أرض
أ - ر - ض
KÖK- 461 geçiş
- 440 ayet
- 18 sîga
- 13 sözlük
Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءرض · ارض
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir. Sonra sırtın üst tarafına sema, alt tarafına ard denmiştir. Türkçedeki yer ve yurt kelimeleri Yunancadaki geo kelimeleri aynı ökten gelmektedir. Yer demektir. Yer küre anlamına geldiği gibi herhangi bir arazi parçasına da arz denir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.779 harfباب الضاد والراء و و ا ي ء معهما
ض و ر، ض ي ر، و ض ر، ر و ض، و ر ض، أ ر ض، ض ر و، ر ض و مستعملات
ضور:
التَضَوّرُ: صياحٌ وتَلَوٍّ عند وَجَع من ضَرْبٍ.
والثَّعلَبُ يَتضوَّرُ في صِياحه وضور حيّ من عنزة.
ضير:
الضَّيْرُ المَضَرَّةُ، ولا ضَيْرَ أي لا حَرَجَ ولا مَضَرَّةَ.
وضر:
الوَضَرُ: وَسَخُ الدَّسَمِ واللَّبَنِ، وغُسالةُ السِّقاءِ والقَصْعةِ ونحوِها، وأنشد:
إِنْ تَرْحَضوها تَزِدْ أعْراضُكُم
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.297 harfلأرْضُ مؤنثة، وهي اسم جنس. والجمع أَرْضاتٌ وأَرَضونَ. وقد تجمع على أُروضٍ. والأَراضي أيضاً على غير قياس. وكلُّ ما سفل فهو أرض وأرض أَريضَةٌ، أي زكيةٌ، بيّنة الأَراضَة وقد أَرُضَتْ بالضم، أي زَكَتْ. قال أبو عمرو: نزلنا أَرْضاً أَريضَةً، أي مُعجِبةً للعين. ويقالك لا أَرْضَ لك، كما يقال: لا أُمَّ لك. والأَرْضُ: أسفلُ قوائِم الدابة: قال حُمَيْدٌ يصف فرساً: ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيطارُ والأرض:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR11.964 harfض ر ( و ا ي ء )
ضرا ، ضري ، وضر ، رضي ، روض ، ريض ، أرض ، ورض ، ضور ، ضير .
ضرا : الأصمعيّ : ضَرّا العِرْقُ يَضْرُو ضَرْواً : إذا اهتزّ ونَفَرَ بالدّم .
وقال العجَّاج :
مِمّا ضَرَا العِرْقُ به الضَّرِيُّ
ثعلب عن ابن الأعرابي : ضَرَى يَضرِي : إذا سال وجَرَى .
قال : ونَهَى عليّ رضي الله عنه عن الشُّرب في الإناء الضّارِي . قال : ومعناه : السائل ، لأنه يُنقص الشُرْب . قال : وضَرِيَ النَّبيذُ يضرى :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.246 harf(باب الهمزة والراء وما معهما في الثلاثي)
(أرز) الهمزة والراء والزاء أصل واحد لا يُخْلف قياسُه بتّةً، وهو التجمّع والتّضامّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ الإسلام ليَأْرِزُ إلى المدينة كما تَأْرِزُ الحيّة إلى جُحرها". ويقولون: أرَزَ فلانٌ، إذا تَقَبَّض من بُخْله. وكان بعضهم([1]) يقول: "إنّ فلاناً إذا سئل أَرَزَ، وإذا دُعِي انتَهَزَ". ورجلٌ أَرُوزٌ إذا لم ينبسط للمعروف. قال شاعر([2]):
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR840 harf- الأرض: الجرم المقابل للسماء، وجمعه أرضون، ولا تجيء مجموعة في القرآن (انظر: المجمل 1/92)، ويعبر بها عن أسفل الشيء، كما يعبر بالسماء عن أعلاه. قال الشاعر في صفة فرس:
*وأحمر كالديباج أما سماؤه ** فريا، وأما أرضه فمحول*
(البيت لطفيل الغنوي، وهو في ملحقات شعره ص 62؛ وشمس العلوم 1/72. وعجزه في المجمل 1/92)
وقوله تعالى: ﴿اعلموا أن الله يحيي الأرض بعد موتها﴾ [الحديد/17] عبارة عن كل تكوين بعد إفساد وعود
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR524 harfأ ر ض
هو آمن من الأرض وأشد من الأرض.
وتأرض فلان: لزم الأرض فلم يبرح.
وتقول: فلان إن رأى مطمعـاً تعـرض وإن أصاب مطعماً تأرض وأتانا ابن أرض أي غريباً.
ونزلنا بعروض عريضه وأرض أريضه.
وهو أريض للخير: خليق له.
قال حميد الأرقط: منا حماة المأزق العضوض كـل أريـب للعلـى أريض وهو أفسد من الأرضة وخشبة مأروضة وقد أرضت أرضاً " دابة الأرض تأكل منسأته ".
ومـن المجـاز: فـرس بعيد
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR8.278 harfالأَرْض: التي عليها الناس، أُنثى وهي اسم جنس، وكان حق الواحدة منها أَن يقال أَرْضة ولكنهم لم يقولوا. وفي التنزيل: وإِلى الأَرْض كيف سُطِحَت؛ قال ابن سيده: فأَما قول عمرو بن جُوَين الطائي أَنشده ابن سيبويه:فلا مُزْنةٌ وَدَقَتْ وَدْقَها،
ولا أَرْضَ أَبْقَلَ إِبْقالَها
فإِنه ذهب بالأَرض إِلى الموضع والمكان كقوله تعالى: فلما رأَى الشَّمْسَ بازِغةً قال هذا رَبِّي؛ أَي هذا الشَّخْصُ وهذا المَرْئِيُّ
الأَرْض: التي عليها الناس، أُنثى وهي اسم جنس، وكان حق الواحدة منها أَن يقال أَرْضة ولكنهم لم يقولوا. وفي التنزيل: وإِلى الأَرْض كيف سُطِحَت؛ قال ابن سيده: فأَما قول عمرو بن جُوَين الطائي أَنشده ابن سيبويه:فلا مُزْنةٌ وَدَقَتْ وَدْقَها، ولا أَرْضَ أَبْقَلَ إِبْقالَها فإِنه ذهب بالأَرض إِلى الموضع والمكان كقوله تعالى: فلما رأَى الشَّمْسَ بازِغةً قال هذا رَبِّي؛ أَي هذا الشَّخْصُ وهذا المَرْئِيُّ ونحوه، وكذلك قوله: فَمَنْ جاءه مَوْعظةٌ منْ ربِّه؛ أَي وعْظ. وقال سيبويه: كأَنه اكتفى بذكر الموعظة عن التاء، والجمع آراضٌ وأُرُوض وأَرَضُون، الواو عوض من الهاء المحذوفة المقدرة وفتحوا الراء في الجمع ليدخل الكلمةَ ضَرْبٌ من التكسير، استِيحاشاً من أَن يُوَفِّرُوا لفظ التصحيح ليعلموا أَن أَرضاً مما كان سبيله لو جمع بالتاء أَن تُفتح راؤُه فيقال أَرَضات، قال الجوهري: وزعم أَبو الخطاب أَنهم يقولون أَرْض وآراضٌ كما قالوا أَهل وآهال، قال ابن بري: الصحيح عند المحققين فيما حكي عن أَبي الخطاب أَرْض وأَراضٍ وأَهل وأَهالٍ، كأَنه جمع أَرْضاة وأَهلاة كما قالوا ليلة وليالٍ كأَنه جمع لَيْلاة، قال الجوهري: والجمع أَرَضات لأَنهم قد يجمعون المُؤنث الذي ليست فيه هاء التأْنيث بالأَلف والتاء كقولهم عُرُسات، ثم قالوا أَرَضُون فجمعوا بالواو والنون والمؤَنث لا يجمع بالواو والنون إِلا أَن يكون منقوصاً كثُبة وظُبَة، ولكنهم جعلوا الواو والنون عوضاً من حَذْفهم الأَلف والتاء وتركوا فتحة الراء على حالها، وربما سُكِّنَت، قال: والأَراضي أَيضاً على غير قياس كأَنهم جمعوا آرُضاً، قال ابن بري: صوابه أَن يقول جمعوا أَرْضى مثل أَرْطى، وأَما آرُض فقياسُه جمعُ أَوارِض. وكل ما سفَل، فهو أَرْض؛ وقول خداش بن زهير: كذَبْتُ عليكم، أَوْعِدُوني وعلِّلُوا بِيَ الأَرْضَ والأَقوامَ، قِرْدانَ مَوْظَبا قال ابن سيبويه: يجوز أَن يعني أَهل الأَرض ويجوز أَن يريد علِّلُوا جميع النوع الذي يقبل التعليل؛ يقول: عليكم بي وبهجائي إِذا كنتم في سفر فاقطعوا الأَرض بذكري وأَنْشِدوا القوم هِجائي يا قِرْدان مَوْظَب، يعني قوماً هم في القِلّةِ والحَقارة كقِرْدان مَوْظَب، لا يكون إِلا على ذلك أَنه إِنما يهجو القوم لا القِرْدان. والأَرْضُ: سَفِلة البعير والدابة وما وَلِيَ الأَرض منه، يقال: بَعِيرٌ شديد الأَرْضِ إِذا كان شديد القوائم. والأَرْضُ: أَسفلُ قوائم الدابة؛ وأَنشد لحميد يصف فرساً: ولم يُقَلِّبْ أَرْضَها البَيْطارُ، ولا لِحَبْلَيْهِ بها حَبارُ يعني لم يقلب قوائمها لعلمه بها؛ وقال سويد بن كراع: فرَكِبْناها على مَجْهولِها بصِلاب الأَرْض، فِيهنّ شَجَعْ وقال خفاف: إِذا ما اسْتَحَمَّت أَرْضُه من سَمائِه جَرى، وهو مَوْدوعٌ وواحدٌ مَصْدَقِ وأَرْضُ الإِنسان: رُكْبتاه فما بعدهما. وأَرْضُ النَّعْل: ما أَصاب الأَرض منها. وتأَرَّضَ فلان بالمكان إِذا ثبت فلم يبرح، وقيل: التَّأَرُّضُ التَّأَنِّي والانتظار؛ وأَنشد: وصاحِبٍ نَبّهْتُه لِيَنْهَضا، إِذا الكَرى في عينه تَمَضْمَضا يَمْسَحُ بالكفّين وَجْهاً أَبْيَضا، فقام عَجْلانَ، وما تَأَرَّضَا أَي ما تَلَبَّثَ. والتَّأَرُّضُ: التَّثاقُلُ إِلى الأَرض؛ وقال الجعدي:مُقِيم مع الحيِّ المُقِيمِ، وقَلبْهُ مع الراحِلِ الغَادي الذي ما تَأَرَّضا وتَأَرَّضَ الرجلُ: قام على الأَرض؛ وتَأَرَّضَ واسْتَأْرَضَ بالمكان: أَقامَ به ولَبِثَ، وقيل: تمكن. وتَأَرَّضَ لي: تضَرَّعَ وتعرَّضَ. وجاء فلان يَتَأَرَّضُ لي أَي يتصَدَّى ويتعرَّض؛ وأَنشد ابن بري: قبح الحُطَيْئة من مُناخِ مَطِيَّةٍ عَوْجاءَ سائمةٍ تأَرَّضُ للقِرَى ويقال: أَرَّضْت الكلامَ إِذا هَيَّأْتَه وسَوَّيْتَه. وتأَرَّضَ النَّبْتُ إِذا أَمكن أَن يُجَزَّ. والأَرْضُ: الزُّكامُ، مذكر، وقال كراع: هو مؤنث؛ وأَنشد لابن أَحمر: وقالوا: أَنَتْ أَرْضٌ به وتَحَيَّلَتْ، فَأَمْسَى لما في الصَّدْرِ والرأْسِ شَاكِيا أَنَتْ أَدْرَكَتْ، ورواه أَبو عبيد: أَتَتْ. وقد أُرِضَ أَرْضاً وآرَضَه اللّه أَي أَزْكَمَه، فهو مَأْرُوضٌ. يقال: رجل مَأْروضٌ وقد أُرِضَ فلان وآرَضَه إِيراضاً. والأَرْضُ: دُوارٌ يأْخذ في الرأْس عن اللبنِ فيُهَراقُ له الأَنف والعينان، والأَرْضُ، بسكون الراء: الرِّعْدةُ والنَّفْضةُ؛ ومنه قول ابن عباس وزلزلت الأَرْضُ: أَزُلْزِلَت الأَرض أَمْ بي أَرْضٌ؟ يعني الرعدة، وقيل: يعني الدُّوَارَ؛ وقال ذو الرمة يصف صائداً: إِذا تَوَجَّسَ رِكْزاً مِن سنَابِكها، أَو كان صاحِبَ أَرضٍ، أَو به المُومُ ويقال: بي أَرْضٌ فآرِضُوني أَي داووني. والمَأْرُوضُ: الذي به خَبَلٌ من الجن وأَهلِ الأَرْض وهو الذي يحرك رأْسه وجسده على غير عَمْدٍ. والأَرْضُ: التي تأْكل الخشب. وشَحْمَةُ الأَرْضِ: معروفةٌ، وشحمةُ الأَرْضِ تسمى الحُلْكة، وهي بَنات النقا تغوص في الرمل كما يغوص الحوت في الماء، ويُشَبَّه بها بَنان العذارَى. والأَرَضَةُ، بالتحريك: دودة بيضاء شبه النملة تظهر في أَيام الربيع؛ قال أَبو حنيفة: الأَرَضَةُ ضربان: ضرب صغار مثل كبَار الذَّرِّ وهي آفة الخشب خاصة، وضربٌ مثل كبار النمل ذوات أَجنحة وهي آفة كل شيءٍ من خشب ونبات، غير أَنها لا تَعْرِض للرطب، وهي ذات قوائم، والجمع أَرَضٌ، والأَرَض اسم للجمع. والأَرْضُ: مصدر أُرِضَت الخشبةُ تُؤْرَضُ أَرْضاً فهي مَأْرُوضة إِذا وقعت فيها الأَرْضةُ وأَكلتها. وأُرِضَت الخشبة أَرْضاً وأَرِضَت أَرْضاً، كلاهما: أَكلَتْها الأَرَضةُ. وأَرْضٌ أَرِضةٌ وأَرِيضةٌ بَيِّنة الأَراضة: زكيَّةٌ كريمة مُخَيِّلةٌ للنبت والخير؛ وقال أَبو حنيفة: هي التي تَرُبُّ الثَّرَى وتَمْرَحُ بالنبات؛ قال امرؤ القيس: بِلادٌ عَرِيضة، وأَرْضٌ أَرِيضة، مَدافِع ماءٍ في فَضاءٍ عَريض وكذلك مكان أَريضٌ. ويقال: أَرْضٌ أَرِيضةٌ بَيِّنةُ الأَراضَةِ إِذا كانت لَيِّنةً طيبة المَقْعَد كريمة جيِّدة النبات. وقد أُرِضَت، بالضم، أَي زَكَتْ. ومكان أَرِيضٌ: خَلِيقٌ للخير؛ وقال أَبو النجم: بحر هشام وهو ذُو فِرَاضِ، بينَ فُروعِ النَّبْعةِ الغِضاضِ وَسْط بِطاحِ مكة الإِرَاضِ، في كلِّ وادٍ واسعِ المُفاضِ قال أَبو عمرو: الإِرَاضُ العِرَاضُ، يقال: أَرْضٌ أَريضةٌ أَي عَريضة. وقال أَبو البيداء: أَرْض وأُرْض وإِرض وما أَكْثَرَ أُرُوضَ بني فلان، ويقال: أَرْضٌ وأَرَضُون وأَرَضات وأَرْضُون. وأَرْضٌ أَرِيضةٌ للنبات: خَلِيقة، وإِنها لذات إِراضٍ. ويقال: ما آرَضَ هذا المكانَ أَي ما أَكْثَرَ عُشْبَه. وقال غيره: ما آرَضَ هذه الأَرضَ أَي ما أَسْهَلَها وأَنْبَتَها وأَطْيَبَها؛ حكاه أَبو حنيفة. وإِنها لأَرِيضةٌ للنبت وإِنها لذات أَرَاضةٍ أَي خليقة للنبت. وقال ابن الأَعرابي: أَرِضَتِ الأَرْضُ تأْرَضُ أَرَضاً إِذا خَصِبَت وزَكا نباتُها. وأَرْضٌ أَرِيضةٌ أَي مُعْجِبة. ويقال: نزلنا أَرْضاً أَرِيضةً أَي مُعْجِبةً للعَينِ، وشيءٌ عَرِيضٌ أَرِيضٌ: إِتباع له وبعضهم يفرده؛ وأَنشد ابن بري: عَريض أَرِيض باتَ يَيْعِرُ حَوْلَه، وباتَ يُسَقِّينا بُطونَ الثَّعالِبِ وتقول: جَدْيٌ أَرِيضٌ أَي سمين. ورجل أَريضٌ بَيِّنُ الأَرَاضةِ: خَلِيقٌ للخير متواضع، وقد أَرُضَ. الأَصمعي: يقال هو آرَضُهم أَن يفعل ذلك أَي أَخْلَقُهم. ويقال: فلانٌ أَرِيضٌ بكذا أَي خَلِيق به. ورَوْضةٌ أَرِيضةٌ: لَيِّنةُ المَوْطِئِ؛ قال الأَخطل: ولقد شَرِبْتُ الخمرَ في حانوتِها، وشَرِبْتُها بأَرِيضةٍ مِحْلالِ وقد أَرُضَتْ أَراضةً واسْتَأْرَضَت. وامرأَة عَرِيضةٌ أَرِيضةٌ: وَلُودٌ كاملة على التشبيه بالأَرْض. وأَرْضٌ مأْرُوضَةٌ (* قوله «وأرض مأروضة» زاد شارح القاموس: وكذلك مؤرضة وعليه يظهر الاستشهاد بالبيت.) : أَرِيضةٌ؛ قال: أَما تَرَى بكل عَرْضٍ مُعْرِضِ كلَّ رَداحٍ دَوْحَةِ المُحَوَّضِ، مُؤْرَضة قد ذَهَبَتْ في مُؤْرَضِ التهذيب: المُؤَرِّضُ الذي يَرْعَى كَلأَ الأَرْض؛ وقال ابن دَالان الطائي: وهمُ الحُلومُ، إِذا الرَّبيعُ تجَنَّبَتْ، وهمُ الرَّبيعُ، إِذا المُؤَرِّضُ أَجْدَبا والإِرَاضُ: البِسَاط لأَنه يَلي الأَرْضَ. الأَصمعي: الإِرَاضُ، بالكسر، بِسَاطٌ ضخْم من وَبَرٍ أَو صوف. وأَرَضَ الرجلُ: أَقام على الإِرَاضِ. وفي حديث أُم معبد: فشربوا حتى آرَضُوا؛ التفسير لابن عباس، وقال غيره: أَي شربوا عَلَلاً بعد نَهَلٍ حتى رَوُوا، مِنْ أَرَاضَ الوادي إِذا اسْتَنْقَعَ فيه الماءُ؛ وقال ابن الأَعرابي: حتى أَراضُوا أَي نامُوا على الإِرَاضِ، وهو البساط، وقيل: حتى صَبُّوا اللبن على الأَرْض. وفَسِيلٌ مُسْتَأْرِضٌ وَوَديَّةٌ مُسْتَأْرِضة، بكسر الراء: وهو أَن يكون له عِرْقٌ في الأَرْضِ فأَما إِذا نبت على جذع النخل فهو: الراكِبُ؛ قال ابن بري: وقد يجيءُ المُسْتَأْرِضُ بمعنى المُتَأَرِّض وهو المُتَثاقل إِلى الأَرض؛ قال ساعدة يصف سحاباً: مُسْتَأْرِضاً بينَ بَطْنِ الليث أَيْمنُه إِلى شَمَنْصِيرَ، غَيْثاً مُرْسلاً مَعَجَا وتأَرَّضَ المنزلَ: ارْتادَه وتخيَّره للنزول؛ قال كثير: تأَرَّضَ أَخفاف المُناخةِ منهمُ، مكانَ التي قد بُعِّثَتْ فازْلأَمَّتِ ازْلأَمَّت: ذهبت فَمَضَت. ويقال: تركت الحي يَتَأَرَّضون المنزِلَ أَي يَرْتادُون بلداً ينزلونه. واسْتَأْرَض السحابُ: انبسط، وقيل: ثبت وتمكن وأَرْسَى؛ وأَنشد بيت ساعدة يصف سحاباً: مستاْرضاً بين بطن الليث أَيمنه وأَما ما ورد في الحديث في الجنازة: من أَهل الأَرض أَم من أَهل الذِّمة فإِنه أَي الذين أُقِرُّوا بأَرضهم. والأَرَاضةُ: الخِصْبُ وحسنُ الحال. والأُرْضةُ من النبات: ما يكفي المال سنَةً؛ رواه أَبو حنيفة عن ابن الأَعرابي. والأَرَضُ: مصدر أَرِضَت القُرْحةُ تأْرَضُ أَرَضاً مثال تَعِبَ يَتْعَبُ تَعَباً إِذا تفَشَّتْ ومَجِلت ففسدت بالمِدَّة وتقطَّعت. الأَصمعي: إِذا فسدت القُرْحة وتقطَّعت قيل أَرِضَت تأْرَضُ أَرَضاً. وفي حديث النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم: لا صيامَ إِلاّ لمن أَرَّضَ الصِّيامَ أَي تقدَّم فيه؛ رواه ابن الأَعرابي، وفي رواية: لا صيامَ لمن لم يُؤَرِّضْه من الليل أَي لم يُهَيِّئْه ولم يَنْوِه. ويقال: لا أَرْضَ لك كما يقال لا أُمَّ لك.
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR616 harf* أ ر ض * * الأَرْضُ * مؤنثة وهي اسم جنس وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة ولكنهم لم يقولوا والجمع * أرَضَاتٌ * بفتح الراء و * أرَضُون * بفتحها أيضا وربما سكنت وقد تجمع على * أُرُوضٍ * و * آراضٍ * كأهل وآهال و * الأَرَاضِي * أيضا على غير قياس كأنهم جمعوا آرضا وكل ما سفل فهو أرض و * أَرْضٌ أريضَةٌ * أي زكية بينة * الأرَاضةِ * وقال أبو عمرو * الأرْضُ الأرِيضةُ * المعجبة للعين و * الأَرضُ * أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR9.689 harfالأرض ، التي عليها الناس، مؤنثة ن قال الله تعالى وإلى الأرض كيف سطحت اسم جنس ، قاله الجوهري، أو جمع بلا واحد، ولم يسمع أرضة ، وعبارة الصحاح: وكان حق الواحدة منها أن يقال أرضة، ولكنهم لم يقولوا. ج: أرضات ، هكذا بسكون الراء في سائر النسخ، وهو مضبوط في الصحاح بفتحها قال: لأنهم يجمعون المؤنث الذي ليس فيه هاء التأنيث بالألف والتاء، كقولهم: عرسات، قال: قد يجمع على أروض ، ونقله أبو حنيفة عن
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR14.995 harfMadde başı: ارضأَرُضَتِ الأَرْضُ
1 أَرُضَتِ الأَرْضُ ذ , (S, K, [in two copies of the S أُرِضَت, but this is evidently a mistake,]) with damm, (S,) like كَرُمَت, (K,) inf. n. أَرَاضَةٌ, (S, M, K,) The land became thriving, or productive; (S, K;) as also ↓ استأرضت; (TA;) it became pleasing to the eye, and disposed by nature to yield good produce; (K, TA;) it became fruitful, and in good condition; (M;) it
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR906 harfMadde başı: ءرضأَرَضَ
أَرَضَ U ( n. ac. أَرَاْضَة 22t ),
a. Was productive.
أَرِضَ
أَرِضَ A ( n. ac. أَرَض 4 ),
a. Was blistered, ulcerated.
أَرَّضَ
أَرَّضَ II ,
a. Cropped, depastured ( herbage ).
اِسْتَأْرَضَ
اِسْتَأْرَضَ X ,
a. Was blistered, ulcerated.
أَرْض
أَرْض 1 , ( pl. أَرَاْض 22 , أُرُوْض 27 , آرَاْض 38 , أَرَاضِي
a. Earth, ground, land.
b. [ art. ], The world, the earth.
أَرْضِيّ
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok111.965 harfMadde başı: ءرضءرض
أَرِضَ - يَأْرَضُ
أَرِضَ - يَأْرَضُ (أَرُضَ - يَأْرُضُ ) - أرْض
أرِضَ - يَأْرَضُ + المكان: يخصب ويكثر خيره ويصير صالحاً للسكن والإقامة
أرْض: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " أرِضَ - يَأْرَضُ" : وهو كذلك اسم مكان منه: المكان الخصب كثير الخير الصالح للسكن والإقامة: وهو اصطلاحاً " جنس الأرض الصالحة للسكن:
استعمل لفظ " أرض " في القرآن الكريم
Sîgalar(18)
Mücavir kökler337 mücavir (758 toplam)
- سمو
222 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- فسد
31 ortak ayet · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
- خلق
64 ortak ayet · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
- أله
215 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
- شيأ
74 ortak ayet · Şey
- موه
23 ortak ayet · Su
- سير
15 ortak ayet · Gezerler
- قدر
31 ortak ayet · Kıdr kazandır
- ملك
39 ortak ayet · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
- نبت
12 ortak ayet · Bitki
- فطر
10 ortak ayet · Fıtr ; “Futr” mantar demektir
- سدس
8 ortak ayet · سندس Hint kumaşıdır
Geçtiği ayetler(440)
Bu kök 440 ayette geçiyor; sure şeridinden daraltın.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ
YerKendilerine: yeryüzünde bozgun çıkarmayın, denildiğinde, biz ancak ıslah edicileriz, derler.
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ
YerAllah’ın ahdini pekiştirdikten sonra bozanlar, birleştirilmesini emrettiği şeyi koparanlar, yeryüzünde fesad çıkaranlar, işte onlar hüsrana uğrayanların ta kendileridir.
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
YerYerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُوا أَتَجْعَلُ فِيهَا مَنْ يُفْسِدُ فِيهَا وَيَسْفِكُ …
YerHani Rabbın meleklere: Ben, yeryüznde bir halife yaratacağım, demişti de melekler: Biz seni hamd ile tesbih, takdis eder dururken yeryüzünde fesad çıkarıp, kanlar dökecek kimse mi yaratacaksın? demişlerdi. Allah da: Sizin bilmediklerinizi ben bilirim, buyurmuştu.
فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ
YerNihayet şeytan onları cennetten kaydırdı. Onları bulundukları yerden çıkardı. Biz de: Kiminiz kiminize düşman olarak inin. Yeryüzünde sizin için bir zamana kadar yerleşim ve faydalanma vardır, dedik.
… كُلُوا وَاشْرَبُوا مِنْ رِزْقِ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ
YerHani, bir vakit Musa, kavmi için su arayınca; asanla taşa vur, demiştik de, taştan oniki çeşme fışkırmış, her zümre su alacağı yeri öğrenmişti. Allah’ın rızkında yeyin, için, yalnız yeryüzünde bozgunculuk yaparak, karışıklık çıkarmayın.
يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ
YerEy insanlar; yeryüzünde bulunan helal ve temiz şeylerden yeyin. Şeytanın adımlarına uymayın. Şüphesiz ki o, sizin için apaçık bir düşmandır.
وَإِذَا تَوَلَّى سَعَى فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ وَاللَّهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ
YerVe o, yanından ayrılınca yeryüzünde fesad çıkarmaya, harsı ve nesli yok etmeye çalışır. Allah fesadı sevmez.
… وَلَا نَوْمٌ لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ يَعْلَمُ …
YerAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.
… مِنْ طَيِّبَاتِ مَا كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنَا لَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَلَا تَيَمَّمُوا الْخَبِيثَ مِنْهُ تُنْفِقُونَ وَلَسْتُمْ بِآخِذِيهِ إِلَّا …
YerEy iman edenler; kazandıklarınızın iyilerden ve size yerden çıkardıklarımızdan infak edin. Kendiniz göz yummadan alıcısı olmadığınız bayağı şeyleri vermeye yeltenmeyin. Ve bilin ki; Allah, Gani’dir, Hamid’dir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أرض |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | بلد, ترب, صعد |
| Zıt Kök | سمو |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin alt tabanı, aşağıda duran kaidesi, ayakların bastığı alçak ve yayvan zemin |
| Çekirdek Özet 2 | Gök ile karşıtlık içinde insanın biyolojik ve ahlaki eylemine zemin olan yaşama alanı |
| Çekirdek Özet 3 | Üzerinde ilahi nizamın, mülkiyetin, imarın ve fesadın sınandığı nesnel ve maddi ortam |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece modern anlamda coğrafi bir gezegen (küre) olarak daraltılıp, sema ile kurulan metafizik, ahlaki ve ontolojik çift kutuplu zemin niteliğinin gözden kaçırılması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أر | Bir yere yerleşme, taban bulma, kök salma ve hareketi alt noktada sabitleme imgesi; nitekim أرب kökünde uzvun bedene sağlamca oturması ve maharet, أرك kökünde ağacın toprağa kök salıp kalıcılaşması ve sedire yerleşme, أرم kökünde ise sınır taşı dikerek yeri sabitleme anlamları bu tabanlaşma nüvesinden neşet eder. | ض | Yayılma, sert zemine sürtünme ve ezilme dinamiği katan harfin eklenmesiyle çekirdek anlam, ayakların bastığı, üzerine yayılınan ve çiğnenen en alt taşıyıcı yaygı ve maddi taban manasına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Taşıyıcı ve ilk itici kuvvet; maddesel varlığın üzerinde yükseldiği temel güç ve dayanak noktasını işaret eder. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Bir bütünü oluşturan ana gövde, yüzey boyutu veya ana taşıyıcı doğrultuyu temsil eder. |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge) | Yüzeye yapışma, yayılma, bastırma ve aşağıya doğru çekip sabitleme direncini ifade eder. |
| أرض | Maddi gücün aşağıya doğru yayılarak üzerinde canlıları tuttuğu, ayak basılan ve her şeyi taşıyan yatay taban düzlemi. | İlk dayanak gücünün (أ) ana gövdeyle (ر) birleşip yüzeyde yayılması ve basılan zemin olarak altta sabitlenmesi (ض) hareketini kurar. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir varlığın en alt kısmı, ayakların bastığı taban, at ve bineklerin tırnakları ve ayakları. Nitekim bir canlının veya atın üst kısmına sema, tırnaklarına ve yere basan alt kısımlarına arz denilmiştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tufeyl el-Ganevî bir atı tasvir ederken atın üst bedenini sema, tırnaklarını ve ayaklarını arz olarak isimlendirmiştir: وأحمر كالديباج أما سماؤه / فريا وأما أرضه فمحول |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin altını mesken tutan veya tahtayı içten yiyen dâbbetü'l-arz böceğine (ağaç kurdu) nispetle tahtanın kurtlanıp içinin boşalmasına أرضت الخشبة فهي مأروضة denilmesi ve soğuk algınlığından yere yığılıp titreyen hastaya مأروض denilmesi erken bedevi dilinde mevcuttur. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü'l-ʿAyn, el-Müfredât, Lisān al-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça أرض kelimesi, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda en yaygın ve kararlı biçimde korunan arkaik ana tabaka adlarından biridir. Doğu Sami grubunda Akadca erṣetu (toprak zemin, yeryüzü, ölüler diyarı), Kuzeybatı Sami grubunda İbranice ereṣ (אֶרֶץ: toprak, yer, ülke), Fenikece ʾrṣ (yeryüzü, arazi), Aramice ve Süryanice ʾarʿā (ܐܪܥܐ: yeryüzü, zemin; fonetik ses denkliklerinde Proto-Semitik *ṣ/ḍ sesinin Aramicede ayın harfine dönüşmesi kaidesine uygun olarak) biçimleriyle belgelenir. Güney Sami grubunda Ge'ez dilinde ʾard (yeryüzü) kelimesi aynı köke dayanır. Kelimenin kök anlamında göğe nispetle altta kalan, üzerine basılan, yayılan ve insan hayatının maddi imkânını barındıran ortak bir semantik çekirdek mevcuttur. Arapçada kök, hem bu genel yeryüzü adını korumuş hem de atın ayağı, verimli yumuşak toprak (أريضة) ve tahtayı alttan kemiren canlı (أرضة) gibi somut fiziksel türevlerle anlam alanını genişletmiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir nesnenin altı, atın ayağı ve tırnağı; buradan türeyerek yayvan zemin, verimli toprak ve yeryüzü. | Kökün fiil türevleri sonradan türemiş olup isim kökenli taban/zemin imgesinden hareketle alçalma, yerleşme ve yere yapışma yönünde semantikleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca erṣetu, İbranice ereṣ, Süryanice ʾarʿā, Ge'ez ʾard. | Proto-Sami ortak mirasındaki *ʾarṣ́- biçiminden düzenli ses denklikleriyle tevarüs etmiştir; kökensel süreklilik tamdır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Berberice ve bazı Kuşitik alt katmanlarında benzer taban/toprak fonemleri öne sürülmüştür. | Sami dışı Afro-Asyatik ilişkiler karşılaştırmalı dilbilimde tartışılmakla birlikte somut ortak biçimler spekülatif kalabilmektedir. | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أرض | Anlamlı | Yer, alt taban, zemin | Ayak basılan, altta kalan, yayılan ve üzerinde yaşanılan maddi mekan; hedef kök. | Kur'an'da 461 kez geçer. |
| أضر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilimiyle müstakil bir kök birimi kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| رأض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf sırasıyla işlenmiş bir kök yapısı bulunmamaktadır; mühmeldir. | Kur'an'da geçmez. |
| رضأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Hemzeli kök sistematiğinde bu tertip terkedilmiştir; mühmel kabul edilir. | Kur'an'da geçmez. |
| ضأر | Anlamlı | Emzirme, süt anne edinme | Dişi devenin başkasının yavrusunu emzirmesi veya boyun eğdirilip kabullendirilmesi manasında ضأر ve ظأر ilişkisiyle anılır. | Kur'an'da geçmez; kalb ve bedel ihtimali taşır. |
| ضرأ | Anlamlı | Gizlenme, alçalma, pusuya yatma | Avcının yere yapışarak avını gözetlemesi veya canlının toprağa sinmesi manasında الضراء zemininde kullanılır. | Kur'an'da geçmez; zeminle temas kurma yönüyle أرض köküne semantik olarak teğettir. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أرض | Merkez | Yeryüzü, alt zemin, mekan | Gök ile simetrik olan, her şeyi taşıyan taban ve evrensel varlık alanı. | Üzerinde beşerî tarihin aktığı bütünüyle alt mekân. |
| بلد | Komşu | İdari ve sınırlı coğrafi yurt, kent | أرض sınırsız ve külli zemin iken بلد sınırları belirli, iskân edilmiş yerleşim yeridir. | Kur'an'da güvenli belde, şehir ve belirli toprak parçası için kullanılır. |
| ترب | Komşu | Toprak maddesi, toz, ufalanmış yer maddesi | أرض mekanın ve tabanın kendisi iken ترب o mekanın yüzeyindeki ufalanabilir fiziksel maddedir. | İnsanın yaratılış hammaddesi ve mezar toprağı bağlamında öne çıkar. |
| صعد | Komşu | Yeryüzünün üst tabakası, toprak yüzeyi | أرض kökünün derinliği ve bütünlüğüne karşılık صعد sadece ayak basılan en üst kuru yüzeyi ifade eder. | Teyemmüm ve yer kabuğunun açık yüzeyi bağlamında ayrışır. |
| سمو | Zıt | Yükseklik, gök, yukarı alem | أرض altta serilen, ağırlığı taşıyan taban iken سمو yukarıda yükselen, kuşatan tavan ve ulviyettir. | Kur'an'da ontolojik ve kozmik karşıtlığın en belirgin çiftidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أرض | Alt taban, yeryüzü, memleket | Gök karşıtı fiziksel alem, basılan toprak zemin ve belirli bir yurt parçasını kuşatır. | Kesin |
| Latince | terra, humus, tellus | Toprak, yeryüzü, zemin | Terra genel arazi ve yeryüzünü, humus basılan toprağı, tellus ise üzerinde yaşanılan yerküreyi karşılar; ancak Arapçadaki sema-arz zıt kutupluluğunun ahlaki tonunu tek başına vermez. | Güçlü |
| İngilizce | earth, land, ground | Yeryüzü, kara parçası, zemin | Earth kozmik küreyi, land mülk edinilen veya coğrafi karayı, ground ise doğrudan ayak basılan alt tabanı karşılar. | Kesin |
| Almanca | Erde, Land, Boden | Yer, toprak, zemin | Erde gezegeni ve toprağı, Land coğrafi bölgeyi, Boden ise doğrudan nesnelerin alt kaidesini ve zeminini ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | terre, sol, contrée | Yeryüzü, yer tabanı, diyar | Terre maddi yeryüzünü ve toprağı, sol ayak basılan sathı, contrée ise geniş bölgeyi karşılar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| أرض (kozmik ikili) | Sema ile birlikte yaratılan evrenin alt tabakası ve maddi boyutu | Kozmolojik yaratılış ve tevhid delilleri; semavat ve arzın yaratılışı (Bakara 2:22, Furkân 25:59). |
| أرض (beşeri zemin) | İnsanın halife kılındığı, imar ve fesat çıkardığı eylem alanı | Tarihsel ve ahlaki sorumluluk bağlamları; yeryüzünde fesat çıkarma veya gezme uyarıları (Bakara 2:30, Rûm 30:41). |
| أرض (belirli yurt/bölge) | Belirli bir kavmin yaşadığı coğrafi vatan, ülke veya mukaddes mekan | Hz. Musa ve İsrailoğulları kıssası ile Mısır veya Kenan diyarı bağlamı (A'râf 7:137, Mâide 5:21). |
| أرض (ahiret mekanı) | Kıyamet günü dönüştürülecek yeni varlık tabanı veya cennet yurdu | Kozmik dönüşüm ve salihlerin varis kılınacağı nihai yurt (İbrâhîm 14:48, Zümer 39:74). |
| أرض (biyolojik toprak) | Yağmurla dirilen, bitkileri çıkaran üretken zemin | Yeniden dirilişin tabiat üzerinden örneklendirilmesi (Fâtır 35:9, Fussilet 41:39). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hudûs delili ve hilkat | Arzın göklerle birlikte sonradan yaratılmış olması, yaratılış sırası ve arzın bir nizam üzere yayılması. | Maddi alemin değişkenliği, başlangıçlı oluşu ve mutlak kudretin tasarrufu altındaki alçak tabaka. |
| Fıkıh | Mülkiyet, ihya, haraç ve öşür | Arz-ı mevâtın (ölü arazinin) imarı, mülkiyetin sınırları, ganimet arazilerinin statüsü ve teyemmüm hükümleri. | Hukuki hakların, tasarrufların, vergilerin ve ziraatin üzerine bağlandığı nesnel gayrimenkul alanı. |
| Tefsir | Semavat-arz dikotomisi | Arzın tekil zikredilmesine karşılık semanın çoğul gelmesi ve yedi arzın keyfiyeti tefsirlerde irdelenmiştir. | İnsanoğlunun cismani varlığının beşiği, imtihan sahnesi ve ilahi ayetlerin seyredildiği mekan. |
| Hadis | Mülkiyet gasbı ve tevazu | Haksız yere bir karış arza el koyanın yedi kat yerden boynuna geçirilmesi ve yeryüzünün mescid kılınması. | Hukuki hakkın dokunulmazlığı, ibadetin mekânsal sınırsızlığı ve kibre karşı toprağa yöneliş. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve mead zemini | İmtihan platformu | İnsanın cismani bedenle ahlaki tercihlerini sergilediği sahne olmak | Arz, insanın gökten inen vahiyle buluşup sorumlu kılındığı ve sonunda yeniden dirilmek üzere bağrına döneceği ilahi emanet alanıdır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve jeolojik taban | Madde ve hayat ortamı | Biyolojik çeşitliliğe, suya ve madenlere yataklık etmek | Gökten inen suyun tutulduğu, bitkilerin beslendiği ve fizik yasalarının doğrudan gözlemlendiği deneysel tabandır. | Kesin |
| Siyasi | Egemenlik ve hilafet coğrafyası | Hükümranlık ve adalet alanı | Otoritenin, barışın veya fesadın yayılacağı somut saha olmak | Kur'an'da iktidar arzda yerleşik kılınmakla (temkin) tanımlanır; siyaset bu zeminde fesadı önleyip adaleti kurma kavgasıdır. | Kesin |
| İktisadi | Temel üretim faktörü | Tabii kaynak ve arazi | Tarım, maden, yerleşim ve servet üretimine kaynaklık etmek | İktisadi değerin ilk fiziksel kaynağıdır; ihya edilmesi, atıl bırakılmaması ve tekelleştirilmemesi emredilen ortak mülkiyet tabanıdır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Taban düzlemi, referans koordinat sistemi (Ground state / Basis plane) | Fizik ve matematikte bir sistemin potansiyel enerjisinin sıfır veya en düşük kabul edildiği temel seviye (ground state) ya da hareketin üzerine tanımlandığı referans taban düzlemi, أرض kökünün alt taşıyıcı kaide niteliğiyle tam bir yapısal eşbiçimlilik sergiler. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal altyapı, maddi yaşam zemini (Substructure / Territorial base) | Sosyoloji ve hukukta üstyapı kurumlarının, normların ve kültürel formların üzerinde yükseldiği maddi ilişkiler bütünü, coğrafi aidiyet ve mülkiyet alanı, arzın tüm eylemleri taşıyan alt zemin fonksiyonuyla örtüşür. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | أرض lafzının yalnızca çağdaş astronomideki gezegen (üçüncü gezegen küresi) olarak anlaşılması veya tamamen nötr bir toprak kütlesi sayılarak Kur'an'daki ahlaki ve ontolojik anlamının silinmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; hem kozmik bir kutup (sema karşısındaki bütün alt alem), hem üzerinde hayatın fışkırdığı canlı biyolojik beşik, hem de insanın adalet veya zulümle doldurduğu tarihsel-toplumsal bir eylem zeminidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerde geçen fesat, imar, varis kılınma ve temkin kavramları coğrafi bir gezegen tespitine indirgenir; insanın zeminle olan ahlaki ve emanet eksenli bağı koparak ayetler salt fiziki tasvir gibi okunur. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinin iki temel kutbundan biridir. Varlık tasavvuru semavat ve arz dengesi üzerine kuruludur. İnsanın başlangıcı, imtihanı, rızkı, vefatı ve yeniden dirilişi bu kökle doğrudan irtibatlıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik delil ayetlerinde (yaratılış ve nizam), hilafet ve emanet ayetlerinde (yeryüzünde halife kılınma), sosyo-politik mücadele kıssalarında (Firavun'un arzda büyüklük taslaması) ve ahiret tasvirlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzünün başıboş, ilahi tasarruftan uzak veya sadece tüketilecek bir kaynak olduğu zannını yıkar; arzın ilahi mülk olduğunu, insana emaneten verildiğini ve emanete hıyanetin fesat doğuracağını bildirir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir gövdenin ayaklarının bastığı en alt yüzey, taşınan şeyin dayandığı yatay taban, bineklerin tırnakları ve üzerine basılan zemin.
- Soyut anlamİlahi hükmün, fıtrat kanunlarının, ahlaki tercihlerin ve biyolojik hayatın üzerinde gerçekleştiği alttaki potansiyel ve eylemsel alan.
- Sistematik karşılıkGöğün kuşatıcı ve yönlendirici ilkelerine karşılık, bu ilkelerin somutlaştığı, test edildiği, mülkiyet ve adaletin icra sahası olan maddesel temel.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde evrensel maddi-manevi varlık bütününü, üstte yer alan ve kuşatan sema boyutunu, ise ona karşıt ve tamamlayıcı olan alt tabanı (أرض) simgeler. ve kümeleri ayrık () fakat birbirini tamamlayan () iki temel kutuptur. bileşenleri, arzın üzerinde barındırdığı biyolojik, coğrafi ve toplumsal zemin katmanlarını gösterir; bu katmanların tamamı yeryüzünün eylem alanı olan uzayı içinde tanımlıdır. Model, kökün hem kozmolojik bir kutup hem de alt yaşam zemini olma vasfını sembolize eder.