أرض
أ - ر - ض
KÖK- 461 geçiş
- 440 ayet
- 18 sîga
- 13 sözlük
Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءرض · ارض
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.779 harfباب الضاد والراء و و ا ي ء معهما
ض و ر، ض ي ر، و ض ر، ر و ض، و ر ض، أ ر ض، ض ر و، ر ض و مستعملات
ضور:
التَضَوّرُ: صياحٌ وتَلَوٍّ عند وَجَع من ضَرْبٍ.
والثَّعلَبُ يَتضوَّرُ في صِياحه وضور حيّ من عنزة.
ضير:
الضَّيْرُ المَضَرَّةُ، ولا ضَيْرَ أي لا حَرَجَ ولا مَضَرَّةَ.
وضر:
الوَضَرُ: وَسَخُ الدَّسَمِ واللَّبَنِ، وغُسالةُ السِّقاءِ والقَصْعةِ ونحوِها، وأنشد:
إِنْ تَرْحَضوها تَزِدْ أعْراضُكُم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.297 harfلأرْضُ مؤنثة، وهي اسم جنس. والجمع أَرْضاتٌ وأَرَضونَ. وقد تجمع على أُروضٍ. والأَراضي أيضاً على غير قياس. وكلُّ ما سفل فهو أرض وأرض أَريضَةٌ، أي زكيةٌ، بيّنة الأَراضَة وقد أَرُضَتْ بالضم، أي زَكَتْ. قال أبو عمرو: نزلنا أَرْضاً أَريضَةً، أي مُعجِبةً للعين. ويقالك لا أَرْضَ لك، كما يقال: لا أُمَّ لك. والأَرْضُ: أسفلُ قوائِم الدابة: قال حُمَيْدٌ يصف فرساً: ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيطارُ والأرض:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.964 harfض ر ( و ا ي ء )
ضرا ، ضري ، وضر ، رضي ، روض ، ريض ، أرض ، ورض ، ضور ، ضير .
ضرا : الأصمعيّ : ضَرّا العِرْقُ يَضْرُو ضَرْواً : إذا اهتزّ ونَفَرَ بالدّم .
وقال العجَّاج :
مِمّا ضَرَا العِرْقُ به الضَّرِيُّ
ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَرَى يَضرِي : إذا سال وجَرَى .
قال : ونَهَى عليّ رضي الله عنه عن الشُّرب في الإناء الضّارِي . قال : ومعناه : السائل ، لأنه يُنقص الشُرْب . قال : وضَرِيَ النَّبيذُ يضرى :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.246 harf(باب الهمزة والراء وما معهما في الثلاثي)
(أرز) الهمزة والراء والزاء أصل واحد لا يُخْلف قياسُه بتّةً، وهو التجمّع والتّضامّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ الإسلام ليَأْرِزُ إلى المدينة كما تَأْرِزُ الحيّة إلى جُحرها". ويقولون: أرَزَ فلانٌ، إذا تَقَبَّض من بُخْله. وكان بعضهم([1]) يقول: "إنّ فلاناً إذا سئل أَرَزَ، وإذا دُعِي انتَهَزَ". ورجلٌ أَرُوزٌ إذا لم ينبسط للمعروف. قال شاعر([2]):
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR840 harf- الأرض: الجرم المقابل للسماء، وجمعه أرضون، ولا تجيء مجموعة في القرآن (انظر: المجمل 1/92)، ويعبر بها عن أسفل الشيء، كما يعبر بالسماء عن أعلاه. قال الشاعر في صفة فرس:
*وأحمر كالديباج أما سماؤه ** فريا، وأما أرضه فمحول*
(البيت لطفيل الغنوي، وهو في ملحقات شعره ص 62؛ وشمس العلوم 1/72. وعجزه في المجمل 1/92)
وقوله تعالى: ﴿اعلموا أن الله يحيي الأرض بعد موتها﴾ [الحديد/17] عبارة عن كل تكوين بعد إفساد وعود
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR524 harfأ ر ض
هو آمن من الأرض وأشد من الأرض.
وتأرض فلان: لزم الأرض فلم يبرح.
وتقول: فلان إن رأى مطمعـاً تعـرض وإن أصاب مطعماً تأرض وأتانا ابن أرض أي غريباً.
ونزلنا بعروض عريضه وأرض أريضه.
وهو أريض للخير: خليق له.
قال حميد الأرقط: منا حماة المأزق العضوض كـل أريـب للعلـى أريض وهو أفسد من الأرضة وخشبة مأروضة وقد أرضت أرضاً " دابة الأرض تأكل منسأته ".
ومـن المجـاز: فـرس بعيد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.278 harfالأَرْض: التي عليها الناس، أُنثى وهي اسم جنس، وكان حق الواحدة منها أَن يقال أَرْضة ولكنهم لم يقولوا. وفي التنزيل: وإِلى الأَرْض كيف سُطِحَت؛ قال ابن سيده: فأَما قول عمرو بن جُوَين الطائي أَنشده ابن سيبويه:فلا مُزْنةٌ وَدَقَتْ وَدْقَها،
ولا أَرْضَ أَبْقَلَ إِبْقالَها
فإِنه ذهب بالأَرض إِلى الموضع والمكان كقوله تعالى: فلما رأَى الشَّمْسَ بازِغةً قال هذا رَبِّي؛ أَي هذا الشَّخْصُ وهذا المَرْئِيُّ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR616 harf* أ ر ض * * الأَرْضُ * مؤنثة وهي اسم جنس وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة ولكنهم لم يقولوا والجمع * أرَضَاتٌ * بفتح الراء و * أرَضُون * بفتحها أيضا وربما سكنت وقد تجمع على * أُرُوضٍ * و * آراضٍ * كأهل وآهال و * الأَرَاضِي * أيضا على غير قياس كأنهم جمعوا آرضا وكل ما سفل فهو أرض و * أَرْضٌ أريضَةٌ * أي زكية بينة * الأرَاضةِ * وقال أبو عمرو * الأرْضُ الأرِيضةُ * المعجبة للعين و * الأَرضُ * أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.689 harfالأرض ، التي عليها الناس، مؤنثة ن قال الله تعالى وإلى الأرض كيف سطحت اسم جنس ، قاله الجوهري، أو جمع بلا واحد، ولم يسمع أرضة ، وعبارة الصحاح: وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة، ولكنهم لم يقولوا. ج: أرضات ، هكذا بسكون الراء في سائر النسخ، وهو مضبوط في الصحاح بفتحها قال: لأنهم يجمعون المؤنث الذي ليس فيه هاء التأنيث بالألف والتاء، كقولهم: عرسات، قال: قد يجمع على أروض ، ونقله أبو حنيفة عن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.995 harfMadde başı: ارضأَرُضَتِ الأَرْضُ
1 أَرُضَتِ الأَرْضُ ذ , (S, K, [in two copies of the S أُرِضَت, but this is evidently a mistake,]) with damm, (S,) like كَرُمَت, (K,) inf. n. أَرَاضَةٌ, (S, M, K,) The land became thriving, or productive; (S, K;) as also ↓ استأرضت; (TA;) it became pleasing to the eye, and disposed by nature to yield good produce; (K, TA;) it became fruitful, and in good condition; (M;) it
أَرُضَتِ الأَرْضُ 1 أَرُضَتِ الأَرْضُ ذ , (S, K, [in two copies of the S أُرِضَت, but this is evidently a mistake,]) with damm, (S,) like كَرُمَت, (K,) inf. n. أَرَاضَةٌ, (S, M, K,) The land became thriving, or productive; (S, K;) as also ↓ استأرضت; (TA;) it became pleasing to the eye, and disposed by nature to yield good produce; (K, TA;) it became fruitful, and in good condition; (M;) it collected moisture, and became luxuriant with herbage; it became soft to tread upon, pleasant to sit upon, productive, and good in its herbage or vegetation: (AHn:) and أَرَضَتِ الأَرْضُ, (K,) aor. اَرُضَ , (TA,) the land became abundant in herbage, or pasture. (K.) ― -b2- أَرُضَ, inf. n. أَرَاضَةٌ, is also said of a man, meaning (assumed tropical:) He was, or became, lowly, or submissive, and naturally disposed to good, or to do good. (L, TA,) -A2- أَرَضَ الأَرْضَ He found the land to be abundant in herbage, or pasture. (K.) -A3- أُرِضَتِ الخَشَبَةُ, (S, A, Msb, TA,) in the pass. form, (Msb,) like عُنِى, (TA,) aor. تُؤْرَضُ, (S, TA,) inf. n. أَرْضٌ, (S, A, TA,) with sukoon [to the ر]; (S, TA;) and some add أَرِضَت, aor. تَأْرَضُ, inf. n. as above; (TA; [and so in a copy of the S in the place of what here precedes;]) The piece of wood was, or became, eaten by the أَرَضَة, q. v. (S, A, Msb, TA.) -A4- أَرِضَتِ القَرْحَةٌ, (S, M. K,) aor. اَرَضَ , (S, K,) inf. n. أَرَضٌ, (S, M,) The ulcer, or sore, became blistered, (S, M, K,) and wide, (M,) and corrupt (S, M, K) by reason of thick purulent matter, (S,) and dissundered; (M;) so says As; (TA;) as also ↓ استأرضت. (Sgh, K.) -A5- أُرِضَ, like عُنِىَ, (K,) inf. n. أَرْضٌ; (TA;) or أَرِضَ, like سَمِعَ, aor. اَرَضَ , inf. n. أَرْضٌ; (L;) He was, or became, affected with زُكَام [or rheum]. (L, K.)
ارّض 2 ارّض أرض أرضى ارض راض رض رضى رضي , (TK,) inf. n. تَأْرِيضٌ, (K,) He depastured the herbage of the earth, or land: and he sought after it: (K:) or, accord. to some, تَأْرِيضٌ denotes this latter signification with respect to a place of alighting, or abiding: (TA:) and you say [also], المَنْزِلَ ↓ تأرّض he sought after, and chose, the place for alighting, or abiding: (M, TA:) and لِلْمَنْزِلِ ↓ تَرَكْتُ الحَىَّ يَتَأَرَّضُونَ I left the tribe seeking after a tract of country in which to alight, or abide. (TA.) -A2- He, or it, rendered heavy; [app. meaning slow, or sluggish; see 5;] syn. ثَقَّلَ. (Ibn-'Abbád, K.) ― -b2- He made to tarry; to tarry and wait, or expect; or to be patient, and tarry, and wait, or expect. (Ibn- 'Abbád, K.)
آرض 4 آرض آرض , inf. n. اِيْرَاضٌ: see 5. -A2- مَا آرَضُ هذَا المَكَانَ How abundant is the herbage (عُشْب) of this place! or, as some say, مَا آرَضَ هذِهِ الأَرْضَ How level, or soft, and productive, and good, is this land! (Lh, AHn.) -A3- آرَضَهُ, (S, K, [in the CK, incorrectly, اَرَضَهُ,]) inf. n. as above, (S,) He (God) caused him to be affected with زُكَام [or rheum]. (S, K.)
تارّض 5 تارّض تارض It (herbage) became in such a state that it might be cut. (S, K.) -A2- He clave, or kept, to the ground, not quitting it: (A:) and ↓ آرض, inf. n. اِيرَاضٌ, he remained upon the ground: and تأرّض بِالمَكَانِ he remained fixed in the place, not quitting it: or he waited, or expected, and stood upon the ground: and, as also بالمكان ↓ استأرض, he remained, and tarried, or tarried in expectation, in the place: or he remained fixed therein: (TA:) and تأرّض alone, he tarried, loitered, stayed, waited, or paused in expectation: (S, TA:) and he was, or became, heavy, slow, or sluggish, inclining, or propending, to the ground; (S, K;) [as also ↓ استأرض, accord. to IB's explanation of its act. part. n.] You say, فُلَانٌ اِنْ رَأَى مَطْعَمًا تَأَرَّضَ وَاِنْ أَصَابَ مَطْعَمًا أَعْرَضَ [Such a one, if he see food, cleaves, or keeps, to the ground, not quitting it; and if he obtain food, turns away: or تأرّض may here be rendered agreeably with the explanation next following]. (A, TA.) ― -b2- جَآءِ فُلَانٌ يَتَأَرَّضُ لِى (S, K, * TA) Such a one came asking, or petitioning, for a thing that he wanted, to me; syn. يَتَصَدَّى, and يَتَعَرَّضُ; (S, K, TA;) and تَضَرَّعَ is also a syn. of تَأَرَّضَ, used in this manner. (TA.) -A3- See also 2, in two places.
10 اِسْتَاْرَضَ see 5, in two places. ― -b2- استأرض السَّحَابُ The clouds expanded, or spread: or, as some say, became fixed, or stationary. (M, TA.) -A2- See also 1, first signification: -A3- and see 1 again, last signification but one.
الأَرْضُ الأَرْضُ ذ [The earth;] that whereon are mankind: (TA:) [and earth, as opposed to heaven: and the ground, as meaning the surface of the earth, on which we tread and sit and lie; and the floor: without ال signifying a land, or country: and a piece of land or ground: and land, or soil, or ground, considered in relation to its quality:] it is fem.: (S, A, Msb, K:) and is a coll. gen. n.; (S, A, K;) of which the n. un. should be أَرْضَةٌ, but this they did not say: (S:) or a pl. having no sing.; (A, K;) for أَرْضَةٌ has not been heard: (K:) its pl. is أَرَضَاتٌ, (S, K,) in [some of] the copies of the K أَرْضَاتٌ, (TA,) for they sometimes form the pl. of a word which has not the fem. ة with ا and ت, as in the instance of عُرُسَاتٌ; (S;) and أَرَضُونَ, [which is more common,] (AZ, AHn, S, Mgh, Msb, K,) with fet-h to the ر, (AZ, AHn, Mgh, Msb,) and with و and ن, though a fem. has not its pl. formed [regularly] with و and ن unless it is of the defective kind, like ثُبَةٌ and ظُبَةٌ, but they have made the و and ن [in this instance] a substitute for the ا and ت which they have elided [from أَرَضَاتٌ], and have left the fet-hah of the ر as it was; (S;) but they also said أَرْضُونَ, (AZ, AHn, S,) sometimes, making the ر quiescent; (S;) and أُرُوضٌ (AZ, AHn, Msb, K) is sometimes used as a pl., as in the saying مَا أَكْثَرَ أُرُوضَ بَنِى فُلَانٍ [How many are the lands of the sons of such a one!]; (TA;) and another [and very common] pl. is [أَرَاضٍ, with the article written] الأَرَاضِى, contr. to rule, (S, Msb, K,) as though they had formed a pl. from آرُضٌ; (S;) thus written in all the copies of the S; [accord. to SM; but in one copy of the S, I find كَأَنَّهُمْ جَمَعُوا ااراضًا; and in another, ارضًا;] and in one copy [is added], “ thus it is found in his [J's] handwriting; ” but IB says that correctly he should have said أَرْضَى, like أَرْطَى; for as to آرُضٌ, its regular pl. would be أَوَارِضُ; and [SM says] I have found it observed in a marginal note to the S that the pl. of آرُضٌ would be أَآرِضُ, like as أَكَالِبُ is pl. of أَكْلُبٌ; and wherefore did he not say that الاراضى is a pl. of an unused sing., like لَيَالٍ and أَهَالٍ, so that it is as though it were pl. of أَرْضَاةٌ, like as لَيَالٍ is pl. of لَيْلَاةٌ? yet if any one should propose the plea that it may be formed by transposition from أَآرِضُ, he would not say what is improbable; its measure being in this case أَعَالِفُ; the word being أَرَاضِئُ, and the ء being changed into ى: (TA:) accord. to Abu-l-Khattáb, (S,) آرَاضٌ is also a pl. of أَرْضٌ, (S, K,) like as آهَالٌ is a pl. of أَهْلٌ; (S;) but IB says that, in the opinion of the critics, the truth with respect to what is related on the authority of Abu-l-Khattáb is, that from أَرْضٌ and أَهْلٌ are formed أَرَاضٍ and أَهَالٍ, as though they were pls. of أَرْضَاةٌ and أَهْلَاةٌ; like as they said لَيْلَةٌ and لَيَال, as though this were pl. of لَيْلَاةٌ. (TA.) It is said in proverbs, أَجْمَعُ مِنَ الأَرْضِ [More comprehensive than the earth]: (TA:) and آمَنُ مِنَ الأَرْضِ [More trustworthy than the earth, in which treasures are securely buried]: and أَشَدُّ مِنَ الأَرْضِ [Harder than the earth, or ground]: (A, TA:) and أَذَلُّ مِنَ الأَرْضِ [More vile, or more submissive, than the earth, or ground]. (TA.) And you say, مَنْ أَطَاعَنِى كُنْتُ لَهُ أَرْضَا (tropical:) [Whoso obeyeth me, I will be to him as ground whereon one treads]; denoting submissiveness. (A, TA.) And فُلَانٌ اِنٌ ضُرِبَ فَأَرْضٌ (tropical:) [Such one, if he be beaten, is like ground]; i. e. he cares not for beating. (A, TA.) One says also, لَا أَرْضَ لَكَ [Mayest thou have no land, or country! or thou hast no land, or country]; like as one says, لَا أُمَّ لَكَ. (S, K,) ― -b2- [And hence,] هُوَ ابْنُ أَرْضٍ He is a stranger, (A, K, TA,) of whom neither father nor mother is known. (TA.) ― -b3- اِبْنُ الأَرْضِ [with the art. ال prefixed to the latter word] is A certain plant, (AHn, K,) which comes forth upon the summits of the [hills called] آكَام, having a stem (أَصْل), but not growing tall, (AHn,) which resembles hair, and is eaten, (AHn, K,) and quickly dries up; (AHn;) a species of بَقْل, as also بِنْتُ الأَرْضِ: (S in art. بنى:) and بَنَاتُ الأَرْضِ plants: (M in art. بسر:) and the places which are concealed from the pastor. (S in that art.) Also The pool that is left by a torrent: (T in art. بنى:) and بَنَاتُ الأَرْضِ pools in which are remains of water: (IAar in TA art. بسر:) and rivulets. (T in art. بنى.) ― -b4- أَرْضٌ is also used to signify (assumed tropical:) A carpet; or anything that is spread: and in this sense, in poetry, it is sometimes made masc. (Msb.) ― -b5- And (assumed tropical:) Anything that is low. (S, K.) And (tropical:) The lower, or lowest, part of the legs of a horse or the like: (S, K:) or the legs of a camel or of a horse or the like: and the part that is next to the ground thereof. (TA.) You say بَعِيرٌ شَدِيدُ الأَرْضِ (tropical:) A camel strong in the legs. (TA.) And فَرَسٌ بَعِيدٌ مَا بَيْمَ أَرْضِهِ وَسَمَائِهِ (tropical:) A horse that is large and tall. (A, TA.) ― -b6- Also, of a man, (tropical:) The knees and what is beneath, or below, (lit. after,) them. (TA.) ― -b7- And of a sandal, (assumed tropical:) [The lower surface of the sole;] the part that touches the ground. (TA.) -A2- A febrile shivering; a tremor: (S, K:) or vertigo: or it signifies also vertigo arising from a relaxed state, and occasioning a defluxion from the nose and eyes. (TA.) I'Ab is related to have said, on the occasion of an earthquake, أَزُلْزِلَتِ الأَرْضُ أَمْ بِى أَرْضٌ, (S,) i. e. [Hath the earth been made to quake, or is there in me] a tremor? or a vertigo? (TA.) [أَهْلُ الأَرْضِ signifies A certain class of the jinn, or genii; by whom human beings are believed to be possessed, and affected by an involuntary tremor; whence it seems that this appellation may perhaps be from أَرْضٌ as signifying “ a tremor. ” See مَأْرُوضٌ: and see خَبَلٌ, as explained in the S.] ― -b2- Also Rheum; syn. زُكَامٌ: (S, K:) in this sense masc.; or, accord. to Kr, fem., on the authority of Ibn-Ahmar. (TA.) -A3- See also مَأْرُوضٌ.
أَرَضٌ أَرَضٌ ذ : see أَرَضَةٌ.
أُرْضَةٌ أُرْضَةٌ ذ : see what next follows.
اِرْضَةٌ اِرْضَةٌ أرض أرضى أرضه أرضة ارضه ارضة راض رض رضى رضي of herbage, What suffices the camels, or other pasturing animals, for a year: (IAar, AHn, M:) or abundant herbage or pasture; as also ↓ أُرْضَةٌ and ↓ اِرَضَةٌ. (K.)
أَرَضَةٌ أَرَضَةٌ ذ [The wood-fretter;] a certain insect that eats wood, (S A, Msb, K,) well known; (A, K;) it is a white worm, resembling the ant, appearing in the days of the [season called] رَبِيع: (TA:) there are two kinds: one kind is small, like the large of the ذَرّ [or grubs of ants]; and this is the bane of wood in particular: (AHn, TA:) or this kind is the bane of wood and of other things, and is a white worm with a black head, not having wings, and it penetrates into the earth, and builds for itself a habitation of clay, or soil; and this is said to be that which ate the staff of Solomon [as is related in the Kur xxxiv. 13, where it is called دَابَّةُ الأَرْضِ, as is said in the A]: (TA:) the other kind [is the termite, or white ant; termes fatale of Linn.; called by Forskål (in his Descr. Animalium &c., p. 96,) termes arda, destructor; and this] is like a large common ant, having wings; it is the bane of everything that is of wood, and of plants; except that it does not attack what is moist, or succulent; and it has legs: (AHn, TA:) the pl. is ↓ أَرَضٌ (AHn, Msb, TA) and أَرَضَاتٌ; (Msb;) or, as some [more properly] say, أَرَضٌ is a quasi-pl. [or coll. gen.] n. (AHn, TA.) It is said in a prov., آكَلُ مِنَ الأَرَضَةِ [More consuming than the wood-fretter, or the termite]. (TA.) And in another, أَفْسَدُ مِنَ الأَرَضَةِ [More marring, or injuring, or destructive, than the wood-fretter, or the termite.] (A, TA.)
أَرِضَةٌ أَرِضَةٌ ذ : see أَرِيضٌ.
اِرَضَةٌ اِرَضَةٌ أرض أرضى أرضه أرضة ارضه ارضة راض رض رضى رضي : see اِرْضَةٌ.
أَرُوضٌ أَرُوضٌ ذ : see أَريضٌ.
أَرِيضٌ أَرِيضٌ ذ part. n. of أَرُضَ. ― -b2- You say أَرْضٌ أَرِيضَةٌ (S, A, K) and ↓ أَرِضَةٌ (TA) Land that is thriving, or productive; (S, A, K;) pleasing to the eye; (AA, S, A, K;) and disposed by nature to yield good produce: (A, K, TA:) or fruitful; increasing in plants or herbage: (IAar:) or level, or soft: (ISh:) or that collects moisture, and becomes luxuriant with herbage; that is soft to tread upon, pleasant to sit upon, productive, and good in its herbage or vegetation: (AHn:) it also signifies a wide land; syn. عَرِيضَةٌ: (TA:) and اِرَاضٌٍ [as pl. of أَرِيضٌ] is syn. with عِرَاضٌ and وِسَاع; (AA, K, TA;) as though the ء were a substitute for the ع. (TA.) ― -b3- أَرِيضٌ is also an imitative sequent to عَرِيضٌ; (S, K;) as in the phrase أَرِيضٌ شَىْءٌ عَرِيضٌ [A very wide thing]: (S:) or it signifies fat, as an epithet: (K:) some use it in this sense without عرِيض, applied to a kid. (S.) And you say, اِمْرَأَةٌ عَرِيضَةٌ أَرِيضَةٌ [A very wide, or wide and fat, woman; or, as seems to be indicated in the TA in art. عرَض, prolific and perfect]; and in like manner, ↓ مُؤْرِضَةٌ. (TA.) You say also رَجُلٌ أَرِيضٌ, (S,) and لِلْخَيْرِ ↓ أَرُوضٌ, (A,) A man lowly, or submissive; (S;) naturally disposed to good, or to do good. (S, A.) And نَفْسٌ وَاسِعٌ أَرِيضٌ: see رَابِطٌ.
هُوَآرَضُهُمْ بِهِ هُوَآرَضُهُمْ بِهِ هوآرضهم به هوآرضهم بة He is the most adapted, meet, suited, fitted, or fit, of them, for it; or most worthy of them of it. (K.) And هُوَآرَضُهُمْ أَنْ يَفْعَلَ ذلِكَ He is the most adapted, &c., or most worthy, of them to do that. (As, S.)
مُؤْرِضَةٌ مُؤْرِضَةٌ ذ : see أَرِيضٌ.
مَأْرُوضٌ مَأْرُوضٌ ذ Wood eaten by the أَرَضَة [or woodfretter, or termite, but generally meaning the former]; (S, A, Msb, K;) as also ↓ أَرْضٌ. (TA.) -A2- A person affected with خَبَل [q. v.] from the jinn, or genii, and [what are called] أَهْلُ الأَرْضِ, (S, K,) i. e. (so accord. to the S and TA, but in the K “ and ”) he who moves about his head and body involuntarily. (S, K.) ― -b2- A person affected with زُكَام [or rheum]: (S, K:) accord. to Sgh, [who seems, like J, not to have known أُرِضَ,] from آرَضَهُ; (Sgh, TA;) whereas by rule, [if from آرِضَهُ,] it should be مُؤْرَضٌ. (TA.)
فَسِيلٌ مُسْتَأْرِضٌ فَسِيلٌ مُسْتَأْرِضٌ ذ , and وَدِيَّةٌ مُسْتَأْرِضَةٌ, A young palm-tree, and a small young palm-tree, having a root in the ground: such as grows forth from the trunk of the mother-tree is called رَاكِبٌ. (S, K.) ― -b2- مُسْتَأْرِضٌ also signifies Heavy, slow, or sluggish, inclining, or propending, to the ground. (IB.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR906 harfMadde başı: ءرضأَرَضَ
أَرَضَ U ( n. ac. أَرَاْضَة 22t ),
a. Was productive.
أَرِضَ
أَرِضَ A ( n. ac. أَرَض 4 ),
a. Was blistered, ulcerated.
أَرَّضَ
أَرَّضَ II ,
a. Cropped, depastured ( herbage ).
اِسْتَأْرَضَ
اِسْتَأْرَضَ X ,
a. Was blistered, ulcerated.
أَرْض
أَرْض 1 , ( pl. أَرَاْض 22 , أُرُوْض 27 , آرَاْض 38 , أَرَاضِي
a. Earth, ground, land.
b. [ art. ], The world, the earth.
أَرْضِيّ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok111.965 harfMadde başı: ءرضءرض
أَرِضَ - يَأْرَضُ
أَرِضَ - يَأْرَضُ (أَرُضَ - يَأْرُضُ ) - أرْض
أرِضَ - يَأْرَضُ + المكان: يخصب ويكثر خيره ويصير صالحاً للسكن والإقامة
أرْض: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أرِضَ - يَأْرَضُ" : وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الخصب كثير الخير الصالح للسكن والإقامة: وهو اصطلاحاً " جنس الأرض الصالحة للسكن:
استعمل لفظ " أرض " في القرآن الكريم
Sîgalar(18)
Mücavir kökler337 mücavir (758 toplam)
- سمو
222 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- فسد
31 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- خلق
64 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أله
215 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- شيأ
74 ortak ayet · Şey
- موه
23 ortak ayet · Su
- سير
15 ortak ayet · Gezerler
- قدر
31 ortak ayet · Kıdr kazandır
- ملك
39 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- نبت
12 ortak ayet · Bitki
- فطر
10 ortak ayet · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
- سدس
8 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
Geçtiği ayetler(440)
Bu kök 440 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ
YerKendilerine: yeryüzünde bozgun çıkarmayın, denildiğinde, biz ancak ıslah edicileriz, derler.
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
YerAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
YerYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ …
YerHani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.
فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ
YerNihayet şeytan onları cennetten kaydırdı. Onları bulundukları yerden çıkardı. Biz de: Kiminiz kiminize düşman olarak inin. Yeryüzünde sizin için bir zamana kadar yerleşim ve faydalanma vardır, dedik.
… كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
YerHani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.
يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
YerEy insanlar; yeryüzünde bulunan helal ve temiz şeylerden yeyin. Şeytanın adımlarına uymayın. Şüphesiz ki o, sizin için apaçık bir düşmandır.
وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ
YerVe o, yanından ayrılınca yeryüzünde fesad çıkarmaya, harsı ve nesli yok etmeye çalışır. Allah fesadı sevmez.
… وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ …
YerAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.
… مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا …
YerEy iman edenler; kazandıklarınızın iyilerden ve size yerden çıkardıklarımızdan infak edin. Kendiniz göz yummadan alıcısı olmadığınız bayağı şeyleri vermeye yeltenmeyin. Ve bilin ki; Allah, Gani’dir, Hamid’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أرض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بلد, ترب, صعد |
| Zıt Kök | سمو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin alt tabanı, aşağıda duran kaidesi, ayakların bastığı alçak ve yayvan zemin |
| Çekirdek Özet 2 | Gök ile karşıtlık içinde insanın biyolojik ve ahlaki eylemine zemin olan yaşama alanı |
| Çekirdek Özet 3 | Üzerinde ilahi nizamın, mülkiyetin, imarın ve fesadın sınandığı nesnel ve maddi ortam |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece modern anlamda coğrafi bir gezegen (küre) olarak daraltılıp, sema ile kurulan metafizik, ahlaki ve ontolojik çift kutuplu zemin niteliğinin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أر | Bir yere yerleşme, taban bulma, kök salma ve hareketi alt noktada sabitleme imgesi; nitekim أرب kökünde uzvun bedene sağlamca oturması ve maharet, أرك kökünde ağacın toprağa kök salıp kalıcılaşması ve sedire yerleşme, أرم kökünde ise sınır taşı dikerek yeri sabitleme anlamları bu tabanlaşma nüvesinden neşet eder. | ض | Yayılma, sert zemine sürtünme ve ezilme dinamiği katan harfin eklenmesiyle çekirdek anlam, ayakların bastığı, üzerine yayılınan ve çiğnenen en alt taşıyıcı yaygı ve maddi taban manasına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Taşıyıcı ve ilk itici kuvvet; maddesel varlığın üzerinde yükseldiği temel güç ve dayanak noktasını işaret eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bir bütünü oluşturan ana gövde, yüzey boyutu veya ana taşıyıcı doğrultuyu temsil eder. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge) | Yüzeye yapışma, yayılma, bastırma ve aşağıya doğru çekip sabitleme direncini ifade eder. |
| أرض | Maddi gücün aşağıya doğru yayılarak üzerinde canlıları tuttuğu, ayak basılan ve her şeyi taşıyan yatay taban düzlemi. | İlk dayanak gücünün (أ) ana gövdeyle (ر) birleşip yüzeyde yayılması ve basılan zemin olarak altta sabitlenmesi (ض) hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir varlığın en alt kısmı, ayakların bastığı taban, at ve bineklerin tırnakları ve ayakları. Nitekim bir canlının veya atın üst kısmına sema, tırnaklarına ve yere basan alt kısımlarına arz denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tufeyl el-Ganevî bir atı tasvir ederken atın üst bedenini sema, tırnaklarını ve ayaklarını arz olarak isimlendirmiştir: وأحمر كالديباج أما سماؤه / فريا وأما أرضه فمحول |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin altını mesken tutan veya tahtayı içten yiyen dâbbetü'l-arz böceğine (ağaç kurdu) nispetle tahtanın kurtlanıp içinin boşalmasına أرضت الخشبة فهي مأروضة denilmesi ve soğuk algınlığından yere yığılıp titreyen hastaya مأروض denilmesi erken bedevi dilinde mevcuttur. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça أرض kelimesi, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda en yaygın ve kararlı biçimde korunan arkaik ana tabaka adlarından biridir. Doğu Sami grubunda Akadca erṣetu (toprak zemin, yeryüzü, ölüler diyarı), Kuzeybatı Sami grubunda İbranice ereṣ (אֶרֶץ: toprak, yer, ülke), Fenikece ʾrṣ (yeryüzü, arazi), Aramice ve Süryanice ʾarʿā (ܐܪܥܐ: yeryüzü, zemin; fonetik ses denkliklerinde Proto-Semitik *ṣ/ḍ sesinin Aramicede ayın harfine dönüşmesi kaidesine uygun olarak) biçimleriyle belgelenir. Güney Sami grubunda Ge'ez dilinde ʾard (yeryüzü) kelimesi aynı köke dayanır. Kelimenin kök anlamında göğe nispetle altta kalan, üzerine basılan, yayılan ve insan hayatının maddi imkânını barındıran ortak bir semantik çekirdek mevcuttur. Arapçada kök, hem bu genel yeryüzü adını korumuş hem de atın ayağı, verimli yumuşak toprak (أريضة) ve tahtayı alttan kemiren canlı (أرضة) gibi somut fiziksel türevlerle anlam alanını genişletmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin altı, atın ayağı ve tırnağı; buradan türeyerek yayvan zemin, verimli toprak ve yeryüzü. | Kökün fiil türevleri sonradan türemiş olup isim kökenli taban/zemin imgesinden hareketle alçalma, yerleşme ve yere yapışma yönünde semantikleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca erṣetu, İbranice ereṣ, Süryanice ʾarʿā, Ge'ez ʾard. | Proto-Sami ortak mirasındaki *ʾarṣ́- biçiminden düzenli ses denklikleriyle tevarüs etmiştir; kökensel süreklilik tamdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Berberice ve bazı Kuşitik alt katmanlarında benzer taban/toprak fonemleri öne sürülmüştür. | Sami dışı Afro-Asyatik ilişkiler karşılaştırmalı dilbilimde tartışılmakla birlikte somut ortak biçimler spekülatif kalabilmektedir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أرض | Anlamlı | Yer, alt taban, zemin | Ayak basılan, altta kalan, yayılan ve üzerinde yaşanılan maddi mekan; hedef kök. | Kur'an'da 461 kez geçer. |
| أضر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök birimi kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رأض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf sırasıyla işlenmiş bir kök yapısı bulunmamaktadır; mühmeldir. | Kur'an'da geçmez. |
| رضأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Hemzeli kök sistematiğinde bu tertip terkedilmiştir; mühmel kabul edilir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضأر | Anlamlı | Emzirme, süt anne edinme | Dişi devenin başkasının yavrusunu emzirmesi veya boyun eğdirilip kabullendirilmesi manasında ضأر ve ظأر ilişkisiyle anılır. | Kur'an'da geçmez; kalb ve bedel ihtimali taşır. |
| ضرأ | Anlamlı | Gizlenme, alçalma, pusuya yatma | Avcının yere yapışarak avını gözetlemesi veya canlının toprağa sinmesi manasında الضراء zemininde kullanılır. | Kur'an'da geçmez; zeminle temas kurma yönüyle أرض köküne semantik olarak teğettir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أرض | Merkez | Yeryüzü, alt zemin, mekan | Gök ile simetrik olan, her şeyi taşıyan taban ve evrensel varlık alanı. | Üzerinde beşerî tarihin aktığı bütünüyle alt mekân. |
| بلد | Komşu | İdari ve sınırlı coğrafi yurt, kent | أرض sınırsız ve külli zemin iken بلد sınırları belirli, iskân edilmiş yerleşim yeridir. | Kur'an'da güvenli belde, şehir ve belirli toprak parçası için kullanılır. |
| ترب | Komşu | Toprak maddesi, toz, ufalanmış yer maddesi | أرض mekanın ve tabanın kendisi iken ترب o mekanın yüzeyindeki ufalanabilir fiziksel maddedir. | İnsanın yaratılış hammaddesi ve mezar toprağı bağlamında öne çıkar. |
| صعد | Komşu | Yeryüzünün üst tabakası, toprak yüzeyi | أرض kökünün derinliği ve bütünlüğüne karşılık صعد sadece ayak basılan en üst kuru yüzeyi ifade eder. | Teyemmüm ve yer kabuğunun açık yüzeyi bağlamında ayrışır. |
| سمو | Zıt | Yükseklik, gök, yukarı alem | أرض altta serilen, ağırlığı taşıyan taban iken سمو yukarıda yükselen, kuşatan tavan ve ulviyettir. | Kur'an'da ontolojik ve kozmik karşıtlığın en belirgin çiftidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أرض | Alt taban, yeryüzü, memleket | Gök karşıtı fiziksel alem, basılan toprak zemin ve belirli bir yurt parçasını kuşatır. | Kesin |
| Latince | terra, humus, tellus | Toprak, yeryüzü, zemin | Terra genel arazi ve yeryüzünü, humus basılan toprağı, tellus ise üzerinde yaşanılan yerküreyi karşılar; ancak Arapçadaki sema-arz zıt kutupluluğunun ahlaki tonunu tek başına vermez. | Güçlü |
| İngilizce | earth, land, ground | Yeryüzü, kara parçası, zemin | Earth kozmik küreyi, land mülk edinilen veya coğrafi karayı, ground ise doğrudan ayak basılan alt tabanı karşılar. | Kesin |
| Almanca | Erde, Land, Boden | Yer, toprak, zemin | Erde gezegeni ve toprağı, Land coğrafi bölgeyi, Boden ise doğrudan nesnelerin alt kaidesini ve zeminini ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | terre, sol, contrée | Yeryüzü, yer tabanı, diyar | Terre maddi yeryüzünü ve toprağı, sol ayak basılan sathı, contrée ise geniş bölgeyi karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أرض (kozmik ikili) | Sema ile birlikte yaratılan evrenin alt tabakası ve maddi boyutu | Kozmolojik yaratılış ve tevhid delilleri; semavat ve arzın yaratılışı (Bakara 2:22, Furkân 25:59). |
| أرض (beşeri zemin) | İnsanın halife kılındığı, imar ve fesat çıkardığı eylem alanı | Tarihsel ve ahlaki sorumluluk bağlamları; yeryüzünde fesat çıkarma veya gezme uyarıları (Bakara 2:30, Rûm 30:41). |
| أرض (belirli yurt/bölge) | Belirli bir kavmin yaşadığı coğrafi vatan, ülke veya mukaddes mekan | Hz. Musa ve İsrailoğulları kıssası ile Mısır veya Kenan diyarı bağlamı (A'râf 7:137, Mâide 5:21). |
| أرض (ahiret mekanı) | Kıyamet günü dönüştürülecek yeni varlık tabanı veya cennet yurdu | Kozmik dönüşüm ve salihlerin varis kılınacağı nihai yurt (İbrâhîm 14:48, Zümer 39:74). |
| أرض (biyolojik toprak) | Yağmurla dirilen, bitkileri çıkaran üretken zemin | Yeniden dirilişin tabiat üzerinden örneklendirilmesi (Fâtır 35:9, Fussilet 41:39). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hudûs delili ve hilkat | Arzın göklerle birlikte sonradan yaratılmış olması, yaratılış sırası ve arzın bir nizam üzere yayılması. | Maddi alemin değişkenliği, başlangıçlı oluşu ve mutlak kudretin tasarrufu altındaki alçak tabaka. |
| Fıkıh | Mülkiyet, ihya, haraç ve öşür | Arz-ı mevâtın (ölü arazinin) imarı, mülkiyetin sınırları, ganimet arazilerinin statüsü ve teyemmüm hükümleri. | Hukuki hakların, tasarrufların, vergilerin ve ziraatin üzerine bağlandığı nesnel gayrimenkul alanı. |
| Tefsir | Semavat-arz dikotomisi | Arzın tekil zikredilmesine karşılık semanın çoğul gelmesi ve yedi arzın keyfiyeti tefsirlerde irdelenmiştir. | İnsanoğlunun cismani varlığının beşiği, imtihan sahnesi ve ilahi ayetlerin seyredildiği mekan. |
| Hadis | Mülkiyet gasbı ve tevazu | Haksız yere bir karış arza el koyanın yedi kat yerden boynuna geçirilmesi ve yeryüzünün mescid kılınması. | Hukuki hakkın dokunulmazlığı, ibadetin mekânsal sınırsızlığı ve kibre karşı toprağa yöneliş. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve mead zemini | İmtihan platformu | İnsanın cismani bedenle ahlaki tercihlerini sergilediği sahne olmak | Arz, insanın gökten inen vahiyle buluşup sorumlu kılındığı ve sonunda yeniden dirilmek üzere bağrına döneceği ilahi emanet alanıdır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve jeolojik taban | Madde ve hayat ortamı | Biyolojik çeşitliliğe, suya ve madenlere yataklık etmek | Gökten inen suyun tutulduğu, bitkilerin beslendiği ve fizik yasalarının doğrudan gözlemlendiği deneysel tabandır. | Kesin |
| Siyasi | Egemenlik ve hilafet coğrafyası | Hükümranlık ve adalet alanı | Otoritenin, barışın veya fesadın yayılacağı somut saha olmak | Kur'an'da iktidar arzda yerleşik kılınmakla (temkin) tanımlanır; siyaset bu zeminde fesadı önleyip adaleti kurma kavgasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Temel üretim faktörü | Tabii kaynak ve arazi | Tarım, maden, yerleşim ve servet üretimine kaynaklık etmek | İktisadi değerin ilk fiziksel kaynağıdır; ihya edilmesi, atıl bırakılmaması ve tekelleştirilmemesi emredilen ortak mülkiyet tabanıdır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taban düzlemi, referans koordinat sistemi (Ground state / Basis plane) | Fizik ve matematikte bir sistemin potansiyel enerjisinin sıfır veya en düşük kabul edildiği temel seviye (ground state) ya da hareketin üzerine tanımlandığı referans taban düzlemi, أرض kökünün alt taşıyıcı kaide niteliğiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik sergiler. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal altyapı, maddi yaşam zemini (Substructure / Territorial base) | Sosyoloji ve hukukta üstyapı kurumlarının, normların ve kültürel formların üzerinde yükseldiği maddi ilişkiler bütünü, coğrafi aidiyet ve mülkiyet alanı, arzın tüm eylemleri taşıyan alt zemin fonksiyonuyla örtüşür. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | أرض lafzının yalnızca çağdaş astronomideki gezegen (üçüncü gezegen küresi) olarak anlaşılması veya tamamen nötr bir toprak kütlesi sayılarak Kur'an'daki ahlaki ve ontolojik anlamının silinmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hem kozmik bir kutup (sema karşısındaki bütün alt alem), hem üzerinde hayatın fışkırdığı canlı biyolojik beşik, hem de insanın adalet veya zulümle doldurduğu tarihsel-toplumsal bir eylem zeminidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen fesat, imar, varis kılınma ve temkin kavramları coğrafi bir gezegen tespitine indirgenir; insanın zeminle olan ahlaki ve emanet eksenli bağı koparak ayetler salt fiziki tasvir gibi okunur. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinin iki temel kutbundan biridir. Varlık tasavvuru semavat ve arz dengesi üzerine kuruludur. İnsanın başlangıcı, imtihanı, rızkı, vefatı ve yeniden dirilişi bu kökle doğrudan irtibatlıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik delil ayetlerinde (yaratılış ve nizam), hilafet ve emanet ayetlerinde (yeryüzünde halife kılınma), sosyo-politik mücadele kıssalarında (Firavun'un arzda büyüklük taslaması) ve ahiret tasvirlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünün başıboş, ilahi tasarruftan uzak veya sadece tüketilecek bir kaynak olduğu zannını yıkar; arzın ilahi mülk olduğunu, insana emaneten verildiğini ve emanete hıyanetin fesat doğuracağını bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir gövdenin ayaklarının bastığı en alt yüzey, taşınan şeyin dayandığı yatay taban, bineklerin tırnakları ve üzerine basılan zemin.
- Soyut anlamİlahi hükmün, fıtrat kanunlarının, ahlaki tercihlerin ve biyolojik hayatın üzerinde gerçekleştiği alttaki potansiyel ve eylemsel alan.
- Sistematik karşılıkGöğün kuşatıcı ve yönlendirici ilkelerine karşılık, bu ilkelerin somutlaştığı, test edildiği, mülkiyet ve adaletin icra sahası olan maddesel temel.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel maddi-manevi varlık bütününü, üstte yer alan ve kuşatan sema boyutunu, ise ona karşıt ve tamamlayıcı olan alt tabanı (أرض) simgeler. ve kümeleri ayrık () fakat birbirini tamamlayan () iki temel kutuptur. bileşenleri, arzın üzerinde barındırdığı biyolojik, coğrafi ve toplumsal zemin katmanlarını gösterir; bu katmanların tamamı yeryüzünün eylem alanı olan uzayı içinde tanımlıdır. Model, kökün hem kozmolojik bir kutup hem de alt yaşam zemini olma vasfını sembolize eder.