ ظهرُ فلان إِذا سُمع له نَقِيض؛ قال: وحُزْن تُنْقِضُ الأَضْلاعُ منه، مُقِيم في الجَوانِحِ لنْ يَزُولا ونَقِيضُ المِحْجَمةِ: صوتها إِذا شدَّها الحَجّامُ بمَصِّه، يقال: أَنْقَضَتِ المِحْجَمةُ؛ قال الأَعشى: زَوَى بينَ عَيْنَيْه نَقِيضُ المَحاجِم وأَنْقَضَ الرَّحْلُ إِذا أَطَّ؛ قال ذو الرمة وشبَّه أَطِيطَ الرِّحالِ بأَصوات الفراريج: كأَنَّ أَصْواتَ، من إِيغالِهِنَّ بِنا، أَواخِرِ المَيْسِ، إِنْقاضُ الفَرارِيجِ قال الأَزهري: هكذا أَقرأَنِيه المُنْذِري رواية عن أَبي الهيثم، وفيه تقديم أُريد التأْخير، أَراد كأَنَّ أَصواتَ أَواخِرِ المَيْسِ إِنْقاضُ الفراريج إِذا أَوْغَلَت الرِّكابُ بنا أَي أَسْرَعَت، ونَقِيضُ الرّحال والمَحامِل والأَدِيمِ والوَتَرِ: صوتُها من ذلك؛ قال الراجز: شَيَّبَ أَصْداغي، فَهُنَّ بِيضُ، مَحامِلٌ لقِدِّها نَقِيضُ وفي الحديث: أَنه سمع نَقيضاً من فوقه؛ النَّقِيضُ الصوت. ونَقِيضُ السقْفِ: تحريك خشبه. وفي حديث هِرَقْلَ: ولقد تنقَّضَتِ الغُرفةُ أَي تشقَّقت وجاء صوتها. وفي حديث هوازِنَ: فأَنْقَضَ به دُرَيْد أَي نَقَرَ بلسانه في فيه كما يُزْجَرُ الحِمار، فَعَله اسْتجهالاً؛ وقال الخطابي: أَنْقَضَ به أَي صَفَّق بإحدى يديه على الأُخرى حتى سُمع لها نَقِيضٌ أَي صوتٌ، وقيل: الإِنْقاضُ في الحَيوان والنَّقْضُ في المَوَتان، وقد نقَض يَنْقُضُ ويَنْقِضُ نَقْضاً. والإِنْقاضُ: صُوَيْت مثل النَّقْرِ. وإِنْقاضُ العِلْك: تَصويته، وهو مكروه. وأَنْقَضَ أَصابعه: صوَّت بها. وأَنْقض بالدابة: أَلصقَ لسانه بالغار الأَعلى ثم صوَّت في حافتيه من غير أَن يرفع طَرفه عن موضعه، وكذلك ما أَشبهه من أَصوات الفراريج والرِّحال. وقال الكسائي: أَنْقَضْتُ بالعنزِ إِنْقاضاً إِذا دعوتها. أَبو عبيد: أَنْقَضَ الفرْخُ إِنْقاضاً إِذا صأَى صَئِيّاً. وقال الأَصمعي: يقال أَنْقَضْتُ بالعَيْر والفرس، قال: وكلُّ ما نقَرْت به، فقد أَنْقَضْتَ به. وأَنْقَضَت الأَرضُ: بدَا نباتُها. ونَقْضا الأُذنين (* قوله «وتقضا الأذنين» كذا ضبط في الأَصل.): مُسْتدارُهما. والنُّقَّاضُ: نَبات. والإِنْقِيضُ: رائحة الطِّيب، خُزاعية. وفي النوادر: نقَّضَ الفرسُ ورَفَّضَ إِذا أَدْلَى ولم يَسْتَحْكِم إِنْعاظُه، ومثله سيَا وأَسابَ وشَوَّلَ وسبَّح وسمَّل وانْساحَ وماسَ.
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٤١٥* ن ق ض * * نَقَضَ * البِناء والحبل والعهد من باب نصر و * النُّقَاضَةُ * بالضم ما نُقِض من حبل الشِّعر و * المُنَاقَضَةُ * في القول أن يتكلم بما * يَتَنَاقَضُ * معناه و * الانْتِقَاضُ * الانتكاث و * النِّقْضُ * بالكسر * المَنْقُوض * و * أَنْقَضَ * الحِمل ظهره أثقله ومنه قوله تعالى ﴿أَنْقَض ظهرك﴾ وأصل * الإنْقَاضِ * صُويت مثل النَّقر و * إنْقَاضُ * العِلك تصويته وهو مكروه و * النَّقِيضُ * صوت
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٧٬٤٥٨النقض في البناء، والحبل، والعهد، وغيره: ضد الإبرام، كالانتقاض والتناقض، وفي المحكم: النقض: إفساد ما أبرمت من عقد أو بناء، وذكر الجوهري الحبل والعهد. ونقض البناء هدمه. وجعل الزمخشري نقض العهد من المجاز، وهو ظاهر. والمراد من قوله: وغيره، كالنقض في الأمر، وفي الثغور، وما أشبههما. ونقضه ينقضه نقضا، وانتقض، وتناقض. وانتقض الأمر بعد التئامه، وانتقض أمر الثغر بعد سده. والنقض، بالكسر: المنقوض، أي
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٧٬٧٦١نَقَضَهُ
1 نَقَضَهُ ذ , (M, Mgh, Msb,) aor. نَقُضَ , (M, Msb, TA,) inf. n. نَقْضٌ, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) He undid it; took it; or pulled it, to pieces: untwisted it: unravelled it: unwove it: dissolved it: broke it: or rendered it uncompact, unsound, or unfirm,: after having made it compact, sound, or firm: (JK, M, A, Msb, K, TA:) namely a building, or structure: and a rope, or cord: (S, A,
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٢٬٤٠٦نَقَضَ
نَقَضَ U ( n. ac. نَقْض 1 ),
a. Destroyed, demolished, pulled down; violated ( compact & c. ).
b. Undid, untied, untwisted; unravelled; marred; threw into confusion.
c. I , U ( n. ac. نَقْض 1 ), Creaked; cracked.
d. [ 'Ala ], see III .
نَقَّضَ
نَقَّضَ II ,
a. Moved, shook.
b. see IV (e) & V ( a ).
نَاْقَضَ
نَاْقَضَ III ,
a. Contradicted, disagreed with.
أَنْقَضَ
أَنْقَضَ
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٢٤٬٣٧٦نقض
نَقَضَ - يَنْقِضُ - أَنْقَضَ - يُنْقِضُ
نَقَضَ - يَنْقِضُ + الكائن أو الشيء: يضعف ويوهن ويتخرب ويهتري ويتفكك بناؤه وأربطته، حتى أنه يُصدر صوت الاهتراء (الزقزقة والصرصرة) أثناء الحركة
أَنْقَضَ - يُنْقِضُ: على وزن " أفعلَ " من " نَقَضَ - يَنْقِضُ " جعله " يَنْقِضُ ": جعله يتخرب ويضعف ويتحلل ويتفكك وتتباعد أربطته وعقده
واللفظ ينتمي إلى
الجذور المجاورةالمجاورة: ٥٨ (الإجمالي: ٨١)
- وثق
الآيات المشتركة: ٥ · Anlaşma
- عهد
الآيات المشتركة: ٥ · Söz
- وصل
الآيات المشتركة: ٢ · Birleştirirler
- بعد
الآيات المشتركة: ٤ · Baid uzak demektir
- غزل
الآيات المشتركة: ١ · Onun ipliği
- وكد
الآيات المشتركة: ١ · Vekud yakıt demektir
- قطع
الآيات المشتركة: ٢ · Kesinlikle keseceğim
- لعن
الآيات المشتركة: ٢ · Dışlama
- غلف
الآيات المشتركة: ١ · Kılıflılar
- فسد
الآيات المشتركة: ٢ · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- يمن
الآيات المشتركة: ٢ · Sağ yandır
- وفي
الآيات المشتركة: ٢ · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
الآيات التي ورد فيها(٩)
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
Bozarlar
الَّذِينَ عَاهَدْتَ مِنْهُمْ ثُمَّ يَنْقُضُونَ عَهْدَهُمْ فِي كُلِّ مَرَّةٍ وَهُمْ لَا يَتَّقُونَ
Bozarlar
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ
Bozarlar
وَالَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَلَهُمْ سُوءُ الدَّارِ
Bozarlar
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نقض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نكث, فسخ, هدم |
| Zıt Kök | برم |
| Çekirdek Özet 1 | Sıkıca örülmüş, bükülmüş veya inşa edilmiş bir yapıyı geriye doğru çözüp liflerine veya parçalarına ayırma; ağır yük altında eklemlerin çatırdaması |
| Çekirdek Özet 2 | Yapılmış bağlayıcı ahitleri, taahhütleri ve misakları tek taraflı olarak çözüp boşa çıkarma; insanın belini büken ağır yük |
| Çekirdek Özet 3 | İnşa edilen hukuki, ahlaki ve ontolojik irtibatın dağıtılmasıyla sistemik çöküşün ve kurumsal çözülmenin meydana gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir söz bozma veya basit bir anlaşmazlık sanıp, bükülmüş bir dokunun ve kurulmuş bir nizamın bütünüyle parçalanması ve taşıyıcı çatının çökmesi boyutunu gözden kaçırmak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نق | Bir şeyi delme, yarma, oyma, vurarak ses çıkarma veya nüfuz ederek iç yapısını açığa çıkarma hareketidir; bu çekirdek نقب kökünde delip geçmekte, نقذ kökünde çekip kurtarmakta, نقر kökünde gagalayıp oymakta, نقص kökünde eksiltip kesmekte, نقع kökünde sıvıyı içine işletmekte ve نقم kökünde cezalandırıcı etkiyle yarmakta görülür. | ض | Çekirdeğin delme ve yarma hareketine basınç, sıkıştırma ve kırılma etkisi eklenerek, sağlamca örülmüş bir yapının iç direncinin kırılması, geriye doğru çözülmesi ve ağır baskı altında çatırdaması anlamına daralmıştır. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Bütünlüğü ve devamlılığı sağlayan hayatî bağ, örüntü veya uzanan ip |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İpin veya yapının düğümlendiği, sarıldığı veya odaklandığı sağlam merkez |
| ض | Türetme: ص olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma imgesinden ses farkı ile basınç, çatlama, kırılma | Dışarıdan veya içeriden uygulanan şiddetli baskı, sıkışma ve kırılma kuvveti |
| نقض | Sağlam bir merkez etrafında süreklilik arz eden bağın şiddetli baskı ve ters gerilimle çatlatılıp çözülmesi | Bir araya getirilip tahkim edilmiş bağın, örgünün veya yapının taşıyıcı direncinin kırılarak lif lif dağıtılması |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıkıca bükülmüş bir ipin (حبل) liflerinin geriye doğru açılması, inşa edilmiş bir duvarın taşlarının sökülüp yıkılması (هدم), uzun yolculukların deveyi zayıflatıp kemiklerini belirginleştirmesi ve ağır yük altındaki semerin veya sırt eklemlerinin ses çıkarmasıdır. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında uzun seferlerin tükettiği zayıf binek için şu beyitte şahit getirilmiştir: إذا مطونا نِقْضةً أو نِقْضا |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin hasmının şiirini aynı vezin ve kafiyede tersine çevirip hüccetini çürütmesi (المناقضة), yer mantarının toprağı yarıp çıkması ve binek hayvanını tık sesiyle sürme eylemi için kullanılmıştır. Şiir şahidi: ربَّ عجوزٍ من أُناسٍ شَهْبَرَهْ / عَلَّمْتُها الإنقاضَ بَعْدَ القَرْقَرَهْ |
المصدر Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāġa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Arapça نقض kökü, Sami dil ailesinde baskı uygulayarak kırma, çatlatma, gevşetme ve bir araya getirilmiş bağları sökme semantik alanına aittir. İbranicede yer alan n-q-ḍ / n-q-z biçimleri küçük sıçramalar, çatlaklar ve delikler açma anlamlarıyla fonetik paralellik gösterirken; Süryanicede n-q-d kökü küçük parçalara ayırma, titizlikle ayıklama ve ayrıştırma anlamlarına kaymıştır. Arapçada kök iki temel fiziksel kutup üzerinden kristalize olmuştur: İlki, tahkim edilmiş yapay bir terkibin (örülmüş ip veya yükseltilmiş bina) tersine bir ameliyatla sökülmesi; ikincisi ise ağır bir sıklet altında kemik, mafsal veya tahta aksamın çatırdaması sesidir. Erken Sami katmanındaki vurarak çatlatma ve ayırma fiili, Arapçanın gelişmiş hukuk ve belagat dilinde ahdi bozma, antlaşmayı ilga etme ve sözü nakzetme soyutlamalarına zemin hazırlamıştır.
درجة الثقة Güçlü
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نقض | Bükülmüş ipi açma ve binayı yıkma somut eyleminden ahdi feshetmeye, oradan da hasmın delilini ve şiirini çürütmeye uzanan düzenli soyutlama | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice soydaş kökler | Parçalama, çatlatma, delik açma ve ayıklama anlamındaki ses denkliği taşıyan akraba biçimler | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çatı kökler | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |
المصدر Maqāyīs al-Lugha, Gesenius, Brockelmann.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نقض | Anlamlı | Çözmek, yıkmak, kırmak | Bükülmüş şeyi liflerine ayırmak, binayı sökmek, ahdi bozmak | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| نضق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| قنض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| قضن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| ضنق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
| ضقن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitâbü'l-ʿAyn mühmel kaydı |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نقض | Merkez | Bağı veya yapıyı çözüp bozma | Tahkim edilmiş, bükülmüş veya kurulmuş olanı geriye doğru işleterek liflerine ayırma ve iç dengesini çökertme | Hem maddi binalarda ve iplerde hem de ahit ve delillerde asıl yapıyı dağıtma |
| نكث | Komşu | İpi ucundan çözme | Bir bağın veya ahdin özellikle çözülmeye başladığı uç noktasından gevşetilip bozulması | Ahdi ilk hareket noktasından itibaren gevşetip lağvetme vurgusu taşır |
| فسخ | Komşu | Eklemi yerinden çıkarma, ayırma | Bir akdin veya ilişkinin unsurlarını birbirine bağlayan eklem yerini zayıflatarak ayırma | Hukuki bağın hükmünü ortadan kaldırma; fiziksel bir dağıtmadan ziyade bağın işlevsiz kalması |
| هدم | Komşu | Yıkıp yerle bir etme | Yüksek ve kurulu bir yapıyı toptan aşağı indirme | Çözmekten ziyade yer çekimi ve darbe etkisiyle yerle bir etmeyi ifade eder |
| برم | Zıt | Sıkıca bükme, sağlamlaştırma | İki veya daha fazla lifi birbirine dolayarak mukavemet kazandırma, kesin karara bağlama | Ahdin ve yapının kurulması, pekiştirilmesi ve çözülmez hale getirilmesi |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نقض | Çözme, yıkma, bozma | Bükülmüş bağı veya çatıyı geriye doğru sökme eyleminin tamamını kapsar | Kesin |
| Latince | Rumpere, dissolvere, abrogare | Kırmak, çözmek, ilga etmek | Dissolvere çözülmeyi, abrogare hukuki iptali karşılar; yük altındaki çatlama sesini dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Annul, breach, dismantle, rescind | Hükümsüz kılmak, ihlal etmek, sökmek | Dismantle fiziksel sökümü, annul ve breach hukuki bozmayı verir; çok katmanlı tek bir sözcük bulunmaz | Güçlü |
| Almanca | Brechen, auflösen, zunichtemachen | Kırmak, feshetmek, boşa çıkarmak | Auflösen bağın çözülüşünü iyi verir fakat ağır yükün bel kırması imgesini tam içermez | Güçlü |
| Fransızca | Rompre, enfreindre, démanteler | Kırmak, çiğnemek, parçalara ayırmak | Démanteler yapıyı dağıtmayı, rompre ahdi bozmayı karşılar | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Bozmak, feshetmek (ينقضون, نقضهم, تنقضوا) | Allah'a veya insanlara verilen kesin sözü, misakı ve hukuki taahhüdü tek taraflı çiğneyip geçersiz kılmak | İlahi misakı bozan fâsıklar, antlaşmayı bozan topluluklar ve tekit edilmiş yeminler; örnek: Bakara 2:27, Nisâ 4:155, Nahl 16:91 |
| Lif lif çözüp dağıtmak (نقضت) | İyice eğrilip bükülmüş yünü veya ipliği tekrar didip döküntü haline getirmek | Emek verilip tahkim edilmiş toplumsal nizamı heder eden ahmak kadın temsili; örnek: Nahl 16:92 |
| Çökertmek, belini çatırdatmak (أنقض) | Ağır bir yükün omurgaya baskı yaparak kemikleri çatırtıyla zorlaması, ezmesi | Hz. Peygamber'in risalet öncesi ve esnasında taşıdığı ağır sorumluluk ve keder yükü; örnek: İnşirâh 94:3 |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Fıtrat ve mîsâk nazariyesi, tenâkuz | Elest bezmindeki fıtrî sözleşmenin bozulması ve akıl yürütmede önermelerin birbirini nakzetmesi durumu | İtikadi ve mantıki tutarlılığın kırılarak bâtılın açığa çıkması |
| Fıkıh | Akitler teorisi, nâkız (abdesti bozanlar) | Kurulmuş bir hukuki muamelenin veya ibadet taharetinin hükmünü sona erdiren nâkız unsurlar | Tahakkuk etmiş hukuki ve şer'i bağın ortadan kalkması |
| Tefsir | Temsil ve mesel analizi | İpliğini sağlamca eğirdikten sonra bozan kadının sosyolojik ve ahlaki bir model olarak çözümlenmesi | Emek-nizam ilişkisinin anlamsızlaştırılması ve hıyanet |
| Hadis | Ahde vefa ve emanet rivayetleri | Kıyamete yakın emanetin ve din bağlarının ilmik ilmik çözüleceğini bildiren beyanlar | İctimai dokunun parça parça dağılması |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve ilahi mîsâk | Ahdi bozma, ilahi irtibatı koparma | Varlık gayesinden sapma | Yaratıcı ile kul arasındaki ontolojik ve ahlaki sözleşmenin kul tarafından hiçe sayılması | Kesin |
| İlmi | Mantık ve metodoloji | Tenâkuz, argümanı çürütme | Tutarsızlığı ifşa etme | Bir önermenin diğerini geçersiz kılarak delilin epistemik örgüsünü dağıtması | Güçlü |
| Siyasi | Uluslararası hukuk ve anayasal nizam | Antlaşmayı ihlal, nizamı lağvetme | Toplumsal barışı yıkma | Devletler veya sınıflar arası teyit edilmiş ahitlerin tek taraflı çiğnenerek kaos üretilmesi | Kesin |
| İktisadi | Akitler hukuku ve üretim süreci | Sözleşmeyi feshetme, emeği heder etme | İktisadi güveni çökertme | Üretilmiş bir değerin veya yapılmış bir sözleşmenin bozularak sermaye ve emek israfına yol açması | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropi artışı ve yapısal dekoherans | Fizik ve kimyada düzenli, düşük entropili ve yüksek enerjili bir bağın kırılarak bileşenlerin kaotik ve serbest parçacıklara dönüşmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anomi ve sosyal çözülme | Sosyolojide toplumu bir arada tutan normatif bağların ve kurumsal mutabakatların iflas ederek sosyal dokunun lif lif ayrılması | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir vaadin tutulmaması veya basit bir fikir değişikliği olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kurulmuş, bükülmüş, emek verilmiş ve birbirine kenetlenmiş bir yapının (sosyal sözleşme, fıtrî bağ, ahlaki nizam) geriye doğru kasıtlı bir ameliyatla darmadağın edilmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki ahdin bozulması uyarısını sadece siyasi bir diplomatik ihlal zannederek, insanın kendi varoluşsal zeminini ve toplumsal nizamını dinamitlemesi gerçeğini görememek |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nizam, ahit, misak ve emanet kavramlarının ters yüz oluşunu betimleyen anahtar bir köktür; hakikatin tesadüfi bir kopuşla değil, tahkim edilmiş yapının tahribiyle yitirildiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının misakı çiğnemelerini anlatan ayetlerde, Nahl suresindeki yemin ve ahit bağlamlarında ve İnşirâh suresindeki peygamberî yük tasvirinde merkezîdir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dini bağların sadece teorik kabullerden ibaret olduğu yanılgısını düzeltir; inancın bükülmüş bir halat gibi amel, ahlak ve hukukla örüldüğünü, nâkız fiillerin ise tüm bu yapıyı çürüttüğünü ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamİyice bükülmüş bir ipin katlarını geriye doğru açıp dağıtmak, inşa edilmiş sağlam bir yapıyı sökmek ve taşınan ağır bir yük altında omurga veya eklemlerin çatırdamasıdır.
- Soyut anlamTaraflar arasında kuvvetlendirilmiş hukuki, ahlaki ve itikadi bir bağı tek taraflı olarak geçersiz kılıp toplumsal ve ontolojik nizamı parçalamaktır.
- Sistematik karşılıkİnşa ve teyit ameliyesinin tersine çevrilmesiyle mukavemetin sıfırlanması, nizamın anomiye, mukaveleli düzenin ise kuralsızlık kaosuna evrilmesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde , zaman içinde emekle kurulmuş ve bükülmüş bütünleşik sistemi veya ahdi temsil eder; nakz ameliyesidir ve bu bütünleşik sistemi bileşenleri olan ayrık parçalarına (liflere, döküntülere) dönüştürür; sistemin taşıdığı yapısal enerjinin ve bağlayıcı mukavemetin çözülerek yitirilişini gösterir; ifadesi ise uygulanan gerilim ve yükün kritik eşiği aşarak omurgayı çatlatan veya taşıyıcı direnci kıran baskı durumunu ifade eder.