أرض

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-ر-ض18 sîga, 337 mücavir kök, 440 ayet, 80 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلقفطرأَرْضَهُمْأرضسموأَرْضِأَرْضٍفسدملكأَرْضِكُمْسيرألهسدسالْأَرْضِ

KökSîga 18Ayet 440Sure 80Mücavir 337

▶ Ağı aç (3B)

أرض

أ - ر - ض

KÖK
  • 461 geçiş
  • 440 ayet
  • 18 sîga
  • 13 sözlük

Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءرض · ارض

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.779 harf
باب الضاد والراء و و ا ي ء معهما ض و ر، ض ي ر، و ض ر، ر و ض، و ر ض، أ ر ض، ض ر و، ر ض و مستعملات ضور: التَضَوّرُ: صياحٌ وتَلَوٍّ عند وَجَع من ضَرْبٍ. والثَّعلَبُ يَتضوَّرُ في صِياحه وضور حيّ من عنزة. ضير: الضَّيْرُ المَضَرَّةُ، ولا ضَيْرَ أي لا حَرَجَ ولا مَضَرَّةَ. وضر: الوَضَرُ: وَسَخُ الدَّسَمِ واللَّبَنِ، وغُسالةُ السِّقاءِ والقَصْعةِ ونحوِها، وأنشد: إِنْ تَرْحَضوها تَزِدْ أعْراضُكُم
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.297 harf
لأرْضُ مؤنثة، وهي اسم جنس. والجمع أَرْضاتٌ وأَرَضونَ. وقد تجمع على أُروضٍ. والأَراضي أيضاً على غير قياس. وكلُّ ما سفل فهو أرض وأرض أَريضَةٌ، أي زكيةٌ، بيّنة الأَراضَة وقد أَرُضَتْ بالضم، أي زَكَتْ. قال أبو عمرو: نزلنا أَرْضاً أَريضَةً، أي مُعجِبةً للعين. ويقالك لا أَرْضَ لك، كما يقال: لا أُمَّ لك. والأَرْضُ: أسفلُ قوائِم الدابة: قال حُمَيْدٌ يصف فرساً: ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيطارُ والأرض:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.964 harf
ض ر ( و ا ي ء ) ضرا ، ضري ، وضر ، رضي ، روض ، ريض ، أرض ، ورض ، ضور ، ضير . ضرا : الأصمعيّ : ضَرّا العِرْقُ يَضْرُو ضَرْواً : إذا اهتزّ ونَفَرَ بالدّم . وقال العجَّاج : مِمّا ضَرَا العِرْقُ به الضَّرِيُّ ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَرَى يَضرِي : إذا سال وجَرَى . قال : ونَهَى عليّ رضي الله عنه عن الشُّرب في الإناء الضّارِي . قال : ومعناه : السائل ، لأنه يُنقص الشُرْب . قال : وضَرِيَ النَّبيذُ يضرى :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR19.246 harf
(باب الهمزة والراء وما معهما في الثلاثي) (أرز) الهمزة والراء والزاء أصل واحد لا يُخْلف قياسُه بتّةً، وهو التجمّع والتّضامّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ الإسلام ليَأْرِزُ إلى المدينة كما تَأْرِزُ الحيّة إلى جُحرها". ويقولون: أرَزَ فلانٌ، إذا تَقَبَّض من بُخْله. وكان بعضهم([1]) يقول: "إنّ فلاناً إذا سئل أَرَزَ، وإذا دُعِي انتَهَزَ". ورجلٌ أَرُوزٌ إذا لم ينبسط للمعروف. قال شاعر([2]):
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR840 harf
- الأرض: الجرم المقابل للسماء، وجمعه أرضون، ولا تجيء مجموعة في القرآن (انظر: المجمل 1/92)، ويعبر بها عن أسفل الشيء، كما يعبر بالسماء عن أعلاه. قال الشاعر في صفة فرس: *وأحمر كالديباج أما سماؤه ** فريا، وأما أرضه فمحول* (البيت لطفيل الغنوي، وهو في ملحقات شعره ص 62؛ وشمس العلوم 1/72. وعجزه في المجمل 1/92) وقوله تعالى: ﴿اعلموا أن الله يحيي الأرض بعد موتها﴾ [الحديد/17] عبارة عن كل تكوين بعد إفساد وعود
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR524 harf
أ ر ض هو آمن من الأرض وأشد من الأرض‏.‏ وتأرض فلان‏:‏ لزم الأرض فلم يبرح‏.‏ وتقول‏:‏ فلان إن رأى مطمعـاً تعـرض وإن أصاب مطعماً تأرض وأتانا ابن أرض أي غريباً‏.‏ ونزلنا بعروض عريضه وأرض أريضه‏.‏ وهو أريض للخير‏:‏ خليق له‏.‏ قال حميد الأرقط‏:‏ منا حماة المأزق العضوض كـل أريـب للعلـى أريض وهو أفسد من الأرضة وخشبة مأروضة وقد أرضت أرضاً ‏"‏ دابة الأرض تأكل منسأته ‏"‏‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ فـرس بعيد
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR8.278 harf
الأَرْض: التي عليها الناس، أُنثى وهي اسم جنس، وكان حق الواحدة منها أَن يقال أَرْضة ولكنهم لم يقولوا. وفي التنزيل: وإِلى الأَرْض كيف سُطِحَت؛ قال ابن سيده: فأَما قول عمرو بن جُوَين الطائي أَنشده ابن سيبويه:فلا مُزْنةٌ وَدَقَتْ وَدْقَها، ولا أَرْضَ أَبْقَلَ إِبْقالَها فإِنه ذهب بالأَرض إِلى الموضع والمكان كقوله تعالى: فلما رأَى الشَّمْسَ بازِغةً قال هذا رَبِّي؛ أَي هذا الشَّخْصُ وهذا المَرْئِيُّ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR616 harf
* أ ر ض * * الأَرْضُ * مؤنثة وهي اسم جنس وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة ولكنهم لم يقولوا والجمع * أرَضَاتٌ * بفتح الراء و * أرَضُون * بفتحها أيضا وربما سكنت وقد تجمع على * أُرُوضٍ * و * آراضٍ * كأهل وآهال و * الأَرَاضِي * أيضا على غير قياس كأنهم جمعوا آرضا وكل ما سفل فهو أرض و * أَرْضٌ أريضَةٌ * أي زكية بينة * الأرَاضةِ * وقال أبو عمرو * الأرْضُ الأرِيضةُ * المعجبة للعين و * الأَرضُ * أيضا
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR9.689 harf
الأرض ، التي عليها الناس، مؤنثة ن قال الله تعالى وإلى الأرض كيف سطحت اسم جنس ، قاله الجوهري، أو جمع بلا واحد، ولم يسمع أرضة ، وعبارة الصحاح: وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة، ولكنهم لم يقولوا. ج: أرضات ، هكذا بسكون الراء في سائر النسخ، وهو مضبوط في الصحاح بفتحها قال: لأنهم يجمعون المؤنث الذي ليس فيه هاء التأنيث بالألف والتاء، كقولهم: عرسات، قال: قد يجمع على أروض ، ونقله أبو حنيفة عن
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.995 harf
Madde başı: ارضأَرُضَتِ الأَرْضُ 1 أَرُضَتِ الأَرْضُ ذ , (S, K, [in two copies of the S أُرِضَت, but this is evidently a mistake,]) with damm, (S,) like كَرُمَت, (K,) inf. n. أَرَاضَةٌ, (S, M, K,) The land became thriving, or productive; (S, K;) as also ↓ استأرضت; (TA;) it became pleasing to the eye, and disposed by nature to yield good produce; (K, TA;) it became fruitful, and in good condition; (M;) it
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR906 harf
Madde başı: ءرضأَرَضَ أَرَضَ U ( n. ac. أَرَاْضَة 22t ), a. Was productive. أَرِضَ أَرِضَ A ( n. ac. أَرَض 4 ), a. Was blistered, ulcerated. أَرَّضَ أَرَّضَ II , a. Cropped, depastured ( herbage ). اِسْتَأْرَضَ اِسْتَأْرَضَ X , a. Was blistered, ulcerated. أَرْض أَرْض 1 , ( pl. أَرَاْض 22 , أُرُوْض 27 , آرَاْض 38 , أَرَاضِي a. Earth, ground, land. b. [ art. ], The world, the earth. أَرْضِيّ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok111.965 harf
Madde başı: ءرضءرض أَرِضَ - يَأْرَضُ أَرِضَ - يَأْرَضُ (أَرُضَ - يَأْرُضُ ) - أرْض أرِضَ - يَأْرَضُ + المكان: يخصب ويكثر خيره ويصير صالحاً للسكن والإقامة أرْض: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أرِضَ - يَأْرَضُ" : وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الخصب كثير الخير الصالح للسكن والإقامة: وهو اصطلاحاً " جنس الأرض الصالحة للسكن: استعمل لفظ " أرض " في القرآن الكريم
Tamamını oku

Sîgalar(18)

Mücavir kökler337 mücavir (758 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. سمو

    222 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır

  2. فسد

    31 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…

  3. خلق

    64 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir

  4. أله

    215 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  5. شيأ

    74 ortak ayet · Şey

  6. موه

    23 ortak ayet · Su

  7. سير

    15 ortak ayet · Gezerler

  8. قدر

    31 ortak ayet · Kıdr kazandır

  9. ملك

    39 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder

  10. نبت

    12 ortak ayet · Bitki

  11. فطر

    10 ortak ayet · Fıtr ; “Futr” mantar demektir

  12. سدس

    8 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır

Geçtiği ayetler(440)

Bu kök 440 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.

Sîga sayfası: الْأَرْضِ
  1. وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ

    YerKendilerine: yeryüzünde bozgun çıkarmayın, denildiğinde, biz ancak ıslah edicileriz, derler.

  2. الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ

    YerAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.

  3. هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

    YerYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.

  4. وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ …

    YerHani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.

  5. فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

    YerNihayet şeytan onları cennetten kaydırdı. Onları bulundukları yerden çıkardı. Biz de: Kiminiz kiminize düşman olarak inin. Yeryüzünde sizin için bir zamana kadar yerleşim ve faydalanma vardır, dedik.

  6. … كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

    YerHani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.

  7. يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

    YerEy insanlar; yeryüzünde bulunan helal ve temiz şeylerden yeyin. Şeytanın adımlarına uymayın. Şüphesiz ki o, sizin için apaçık bir düşmandır.

  8. وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ

    YerVe o, yanından ayrılınca yeryüzünde fesad çıkarmaya, harsı ve nesli yok etmeye çalışır. Allah fesadı sevmez.

  9. … وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ …

    YerAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

  10. … مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا …

    YerEy iman edenler; kazandıklarınızın iyilerden ve size yerden çıkardıklarımızdan infak edin. Kendiniz göz yummadan alıcısı olmadığınız bayağı şeyleri vermeye yeltenmeyin. Ve bilin ki; Allah, Gani’dir, Hamid’dir.

Sîga sayfası: وَالْأَرْضِ
Sîga sayfası: وَالْأَرْضَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأرض
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerبلد, ترب, صعد
Zıt Kökسمو
Çekirdek Özet 1Bir şeyin alt tabanı, aşağıda duran kaidesi, ayakların bastığı alçak ve yayvan zemin
Çekirdek Özet 2Gök ile karşıtlık içinde insanın biyolojik ve ahlaki eylemine zemin olan yaşama alanı
Çekirdek Özet 3Üzerinde ilahi nizamın, mülkiyetin, imarın ve fesadın sınandığı nesnel ve maddi ortam
Kritik Hata RiskiKökün sadece modern anlamda coğrafi bir gezegen (küre) olarak daraltılıp, sema ile kurulan metafizik, ahlaki ve ontolojik çift kutuplu zemin niteliğinin gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أرBir yere yerleşme, taban bulma, kök salma ve hareketi alt noktada sabitleme imgesi; nitekim أرب kökünde uzvun bedene sağlamca oturması ve maharet, أرك kökünde ağacın toprağa kök salıp kalıcılaşması ve sedire yerleşme, أرم kökünde ise sınır taşı dikerek yeri sabitleme anlamları bu tabanlaşma nüvesinden neşet eder.ضYayılma, sert zemine sürtünme ve ezilme dinamiği katan harfin eklenmesiyle çekirdek anlam, ayakların bastığı, üzerine yayılınan ve çiğnenen en alt taşıyıcı yaygı ve maddi taban manasına daralmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أöküz başı; güç, öncülük, başlangıçTaşıyıcı ve ilk itici kuvvet; maddesel varlığın üzerinde yükseldiği temel güç ve dayanak noktasını işaret eder.
رinsan başı; baş, ilk, üstBir bütünü oluşturan ana gövde, yüzey boyutu veya ana taşıyıcı doğrultuyu temsil eder.
ضolta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge)Yüzeye yapışma, yayılma, bastırma ve aşağıya doğru çekip sabitleme direncini ifade eder.
أرضMaddi gücün aşağıya doğru yayılarak üzerinde canlıları tuttuğu, ayak basılan ve her şeyi taşıyan yatay taban düzlemi.İlk dayanak gücünün (أ) ana gövdeyle (ر) birleşip yüzeyde yayılması ve basılan zemin olarak altta sabitlenmesi (ض) hareketini kurar.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir varlığın en alt kısmı, ayakların bastığı taban, at ve bineklerin tırnakları ve ayakları. Nitekim bir canlının veya atın üst kısmına sema, tırnaklarına ve yere basan alt kısımlarına arz denilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıTufeyl el-Ganevî bir atı tasvir ederken atın üst bedenini sema, tırnaklarını ve ayaklarını arz olarak isimlendirmiştir: وأحمر كالديباج أما سماؤه / فريا وأما أرضه فمحول
Erken Arapça kullanımBir şeyin altını mesken tutan veya tahtayı içten yiyen dâbbetü'l-arz böceğine (ağaç kurdu) nispetle tahtanın kurtlanıp içinin boşalmasına أرضت الخشبة فهي مأروضة denilmesi ve soğuk algınlığından yere yığılıp titreyen hastaya مأروض denilmesi erken bedevi dilinde mevcuttur.

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça أرض kelimesi, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda en yaygın ve kararlı biçimde korunan arkaik ana tabaka adlarından biridir. Doğu Sami grubunda Akadca erṣetu (toprak zemin, yeryüzü, ölüler diyarı), Kuzeybatı Sami grubunda İbranice ereṣ (אֶרֶץ: toprak, yer, ülke), Fenikece ʾrṣ (yeryüzü, arazi), Aramice ve Süryanice ʾarʿā (ܐܪܥܐ: yeryüzü, zemin; fonetik ses denkliklerinde Proto-Semitik *ṣ/ḍ sesinin Aramicede ayın harfine dönüşmesi kaidesine uygun olarak) biçimleriyle belgelenir. Güney Sami grubunda Ge'ez dilinde ʾard (yeryüzü) kelimesi aynı köke dayanır. Kelimenin kök anlamında göğe nispetle altta kalan, üzerine basılan, yayılan ve insan hayatının maddi imkânını barındıran ortak bir semantik çekirdek mevcuttur. Arapçada kök, hem bu genel yeryüzü adını korumuş hem de atın ayağı, verimli yumuşak toprak (أريضة) ve tahtayı alttan kemiren canlı (أرضة) gibi somut fiziksel türevlerle anlam alanını genişletmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir nesnenin altı, atın ayağı ve tırnağı; buradan türeyerek yayvan zemin, verimli toprak ve yeryüzü.Kökün fiil türevleri sonradan türemiş olup isim kökenli taban/zemin imgesinden hareketle alçalma, yerleşme ve yere yapışma yönünde semantikleşmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAkadca erṣetu, İbranice ereṣ, Süryanice ʾarʿā, Ge'ez ʾard.Proto-Sami ortak mirasındaki *ʾarṣ́- biçiminden düzenli ses denklikleriyle tevarüs etmiştir; kökensel süreklilik tamdır.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiBerberice ve bazı Kuşitik alt katmanlarında benzer taban/toprak fonemleri öne sürülmüştür.Sami dışı Afro-Asyatik ilişkiler karşılaştırmalı dilbilimde tartışılmakla birlikte somut ortak biçimler spekülatif kalabilmektedir.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أرضAnlamlıYer, alt taban, zeminAyak basılan, altta kalan, yayılan ve üzerinde yaşanılan maddi mekan; hedef kök.Kur'an'da 461 kez geçer.
أضرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök birimi kaydedilmemiştir.Kur'an'da geçmez.
رأضKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıBu harf sırasıyla işlenmiş bir kök yapısı bulunmamaktadır; mühmeldir.Kur'an'da geçmez.
رضأKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıHemzeli kök sistematiğinde bu tertip terkedilmiştir; mühmel kabul edilir.Kur'an'da geçmez.
ضأرAnlamlıEmzirme, süt anne edinmeDişi devenin başkasının yavrusunu emzirmesi veya boyun eğdirilip kabullendirilmesi manasında ضأر ve ظأر ilişkisiyle anılır.Kur'an'da geçmez; kalb ve bedel ihtimali taşır.
ضرأAnlamlıGizlenme, alçalma, pusuya yatmaAvcının yere yapışarak avını gözetlemesi veya canlının toprağa sinmesi manasında الضراء zemininde kullanılır.Kur'an'da geçmez; zeminle temas kurma yönüyle أرض köküne semantik olarak teğettir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أرضMerkezYeryüzü, alt zemin, mekanGök ile simetrik olan, her şeyi taşıyan taban ve evrensel varlık alanı.Üzerinde beşerî tarihin aktığı bütünüyle alt mekân.
بلدKomşuİdari ve sınırlı coğrafi yurt, kentأرض sınırsız ve külli zemin iken بلد sınırları belirli, iskân edilmiş yerleşim yeridir.Kur'an'da güvenli belde, şehir ve belirli toprak parçası için kullanılır.
تربKomşuToprak maddesi, toz, ufalanmış yer maddesiأرض mekanın ve tabanın kendisi iken ترب o mekanın yüzeyindeki ufalanabilir fiziksel maddedir.İnsanın yaratılış hammaddesi ve mezar toprağı bağlamında öne çıkar.
صعدKomşuYeryüzünün üst tabakası, toprak yüzeyiأرض kökünün derinliği ve bütünlüğüne karşılık صعد sadece ayak basılan en üst kuru yüzeyi ifade eder.Teyemmüm ve yer kabuğunun açık yüzeyi bağlamında ayrışır.
سموZıtYükseklik, gök, yukarı alemأرض altta serilen, ağırlığı taşıyan taban iken سمو yukarıda yükselen, kuşatan tavan ve ulviyettir.Kur'an'da ontolojik ve kozmik karşıtlığın en belirgin çiftidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأرضAlt taban, yeryüzü, memleketGök karşıtı fiziksel alem, basılan toprak zemin ve belirli bir yurt parçasını kuşatır.Kesin
Latinceterra, humus, tellusToprak, yeryüzü, zeminTerra genel arazi ve yeryüzünü, humus basılan toprağı, tellus ise üzerinde yaşanılan yerküreyi karşılar; ancak Arapçadaki sema-arz zıt kutupluluğunun ahlaki tonunu tek başına vermez.Güçlü
İngilizceearth, land, groundYeryüzü, kara parçası, zeminEarth kozmik küreyi, land mülk edinilen veya coğrafi karayı, ground ise doğrudan ayak basılan alt tabanı karşılar.Kesin
AlmancaErde, Land, BodenYer, toprak, zeminErde gezegeni ve toprağı, Land coğrafi bölgeyi, Boden ise doğrudan nesnelerin alt kaidesini ve zeminini ifade eder.Kesin
Fransızcaterre, sol, contréeYeryüzü, yer tabanı, diyarTerre maddi yeryüzünü ve toprağı, sol ayak basılan sathı, contrée ise geniş bölgeyi karşılar.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أرض (kozmik ikili)Sema ile birlikte yaratılan evrenin alt tabakası ve maddi boyutuKozmolojik yaratılış ve tevhid delilleri; semavat ve arzın yaratılışı (Bakara 2:22, Furkân 25:59).
أرض (beşeri zemin)İnsanın halife kılındığı, imar ve fesat çıkardığı eylem alanıTarihsel ve ahlaki sorumluluk bağlamları; yeryüzünde fesat çıkarma veya gezme uyarıları (Bakara 2:30, Rûm 30:41).
أرض (belirli yurt/bölge)Belirli bir kavmin yaşadığı coğrafi vatan, ülke veya mukaddes mekanHz. Musa ve İsrailoğulları kıssası ile Mısır veya Kenan diyarı bağlamı (A'râf 7:137, Mâide 5:21).
أرض (ahiret mekanı)Kıyamet günü dönüştürülecek yeni varlık tabanı veya cennet yurduKozmik dönüşüm ve salihlerin varis kılınacağı nihai yurt (İbrâhîm 14:48, Zümer 39:74).
أرض (biyolojik toprak)Yağmurla dirilen, bitkileri çıkaran üretken zeminYeniden dirilişin tabiat üzerinden örneklendirilmesi (Fâtır 35:9, Fussilet 41:39).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHudûs delili ve hilkatArzın göklerle birlikte sonradan yaratılmış olması, yaratılış sırası ve arzın bir nizam üzere yayılması.Maddi alemin değişkenliği, başlangıçlı oluşu ve mutlak kudretin tasarrufu altındaki alçak tabaka.
FıkıhMülkiyet, ihya, haraç ve öşürArz-ı mevâtın (ölü arazinin) imarı, mülkiyetin sınırları, ganimet arazilerinin statüsü ve teyemmüm hükümleri.Hukuki hakların, tasarrufların, vergilerin ve ziraatin üzerine bağlandığı nesnel gayrimenkul alanı.
TefsirSemavat-arz dikotomisiArzın tekil zikredilmesine karşılık semanın çoğul gelmesi ve yedi arzın keyfiyeti tefsirlerde irdelenmiştir.İnsanoğlunun cismani varlığının beşiği, imtihan sahnesi ve ilahi ayetlerin seyredildiği mekan.
HadisMülkiyet gasbı ve tevazuHaksız yere bir karış arza el koyanın yedi kat yerden boynuna geçirilmesi ve yeryüzünün mescid kılınması.Hukuki hakkın dokunulmazlığı, ibadetin mekânsal sınırsızlığı ve kibre karşı toprağa yöneliş.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve mead zeminiİmtihan platformuİnsanın cismani bedenle ahlaki tercihlerini sergilediği sahne olmakArz, insanın gökten inen vahiyle buluşup sorumlu kılındığı ve sonunda yeniden dirilmek üzere bağrına döneceği ilahi emanet alanıdır.Kesin
İlmiFiziksel ve jeolojik tabanMadde ve hayat ortamıBiyolojik çeşitliliğe, suya ve madenlere yataklık etmekGökten inen suyun tutulduğu, bitkilerin beslendiği ve fizik yasalarının doğrudan gözlemlendiği deneysel tabandır.Kesin
SiyasiEgemenlik ve hilafet coğrafyasıHükümranlık ve adalet alanıOtoritenin, barışın veya fesadın yayılacağı somut saha olmakKur'an'da iktidar arzda yerleşik kılınmakla (temkin) tanımlanır; siyaset bu zeminde fesadı önleyip adaleti kurma kavgasıdır.Kesin
İktisadiTemel üretim faktörüTabii kaynak ve araziTarım, maden, yerleşim ve servet üretimine kaynaklık etmekİktisadi değerin ilk fiziksel kaynağıdır; ihya edilmesi, atıl bırakılmaması ve tekelleştirilmemesi emredilen ortak mülkiyet tabanıdır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTaban düzlemi, referans koordinat sistemi (Ground state / Basis plane)Fizik ve matematikte bir sistemin potansiyel enerjisinin sıfır veya en düşük kabul edildiği temel seviye (ground state) ya da hareketin üzerine tanımlandığı referans taban düzlemi, أرض kökünün alt taşıyıcı kaide niteliğiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik sergiler.Güçlü
Beşeri bilimlerToplumsal altyapı, maddi yaşam zemini (Substructure / Territorial base)Sosyoloji ve hukukta üstyapı kurumlarının, normların ve kültürel formların üzerinde yükseldiği maddi ilişkiler bütünü, coğrafi aidiyet ve mülkiyet alanı, arzın tüm eylemleri taşıyan alt zemin fonksiyonuyla örtüşür.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiأرض lafzının yalnızca çağdaş astronomideki gezegen (üçüncü gezegen küresi) olarak anlaşılması veya tamamen nötr bir toprak kütlesi sayılarak Kur'an'daki ahlaki ve ontolojik anlamının silinmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKök; hem kozmik bir kutup (sema karşısındaki bütün alt alem), hem üzerinde hayatın fışkırdığı canlı biyolojik beşik, hem de insanın adalet veya zulümle doldurduğu tarihsel-toplumsal bir eylem zeminidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerde geçen fesat, imar, varis kılınma ve temkin kavramları coğrafi bir gezegen tespitine indirgenir; insanın zeminle olan ahlaki ve emanet eksenli bağı koparak ayetler salt fiziki tasvir gibi okunur.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an ontolojisinin iki temel kutbundan biridir. Varlık tasavvuru semavat ve arz dengesi üzerine kuruludur. İnsanın başlangıcı, imtihanı, rızkı, vefatı ve yeniden dirilişi bu kökle doğrudan irtibatlıdır.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kozmolojik delil ayetlerinde (yaratılış ve nizam), hilafet ve emanet ayetlerinde (yeryüzünde halife kılınma), sosyo-politik mücadele kıssalarında (Firavun'un arzda büyüklük taslaması) ve ahiret tasvirlerinde.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Yeryüzünün başıboş, ilahi tasarruftan uzak veya sadece tüketilecek bir kaynak olduğu zannını yıkar; arzın ilahi mülk olduğunu, insana emaneten verildiğini ve emanete hıyanetin fesat doğuracağını bildirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir gövdenin ayaklarının bastığı en alt yüzey, taşınan şeyin dayandığı yatay taban, bineklerin tırnakları ve üzerine basılan zemin.
  • Soyut anlamİlahi hükmün, fıtrat kanunlarının, ahlaki tercihlerin ve biyolojik hayatın üzerinde gerçekleştiği alttaki potansiyel ve eylemsel alan.
  • Sistematik karşılıkGöğün kuşatıcı ve yönlendirici ilkelerine karşılık, bu ilkelerin somutlaştığı, test edildiği, mülkiyet ve adaletin icra sahası olan maddesel temel.
  • LaTeX modeliA=∑i=1nBi⊂Ωo¨yle kiA∩S=∅,A∪S=U
  • LaTeX açıklamasıFormülde U evrensel maddi-manevi varlık bütününü, S üstte yer alan ve kuşatan sema boyutunu, A ise ona karşıt ve tamamlayıcı olan alt tabanı (أرض) simgeler. A ve S kümeleri ayrık (A∩S=∅) fakat birbirini tamamlayan (A∪S=U) iki temel kutuptur. Bi bileşenleri, arzın üzerinde barındırdığı biyolojik, coğrafi ve toplumsal zemin katmanlarını gösterir; bu katmanların tamamı yeryüzünün eylem alanı olan Ω uzayı içinde tanımlıdır. Model, kökün hem kozmolojik bir kutup hem de alt yaşam zemini olma vasfını sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا