نقم
ن - ق - م
جذر- الورود: ١٧
- الآيات: ١٦
- الصيغ: ٨
- المعاجم: ١٣
Lokma, ağza alınan bir parça yemektir. Sonra ağızla yakalayıp parçalamaya intikam denmiştir. Ni’metin karşılığı, nikmet olarak da kullanılır. Nimet yemek ise nikmet ise çiğnemektir. Ni’mek nikmete göredir. Kuran’da nakam kelimesi insanların öç alması, intikam kelimesi ise Allah’ın öç alması şeklinde kullanılmıştır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٣)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
Lokma, ağza alınan bir parça yemektir. Sonra ağızla yakalayıp parçalamaya intikam denmiştir. Ni’metin karşılığı, nikmet olarak da kullanılır. Nimet yemek ise nikmet ise çiğnemektir. Ni’mek nikmete göredir.
Kuran’da nakam kelimesi insanların öç alması, intikam kelimesi ise Allah’ın öç alması şeklinde kullanılmıştır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٥٣٥القاف والنون والميم معهما
ن ق م، ن م ق، ق م ن مستعملات نقم: نَقَمَ ينقم نقماَ، ونَقِمَ يَنْقَمُ نَقَماً ونقيمة أي أنكر ولم يرض.
وانتَقَمْتُُ منه: كافأته عقوبة بما صنع.
والناقِمُ: تمر بعمان، وحي باليمن.
نمق: نَمَّقْتُُ الكتاب تَنميقاً: حسنته وجودته، وبالتخفيف حسن.
ونَمقتُه: نقشته وصورته، قال النابغة:
كأن مجر الرامسات ذيولها عليه قضيم نَمَّقَتْه الصوامع
قمن: يقال: هو قَمِنٌ أي جديرٌ، وهي وهم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣٠٣نَقَمْتُ على الرجل أَنْقِمُ بالكسر فأنا ناقِمٌ، إذا عتبت عليه. يقال: ما نَقَمْتُ منه إلا الإحسان. وقال الكسائي: نَقِمْتُ بالكسر لغة. ونَقِمْتُ الأمرَ أيضاً ونَقَمْتُهُ، إذا كرهته. وانْتَقَمَ الله منه، أي عاقبه. والاسم منه النَقِمَةُ، والجمع نَقِماتٌ ونَقِمٌ. وفلان ميمون النَقيمةِ، وهو إبدال النَقيبَةِ.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٬٩٢٧ق ن م
قنم ، قمن ، نقم ، نمق : مستعملة .
نقم : قال الله جلّ وعزّ : ( قُلْ يَ ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلاَّ أَنْ ءَامَنَّا بِاللَّهِ ) ( المائدة : 59 ) .
قال أبو إسحاق : يقال : نَقَمْتُ على الرجل أنقِم ، ونَقِمْتُ عليه أنقَم ، والأجود نَقَمْتُ أنقِم ، وهو الأكثر في القراءة .
قال الله : ( شُهُودٌ وَمَا نَقَمُواْ مِنْهُمْ إِلاَّ أَن يُؤْمِنُواْ ) (
مقاييس اللغة
ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ١٢٬٤١٧(باب النون والقاف وما يثلثهما)
(نقل) النون والقاف واللام: أصلٌ صحيح يدلُّ على تحويل شيءٍ من مكانٍ إلى مكان، ثم يفرَّع ذلك. يقال: نقَلْتُه أنْقُله نَقْلاً. ونقَلَ الفرس قوائِمَه نَقْلاً. [وفرسٌ([1])] مِنْقَل: سريعُ نَقْل القَوائم. والمُنقِّلَة من الشِّجاج: التي يُنقَل منها فَرَاش العِظام. والنُّقْل: ما يَأكلُه الشّارب على شرابه. وكان ابنُ دريد يقول([2]): هو بالفتح ولا يُضَمّ، والنّاس يقولونه
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٣٩٨- نقمت الشيء ونقمته (انظر: الأفعال 3/220) : إذا أنكرته؛ وإما باللسان؛ وإما بالعقوبة. قال تعالى: ﴿وما نقموا منهم إلا أن أغناهم الله﴾ [التوبة/74]، ﴿وما نقموا منهم إلا أن يؤمنوا بالله﴾ [البروج/8]، ﴿هل تنقمون منا﴾ الآية [المائدة/59]. والنقمة: العقوبة. قال: ﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم﴾ [الأعراف/136]، ﴿فانتقمنا من الذين أجرموا﴾ [الروم/47]، ﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين﴾ [الزخرف/25].
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٢١ن ق م
انتقم منه.
وحلّت به النّقمة والنّقم ونقمت منه كذا: أنكرته عليه وعبته " وما نقموا منهم إلاّ أن يؤمنوا ".
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٨٣٤النَّقِمةُ والنَّقْمةُ: المكافأَة بالعقوبة، والجمع نَقِمٌ ونِقَمٌ، فنَقِمٌ لنَقِمة، ونِقَمٌ لنِقْمةٍ، وأَما ابن جني فقال: نَقِمة ونِقَمٌ، قال: وكان القياس أن يقولوا في جمعِ نَقِمة نَقِم على جمع كَلِمة وكَلِمٍ فعدلوا عنه إلى أَن فتحوا المكسورَ وكسروا المفتوح. قال ابن سيده: وقد علمنا أَن من شرط الجمع بِخَلع الهاء أَن لا يُغَيَّر من صيغة الحروف شيء ولا يُزاد على طرح الهاء نحو تَمْرة وتَمْر، وقد
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣٦٤* ن ق م * * نَقَم * عليه فهو * ناقِمٌ * أي عتب عليه يُقال ما نقم منه إلا الإحسان و * نَقَمَ * الأمر كرهه وبابهما ضرب ونَقِم من باب فهِم لغة فيهما و * انْتَقَم * الله منه عاقبه والاسم منه * النَّقْمَةُ * والجمع * نَقِمَاتٌ * و * نَقِمٌ * مثل كلمة وكلمات وكَلِم وإن شئت قلت * نِقْمَةٌ * و * نِقَمٌ * مثل نِعمة ونِعَم وفلان ميمون * النَّقِيمَةِ * وهو إبدال النَّقِيبة
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٥٬٠٧٧| ( النِّقْمَةُ ، بالكَسْرِ ، والفَتْحِ ، وكَفَرِحَةٍ ) الأخيرَةُ : هِيَ الأصْلُ ، والأُولَى : مَنْقُولَةٌ مِنْهَا ، بِالتَّخْفِيفِ ، والإِتْبَاعِ ، بِتَسْكِينِ القَافِ ، ونَقْلِ حَرَكَتِهَا إلى النُّونِ ، كَمَا هو في الصِّحَاحِ ، والثَّانِيَةُ نَقَلَهَا ابْنُ سَيدَه ، وهِيَ أيْضاً مَنْقُولَةٌ : ( المُكَافَأَةُ بالعُقُوبَةِ ) قَالَهُ اللَّيْثُ ، وقَدْ يَكُونُ الإنْكَارَ باللِّسَانِ ، وَجَعَلَهُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٥١٢نَقَمَ عَلَيْهِ
1 نَقَمَ عَلَيْهِ ذ He exacted vengeance upon him, punished him: see an ex. voce ابدى in art. بدو. See 8.
اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ
8 اِنْتَقَمْتُ مِنْهُ ذ I took, or executed, vengeance on him, or inflicted penal retribution on him, for that which he had done: (JK:) or I punished him; (S, Msb, K;) as also مِنْهُ ↓ نَقَمْتُ, (Msb, K,) and عَلَيهِ, (TA,) aor. نَقِمَ ; (Msb, K;) and
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٧٤٨نَقَمَ
نَقَمَ I ( n. ac. نَقْم 1 , تِنِقَّام )
a. [ Min or 'Ala ], Took vengeance on; punished.
b. [ acc. & Min ], Reproached with; accused of.
c. Detested.
d. Ate quickly.
نَقِمَ
نَقِمَ A ( n. ac. نَقَم 4 ),
a. see supra (a) .
نَاْقَمَ
نَاْقَمَ III
a. [ coll. ], Vexed, tormented.
اِنْتَقَمَ
اِنْتَقَمَ VIII ,
a. see I (a) .
b. Avenged.
اِسْتَنْقَمَ
اِسْتَنْقَمَ X
a. [ coll. ],
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ١٣٬٣٢٧نقم
نَقَمَ - يَنْقِمُ - انْتَقَمَ - يَنْتَقِمُ - انْتِقَام - مُنْتَقِم - مُنْتَقِمًوْن
نَقَمَ - يَنْقِمُ + الكائن + من أمر: يغضب ويسخط من الأمر لانتهائه بعكس المراد والمتمنى
نَقَمَ - يَنْقِمُ + كائن + من كائن + أمراً أو شيئاً: يغضب ويسخط عليه بسبب أثر ذلك الأمر الذي بدر منه، والذي انتهى بعكس المراد والمتمنى: يسعى في أذى كائن آخر وذلك
الصيغ(٨)
- انْتِقَامٍİntikam(افْتِعَالٍ)×٤
- فَانْتَقَمْنَاHemen intikam aldıkمعانٍ أخرى: ١(فَافْتَعَلْنَا)×٤
- مُنْتَقِمُونَİntikam alanlar(مُفْتَعِلُونَ)×٣
- نَقَمُواİntikam aldılar(فَعَلُوا)×٢
- انْتَقَمْنَاİntikam aldık(افْتَعَلْنَا)×١
- تَنْقِمُİntikam alırsın(تَفْعِلُ)×١
- تَنْقِمُونَİntikam alırsınız(تَفْعِلُونَ)×١
- فَيَنْتَقِمُÖyleyse intikam alır(فَيَفْتَعِلُ)×١
الجذور المجاورةالمجاورة: ٨٢ (الإجمالي: ١٠٨)
- عزز
الآيات المشتركة: ٥ · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
- ذو
الآيات المشتركة: ٤ · Sahip
- غرق
الآيات المشتركة: ٢ · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
- كعب
الآيات المشتركة: ١ · Topuk demektir
- أسف
الآيات المشتركة: ١ · Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir
- صيد
الآيات المشتركة: ١ · Av
- فرغ
الآيات المشتركة: ١ · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
- جرم
الآيات المشتركة: ٢ · Cürame hurma döküntüsü demektir
- عمد
الآيات المشتركة: ١ · Direk demektir
- وبل
الآيات المشتركة: ١ · Odun demeti demektir
- بطش
الآيات المشتركة: ١ · Betee elle kavrayarak vurup yakalamak, çarpmak anlamlarına…
- سلف
الآيات المشتركة: ١ · Boynun üst tarafıdır
الآيات التي ورد فيها(١٦)
مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikam
… وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikam
فَلَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ مُخْلِفَ وَعْدِهِ رُسُلَهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ
İntikam
وَمَنْ يَهْدِ اللَّهُ فَمَا لَهُ مِنْ مُضِلٍّ أَلَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقَامٍ
İntikam
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | نقم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | عقب, أخذ, ثأر, سخط |
| Zıt Kök | عفو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir davranışı çirkin bularak kınamak, benimsemeyip reddetmek ve hoşnutsuzluğu dışa vurmak |
| Çekirdek Özet 2 | Haddi aşan suç ve haksızlıklara karşı ilahi adaletin zorunlu bir sonucu olarak hak edilen cezayı eksiksiz uygulamak |
| Çekirdek Özet 3 | Şahsi kin ve duygusal öç alma dürtüsünden arınmış, kurallı, meşru ve caydırıcı adli yaptırım düzeni |
| Kritik Hata Riski | Kavramı modern Türkçedeki duygusal öç alma ve kin gütme anlamıyla sınırlayıp ilahi adaleti beşeri bir hınç mekanizması gibi algılamak |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| نق | Yarma, delme, kabuğunu çatlatıp içindekini çıkarma, gizli olanı deşme ve açığa vurma (نقب, نقر, نقص, نقض, نقع, نقذ) | م | Delip açığa çıkarma hareketine toplayıcı, kuşatıcı ve sürekli bir mahiyet katarak, işlenen suçu tespit edip faile bütünüyle yükleme ve karşılığını eksiksiz bir ceza olarak tatbik etme anlamı oluşturmuştur. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçte saklanan gizli bir hoşnutsuzluğun ve reddin canlı bir hareketle yüzeye doğru kıvrılıp çıkması |
| ق | ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Ortaya çıkan tepkinin belirli bir fiile veya faile kesin biçimde odaklanması, sınır çizmesi ve ayıbı tespit etmesi |
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Tespit edilen fiile yönelik yaptırımın faile eksiksizce boca edilmesi, kuşatıcı ve ağır bir karşılık olarak tamamlanması |
| نقم | İçsel bir hoşnutsuzluğun ve itirazın somut bir hedefe odaklanarak açığa çıkması ve onu kuşatan adil bir karşı yaptırımla neticelenmesi |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin tadını veya durumunu çirkin bulup dille ya da tavırla reddetmek, benimsememek, ayıbını açığa vurmak; ardından bu reddiyenin somut karşılığı olarak cezalandırmak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem metinlerinde ve Hz. Ali’ye nispet edilen kullanımda fiil, savaşın kendisinde ayıplanacak bir eksiklik bulamayacağı bağlamında kınama ve hoşnutsuzluk duyma manasında yer alır: ما تَنْقِمُ الحَرْبُ العَوانُ مِنِّي / بازِل عامَيْنِ فَتِيّ سِنِّي |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Sami dilleri ailesinde نقم kökü, ahlaki ve hukuki ihlallere karşı gösterilen tepki, hoşnutsuzluk ve bunun neticesinde ortaya çıkan meşru karşılık ve ceza alanı ile doğrudan irtibatlıdır. İbranicede aynı üçlü yapıyı taşıyan נָקַם (naqam) fiili, kişinin veya mercinin haklı davasını gütmesi, haksızlığa uğrayanın intikamını alması, suçun adli karşılığını tahakkuk ettirmesi anlamlarına gelir; kökten türeyen נְקָמָה (neqamah) kelimesi de adli ceza ve intikam karşılığıdır. Süryanicede ܢܩܰܡ (nqam) biçimi yine adaleti ikame etmek, öç almak ve cezalandırmak anlamındadır. Arapçada kökün sülasi formu (nakame / nakime) öncelikle zihni ve lisani boyuttaki inkârı, hoşnutsuzluğu ve ayıplamayı ifade ederken; iftiâl kalıbı (intakama) bu inkârın fiili bir yaptırıma ve adli cezaya dönüşmesini temsil ederek Sami kök ailesindeki adli karşılık verme semantiğini korumuştur.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | نق biliteral kökünden türeme | Bir şeyin iç yüzünü deşip kusurunu ortaya koyma ve ardından failine kuşatıcı ceza verme yönünde gelişmiştir. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice נָقַם (naqam), Süryanice ܢܩܰܡ (nqam) | Ortak Batı Sami mirasında hakkı aramak, cezayı infaz etmek ve suçluyu tecziye etmek anlamında tam ses ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik katmanlarda doğrudan ses denkliği gösteren güvenilir bir karşılık tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Anlamlı | Ayıplamak, cezalandırmak | Bir fiili çirkin görüp reddetmek ve hak ettiği cezayı vermek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| نمق | Anlamlı | Süslemek, yazıyı güzelleştirmek | Satırları veya resmi özenle işleyip tezyin etmek. | Kur'an'da geçmez; düzenleme ve tespit boyutuyla biçimsel ortaklık taşır. |
| قنم | Anlamlı | Yağın kokması, bozulması | Yağ veya sütün zamanla kokusunun ağırlaşması ve tadının bozulması. | Kur'an'da geçmez; niteliğin bozulması yönüyle uzak çağrışım içerir. |
| قمن | Anlamlı | Layık olmak, uygun düşmek | Bir işe veya duruma tam uygun ve ehil olmak. | Kur'an'da geçmez; hak etme ve liyakat fikriyle anlamdaş yön taşır. |
| منق | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| مقن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| نقم | Merkez | Ceza ve karşılık | Yapılanı çirkin bularak inkâr etme ve bu sebeple adil bir yaptırımla mukabele etme | Suçun niteliğini ayıplayıp mahkûm etmeyi ve buna denk ceza vermeyi içerir. |
| عقب | Komşu | Ceza ve mukabele | Eylemin hemen ardından gelen zincirleme sonuç ve karşılık | Suçun peşinden gecikmeksizin gelen cezalandırma sırasını vurgular. |
| أخذ | Komşu | Yakalama ve helak | Suçluyu kudretle kıskıvrak yakalayıp cezalandırma | Yaptırımın kaçınılmaz fiziki yakalama ve bastırma yönünü öne çıkarır. |
| ثأر | Komşu | Öç alma | Haksızlığa uğrayanın kişisel veya kabilevi tatmin için hınç çıkarması | Hukuki ve ahlaki meşruiyetten ziyade sübjektif kan gütme ve öç almayı ifade eder. |
| سخط | Komşu | Öfke ve hoşnutsuzluk | Bir durumdan derin bir hoşnutsuzluk duyup gazaplanma | Cezanın kendisinden ziyade içsel hoşnutsuzluk ve gazap haline odaklanır. |
| عفو | Zıt | Bağışlama ve silme | Suçu ve izini tamamen ortadan kaldırarak cezadan vazgeçme | Kusuru cezalandırmayıp üzerini örtme ve sorumluluğu düşürme yönüyle tam zıttır. |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | نقم | İnkâr edip cezalandırmak | Bir davranışı ayıplayıp reddetme ve karşılığında adil ceza verme fiilidir. | Kesin |
| Latince | vindicare, ulcisci | Hakkı teslim etmek, cezalandırmak | Vindicare hakkı savunma ve adli ceza verme boyutunu karşılarken, ulcisci öç alma yönüne kayar. | Güçlü |
| İngilizce | avenge, exact retribution, punish | Haklı intikam almak, ceza tatbik etmek | Retribution kelimesi kökün adil karşılık boyutunu tam verirken, revenge şahsi kini çağrıştırdığı için kök anlamını tam karşılamaz. | Güçlü |
| Almanca | ahnden, vergelten, rächen | Cezasını vermek, misillemede bulunmak | Ahnden meşru bir suçun cezasını adaletle vermeyi karşılarken, rächen kişisel intikamı öne çıkarır. | Güçlü |
| Fransızca | châtier, tirer vengeance | Cezalandırmak, intikamını almak | Châtier terbiye edici ve adli cezayı karşılarken, vengeance şahsi öç boyutunu çağrıştırır. | Güçlü |
المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Sülasi fiil (nakame / yenkımu) | Hoşnutsuzluk duyma, ayıplama, kınama | İnkârcıların müminlerde kusur bulamayışlarını, sadece iman ettikleri için onlara düşmanlık beslediklerini bildiren bağlamlar (Mâide 5:59, A'râf 7:126, Tevbe 9:74, Bürûc 85:8). |
| İftiâl mazi fiil (intakame / fe'ntakamnâ) | Suçluları hak ettikleri ilahi ceza ile helak etme, fiili yaptırım uygulama | Geçmiş kavimlerin ve Firavun yönetiminin haddi aşan zulümlerine karşı ilahi adaletin tecelli edip helak sürecini işletmesi (A'râf 7:136, Hicr 15:79, Rûm 30:47, Zuhruf 43:25, Zuhruf 43:55). |
| İsim tamlaması (zû intikâm) | Adaleti ikame eden, suçu cezasız bırakmayan mutlak güç | Allah Teâlâ'nın zalimlerden ve inkârcılardan mazlumun hakkını alan, hesabı tam gören azamet sıfatı (Âl-i İmrân 3:4, Mâide 5:95, İbrâhîm 14:47, Zümer 39:37). |
| İsmi fâil çoğul (müntekımûn) | Cezalandırıcılar, adil yaptırımı kesinlikle uygulayacak olanlar | Suçta ve günahta ısrar eden mücrimlere karşı ilahi uyarının kesinliği ve kaçınılmaz cezanın failleri (Secde 32:22, Zuhruf 43:41, Duhân 44:16). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi fiiller ve esmâ-i hüsnâ | Allah'a nispet edilen intikamın şahsi bir öfke veya hınç olamayacağı, hikmet ve mutlak adalet gereği suçluya cezasını verme sıfatı olduğu tartışılmıştır. | Suç ile ceza arasındaki ontolojik dengenin zorunlu tecellisi |
| Fıkıh | Ukûbât ve ceza hukuku | Şahsi intikamın yasaklanıp cezalandırma yetkisinin meşru otoriteye ve yargıya devredilmesi; kısasın nefsi tatmin değil kamu düzeni olması | Keyfi öç almanın engellenip adli, ölçülü ve şer'i yaptırıma dönüştürülmesi |
| Tefsir | Kur'an'daki zalimlerin helaki ayetleri | İntikam kelimesinin geçtiği yerlerde helakin zulüm değil, zulmün ve fıskın kaçınılmaz bir adli sonucu olduğunun izahı | Nedensellik ilkesi uyarınca cürmün karşılığı olan hak edilmiş akıbet |
| Hadis | Peygamberî ahlak ve şahsi haklar | Hz. Peygamber'in kendi nefsi adına asla intikam almadığı, ancak Allah'ın koyduğu sınırlar çiğnendiğinde adli müdahalede bulunduğu tespiti | Nefsi garazlardan tamamen soyutlanmış, ilahi ilkelere hasredilmiş yaptırım |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve ahiret hesabı | Mutlak tecziye ve ceza | Mazlumun hukukunu koruma ve zalimi hak ettiği karşılıkla cezalandırma | Dini sistemde cezasız kalan hiçbir zulmün olamayacağını bildirerek ahlaki ve ontolojik adaleti teminat altına alır. | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç ve aksiyon-reaksiyon ilkeleri | Karşı tepki ve dengeleyici reaksiyon | Sisteme uygulanan aşırı sapmayı veya bozulmayı dengeleyici güçle nötrleme | Doğada ve mantıkta bir etkinin kendi cinsinden bir tepki doğurarak dengeyi yeniden kurması işlevidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve yargı erki | Adli yaptırım ve ceza infazı | Toplumsal barışı bozan mücrimleri tasfiye ederek caydırıcılık sağlama | Bireylerin keyfi öç alma haklarını kamusal otoriteye devretmeleriyle meşru şiddet tekelini işletir. | Kesin |
| İktisadi | Piyasa denetimi ve haksız kazanç yaptırımı | Tazminat ve cezai müeyyide | Haksız iktisap ve tekelcilik gibi dengesizlikleri cezalandırıcı tedbirlerle bertaraf etme | Ekonomik düzeni bozan manipülasyonların mali yaptırımlarla karşılanarak piyasa adaletinin korunmasıdır. | Muhtemel |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Newton'un üçüncü hareket yasası (etki-tepki) ve dengelenmiş termodinamik durum | Bir sisteme dışarıdan uygulanan kuvvete karşı sistemin eşit büyüklükte ve zıt yönde gösterdiği tepki kuvveti, نقم kökünün eyleme denk ceza üretme dinamiğiyle birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Retributif ceza teorisi (hakkaniyetçi ceza adaleti) | Failin işlediği fiilin ağırlığıyla orantılı biçimde cezalandırılmasını savunan ceza hukuku ilkesi; faydacı değil bizzat suçun mahiyetini ayıplayıp karşılığını verme modelidir. | Kesin |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel kin, garaz, psikolojik hınç ve kontrolsüz şiddet içeren öç alma duygusuna indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir fiilin meşru olmadığını tespit edip kınamak (inkâr) ve haddi aşan suçlulara hak ettikleri karşılığı ilahi adaletin gereği olarak ölçüyle vermek. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Allah Teâlâ'ya veya İslam hukukundaki yaptırımlara beşeri zafiyet, öfke krizi ve feodal kan gütme dürtüleri atfedilerek ilahi adaletin hikmet zemininden koparılması. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ceza ve helak tasavvurunun keyfi bir gazap değil, ahlaki bir inkâr ve adil bir mukabele temeline dayandığını; cürmün mutlaka dengiyle karşılanacağını kavramak için zorunludur. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Firavun, Eyke halkı gibi helak edilen kavimlerin kıssalarında; müminlere yönelik zulümleri tahlil eden ayetlerde ve Allah'ın adaleti ile nihai yargıyı bildiren uluhiyet beyanlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'ın cezalandırmasının bencilce bir öfke olduğu iddiasını çürütür; intikamın kör bir hınç değil, suçu ayıplayıp hak ettiği karşılığı verme adaleti olduğunu gösterir. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamBir şeyi hoşa gitmediği için reddedip ayıplamak ve bu redde denk düşen fiziki karşılığı failine yüklemek.
- Soyut anlamSapma ve haksızlığı ilkesel olarak reddeden iradenin, hukuki ve ontolojik dengeyi kurmak üzere ürettiği adil yaptırım.
- Sistematik karşılıkSuçlunun eylemiyle bozduğu adaleti, eylemin mahiyetine denk ve onu ortadan kaldıran karşı bir kuvvetle dengeleme mekanizması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde ortaya çıkan adil karşılık ve yaptırımı (intikam/nikmet), meşru sınırlardan sapmayı ve işlenen suçu, bu suçun sistem tarafından tespit edilip reddedilmesini (inkâr ve ayıplama), ile zaman aralığındaki integral suçun birikerek haddi aşmasını, suçun ağırlığına denk gelen adalet katsayısını, negatif işaret ise yaptırımın ihlali sıfırlamak ve dengeyi yeniden kurmak üzere zıt yönde işleyen mahiyetini sembolize eder.