يوم
ي - و - م
جذر- الورود: ٤٧٥
- الآيات: ٤٣٧
- الصيغ: ٣٦
- المعاجم: ١٢
“Yemm” durgun akan su demektir. Kabarıp inmesi sebebi ile periyodik çağların adı olmuştur. Sonra bir gün ve geceye isim olmuştur. Kuran da “Eyyamen madudat”da olduğu gibi 24 saat için kullanılmaktadır. Veya "tilke eyyamin nudaviluha"da olduğu gibi çağlar için kullanılmaktadır.المزيد ›
ملاحظاتي
المعاجم(١٢)
★ معجم آق إيفلر (بالتركية)التركية
“Yemm” durgun akan su demektir. Kabarıp inmesi sebebi ile periyodik çağların adı olmuştur. Sonra bir gün ve geceye isim olmuştur. Kuran da “Eyyamen madudat”da olduğu gibi 24 saat için kullanılmaktadır. Veya "tilke eyyamin nudaviluha"da olduğu gibi çağlar için kullanılmaktadır.
كتاب العين
الخليل بن أحمد · القرن ٨مترجمالحروف: ١٢٬٧٤٤باب اللفيف من الميم
م ي م، م و م، م ا ء، م أ ي، و أ م، آ م، أ م م، ي م، أ م أ، و م أ، ي و م، أ م ه، ما، أ م، أ م ا مستعملات
ميم:
الميم: حرف هجاء، ولو قُصِرَتْ في اضطرار الشِّعر جاز. قال الخليل: رأيت يمانيا سُئل عن هجائه فقال: بابا، مِمْ مِمْ.. وأصاب الحكاية على اللّفظ، ولكنّ الذّين مدّوا أحسنوا بالمدّ.
والميمان هما بمنزلة النّونين من الجَلَمَين.
والميم مطبقة، لأنّك إذا تكلمت بها أطبقت.. والميم
الصحاح
الجوهري · القرن ١٠مترجمالحروف: ٣١٧اليَوْمُ معروفٌ، والجمع أيَّامٌ، وأصله أيْوامٌ فأُدغمَ. قال الأخفش في قوله تعالى: "أُسِّسَ على التَّقْوى من أوَّلِ يَوْمٍ". قال: من أوَّل الأيَّامِ. كما تقول: لقيت كلَّ رجلٍ، تريد كلَّ الرجال. وعاملتُهُ مُياوَمَةً، كما تقول: مُشاهَرَةً. وربَّما عبَّروا عن الشدَّة باليَوْمِ. يقال: يَوْمٌ أيْوَمُ كما يقال ليلةٌ ليلاء.
تهذيب اللغة
الأزهري · القرن ١٠بلا ترجمةالحروف: ٥٦٬٥٧٧باب اللفيف من حرف الميم
ميم ، موم ، موا ، ميا ، مأَى ، ماء ، وأم ، أم ، ما ، أما ، إما ، أم ، يم ، أما ، مأ ، آم ، يوم ، ويم ، ماء .
قال الليث : قال أبو عبد الرحمن : قد فنيت العربّية فلم يَبْق للميم إلا الَّلفيف .
ميم : قال الليث : الميم : حرف هجاء ، لو قصرت في اضطرار شِعْر جاز .
زعم الخليل أنه رأى يمانياً سُئل عن هجائه ، فقال : بابا ، مِمْ مِمْ .
قال : وأصاب الحكاية على اللَّفظ ، ولكن الذين
المفردات في غريب القرآن
الراغب الأصفهاني · القرن ١١مترجمالحروف: ٦٢٧- اليوم يعبر به عن وقت طلوع الشمس إلى غروبها. وقد يعبر به عن مدة من الزمان أي مدة كانت، قال تعالى: ﴿إن الذين تولوا منكم يوم التقى الجمعان﴾ [آل عمران/155]، ﴿وألقوا إلى الله يومئذ السلم﴾ [النحل/87]، وقال: ﴿أنفقوا مما رزقناكم من قبل أن يأتي يوم﴾ [البقرة/254]، وغير ذلك، وقوله عز وجل: ﴿وذكرهم بأيام الله﴾ [إبراهيم/5] فإضافة الأيام إلى الله تعالى تشريف لأمرها لما أفاض الله عليهم من نعمه فيها. وقوله عز
أساس البلاغة
الزمخشري · القرن ١٢مترجمالحروف: ٣٨٦ي و م
ما رأيته اليوم وما رأيته مذ يوم يوم.
قال: ولولا يوم يوم لما أردنا جزاءك والقروض لها جزاء واللهم ارزقني قوت يوم بيوم.
وياومت الأجير مياومةً ويوم ذو أيّامٍ ويوم كأيّامٍ.
قال النابغة: إني لأخشى عليكم أن يكون لكم من أجل بغضائهم يومٌ كأيّام تبدو كواكبه والشمس طالعة نور بنور وإظلام بإظلام ويوم أيوم: شديد.
قال رؤبة: شيّب أصداغي الهموم الهمّم وليلة ليلاً ويومٌ أيوم
لسان العرب
ابن منظور · القرن ١٣مترجمالحروف: ٣٬٣٦٣اليَوْمُ: معروفٌ مِقدارُه من طلوع الشمس إِلى غروبها، والجمع أَيّامٌ، لا يكسَّر إِلا على ذلك، وأَصله أَيْوامٌ فأُدْغم ولم يستعملوا فيه جمعَ الكثرة. وقوله عز وجل: وذكِّرْهم بأَيامِ الله؛ المعنى ذكِّرْهم بِنِعَمِ الله التي أَنْعَمَ فيها عليهم وبِنِقَمِ الله التي انْتَقَم فيها من نوحٍ وعادٍ وثمودَ. وقال الفراء: معناه خَوِّفْهم بما نزلَ بعادٍ وثمود وغيرِهم من العذاب وبالعفو عن آخرين، وهو في المعنى
القاموس المحيط
الفيروزآبادي · القرن ١٥مترجمالحروف: ٣١٠* ي و م * * اليَوْمُ * معروف وجمعه * أَيَّامٌ * قال الأخفش في قوله تعالى ﴿من أَول يوم﴾ أي من أَول الأَيَّامِ كما تقول لقِيت كُلَّ رجل تريد كل الرجال وعامَلَه * مُيَاوَمَةً * كما تقول مُشاهرة وربما عَبَّروا عن الشدَّة باليوم يُقال يوم * أَيْوَمُ * كما يُقال ليلة ليْلاء و * يامٌ * بن نوح الذي غرق في الطُّوفان
تاج العروس
الزبيدي · القرن ١٨مترجمالحروف: ٤٬٥٩٠| ( *!اليَوْمُ : م ) مَعْرُوفٌ ، مِقْدَارُهُ مِنْ طُلُوعِ الشَّمْسِ إِلَى غُرُوبِهَا ، أوْ مِنْ طُلُوعِ الفَجْرِ الصَّادِقِ إِلَى غُرُوبِ الشَّمْسِ ، ذَكَرَهُ ابنُ هِشَامٍ في شَرْحِ الكَعْبِيَّةِ ، والأخِيرُ : تَعْرِيفٌ شَرْعِيٌّ عند الأكْثَرِ ، وشَاعَ عِنْدَ المُنَجِّمِينَ أنَّ اليَوْمَ مِنْ الطُّلُوعِ إِلَى الطُّلُوعِ ، أوْ مِنَ الغُرُوبِ إلى الغُرُوب ، نَقَلَهُ شَيْخُنَا ، ويُسْتَعْمِلُ
معجم لين
إدوارد لين · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬٦٥٦يَوْمٌ ذ A time, whether night or day; (Msb;) time absolutely, whether night or not, little or not: this is the proper signification: (Kull, p. 390:) and day, meaning the period from the rising of the sun to its setting; (Lth, TA:) the time when the sun is above the earth: this is the common conventional acceptation: (Kull, ubi suprà:) and the period from the second [or true] dawn to sunset:
قاموس سالمون
هنري أنتوني سالمون · القرن ١٩مترجمالحروف: ١٬١٦٤يَامَ
يَامَ ( w ) A ,
a. Lasted a day.
يَاْوَمَ
يَاْوَمَ III ,
a. Hired, engaged by the day.
يَوْم
يَوْم 1 , ( pl. أَيَّام [ 38I ] , أَيَاوِيْم [ 69 ] ),
a. Day ( 24 hours ).
b. Battle.
c. [ art. ], To-day.
يَوْمِيّ
يَوْمِيّ 1yi ,
a. Daily, diurnal; quotidian.
يَوْمِيَّة
يَوْمِيَّة 1yit
a. [ coll. ], Daily wages; daily bread; rations; allowance.
b. [ coll. ], Diary, journal.
c.
كتاب الله
مستخلص من الاستعمال القرآنيمترجمالحروف: ٥٤٬٨٠٣يوم
يَامَ - يَيُومُ - يَوْم - اليَوْم - يَوْماً - يَوْمَئِذ ٍ- أَيَّام
يَامَ - يَيُومُ + الفعل أو الأمر : يستغرق ويدوم يوماً
يَوْم: ضد " ليلة ": أمد أو مقدار من الوقت مدته منذ بدء شروق الشمس إلى انتهاء غروبها
يوم + إضافة: يوم خاص يعرف بالإضافة التي تأتي بعده: على شكل صفة معرفة أو نكرة، مفردة أو جملة: بمعنى يوم محدد مقصود لذاته ومميز عن
يوم يَامَ - يَيُومُ - يَوْم - اليَوْم - يَوْماً - يَوْمَئِذ ٍ- أَيَّام يَامَ - يَيُومُ + الفعل أو الأمر : يستغرق ويدوم يوماً يَوْم: ضد " ليلة ": أمد أو مقدار من الوقت مدته منذ بدء شروق الشمس إلى انتهاء غروبها يوم + إضافة: يوم خاص يعرف بالإضافة التي تأتي بعده: على شكل صفة معرفة أو نكرة، مفردة أو جملة: بمعنى يوم محدد مقصود لذاته ومميز عن غيره بالوصف الذي يلحق لفظ " يوم ": بمعنى ما وقع أو سيقع في ذلك اليوم: يوم حنين - يوم الخروج - يوم القيامة - يوم يحشرهم- يوم الجمعة - يوم الدين - ميقات يوم معلوم - يوم الزينة - يوم البعث اليَوْم: يوم معرف بال التعريف من غير إضافة: يوم مراد مقصود دون غيره: إشارة إلى أن الفعل وقع في هذا اليوم: ويعرف المراد منه من سياق الكلام: هذا اليوم - اليوم الذي سيأتي - ليوم أكملت لكم دينكم، وما شابه اليوم + إضافة على شكل صفة معرفة بال التعريف: اليوم الآخر - اليوم الحق : يوم محدد مميز مقصود لذاته يَوْماً: يوم غير معروف وغير محدد، يوم نموذجي ذو مواصفات خاصة تعرف من سياق الكلام التالي يَوْمَئِذٍ: في ذلك اليوم الذي سيقع فيه كذا: أصلها " يوم + إذ ْ " : التقدير: يوم إذ ْ يقع كذا أَيَّام: جمع " يَوْم " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان المدة الزمنية التي يمكن أن تمضي أو يستغرقها فعل مضى أو سيقع، مرتبة بحسب طول هذه المدة "، وهي: ساعَ - يَسوْعُ، لال - يَلِيْلُ، يَامَ - يَيُومُ، أَمِدَ - يَأْمَدُ، مَلا - يَمْلو، دَهَرَ - يَدْهَرُ
يوم 1 - بمعنى مدة زمنية (أجل) مقدارها يوم يوماً أو بعض يوم ﴿أو كالذي مر على قرية وهي خاوية على عروشها قال أنى يحيي هذه الله بعد موتها فأماته الله مائة عام ثم بعثه قال كم لبثت قاللبثت يوما أو بعض يوم قال بل لبثت مائة عام فانظر إلى طعامك وشرابك لم يتسنه وانظر إلى حمارك ولنجعلك آية للناس وانظر إلى العظام كيف ننشزها ثم نكسوها لحما فلما تبين له قال أعلم أن الله على كل شيء قدير(259)﴾ البقرة ﴿وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم قال قائل منهم كم لبثتم قالوا لبثنا يوما أو بعض يومقالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا(19)﴾ الكهف ﴿قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم فاسأل العادين(113)﴾ المؤمنون ﴿نحن أعلم بما يقولون إذ يقول أمثلهم طريقة إن لبثتم إلا يوما(104)﴾ طه ﴿وقال الذين في النار لخزنة جهنم ادعوا ربكم يخفف عنا يوما من العذاب(49)﴾ غافر يومين ﴿قل أئنكم لتكفرون بالذي خلق الأرض في يومين وتجعلون له أندادا ذلك رب العالمين(9)﴾ فصلت ﴿فقضاهن سبع سماوات في يومين وأوحى في كل سماء أمرها وزينا السماء الدنيا بمصابيح وحفظا ذلك تقدير العزيز العليم(12)﴾ فصلت ثلاثة أيام ﴿وأتموا الحج والعمرة لله فإن أحصرتم فما استيسر من الهدي ولا تحلقوا رءوسكم حتى يبلغ الهدي محله فمن كان منكم مريضا أو به أذى من رأسه ففدية من صيام أو صدقة أو نسك فإذا أمنتم فمن تمتع بالعمرة إلى الحج فما استيسر من الهدي فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام في الحج وسبعة إذا رجعتم تلك عشرة كاملة ذلك لمن لم يكن أهله حاضري المسجد الحرام واتقوا الله واعلموا أن الله شديد العقاب(196)﴾ البقرة ﴿لا يؤاخذكم الله باللغو في أيمانكم ولكن يؤاخذكم بما عقدتم الأيمان فكفارته إطعام عشرة مساكين من أوسط ما تطعمون أهليكم أو كسوتهم أو تحرير رقبة فمن لم يجدفصيام ثلاثة أيام ذلك كفارة أيمانكم إذا حلفتم واحفظوا أيمانكم كذلك يبين الله لكم آياته لعلكم تشكرون (89)﴾ المائدة ﴿فعقروها فقال تمتعوا في داركم ثلاثة أيام ذلك وعد غير مكذوب(65)﴾ هود ﴿قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاثة أيام إلا رمزا واذكر ربك كثيرا وسبح بالعشي والإبكار(41)﴾ آ ل عمران أربعة أيام ﴿وجعل فيها رواسي من فوقها وبارك فيها وقدر فيها أقواتها في أربعة أيام سواء للسائلين (10)﴾ فصلت ستة أيام ﴿وهو الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام وكان عرشه على الماء ليبلوكم أيكم أحسن عملا ولئن قلت إنكم مبعوثون من بعد الموت ليقولن الذين كفروا إن هذا إلا سحر مبين(7)﴾ هود ﴿ولقد خلقنا السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام وما مسنا من لغوب(38)﴾ ق ﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يغشي الليل النهار يطلبه حثيثا والشمس والقمر والنجوم مسخرات بأمره ألا له الخلق والأمر تبارك الله رب العالمين(54)﴾ الأعراف ﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرشيدبر الأمر ما من شفيع إلا من بعد إذنه ذلكم الله ربكم فاعبدوه أفلا تذكرون(3)﴾ يونس ﴿الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش الرحمان فاسأل به خبيرا(59)﴾ الفرقان ﴿الله الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرشما لكم من دونه من ولي ولا شفيع أفلا تتذكرون(4)﴾ السجدة ﴿هو الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يعلم ما يلج في الأرض وما يخرج منها وما ينزل من السماء وما يعرج فيها وهو معكم أين ما كنتم والله بما تعملون بصير(4)﴾ الحديد ثمانية أيام ﴿سخرها عليهم سبع ليال وثمانية أيام حسوما فترى القوم فيها صرعى كأنهم أعجاز نخل خاوية(7)﴾ الحاقة أيام معدودة ﴿وقالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودة قل أاتخذتم عند الله عهدا فلن يخلف الله عهده أم تقولون على الله ما لا تعلمون(80)﴾ البقرة ﴿ذلك بأنهم قالوا لن تمسنا النار إلا أياما معدودات وغرهم في دينهم ما كانوا يفترون(24)﴾ آل عمران ﴿واذكروا الله في أيام معدودات فمن تعجل في يومين فلا إثم عليه ومن تأخر فلا إثم عليه لمن اتقى واتقوا الله واعلموا أنكم إليه تحشرون(203)﴾ البقرة ﴿أياما معدودات فمن كان منكم مريضا أو على سفر فعدة من أيام أخر وعلى الذين يطيقونه فدية طعام مسكين فمن تطوع خيرا فهو خير له وأن تصوموا خير لكم إن كنتم تعلمون(184)﴾ البقرة ﴿وجعلنا بينهم وبين القرى التي باركنا فيها قرى ظاهرة وقدرنا فيها السير سيروا فيها ليالي وأياما آمنين(18)﴾ سبأ مقدار زمن اليوم ﴿ويستعجلونك بالعذاب ولن يخلف الله وعده وإن يوما عند ربك كألف سنة مما تعدون(47)﴾ الحج ﴿يدبر الأمر من السماء إلى الأرض ثم يعرج إليه في يوم كان مقداره ألف سنة مما تعدون (5)﴾السجدة ﴿تعرج الملائكة والروح إليه في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة(4)﴾ المعارج 2 - يوم : بمعنى أحد أيام الأسبوع : يوم الجمعة أول يوم ﴿تقم فيه أبدا لمسجد أسس على التقوى من أول يوم أحق أن تقوم فيه فيه رجال يحبون أن يتطهروا والله يحب المطهرين(108)﴾ التوبة يوم الجمعة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا نودي للصلاة من يوم الجمعة فاسعوا إلى ذكر الله وذروا البيع ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون(9)﴾ الجمعة يوم السبت ﴿واسألهم عن القرية التي كانت حاضرة البحر إذ يعدون في السبت إذ تأتيهم حيتانهم يوم سبتهم شرعا ويوم لا يسبتون لا تأتيهم كذلك نبلوهم بما كانوا يفسقون(163)﴾ الأعراب ﴿يسأله من في السماوات والأرض كل يوم هو في شأن(29)﴾ الرحمن 3 - يوم : بمعنى إلى يوم مراد : موعد قادم : ميق
الجذور المجاورةالمجاورة: ٢٨٤ (الإجمالي: ٧٣٥)
- قوم
الآيات المشتركة: ١٠٤ · Hayvanların ön ayaklarına denir
- ويل
الآيات المشتركة: ١٦ · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
- حشر
الآيات المشتركة: ١٦ · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
- جمع
الآيات المشتركة: ٢٨ · Yumruk demektir
- عذب
الآيات المشتركة: ٥١ · Su yosunudur
- سدس
الآيات المشتركة: ٨ · سندس Hint kumaşıdır
- بعث
الآيات المشتركة: ١٨ · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
- لبث
الآيات المشتركة: ١١ · Kaldınız
- أخر
الآيات المشتركة: ٣٩ · Uhur ense demektir
- دين
الآيات المشتركة: ٢٢ · Dane, inek yavrusuna denir
- فدي
الآيات المشتركة: ٧ · Fidye
- لقي
الآيات المشتركة: ٢٥ · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
الآيات التي ورد فيها(٤٣٧)
عدد الآيات التي يرد فيها هذا الجذر: ٤٣٧؛ ضيّق النطاق من شريط السور.
… الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
Gün
… يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Gün
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ
Gün
يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ مَا عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ مُحْضَرًا …
Gün
… فِي الْآخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ
Gün
يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ
Gün
إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطَانُ بِبَعْضِ مَا كَسَبُوا وَلَقَدْ عَفَا اللَّهُ عَنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ حَلِيمٌ
Gün
وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَنْ يَغُلَّ وَمَنْ يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ
Gün
وَمَا أَصَابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ
Gün
… بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ …
Gün
تحليل الجذر
تعريف الجذر والخلاصة
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | يوم |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (misâl ve ecvef birleşimi yarı ünlü yapı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | دهر, حين, وقت, ساعة |
| Zıt Kök | ليل |
| Çekirdek Özet 1 | Güneşin doğuşundan batışına kadar geçen aydınlık zaman dilimi ve bir hadisenin gerçekleştiği sınırları belirli vakit aralığı |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi yaratılışın evreleri, kavimlerin helak ve lütuf dönemleri ile ahiretteki nihai hesaplaşma çağını bildiren varoluşsal merhale |
| Çekirdek Özet 3 | Zamanın kesintisiz akışı içindeki her bir tecelli, kriz, nöbet değişimi ve tarihsel safhanın ilahi takdirle sınırlandırılmış bütünü |
| Kritik Hata Riski | Kökü sadece 24 saatlik güneş gününe indirgeyerek kozmik yaratılış safhalarını, tarihsel döngüleri ve ahiret süreçlerini dar bir takvim algısına hapsetmek |
التحليل الثنائي
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| يو | Açığa çıkma, yönelme ve zamansal akışın başlangıç basamağı; Arapçada müstakil bir üçlü fiil tabanı oluşturmayıp يوسف ve يونس gibi kadim isimlerde görülen ses tabakasıdır. | م | Sona eklenen harf akışa bir sınır, kuşatıcı bir hacim ve toplanma boyutu kazandırarak aydınlığın zuhur ettiği somut bir zaman dilimini meydana getirmiştir. |
التحليل التصويري للحروف
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | İnsan eyleminin, tecellinin ve fiillerin açığa çıkması hareketini temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrı durumları birbirine bağlama, hadiseleri ardışık olarak bitiştirme vasfı taşır. |
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Süreklilik arz eden akışı, kuşatıcı derinliği ve kabaran bir dalga gibi toplanıp bitişi simgeler. |
| يوم | İş ve eylemlerin birbirine eklemlenerek sınırları belirli bir akış ve bütünlük içinde zuhur etmesi | Fiillerin ve tecellilerin birikerek aydınlık bir zaman dilimi, somut bir vaka ve tamamlanmış bir evre halinde ortaya çıkması hareketini ifade eder. |
الاستعمال التاريخي والمبكر
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Güneşin ufuktan doğuşundan batışına kadar süren ışıklı zaman aralığı; sonrasında geceyi de içine alan bir tam döngü ve kabilenin başına gelen büyük hadise vakti. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiga ez-Zübyânî beytinde bu kök, kabilenin maruz kaldığı şiddetli savaş ve felaket gününü nitelemek üzere kullanılmıştır: إني لأخشى عليكم أن يكون لكم / من أجل بغضائهم يومٌ كأيّام |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi kabile savaşlarını ifade eden Eyyâmü'l-Arab terkibi ve çöl hayatında ağır krizleri niteleyen يوم ذو أيام tabiri yaygın kullanımdır. |
المصدر Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab ve Asāsü’l-Belāġa.
الطبقة الاشتقاقية السامية
Proto-Sami dilinde *yawm- kök biçimiyle aydınlık vakit, güneşin gökte bulunduğu süre ve zaman dilimi anlamlarını taşır. İbranicede יוֹם (yōm) biçimi hem güneş ışığıyla aydınlanan gündüzü hem yirmi dört saatlik süreyi hem de tarihin belirli bir devrini ifade eder. Süryanice ve Aramicede ܝܘܡܐ (yawmā / yūmā) kelimesi gün, vakit ve dönem anlamlarında merkezi bir konuma sahiptir. Akadcada başlangıçtaki yarı ünlü değişimiyle ūmu(m) şekline dönüşerek gün, gündüz vakti ve bazen de fırtınalı yıkım ânı manasında kullanılmıştır. Güney Arapçasında (Sabaice) ywm imlasıyla gün ve tayin edilmiş zamanı gösterir. Dil ailesi genelinde kök, ışığın parlamasıyla başlayan ve karanlıkla sonlanan doğal çevrimi anlatmakla birlikte erken dönemden itibaren önemli hadiselerin meydana geldiği tarihsel ve kozmik dönemleri adlandıran birincil isim niteliğindedir.
درجة الثقة Kesin
المصدر Brown-Driver-Briggs, HALOT ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.
التحليل الاشتقاقي
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | يوم | Asıl tekili olan kelimenin çoğulu kuralsız biçimde أيام olarak gelir; aslı kaynaşma ile bu hali almıştır ve hem gündüzü hem hadise vaktini anlatır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice יוֹם (yōm), Süryanice ܝܘܡܐ (yawmā), Akadca ūmu(m) | Bütün ana Sami kollarında aydınlık zaman dilimini, hadise anını ve tarihsel çağı anlatan ortak miras bir isimdir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Eski Mısır dilinde güneş ve gün kavramlarıyla tematik paralellikler taşımakla birlikte doğrudan kökteşlik sınırları belirgin değildir. | Muhtemel |
المصدر Brown-Driver-Briggs ve Lisānü’l-ʿArab.
الجذور الشقيقة (التقاليب)
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| يوم | Anlamlı | Gün ve zaman dilimi | Güneşin doğuşu ile batışı arasındaki aydınlık veya hadisenin vuku bulduğu evre | Hedef köktür, Kur'an'da çokça geçer |
| يمو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ويم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ومي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| ميو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| موي | Anlamlı | Su ve sıvılaşma | Su kelimesinin asıl bünyesini oluşturan kök yapısıdır | Kur'an'da geçmez; hedef kökle ses benzerliği taşır |
الجذور المجاورة والجذر المضاد
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| يوم | Merkez | Sınırları belirli zaman ve evre | İçinde bir hadisenin, aydınlığın veya ilahi tecellinin zuhur ettiği somut merhale | Gündüzden kozmik çağlara kadar uzanan değişken hacimli zaman parçası |
| دهر | Komşu | Mutlak ve kesintisiz zaman | Başlangıcı ve sonu insan idrakini aşan, hadiseleri aşındıran sürekli akış | Hadiselerin tek tek evrelerine değil bütününe bakan zamansal kuşatıcılık |
| حين | Komşu | Belirsiz ve göreli vakit | Az veya çok olabilen, bir işin gerçekleşmesine elverişli süre aralığı | Belirli bir aydınlık döngüsü veya hesaplaşma vurgusu taşımaz |
| وقت | Komşu | Tayin edilmiş sınır | Bir iş için takdir ve tespit edilen kesin başlangıç veya bitiş noktası | Sürenin kendisinden ziyade belirlenmiş termin ve randevu niteliği öne çıkar |
| ساعة | Komşu | Ani ve keskin an | Zamanın kıyamet gibi ansızın kopan, son derece dar ve şiddetli parçası | Kapsayıcı bir süreçten ziyade anlık değişim ve sarsıntıyı ifade eder |
| ليل | Zıt | Karanlık zaman dilimi | Güneş ışığının çekildiği, sükûnet ve örtünmenin hâkim olduğu süre | يوم kökünün fiziksel düzlemdeki ilk anlamı olan aydınlığın tam karşıtıdır |
مقابلات المعنى في لغات أخرى
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | يوم | Gün, evre, çağ | Doğal ışık döngüsünü ve içinde vuku bulan büyük hadiseleri kapsayan zaman | Kesin |
| Latince | dies, aevum | Gün; çağ veya devir | İlk kelime yirmi dört saatlik gün ve gündüzü, ikinci kelime geniş çağları karşılar | Güçlü |
| İngilizce | day, epoch, period | Gün; dönem veya çağ | İlk kelime takvim gününü, diğerleri kriz ve dönüşüm evrelerini karşılar | Kesin |
| Almanca | Tag, Zeitalter | Gün; devir veya çağ | İlk kelime ışıklı günü, ikinci kelime tarihsel evre ve dönemleri anlatır | Kesin |
| Fransızca | jour, époque | Gün; çağ veya dönem | İlk kelime fiziksel zamanı, ikinci kelime karakteristik olaylar devresini karşılar | Kesin |
المصدر Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.
الوجوه والنظائر
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ | Yirmi dört saatlik oruç günleri | Şer'î mükellefiyet ve takvim günleri bağlamında kullanılır (Bakara 2:184). |
| يَوْمِ الدِّينِ | Nihai hesaplaşma ve ceza/mükâfat vakti | Ahiret, diriliş, adalet ve ilahi hâkimiyet bağlamında kullanılır (Fâtiha 1:4). |
| فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ | Kozmik yaratılış safhaları veya çağlar | Evrenin ve yerin yaratılışındaki ilahi derecelenme bağlamında kullanılır (A'râf 7:54). |
| أَيَّامِ اللَّهِ | İlahi ibret, nimet ve helak vakaları | Tarihte geçmiş toplulukların tecrübeleri ve uyarılar bağlamında kullanılır (İbrâhîm 14:5). |
| نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ | Tarihsel iktidar ve medeniyet nöbetleri | Toplumsal yükseliş, çöküş ve güç devirleri bağlamında kullanılır (Âl-i İmrân 3:140). |
| كَأَلْفِ سَنَةٍ | İzafi ilahi zaman aralığı | Dünya zamanı ile ilahi emirlerin iniş ve yükseliş süreleri bağlamında kullanılır (Hac 22:47). |
سياق الكلام والفقه والتفسير والحديث
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve yaratılış teorisi | Altı gün ifadesinin hudûs delili ve kozmik evreler açısından mahiyeti ile Yevmü'l-Kıyâme'nin dehşeti | Zamanın mahluk oluşu ve varoluşun bir hesap ânına doğru ilerlediği fikri |
| Fıkıh | İbadet vakitleri ve muamelat | Oruç, sefer, hayız, bayram günleri ve günlük akitlerde günün fıkhî tanımı | İmsaktan güneşin batışına veya güneşin doğuşundan ertesi güne kadar süren şer'î sınır |
| Tefsir | Mecaz ve lafız tahlili | أيام الله terkibinin nimetler ve cezalar olarak yorumu ile ahiret günlerinin izafi uzunluğu | Tarihsel hafızanın canlı tutulması ve zamanın tecelliler toplamı olarak okunması |
| Hadis | Faziletli vakitler ve fitne devirleri | Cuma gününün üstünlüğü, kıyamet alametleri ve zamanın daralması tartışmaları | İbadet için tahsis edilmiş özel merhale ve ahir zamandaki kriz evreleri |
تحليل النظام الديني والعلمي والسياسي والاقتصادي
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret ve sorumluluk | Hesap ve tecelli evresi | Bilinci nihai muhakemeye odaklama | Varlık sürecinin başıboş olmadığını, her amelin tartılacağı bir son durak bulunduğunu hatırlatır. | Kesin |
| İlmi | Kozmoloji ve jeoloji | Safha, evre ve periyot | Yaratılışı süreçlere ayırarak anlama | Doğanın ve kozmosun bir anda değil basamaklı bir tekamül ve yasalar bütünüyle inşa edildiğini gösterir. | Güçlü |
| Siyasi | Tarih felsefesi ve iktidar | Tedavül ve egemenlik devresi | Gücün tekelleşmesini kırma | Zafer ve hâkimiyetin toplumlar arasında el değiştirdiğini, kriz ve yükseliş nöbetlerini bildirir. | Güçlü |
| İktisadi | Emek ve çalışma döngüsü | Yevmiye ve üretim periyodu | Emeğin zaman birimiyle ölçülmesi | İktisadi faaliyetlerin, taahhütlerin ve geçim planlamasının periyodik bir döngüye bağlanmasını sağlar. | Güçlü |
التماثل في العلوم العددية والإنسانية
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dalga periyodu, faz aralığı ve çevrim | Belirli bir dalga boyunun tamamlanması veya bir sistemin başlangıç durumundan bitiş durumuna kadar geçirdiği kapalı zaman evresidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tarihsel konjonktür, kriz ve dönüşüm çağı | Toplumların yapısını derinden sarsan, köklü kurumsal ve zihinsel değişimlerin yaşandığı kırılma dönemidir. | Güçlü |
التضييق الخاطئ وخطر الخطأ
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca 24 saatlik Güneş-Dünya takvim gününe veya salt bürokratik mesai gününe indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kozmik yaratılış evrelerini, ilahi azap veya zafer devirlerini, toplumsal nöbet değişimlerini ve ahiret aleminin sınırsız aşamalarını kuşatan geniş zaman çerçevesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Evrenin altı günde yaratılışını 144 saat sanarak tabiat bilimleriyle mesnetsiz çatışmalara girmek ve ahiret günlerini dünyevi takvim mantığıyla daraltmak. |
خلاصة موجَّهة لفهم القرآن
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın zaman tasavvurunu, varoluş gayesini, tarihin döngüsel mantığını ve insanın varacağı nihai adalet merhalesini tek bir anahtar kavram altında toplaması bakımından belirleyicidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmik yaratılış ayetlerinde, peygamber kıssalarındaki kavimlerin yıkılış sahnelerinde, toplumsal nöbet değişimini anlatan tarih ayetlerinde ve eskatolojik hesap sahnelerinde tayin edicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zamanı içi boş, homojen ve amaçsız bir akış sayan dehrî anlayışı yıkar; her dönemin bir tecelli, her devrin bir imtihan ve bütün sürecin tek bir hesaba bağlı olduğunu ortaya koyar. |
التركيب النهائي والنموذج الرياضي
- Somut anlamGüneşin doğuşu ile batışı arasındaki aydınlık süre ve içinde önemli bir hadisenin tamamlandığı zamansal dilim.
- Soyut anlamİlahi kudretin, adalet tecellilerinin, kozmik yaratılış safhalarının ve tarihsel nöbetlerin gerçekleştiği sınırlandırılmış ontolojik merhale.
- Sistematik karşılıkZamansal akışı başıboşluktan kurtaran, hadiseleri periyotlara bağlayan ve varlığı mutlak bir hesap gününe sevk eden çevrimsel çerçeve.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , sınırları belirlenmiş günü veya zaman evresini temsil eder. kapalı aralığı, sürecin başlangıç ve bitiş noktalarını gösterir. simgesi, bu zaman aralığı içinde vuku bulan hadiseler ve tecelliler uzayıdır. ifadesi zaman diliminin toplam ontolojik veya tarihsel yükünü; ise zaman boyunca akan ilahi tecelli, ameli fiil veya kozmik oluş fonksiyonunu simgeler. Formül, gün kavramının içi boş bir süreden ibaret olmadığını, belirlenmiş iki sınır arasında somut tecellilerin birikimiyle oluşan bir hacim ifade ettiğini gösterir.