نوس

اختصارات لوحة المفاتيح

البحث
/
ملاحظة جديدة
n
الآية السابقة / التالية
[ ]
وضع القراءة
f
وضع الشبكة
g
كون القرآن
e
إغلاق / رجوع
Esc

نوس

ن - و - س

جذر
  • لا يرد هذا الجذر في القرآن.
  • المعاجم: ١٢

Üns, ok yayının iç tarafı, vahş yayın dış tarafının adıdır. İns kelimesi buradan gelişmiştir. Cins isim olarak da “insan” olarak kullanılmaktadır. İnsin çoğulu ünastır. Sonraları baştaki hemze düşmüş, bağımsız kelime olmuş, çoğulluk manasını korumaktadır. Kişilerin bir arada bulunmasına delalet eder. Kişiliği olmayan toplulukların adıdır. Hitapta mevcut olan halkı veya bütün insanları içine alır. Kur’an’da beş vakit namaz topluluklarına, cuma namazı topluluklarına veya bütün insanlara hitap etmek için kullanılır. Burada bütün insanlar kastedilmektedir ve “herkes” anlamındadır.المزيد ›

ملاحظاتي

المعاجم(١٢)

★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية

Üns, ok yayının iç tarafı, vahş yayın dış tarafının adıdır. İns kelimesi buradan gelişmiştir. Cins isim olarak da “insan” olarak kullanılmaktadır. İnsin çoğulu ünastır. Sonraları baştaki hemze düşmüş, bağımsız kelime olmuş, çoğulluk manasını korumaktadır. Kişilerin bir arada bulunmasına delalet eder. Kişiliği olmayan toplulukların adıdır. Hitapta mevcut olan halkı veya bütün insanları içine alır. Kur’an’da beş vakit namaz topluluklarına, cuma namazı topluluklarına veya bütün insanlara hitap etmek için kullanılır. Burada bütün insanlar kastedilmektedir ve “herkes” anlamındadır.

كتاب العين

الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ٤٬٧٧٦
باب السين والنون و و ا ي ء معهما س ن و، ن س و، ن و س، و س ن، س ي ن، ن س ي، ن س أ، أ س ن، أ ن س مستعملات سنو: السّانيةُ: النّاقة يُسقَى عليها للأرضين. سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً وسِناية، إذا اسْتَقَتْ. وسَنَوْتُ الماءَ سُنُوّاً وسِناوة. والسّانية: اسم الغرْب وأَداته، والجميعُ: السّواني. والسّحابُ يسنو المطر، والقَوْمُ يستنون، إذا اسْتَنَوْا لأنفسهم، قال رؤبة: بأيّ غربٍ إذ غَرَفْنا نستني
اقرأ المدخل كاملًا

الصحاح

الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٢٦٥
النَوْسُ: تذبذبُ الشيء. وقد ناسَ يَنوسُ، وأناسَهُ غيره. ونُسْتُ الإبل أنوسُها نَوْساً: سُقْتُها. ورجلٌ نَوَّاسٌ بالتشديد، إذا اضطرب واسترخى. والناسُ قد يكون من الإنسِ ومن الجنّ، وأصله أناسٌ فخفِّف. قال الشاعر: أنَّ المَـنـايا يَطَّـلِـعْ نَ على الأُناسِ الآمِنينا
اقرأ المدخل كاملًا

تهذيب اللغة

الأزهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ١٩٬٨٧٤
س ن ( و ا ى ء ) سنا ، وسن ، نوس ، نسي ، أسن ، أنس ، نسأ ، سان : ( مستعملة ) . سنا : قال الليث : السّانِيَة جمعُها السَّوانِي : ما يُسقَى عليه الزُّروع والحيوانُ من كبيرٍ وغَيره . وقد سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً : إذا استَقَت وسِنايَةً وسِنَاوَة . قال : والسَّحاب يَسْنُو المطر والقومُ يَسْتنون : إذا أسنَتوا لأنفسهم ، قال رؤبة : بأيِّ غَرْبٍ إذ عرفنا نَسْتَنِي ابن هانىء عن أبي زيد : سَنَت
اقرأ المدخل كاملًا

مقاييس اللغة

ابن فارس · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٬١٤٠
(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو
رابط المدخل

(باب النون والواو وما يثلثهما) (نوي) النون والواو والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما مَقْصَدٌ لشيء، والآخر عَجَمُ شيء. فالأوَّل النَّوَى. قال أهلُ اللغة: النَّوَى: التَّحَوُّل من دار إلى دار. هذا هو الأصل، ثم حمل عليه البابُ كلُّه فقالوا: [نوَى] الأمرَ يَنوِيه، إذا قَصَدَ له. وممَّا يصحِّح هذهِ التآويلَ قولُهم: نَوَاه الله، كأنَّه قَصَدَه بالحِفْظِ والحِياطة. قال: يا عَمرُو أحسِنْ نَواكَ اللهُ بالرَّشَدِ *** واقرأْ سلاماً على الذَّلْفاءِ بالثَّمَدِ([1])* أي قصَدَك بالرَّشَد. والنِّيَّة: الوجه الذي تَنْوِيه. ونَوِيُّكَ: صاحبُك نيَّتُه نِيَّتُكَ. والأصل الآخر النَّوَى: نَوَى التَّمْر. وربما عبَّروا به عن بعض الأوزان. ويقال إنَّ النَّوَاة زِنَةُ خمسة دَرَاهم. وتزَوَّجها على نواةٍ من ذهب، أي وزنِ خمسةِ دراهمَ منه. وبالهمز كلمةٌ تدلُّ على النُّهُوض وناءَ ينوءُ نوءاً: نَهَضَ. قال: فقلنا لهم تِلْكُمْ إذاً بَعْدَ كرَّةٍ *** نغادر صَرْعَى نوؤُها متخاذِلُ([2])أي نهوضها ضعيف والنَّوْءُ من أنواءِ المطَر كأنَّه ينهَض بالمطر. وكلُّ ناهض بِثِقْلٍ فقد ناءَ. وناءَ البعيرُ بِحِمْلِهِ. والمرأة تنوء بها عجيزتُها، وهي تَنوءُ بها. فالأولى تُثْقَل بها، والثانية تنهض. ومن الباب المناوأة تكون بين القوم يقال: ناوَأَه، إذا عاداه. وهو قياسُ ما ذكرناه، لأنها المناهَضة، هذا ينوءُ إلى هذا وهو ينوءُ إليه أي يَنْهَض. (نوب) النون والواو والباء كلمةٌ واحدة تدلُّ على اعتياد مكان([3]) ورجوعٍ إليه. وناب يَنُوبُ، وانتاب ينتاب. ويقال إنَّ النُّوبَ: النَّحل، قالوا: وسمِّيَت به لرَعْيها ونَوْبِها إلى مكانها. وقد قيل إنَّه جمع نائب. وقول أبي ذؤيب: أرِقْتُ لذِكرِهِ من غير نَوْبٍ *** كما يَهْتاجُ مَوْشِيٌّ قَشِيبُ([4])(نوت) النون والواو والتاء ليس عندي أصلاً. على أنهم يقولون: ناتَ ينُوت ويَنِيتُ، إذا تمايَلَ من ضَعف. فإنْ صحَّ هذا فلعلَّ النُوتيَّ وهو المَلاّح، منه. (نوح) النون والواو والحاء أصلٌ يدلُّ على مقابَلة الشّيء للشيء. منه تناوَحَ الجَبَلان، إذا تقابَلاَ، وتناوحت الرِّيحانِ: تقابلتا في المَهبّ. وهذه الرِّيح نَيِّحةٌ لتلك، أي مقابِلتُها. ومنه النَّوح والمنَاحة، لتقابُلِ النِّساء عند البُكاء. (نوخ) النون والواو والخاء كلمةٌ واحدة، وهي أنَخْتُ الجَمَل. فأمَّا فِعل المطاوَعة منه فقالوا: أنَخْتُه فبَرَك، وقال آخرون: استناخ. وجاء في الحديث: "وإن أُنِيخَ على صخرةٍ استناخ". وقال الأصمعيّ أنختُه فتَنَوَّخ. (نور) النون والواو والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على إضاءةٍ واضطراب وقِلّة ثبات. منه النور والنار، سمِّيا بذلك من طريقة الإضاءة، ولأنَّ ذلك يكون مضطرِباً سريعَ الحركة. وتنوَّرْتُ النّار: تبصَّرتُها. قال امرؤ القيس: تنوَّرتُها من أذرعات وأهلُها *** بيثربَ أدنى دارِها نظرٌ عالِي([5])ومنه النَّور: نَور الشَّجر ونُوّارُهُ. وأنارت الشَّجرةُ: أخرجَتْ النَّوْر. والمَنَارة: مَفعلة من الاستنارة، والأصل مَنْوَرة. ومنه مَنَار الأرض: حُدودها وأعلامها، سمِّيت لبَيَانِها وظُهورها. والذي قُلناه في قِلّة الثبات امرأةٌ نَوَارٌ، أي عفيفة تنُورُ، أي تَنفِر من القَبيح، والجمع نُورٌ. ونارت: نَفَرت نَوْراً([6i]). قال: * أنَوْراً سَرْعَ ماذا يا فَروقُ([7]) * ونُرْت فلاناً: نَفَّرته. والنَِّوار: النِّفار. ومما شذَّ عن هذا الأصل النّؤُور: دُخَانُ الفَتيلة يتّخذُهُ كُحلاً وَوشْماً. ونَوَّرْت اللِّثة([8]): غَرَزْتها بإبرةٍ ثم جعلت في الغَرز الإثمد. (نوس) النون والواو والسين أصلٌ يدلُّ على اضطرابٍ وتذبذُب. وناسَ الشَّيءُ: تذَبْذَب، ينُوس. وسمِّي أبو نُوَاسٍ لذُؤَابتينِ له كانَتَا تنوسانِ. ويقولون: نُسْت الإبلَ: سُقْتُها. (نوش) النون والواو والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تناوُل الشيء. ونُشْتُه نَوْشَاً. وتناوَشْتُ: تَنَاوَلْت. قال الله تعالى: ﴿وَأَنَّى لَهُمُ التَّنَاوُشُ مِنْ مَكَانٍ بعِيد﴾ [سبأ 52]. ورَّبما عَدَّوْه بغير ألفٍ فقالوا: نُشْتُه خيراً، إذا أنَلتَه خيراً. وقول القائل([9]): * باتت تَنُوشُ العَنَق انتياشا([10]) * (نوص) النون والواو والصاد أصلٌ صحيح يدلُّ على تردُّدٍ ومجيءٍ وذهاب*. وناص عن قرنه يَنُوص نَوْصاً. والمَنَاص المصدر، والمَلْجأ أيضاً. قال سبحانه: ﴿وَلاَتَ حِينَ مَنَاصٍ﴾ [ص 3]. ويقولون: النَّوْص: الحِمار الوحشيّ لا يزالُ نائصاً: رافعاً رأسَه، يتردَّد كالجامح. وناوَصَ الجَرَّة: مارَسَها. ومرَّ تفسيرُه في باب الجيم([11]). (نوض) النون والواو والضاد فيه كلماتٌ متباينة. الأولى النّوض: وُصْلةٌ ما بين العَجُز والمَتْن. والثانية قولهم: ناض في البِلاد: ذهب. والثالثة الأنواض: الأودية، واحدها نَوْض. (نوط) النون والواو والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تعليق شيءٍ بشيء. ونُطْتُه به: علَّقته به. والنَّوْط: ما يَتعلَّق به أيضاً، والجمع أنواط. وفي المثل: "عاطٍ بغير أنواط" أي إنَّه يعطو يتناول الشَّيء وليس له ما يتعلق به. والنِّيَاط: عِرقٌ علّق به القلب، والجمع أنْوطة([12])، وهو النائط أيضاً. قال: * قَطْعَ الطَّبيب نائطَ المصفورِ([13]) * ونِياطُ المَفازةِ: بُعدها، سمِّي به لأنَّه كأنّه من بُعدِهِ نِيط أبداً بغيره. والأرنَب مقطِّعة النِّياط، لأنَّها تقطع البعيد. والتُّنَوِّط([14]): طائر؛ وهو قياسُه لأنَّه يَنُوط كالخيوط من الشَّجرة يجعلها وكراً. ونِيطَ فُلانٌ: أصابته نوْطة، وهي وَرَمٌ في الصَّدر. وهو عِندنا من نِياط القَلْب، كأنَّ الوجعَ أصابَ نِياطَه. ويقولون: نَوْطةٌ من طَلْح، كما يقال عِيصٌ من سِدْر. وسمِّيت لتعلُّق بعضِها ببعض. وبئر نَيِّطٌ، إذا كانت قَدْرَ قامة. (نوع) النون والواو والعين كلمتانِ، إحداهما تدلُّ على طائفةٍ من الشيء مماثلةٍ له، والثانية ضربٌ من الحَركَة. الأوَّل النَّوع من الشيء: الضَّرْب منه. وليس هذا من نَوْعِ ذاك. والثاني: قولهم: ناعَ الغُصن يَنوعُ، إذا تمايَلَ، فهو نائع. وقال بعضهم: لذلك يقال جائع نائع، أي مضطرب من شِدَّة جُوعه مُتمايِل. ويَدْعُون على الإنسان فيقولون: جُوعاً له ونُوعاً له. (نوف) النون والواو والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. ونافَ يَنُوف: طالَ وارتفع. والنَّوْف: السَّنام([15])، وجمعه أنواف. وممكنٌ أن يكون قولهم: مائةٌ ونَيِّف([16]) من هذا، وقد ذكرناه في نيف للفْظِه. (نوق) النون والواو والقاف أصلٌ يدل على سمّوٍّ وارتفاع. وأرْفَعُ موضعٍ في الجبل نِيقٌ، والأصل الواو، وحوّلت ياءً للكسرة التي قبلها. وممكنٌ أن يكون النَّاقةُ من هذا القياس، لارتفاع خَلْقِها. وناقةٌ ونُوق([17]). و"استَنْوَق الجملُ" تشبيهٌ بها، ويضرب مثلاً لمن ذَلَّ بعد عِزّ. والنّاقة: كواكبُ على هيئة النّاقة([18]). وقولهم: تنوَّقَ في الأمر، إذا بالَغَ فيه، فعندنا أنَّه منه، وهم يشبِّهون الشيءَ بما يستحسنونه، وكأنَّ تنوَّق مقيسٌ على اسم الناقة، وهي عندهم من أحْسَنِ أموالهم. ومن قال تَنَوَّق خطأٌ فقد غَلِط([19])، وقياسه ما ذكرناه. والنِّيقة لا تكون إلاَّ من تَنَوّق. يقولون مثلاً: "خَرْقاءُ ذات نِيقَة"، يُضرَب للجاهل بالشَّيء يدَّعي المعرفة به. (نوك) النون والواو والكاف كلمةٌ واحدة، هي النَّوَاكة والنُّوك([20]) وهي الحُمْق. ورجلٌ أنْوَك ومُسْتنوِكٌ، وهم نَوْكَى([21]). (نول) النون والواو واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على إعطاءٍ. ونَوَّلته: أعطيته. والنَّوال: العَطاء. ونُلْتُه نَولاً مثل أنلته. وقولك: ما نَوْلُكَ أن تفعل كذا؛ فمنه أيضاً، أي ليس ينبغي أن يكون ما تُعطِيناهُ مِنْ نوالِك هذا. وقولُ لبيد: وقفتُ بهنَّ حتَّى قال صحبي *** جَزِعتَ وليس ذلك بالنَّوالِ([22])قالوا: النّوال: الصَّواب، وتلخيصه: ليس ذلك بالعطاء الذي [إن] أعطيتَناه كنتَ فيه مصيباً. وكذا قوله: فدَعِي الملامةَ ويْبَ غيرِكِ إنَّه *** ليس النّوال بلوم كلِّ كريم([23]) والقياس في كلِّه واحد. ومما شذَّ عن الباب المِنْوال: الخَشَبة* يلُفُّ عليها النَّاسِج الثَّوب. (نوم) النون والواو والميم أصلٌ صحيح يدلُّ على جُمودٍ وسكونِ حركة. منه النَّوم. نامَ ينام نَوْماً ومَناما. وهو نَؤُومٌ ونُوَمَة([24]): كثير النَّوم. ورجل نومةٌ([25]):خاملٌ لا يُؤبَه له. ومنه استَنامَ لي فلانٌ، إذا اطمأنَّ إليه وسَكَنَ. والمَنَامة: القطيفة، لأنَّه ينامُ فيها. ويستعيرون منه: نامت السُّوق: كَسَدت. ونامَ الثَّوبُ: أخْلَقَ. (نون) النون والواو والنون كلمةٌ واحدة. والنُّون: الحُوت. و [ذو([26])] النُّون: سيفٌ لبعض العرب([27])، كأنَّه شُبِّه بالنون. (نوه) النون والواو والهاء كلمةٌ تدلُّ على سُموٍّ وارتفاع. وناه النَّبات([28]): ارتفع. وناهَت النّاقةُ: رفعَتْ رأسَها وصاحت. ومنه نُهْتُ بالشَّيء ونوَّهتُ: رفعت ذِكْرَه. ويقولون: ناهَتْ نَفْسُه: قوِيَتْ. --------------ـــ ([1]) أنشده في اللسان (نوى) ومعجم البلدان (ثمد الروم). ([2]) لجعفر بن علبة الحارثي في الحماسة (1: 10). ([3]) في الأصل: "اعتبار مكان". ([4]) في ديوان الهذليين (1: 92) برواية: "نقيب". وفي اللسان (نوب) برواية: "نقيب". وكلام ابن فارس هنا مبتور، والذي في المجمل: "ويقال إن النوب القرب". وأنشد بعده البيت. ([5]) ديوان امرئ القيس 56 واللسان (نور). وأذرعات يروى بالكسر مع التنوين وعدمه وبالفتح مع منع الصرف. ([6]) ويقال في المصدر "النوار" أيضاً بالفتح، والاسم بالكسر، نوار. ([7]) صدر بيت لزغبة الباهلي، أو لمالك بن زغبة الباهلي، أو لأبي شقيق الباهلي، في اللسان (نور، حذق) وإصلاح المنطق 41، 142. وعجزه: * وحبل الوصل منتكث حذيق * ([8]) في الأصل: "إليه". ([9]) كذا. وفي المجمل قبل إنشاد البيت التالي: "وناشت الإبل تنوش، إذا أسرعت النهض. قال". ([10]) أنشده في اللسان (نوش). ([11]) في الجزء الأول ص 413. ([12]) ونوط، أيضاً بالضم. ([13]) للعجاج في ديوانه 30 واللسان (نوط، صفر). ([14]) ويقال تنوط بفتح التاء والنون وتشديد الواو المضمومة. ([15]) قيده في اللسان بأنه السنام العالي. ([16]) ويقال نيف أيضاً بالتخفيف، وقيل التخفيف لحن أو لغة رديئة. ([17]) ويقال في جمعه أيضاً ناق ونياق وأنواق وأينق وأنوق وأنؤق وأونق. وجمع الجمع أيانق وأنياقات. ([18]) ذكرت في القاموس. وانظر الأزمنة والأمكنة للمرزوقي (2: 376). ([19]) في اللسان: "وتنوق في الأمر، أي تأنق فيه. وبعضهم لا يقول تنوق". وشاهده قول ذي الرمة: كأن عليها سحق لفق تنوقت *** به حضرميات الأكف الحوائك ([20]) بضم النون وفتحها أيضاً، كما في القاموس. ([21]) ونوك أيضاً. ([22]) ديوان لبيد ص110 طبع 1880 واللسان (نول). ([23]) كذا على الصواب في الأصل وديوان لبيد 84. وفي المجمل: "بنول كل كريم". ([24]) ويقال نوم أيضاً كصرد. ([25]) بالضم، وبضم ففتح. ([26]) التكملة من المجمل واللسان والقاموس. ([27]) كان لمالك بن زهير فقتله حمل بن بدر فأخذه منه، ثم قتل الحارث بن زهير حمل بن بدر واستولى منه على ذي النون اللسان (نون). وفي القاموس أن "ذو النونين" سيف معقل ابن خويلد. ([28]) في الأصل: "النياه"، تحريف صوابه في المجمل واللسان.

ـ

المفردات في غريب القرآن

الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٩٩٠
- الناس قيل: أصله أناس، فحذف فاؤه لما أدخل عليه الألف واللام، وقيل: قلب من نسي، وأصله إنسيان على إفعلان، وقيل: أصله من: ناس ينوس: إذا اضطرب، ونست الإبل؛ سقتها، وقيل: ذو نواس: ملك كان ينوس على ظهره ذؤابة فسمي بذلك، وتصغيره على هذا نويس. قال تعالى: ﴿قل أعوذ برب الناس﴾ [الناس/1] [والناس قد يذكر ويراد به الفضلاء دون من يتناوله اسم الناس تجوزا، وذلك إذا اعتبر معنى الإنسانية، وهو وجود العقل، والذكر،
اقرأ المدخل كاملًا

أساس البلاغة

الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ١٤٥
ن و س ناست الذؤابة‏:‏ تذبذبت وأناسها صاحبها وله نواسة‏:‏ ذؤابة تنوس‏.‏ والقرط ينوس في الأذن‏.‏ وأزل نواس الدّخان وهو ما تدلّى منه من السّقف‏.‏
اقرأ المدخل كاملًا

لسان العرب

ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ١٬٧٧٧
الناسُ: قد يكون من الإِنس ومن الجِنِّ، وأَصله أَناس فخفف ولم يجعلوا الأَلف واللام فيه عوضاً من الهمزة المحذوفة، لأَنه لو كان كذلك لما اجتمع مع المعوَّض منه في قول الشاعر: إِنَّ المَنايا يَطَّلِعْـ ـنَ على الأُناسِ الآمِنينا والنَّوْس: تَذَبْذُبُ الشيء. ناسَ الشيءُ يَنوسُ نَوْساً ونَوَساناً: تحرك وتَذَبْذَبَ متَدَلِّياً. وقيل لبعض ملوك حِمْيَر: ذو نُواس لضَفِيرَتَيْن كانتا تَنوسان على عاتِقَيْه.
اقرأ المدخل كاملًا

القاموس المحيط

الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ١٧٤
* ن و س * * النَّوْسُ * تذبذُب الشيء وبابه قال و * أَنَاسَهُ * غيره وفي حديث أُم زرع ﴿أَنَاس من حُلِيٍ أُذنيَّ﴾ و * النَّاسُ * قد يكون من الإنس ومن الجن وأصله أُناس فخُفِّف
اقرأ المدخل كاملًا

تاج العروس

الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٢٬٤٩١
النوس، بالفتح، والنوسان، بالتحريك: التذبذب، وقد ناس الشيء ينوس نوسا ونوسانا: تحرك وتذبذب متدليا. وذو نواس، بالضم: زرعة بن حسان، وهو ذو معاهر تبع الحميري من إذواء اليمن وملوكها، سمي بذلك لذؤابة كانت تنوس، ونص الصحاح: لذؤابتين كانتا تنوسان على ظهره، وفي غيره: على عاتقيه. وأبو نواس الحسن بن هانئ الشاعر، م،معروف. والنواسي، بالضم: عنب أبيض عظيم العناقيد مدحرج الحب كثير الماء حلو جيد الزبيب ينبت
اقرأ المدخل كاملًا

معجم لين

إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ٤٬٩٧٤
نَاسَ 1 نَاسَ ذ , aor. يَنُوسُ, (S, M, A, Msb,) inf. n. نَوْسٌ (S, M, A, K) and نَوَسَانٌ, (M, A, K,) It (a thing, S, M, as a look of hair, and an carring, A) moved to and fro; (S, A, K;) it was in a state of commotion, and moved to and fro, (M, TA,) hanging down; (TA;) it dangled, or hung down and was in a state of commotion or agitation. (M, Msb [but in the M, the verb in this last sense has
اقرأ المدخل كاملًا

قاموس سالمون

هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ٦٩٠
نَاسَ نَاسَ ( w ) U ( n. ac. نَوْس 1 , نَوَسَاْن 36 ), a. Swung, oscillated. b. ( n. ac. نَوْس 1 ), Urged on. نَوَّسَ نَوَّسَ II a. [ Bi ], Stayed in. أَنْوَسَ أَنْوَسَ IV , a. Set in motion, stirred; displaced. تَنَوَّسَ تَنَوَّسَ V , a. see I (a) . نُوَاْس نُوَاْس 24 , a. Lock, curl. b. Wreath of smoke; soot. نُوَاْسِيّ نُوَاْسِيّ 24yi , a. White grapes. نَوَّاْس نَوَّاْس 28 ,
اقرأ المدخل كاملًا

تحليل الجذر

تعريف الجذر والخلاصة

AlanDeğer
Kökنوس
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerأنس, بشر, مرء
Zıt Kökثبت
Çekirdek Özet 1Asılı bir nesnenin iki yana salınması, sarkarak dalgalanması ve sürekli yer değiştiren hareket
Çekirdek Özet 2İnsan topluluğunun değişken, kararsız, sürekli hareket ve arayış içindeki kitlesel tabiatı
Çekirdek Özet 3Sabit ilkelere tutunmadığında iç ve dış etkenlerle kolayca yön değiştiren dinamik kitle iradesi
Kritik Hata Riskiİnsan topluluğunu statik, homojen ve mutlak bilinçli bir yapı sanıp salınım ve zaaf dinamiklerini gözden kaçırmak

التحليل الثنائي

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
نوYerinden kalkma, yükselme, bir tarafa meylederek ağırlık veya hareket hissettirme; نوأ (ağır yükle kalkma), نوب (dönüp dolaşıp gelme), نوم (gevşeyip hareketsizliğe meyil) ve نوص (kaçış hareketi) köklerinde görüldüğü gibi bir durumdan diğerine yönelme dinamiğidir.سÇekirdekteki kalkış ve yönelme hareketine zayıflık, akışkanlık ve sürekli iki yana gidip gelme niteliği katarak anlamı sarkık bir şeyin kesintisiz salınmasına dönüştürmüştür.

التحليل التصويري للحروف

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkHareketteki canlılık, kesintisiz kıvrılma ve sürüp giden dalgalanma dürtüsünü başlatır.
وÇengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturmaHareketin sabit bir dayanak noktasına asılı kalarak bağını koparmadan gerçekleşmesini sağlar.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaSalınımın iki sınır arasında gidip gelmesini ve sürtünmeyle süren dinamik süreci tamamlar.
نوسCanlı bir akışın bir eksene asılı vaziyette iki uç arasında sürekli salınmasıÜstten veya bir noktadan bağlı bir cismin serbestçe iki yana gidip gelmesini, dalgalanmasını ve kararsız hareketini tasvir eder.

الاستعمال التاريخي والمبكر

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir yere asılı olan saç örgüsünün, küpenin veya kandilin rüzgâr yahut hareketle iki yana sallanması, sarkık nesnelerin salınımı (تذبذب الشيء متدلياً).
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem Arap şiirinde kulaktaki küpelerin ve omuza dökülen zülüflerin salınımını tasvir etmek üzere kullanılmıştır; nitekim Yemen krallarından Zû Nuvâs bu adı arkaya sarkan ve yürüdükçe sallanan iki örgülü saçı sebebiyle almıştır.
Erken Arapça kullanımÜmmü Zer‘ hadisinde zikredilen ve kadının kocasının kendisine taktığı zinetleri anlatırken sarf ettiği küpelerin kulaklarında salındığını bildiren rivayet erken nesir kullanımına örnektir: أَنَاسَ مِنْ حُلِيٍّ أُذُنَيَّ

المصدر Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha, Asās al-Balāgha.

الطبقة الاشتقاقية السامية

Sami dillerinde نوس kökü genel olarak hareket etme, sallanma, titreme, yerinden oynama ve kaçma anlam kümesi etrafında şekillenir. İbranicede n-w-s kökü hızlıca kaçmak, yer değiştirmek, sığınmak üzere harekete geçmek fiillerini karşılar. Süryanicede nās kökü benzer biçimde titremek, sarsılmak, kararsızca dalgalanmak ve meyil göstermek anlamlarını barındırır. Arapçada bu kök özellikle bir noktaya bağlı olarak aşağı doğru sarkan bir şeyin periyodik yahut düzensiz salınımı (pendüler hareket) ile özelleşmiş, oradan da canlıların ve insan kitlelerinin sürekli yer değiştiren, değişken ve çalkantılı doğasını niteleyen bir kökene evrilmiştir. Dilcilerin bir kısmı insanların oluşturduğu kitleye الناس denilmesini bu hareketlilik, kararsızlık ve çalkantı kökünden türetmektedir.

درجة الثقة Güçlü

المصدر Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

التحليل الاشتقاقي

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSarkan nesnenin salınımı ve çalkantıFiziksel sarkıntı ve sallantı anlamından insan topluluklarının değişken, dalgalı ve kararsız yapısına aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice nûs (kaçmak, hızla hareket etmek) ve Süryanice nās (sarsılmak, sallanmak)Kökün Batı Sami dillerindeki ortak omurgası hızlı hareket, titreşim ve yer değiştirme eksenindedir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik havzanın Sami dışı kollarında doğrudan fonetik ve anlamsal denkliği olan sağlam bir bağ tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

الجذور الشقيقة (التقاليب)

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
نوسAnlamlıSalınma, sallanmaSarkık bir şeyin iki yana gidip gelmesi ve kararsız hareket.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
نسوAnlamlıKadınlar, unutma/erteleme meyliNeslin devamı, bünyevi zafiyet veya terk etme ilgisi.Kur'an'da geçer; zafiyet ve yönelişte hedef kökle bağdaşır.
ونسAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş bağımsız kök olarak kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
وسنAnlamlıUyuklama, gafletUku ile uyanıklık arasında sallantıda kalma, irade zayıflığı.Kur'an'da geçer; şuurun salınımı yönüyle akrabadır.
سنوAnlamlıParlama, yükselme, sulamaŞimşek parıltısı, senelik döngü veya su çekme hareketi.Kur'an'da geçmez (ancak türevi سنا geçer).
سونKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap fonetiğinde işlenmiş bağımsız bir çekirdek anlamı yoktur.Kur'an'da geçmez.

الجذور المجاورة والجذر المضاد

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
نوسMerkezKitle hareketi ve salınımİnsanları değişken, kararsız ve toplu hareket eden yönleriyle ele alır.Dalgalanan ve rüzgâra göre yön değiştiren kalabalık vasfı.
أنسKomşuAlışkanlık ve ünsiyetİnsanı toplumsallaşan, ünsiyet kuran ve cana yakın boyutuyla tanımlar.Kararsız salınım yerine uyum ve yakınlaşma esastır.
بشرKomşuBiyolojik yapı ve zahirİnsanı deri, beden, fani biyolojik kabuk ve dış görünüşüyle ele alır.Kitle psikolojisi yerine bedensel ve beşeri sınırlar öne çıkar.
مرءKomşuBireysel kişilik ve onurİnsanı şahsiyet, ahlaki olgunluk ve erdem taşıyıcısı fert olarak görür.Topluluk içindeki erime yerine bireysel kemalatı vurgular.
ثبتZıtKararlılık ve sükûnBir noktada çakılı kalma, sarsılmama ve salınımı durdurma halidir.Dalgalanma ve yön değiştirmenin doğrudan karşıtıdır.

مقابلات المعنى في لغات أخرى

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaنوسSalınmak, dalgalanmak; insan topluluğuSarkık nesnenin hareketi ile değişken insan kitlesini birleştiren köktür.Kesin
Latinceoscillare, vulgusSalınmak; halk yığınıBir nesnenin iki uç arasında gitmesini ve kararsız kitleyi ayrı kelimelerle karşılar.Güçlü
İngilizceto oscillate, crowd / mankindSalınmak; değişken kitleFiziksel salınım ile sosyolojik değişken kalabalığı tek kökte cem edemez.Güçlü
Almancapendeln, MenschenmengeSalınım yapmak; insan topluluğuSarkacın hareketini ve etkilere açık insan yığınını ifade eder.Güçlü
Fransızcaosciller, fouleSalınmak; insan kalabalığıFiziksel tereddüt ve kitle hareketliliğini farklı terimlerle yansıtır.Güçlü

المصدر Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

الوجوه والنظائر

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الناس (Genel İnsan Cinsi)Bütün insanlık ailesi, beşer türüVarlık hiyerarşisinde insanın yaratılışı, acziyeti ve fıtratı bağlamındaki genel hitaplar; örneğin Bakara 2:21, Nisâ 4:1.
الناس (Müşrik / Kararsız Kitle)İkilemde kalan, dış etkilere açık yığınlarHak ile batıl arasında bocalayan, liderlerin ardına takılan halk tabakası; örneğin Bakara 2:165, Hac 22:11.
الناس (Ehl-i Kitap veya Müminler)Belirli bir muhatap toplulukBağlama göre kastedilen belirli bir grup veya öncü şahsiyetler topluluğu; örneğin Âl-i İmrân 3:173, Bakara 2:13.
الناس (Sosyal Adalet ve Şahitlik)Toplumsal denge ve kamuAdaletin tesis edileceği sosyal alan ve kamusal vicdan; örneğin Hadîd 57:25, Bakara 2:143.

سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, tekliyet ve mesuliyetKararsız ve etkiye açık olan kitle iradesinin teklif karşısındaki sorumluluğu ve nübüvvetin bu kitleyi ıslahı.Çalkantılı kitle tabiatından sorumlu fert bilincine geçiş.
FıkıhHukuki ehliyet ve kamusal örfBütün insanları ilgilendiren amme hukuku, insanların zarureti (teâmül-i nâs) ve kamu yararı (maslahat).Bireysel tercihlerden öte kolektif insan pratiğinin norm üretmedeki yeri.
Tefsirالناس lafzının şümulüKelimenin umum ifade edip etmediği, tahsis görüp görmediği ve أنس kökünden mi yoksa نوس kökünden mi geldiği tartışması.Bütün insan türü ile belirli zümreler arasındaki anlam ayrışması.
HadisSosyal münasebetler ve fitneİnsanların arasına karışıp eziyetlerine sabretmek ile fitne zamanı uzlet tercihi arasındaki denge.Kitlelerin taşkın ve değişken yapısıyla yüzleşme ahlakı.

تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniEvrensel hitap ve rehberlikMuhatap kitle (el-Âlemûn)İlahî mesajın nesnesi olmaDinin mesajı sabit bir kabileye değil, salınım halindeki bütün insan kütlesine yönelir.Kesin
İlmiSosyoloji ve epistemolojiToplumsal dinamizmİnanç ve algıların değişkenliğini analiz etmeKitlelerin rüzgâra göre dalgalanan kabullerinin ilmi ölçütlerle sabitlenmesi.Güçlü
SiyasiKamuoyu ve meşruiyet zeminiHalk / Kamuİktidarın dayandığı veya aldattığı tabanKolay yönlendirilebilen, siyasi manipülasyonlara açık değişken tabaka.Güçlü
İktisadiPiyasa talebi ve tüketici kitlesiTüketim toplumu ve işgücüPazar hareketliliğini ve döngüyü sürdürmeDalgalanan arzu ve ihtiyaçların piyasada oluşturduğu dinamik arz-talep salınımı.Güçlü

التماثل في العلوم العددية والإنسانية

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerHarmonik osilasyon (sarkaç salınımı)Bir denge noktası etrafında dış kuvvet veya yerçekimi etkisiyle iki sınır değer arasında periyodik gidip gelme davranışı.Kesin
Beşeri bilimlerKitle psikolojisi ve kamuoyu dalgalanmalarıKalabalıkların ortak bir bilinçten ziyade anlık duygu, ajitasyon ve manipülasyonlarla bir uçtan diğer uca savrulması süreci.Güçlü

التضييق الخاطئ وخطر الخطأ

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİnsanı yalnızca soyut, rasyonel ve kararlı bir birey olarak görüp Kur'an'ın الناس hitabındaki kolektif zaafları, dalgalanmaları ve sürü psikolojisini göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKökün çağrıştırdığı hareketlilik, insanın ilkesiz kaldığında rüzgârın önündeki sarkac gibi her türlü akıma kapılabileceğini ve kamusal ıslahın zorunluluğunu gösterir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÇoğunluğun veya kitlelerin her eğilimini meşru kabul eden popülist bir yanılgıya düşmek; Kur'an'ın çoğu ayette kitlelerin zannına ve değişkenliğine yönelttiği eleştiriyi ıskalamak.

خلاصة موجَّهة لفهم القرآن

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hitap stratejisinde tek tek fertler (مرء, إنسان) ile yönlendirilmeyi bekleyen dalgalı kitle (ناس) arasındaki ayrımı kavramayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanlığa genel çağrının yapıldığı ayetlerde (Bakara 2:21), kitlelerin zaaf ve yanılgılarının yerildiği bağlamlarda (Yûnus 10:92) ve kitlelerin sığınağının yalnızca Allah olduğu vurgulanan koruma surelerinde (Nâs 114:1-6).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Hakikatin ölçüsünün kitlelerin çokluğu veya kamuoyunun anlık desteği olduğu yönündeki yanılgıyı düzeltir; kitle tabiatının bizzat hidayetle terbiye edilmesi gerektiğini hatırlatır.

التركيب النهائي والنموذج الرياضي

  • Somut anlamBir mihvere asılı duran cismin iç veya dış etkiyle iki zıt yön arasında periyodik biçimde salınması ve dalgalanması.
  • Soyut anlamSabit bir hakikat merkezine bağlanmadığında zihni, ahlaki ve içtimai bakımdan zaaflarla savrulan değişken insan kitlesi.
  • Sistematik karşılıkDinamik kitle gücünün vahiy ve adalet terazisiyle dengelenerek tahripkâr savrulmalardan korunması süreci.
  • LaTeX modelix(t)=Ae−γtcos⁡(ωt+ϕ)+F0∑kδ(t−tk)
  • LaTeX açıklamasıModelde x(t) kitle iradesinin denge noktasından sapma miktarını ve salınım konumunu temsil eder. A kitledeki başlangıç hareket enerjisini ve yönelim potansiyelini, γ ilahi vahyin ve fıtri ilkelerin sağladığı ahlaki sönümleme ve durulma katsayısını, ω kitlenin tabii hareket frekansını gösterir. F0∑kδ(t−tk) ifadesi ise kitleye dışarıdan periyodik veya anlık olarak çarpan fitne, manipülasyon ve yönlendirici dürtüleri simgeler. Dış etki kesilip manevi sönümleme devriye girmediğinde salınım sürekli bir kararsızlık üretir.
النسخة النصية (لأدوات الذكاء الاصطناعي)فهرس الجذور حسب الحروف: ن