أرك
أ - ر - ك
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Misvak ağacıdır. Sedir veya koltuk yapılan ağacın adıdır. Yemişi ekşidir. Türkçedeki erik kelimesi de buradan gelir. Ereke Erik ağacıdır. “Erike” erik ağacından yapılan sedirdir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءرك · ارك
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Misvak ağacıdır. Sedir veya koltuk yapılan ağacın adıdır. Yemişi ekşidir. Türkçedeki erik kelimesi de buradan gelir. Ereke Erik ağacıdır. “Erike” erik ağacından yapılan sedirdir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.486 harfالكاف والراء و"وايء" معهما
ك ر و، ك و ر، ر ك و، و ك ر، و ر ك، ك ر ي، ك ي ر، أ ك ر، أ ر ك مستعملات كرو: الكَرا: الذكر من الكَرَوان. ويقال: الكَرَوانة الواحدة، والجميع: الكِرْوان. ومن أمثالهم: "أطرق كَرَا إن النعام بالقرى".
والكُرَةُ في آخرها نقصان واو وتجمع على الكُرِين. والمكان المَكْرُوُّ: الذي يلعب فيه بالكرة. وكَرَوْتُ البئر كَرْواً، إذا طويتها.
كور: الكُورُ: على أفواه العامة: كِير الحداد.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR632 harfأَرِكَتِ الإبل تَأْرَكُ وتَأْرُكُ أُروكاً، إذا رَعَتِ الأَراكَ. قال الأصمعي: أركت الإبل بمكان كذا، إذا لزِمَتْه فلم تَبرح، حكاه عنه ابن السكيت. قال: وقال غيره إنّما يقال: أَرَكَتْ، إذا أقامت في الأَراكِ، وهو الحَمض، فهي أَرِكَةٌ. وأرَكَ الرجل بالمكان، أي أقام به. وأرَكَ الجرح أُروكاً: سكن ورمُه وتماثَل. ويقال: ظهرت أَريكَةُ الجُرح، إذا ذهبت غَثيثته ظهر لحمُه صحيحاً أحمر ولم يَعْلُهُ الجلدُ، وليس
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR14.367 harfك ر ( و ا ي ء )
كري ، كرا ، كور ، كير ، ركا ، راك ، ورك ، وكر ، أرك ، أكر : ( مستعملة ) .
كرا : قال الليث : كَرَوْتُ البِئرَ كرْواً إذا طَوَيْتَها .
ونحو ذلك قال أبو عمرٍ و ، وأبو عبيدٍ عن الأصمعيِّ : كَرَا الغُلاَمُ يَكْرُو كَرْواً إذا لَعِبَ بالكُرَةِ .
وقال ابن السكيت : كَرَوْتُ بالكُرَةِ إذا ضَرَبْتَ بها .
وقال المُسَيَّبُ بن عَلَسٍ :
مَرِحَتْ يَدَاهَا للنَّجَاءِ كَأَنَّمَا
تَكْرُو بكَفَّيْ
ك ر ( و ا ي ء ) كري ، كرا ، كور ، كير ، ركا ، راك ، ورك ، وكر ، أرك ، أكر : ( مستعملة ) . كرا : قال الليث : كَرَوْتُ البِئرَ كرْواً إذا طَوَيْتَها . ونحو ذلك قال أبو عمرٍ و ، وأبو عبيدٍ عن الأصمعيِّ : كَرَا الغُلاَمُ يَكْرُو كَرْواً إذا لَعِبَ بالكُرَةِ . وقال ابن السكيت : كَرَوْتُ بالكُرَةِ إذا ضَرَبْتَ بها . وقال المُسَيَّبُ بن عَلَسٍ : مَرِحَتْ يَدَاهَا للنَّجَاءِ كَأَنَّمَا تَكْرُو بكَفَّيْ لاَعِبٍ في صَاعِ قال : والصَّاعُ : المُطْمَئِنُّ من الأرْضِ كالْحُفْرَةِ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الكَرْوَاءُ : المَرْأَةُ الدَّقِيقَةُ السَّاقَيْنِ . وقال الليث : الكَرَا : الذَّكَرُ من الكَرَوَانِ . ويقال : الكَرَوَانَةُ ، الواحدة ، والجَميعُ : الكِرْوَانُ . ( أبو عبيد عن الفراء ) : الكَرَوَانُ : طائرٌ ، وجمعُه : كِرْوَانٌ . وقال أبو حاتم في ( كتاب الطَّيْرِ ) : الكَرَوَانُ : القَبْجُ ، وجَمْعُه : كِرْوَانٌ ، ومن أَمثالهم : ( أَطْرِقْ كَرَا إنَّ النَّعَامَ بالقُرَى ) ، يُضرَبُ مثلاً للرَّجُلِ يُخْدَعُ بكلام يُلَطَّفُ له ، ويُرَادُ به الغَائِلَةُ . وأَخبرَني المنذِرِيُّ عن أَبي الهيثم أنه قال : سُمِّيَ الكَرَوَانُ كَرَوَاناً بِضِدّهِ لأنه لا ينامُ بالليل . وقيل : الكَرَوَانُ : طائرٌ يُشبهُ البَطَّ . وقال ابن هانىء يقال : أَطْرِقْ كَرَا ، رَخَّمَ الكَرَوَانَ وهو نَكِرَةٌ . كما قال بعضهم : قُنْفُ ، يُرِيدُ يا قُنْفُذُ . قال : وإنَّما يُرَخَّمُ في الدُّعاءِ المعَارِفُ نحو مالكٍ وعامرٍ ولا تُرَخَّمُ النكرةُ نحو غلام ، فرُخِّمَ كَرَوَانٌ وهو نكرة ، وجُعِلَ الواوُ ألِفاً فجاء نادِراً . كري : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَرَى النّهْرَ يَكْرِيهِ . وقال غيره : كَرَيْتُ النَّهْرَ كَرْياً : إذا حَفَرْتَه . وكَرِيَ يَكْرَى كَرًى إذا نامَ ، والكَرَى : النَّوْمُ . ( والكُرَةُ التي يُلعبُ بها أَصلها : كُرْوَةٌ فحُذِفَتِ الواوُ كما قالوا : قُلَةٌ للتي يُلْعبُ بها ، والأصلُ : قُلْوَةٌ ، وجمع الكُرَةِ : كُرَاتٌ وكُرُونَ ) . وقال الأصمعي : أكْرَيْنَا في الحديث اللَّيْلةَ أَي أَطَلْنَاه . ( الحراني عن ابن السكيت ) : أَكْرَى الكَرِيُّ ظَهْرَه يُكْرِيهِ إكْرَاءً . ويقال : أَعْطِ الكَرِيَّ كِرْوَتَهُ ، حكاها أبو زيد . وقال ابن السكيت : أَكْرَى يُكْرِي إِكْراءً إذا نَقَصَ ، وأَكْرَى يُكْرِي إِكْراءً إذا زادَ ، وهو من الأضداد ، وقد أكْرَى زادُه إذا نَقَصَ . وأنشد ابن الأعرابي : كَذِي زَادٍ متى ما يُكْرِ منهُ فليس وَراءَه ثِقَةٌ بزَادِ وقال غيره : تُقَسِّمُ ما فيها فإن هي قَسَّمَتْ فذاك ، وإن أكْرَت فعن أَهْلِها تكْرِي أَراد إن نَقَصَت فعن أهلها تَنْقُصُ ، يعني القِدْرَ . وقال ابنُ أَحْمَرَ : وتَوَاهَقَتْ أَخْفَافُها طَبَقاً والظِّلُّ لم يَفْضُلْ ولَمْ يُكْرِي أي ولم يَنْقُصْ ، وذلك عندَ انتِصَافِ النهار ، وقد أكْرَيْتُ أي أخّرْتُ . وأنشد أبو عبيدة بيت الحطيئة : وأَكْرَيْتُ العَشَاءَ إلى سُهَيْلٍ أو الشِّعْرَى فطالَ بي الأناءُ وقال فقيهُ العرب : مَنْ سرَّهُ النَّسَاءُ وَلاَ نَساءُ ، فَلْيُكْرِ العَشاءَ ، ولْيُبَاكِرِ الغَدَاءَ ، ولْيُخَفِّفِ الرِّدَاءَ ، ولْيُقِلَّ غِشْيانَ النِّسَاءِ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : أَكْرَى الرَّجُل : سَهِرَ في طاعةِ الله . وقال أبو عبيد : المُكَرِّي : السَّيْرُ اللَّينُ البَطِيءُ وأنشد : منها المكَرِّي ومنها اللَّيِّنِ السّادِي وقال الأصمعي : هذه دَابّةٌ تُكَرِّي تكْرِيةً : إذا كان كأَنّه يَتَلَقّفُ بيَده إذا مَشَى . قال : والكَرِيُّ : الرجُلُ الذي أكْرَيْته بعيركَ ، ويكونُ الكَرِيُّ الذي يُكْرِيكَ بَعيرَه ، فأَنا كَرِيُّكَ ، وأَنت كَريّي . وقال الراجز : كَرِيُّهُ ما يُطْعِمُ الكَرِيَّا بالليل إلاَّ جِرْجِراً مَقْلِيّاً والكَرِيُّ : نَبْتٌ . وقال ابن السكيت : الكَرِيَّةُ : شجرةٌ تنْبُتُ في الرَّمْلِ في الخِصْبِ بنَجْدٍ ظاهرةً نِبْتَةَ الجَعْدَةِ . وقال العجاج : حتى غَدَا واقْتَادَهُ الكَرِيُّ وشَرْشَرٌ وقَسْوَرٌ نَضْرِيُّ وهذه نُبُوتٌ غَضَّةٌ ، وقوله : واقْتَاده أي دَعَاهُ كما قال ذو الرمة : . . . . . . . يَدْعُو أَنْفَه الرّبَبُ ( الحراني عن ابن السكيت ) : هو الكِرَاءُ ممدودٌ لأنه مصدر كارَيْتُ ، والدليلُ على ذلك قولُك : رجُلٌ مُكَارٍ ( مفَاعِلٌ ) ، وهو من ذَوَاتِ الواوِ لأنه يقال : أَعْطِ الكَرِيَّ كِرْوَتَه . ويقال : اكْتَرَيْتُ منه دابَّةً واستَكْرَيتُها فأكْرَانِيها إكْرَاءً . ويقال للأجْرَةِ نفسها : كِرَاءٌ أيضاً . كور كير : رُوِيَ عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يَتَعَوَّذُ مِن الْحَوْرِ بَعْدَ الكَوْرِ . قال أبو عبيد : الحَوْرُ : النُّقْصَانُ ، والكَوْرُ : الزِّيَادَةُ ، أُخِذَ من كَوْرِ العِمامة . يقول : قد تغيَّرَتْ حالُه وانتقضت كما يَنْتَقِضُ كوْرُ العِمامة بعدَ الشدِّ ، وكلُّ هذا قريبٌ بعضُه من بعض . وقال محمد بن حبيب : الكِيرُ الذي يَنْفُخُ فيه الحَدَّادُ ، والكُورُ : كُورُ الحدَّاد الذي توقَدُ فيه النار . ويقال : هو الزِّقُّ أَيضاً . والكُورُ : الرَّحْلُ ، والكُورُ : بِنَاءُ الزَّنَابِيرِ . وقال الليث : الكَوْرُ : لَوْثُ العِمامِة وهو إدَارَتُهَا على الرَّأْسِ ، وقد كَوّرْتُها تكْويراً . والْكِوَارَةُ : لَوْثٌ تلْتَاثُهُ المرأَةَ بِخِمَارِها وهو ضَرْبٌ من الْخِمْرَةِ وقال الشاعر : عَسْرَاءُ حِينَ تَرَدَّى مِن تَفَجُّسِهَا وفي كِوَارَتِهَا من بَغْيِها مَيَل والكِوارُ ، والكِوَارَةُ : يُتَّخَذُ من قُضْبَانٍ ضَيِّقُ الرَّأْسِ للنَّحْل . وقال النَّضْرُ : كلُّ دَارَةٍ من العِمامةِ : كَوْرٌ . والكِوَارةُ : خِرْقةٌ تجعلها المرأَةُ على رَأْسِهَا . ( أبو عبيدٍ عن الأصمعي وأبي زيد ) : الكوْرُ : الإبِلُ الكثيرةُ العظيمة . وقال ابن حبيب : كَوْرٌ : أَرْضٌ بالْيَمَامةِ . وقال غيرُه : يقال للكَوْرِ وهو الرَّحْلُ : المَكْوَرُ إذا فَتَحْتَ الميمَ خَفَّفْتَ الرّاءَ . وأنشد : قِلاَص يَمَانٍ حَطَّ عَنْهُنَّ مَكْوَرَا فَخَفَّفَ ، وأنشد الأصمعي للحِمَّانيِّ : كأَنَّ في الحَبْلَيْنِ مِنْ مُكوَرِّهِ مِسْحَلَ عُونٍ قَصَدَتْ لَضَرِّهِ وقولُ الله : ( بِالْحَقِّ يُكَوِّرُ الَّيْلَ عَلَى النَّهَارِ وَيُكَوِّرُ النَّهَارَ عَلَى ( أي يُدْخِلُ هذا على هذا ، وأَصْلُه من تَكْوِير العِمامةِ ، وهو لَفُّهَا وجمعُها . وقال الزجاجُ في قولِ الله : ( ) ( الزمر : 5 ) : أي جُمِعَ ضوءُها ولُفَّ كما تلَفُّ العِمامةَ . يقال : كُرْتُ العِمامةَ عَلَى رأْسِي أَكُورُها كوْراً ، وكَوَّرْتُها أكَوِّرُهَا إذا لَفَفْتَهَا . وقال الأخْفَشُ : تُلَفُّ فَتُمْحَى . وقال أبو عبيدة : كُوِّرَتْ كما تُكوَّرُ العِمامةُ . وقال قَتَادةُ : كُوِّرَتْ : ذهب ضوءها ، وهو قول الفرّاء . وقال عِكرِمَةُ : نُزِعَ ضَوْءُها . وقال مجاهد : كُوِّرَت : دُهْوِرَت . وقال الرّبيعُ بن خَيْثَم : كُوِّرَتْ : رُمِيَ بها . ويقال : دَهْوَرْتُ الحَائِطَ إذا طَرَحْتَه حتى يَسقُطَ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : طَعَنَهُ فكَوَّرَه وجَوّرَه إذا صَرَعَه . قال أبو كبير : مُتَكوِّرِينَ عَلَى المَعَاري بينهم ضَرْبٌ كَتعْطَاطِ المَزَادِ الأَثْجَلِ وقال الليث : سُمِّيَتِ الكارَةُ التي للقصَّار لأنه يجمع ثيابه في ثَوبٍ واحدٍ ، يُكوِّرُ بعضها على بعض . ويقال : والاكتيارُ في الصِّرَاع : أَنْ يُصْرَعَ بعضُه على بعض . والكُورَةُ : من كُوَرِ البُلْدَان . والكِيرُ : كِيرُ الحَدَّادِ ، وجمعُه : كِيرَةٌ . وقال أبو عَمرٍ و : الكُورُ : موضع النار الذي يَنْفُخُ فيه الحَدَّاد . وكَوَّرَ المَتَاعَ : ألْقَى بعضَهُ على بعض . ويقال : جاءَ الفَرَسُ مُكْتاراً إذا جاءَ مادّاً ذَنَبَهُ تحتَ عَجُزِه . وقال الكُمَيتُ يصفُ ثَوراً : كأَنَّهُ مُرْتَدٍ قُبْطِيَّةً لَهِقاً بالأتحَمِيّةِ مُكْتَارٌ ومُنْتَقِبُ قالوا : هو من اكْتَارَ الرّجُلُ اكتِيَاراً إذا تَعَمَّمَ . وقال الأصمعي : اكْتَارت النّاقةُ اكتِيَاراً إذا شالَتْ بذَنَبها بعد اللِّقَاحِ ، واكْتَارَ الرّجلُ للرّجُلِ إذا تَهَيَّأَ لِسبَابِه . وقال أبو زيد : أَكَرْتُ على الرَّجُلِ أُكِيرَ إِكَارَةً إذا اسْتَذْلَلْتَه واسْتَضْعَفْتَه ، وأَحَلْت عليه إحَالَة نحْوٌ مِنْهُ . ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الكِوَارَةُ ، والمِكْوَرَةُ : العِمَامَةُ . أكر : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الأُكَرُ : الحُفَرُ في الأرْضِ ، واحدتُها : أُكْرَةٌ . ومنه قيل لِلْحَرَّاثِ : أَكَّارٌ قال العجاج : من سَهْلهِ ويَتَأَكَّرْنَ الأكَرْ وقال الفراء : يقال للذي يُلْعَبُ به : الكُرَةُ ، ولا تَقُلْ : الأكْرَةُ ، وقال غيره : الأكْرَةُ : لُغَةٌ لَيْسَت بجيِّدة ، وقال : حَزَاوِرَةٌ بأَبْطَحِهَا الكُرِينَا ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : الكِيَارُ : رَفْعُ الفَرَسِ ذَنَبَه في حُضْرِه ، والكَيَّرُ : الفَرَسُ إذا فَعَلَ ذلك . وقال بُزْرُج : أَكَارَ عليه يَضْرِبُه ، وهما يَتَكايَرَانِ . ركا : ( أبو العباس عن ابن الأعرابي ) : رَكَاهُ : إذا أَخَّرَه ، ورَكَاهُ : إذا جاوَبَ رَوْكه ، وهو صَوْتُ الصَّدَى من الجَبَل والحَمَّام . قال : وفي الحديث ( يُغْفَرُ في لَيْلَةِ القَدْرِ لكُلِّ مُسْلِمْ إلاَّ للمُتَشَاحِنَيْنِ ، أُرْكُوهُمَا حتى يَصْطَلِحَا ) رواهُ بضَمِّ الألِفِ . وروى مالكٌ عن مُسْلِمِ بنِ أبي مَرْيمَ عن أَبِي صالِحٍ السَّمّانِ عن أبي هريرة أَنّه قال : ( تُعرَضُ أَعْمَالُ النَّاسِ في كل جُمُعَةٍ مَرَّتَيْن ، يَوْمَ الاثْنَين ويومَ الخميس فَيُغْفُر لكُلِّ عبَدٍ مُؤْمنٍ إلاَّ عَبداً كانت بَيْنَه وبَين أَخِيهِ شَحنَاءُ ، فيُقَالُ أُرْكُوا هذَين حتى يَفِيئا ) . ومعنَى قوله : اُرْكُوا أَيْ أَخِّرُوا وفيه لُغَةٌ أُخْرَى . أخبرِني المنذِرِيُّ عن سلمةَ عن الفراء أَنَّه قال : أَرْكَيْت عَلَيَّ دَيناً ، وَرَكَوْته . وقال أبو عبيدٍ : رَكَوْتُ عَلَيَّ الأمرَ أي ورَّكْتُه . وقال أبو العباس قال ابنُ الأعرابي : رَكَوْتُ الحَوْضَ أي سَوَّيْتُه . وروى أبو عبيدٍ عن أبي عَمْرٍ و : المَرْكُوُّ : الحَوْضُ الكَبيرُ . ( قلت ) : والذي سَمِعْتُه من غيرِ واحدٍ من العرب في المَرْكوِّ أَنَّه الحَوْضُ الصَّغيرُ الذي يُسَوِّيه الرّجُل بيَدَيْهِ على رَأْسِ البِئْرِ إذا أَعْوَزَهُ إنَاءٌ يَسْقِي فيه بعيره فيَصُبُّ فيه دَلْواً أو دَلْوَيْن من ماءٍ أو قَدْرَ ما يُرْوِي ظَهْرَهُ . يقال للرَّجُلِ : أُرْكُ مَرْكُوّاً تَسْقَى فيه بعيرك ، وأَمّا الحوضُ الكبير الذي يُجْبَى فيه الماءُ للإبلِ الكثيرةِ فلا يُسَمَّى مَرْكُوّاً . وقال ابن الأعرابي : أَرْكَيْتُ لَبنِي فلانٍ جُنْداً أي هَيَّأْتُه لهم ، وأَرْكَيْتَ عَلَيَّ ذَنْباً لم أَجْنِهِ . ( أبو عبيدٍ عن أبي عُبَيْدَةَ ) : أَرْكَيْتُ في الأمر : تأخَّرْتُ . وقال ابن الأعرابي : أَرْكَيْتُ إلى فلانٍ اعْتَزَيْتُ إليه ، وأنشد : إلى أَيِّمَا الْحَيّينِ تُرْكَوْا فَأنتُمُ ثِفَالُ الرَّحَى مِنْ تَحْتها لا يَرِيمُهَا وأَمّا قَوْلُ الشاعر : فَأَمْرَكَ إلاَّ تَرْكُهُ مُتَفَاقِمُ فمعناه إلاَّ تُصْلِحُه . وقال الليث : الرَّكْوُ : أَنْ تَحْفِرَ حوضاً مستطيلاً وهو المَرْكُوُّ . والرَّكِيَّةُ : بِئرٌ تُحْفَرُ ، فإذا قُلْتَ الرَّكِيّ فقد جَمَعْتَ ، وإذا قَصَدْتَ إلى جمع الرَّكِيّةِ قلت : الرَّكَايَا . قال ويقال : أَرْكَى عليه كَذَا وكَذَا أَي ركَّهُ في عُنُقِه أي جَعَلَه . والرَّكْوَةُ : شِبْهُ تَوْرٍ من أَدَمٍ ، وجَمْعُها : الرِّكَاءُ . وقال : ابن الأعرابيّ : رَكْوَةُ المرأَةِ : فَلْهَمُهَا ، وجمعُها : الرُّكَى . وكر : قال الليث : الوَكْرُ والوَكْرَةُ : موضعُ الطائرِ الذي يبيضُ فيه ويُفْرِخُ ، وهي الْخُرُوقُ في الحيطانِ والشجرِ ، وجمعُه : وكورٌ وأَوْكَارٌ . ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : الوَكْرُ والوَكْنُ : المكان الذي يَدْخُل فيه الطائر ، وقد وَكَنَ يَكِنُ وَكناً . قال : وَوَكّرْتُ الإنَاءَ تَوْكِيراً إذا ملأتَه . وقال الليثُ : تَوَكَّرَ الطائرُ إذا ملأ حَوصْلَتَه ، وكذلك : وَكّرَ فلانٌ بَطْنَه . وروى أبو عبيد عن الأصمعي : وَكَرْتُ السِّقَاءَ أكِرُه وَكْراً إذا ملأتَه . وقال : وقال الأحْمَرُ : وَكَرْتُه ، ووَرَكْتَه وَرْكاً . قال : وقال أبو زيد : الوَكِيرَةُ : الطعامُ الذي يُصنعُ عند البِناءِ ، يَبْنِيهِ الرّجُلُ في دَارِه ، وقد وكّرْتُ توكيراً . ( سلمة عن الفراء ) : الوَكِيرَةُ تَعْمَلُها المَرْأَةُ في الجِهَازِ ، قال : ورُبَّما سَمِعَتهم يَقولُونَ : التَّوْكِير في الدَّارِ . ( أبو عبيد ) : هو يَعْدُو الوكَرَى أي يُسْرِعُ . وأنشد غيره لحُمَيْدِ بن ثَوْرٍ : إذا المَحمَلُ الرِّبْعِيِّ عَارَضَ أُمَّه عَدَت وَكَرَى حتى تَحِنَّ الفراقِدُ ورك : قال الليث : الوَرِكَانِ : هما فَوْقَ الفخذْيْنِ ، كالكتِفيْنِ فَوْقَ العَضُدَيْنِ . والتَوْرِيكُ : تَوْرِيكُ الرّجُل ذَنْبَه غَيرَ كأَنَّهُ يُلْزِمُه إيَّاه ، وفلانٌ ورَّكَ على دابّتِهِ وتَورّكَ عليها إذا وضع وَرْكُه فنزَلَ ، بجزم الرَّاءِ . ( الأصمعي ) : يقال منه وَرَكْتُ أرِكُ ، وهذه نَعْلٌ مَوْرِكَةٌ ، ومَوْرِكٌ إذا كانت من الوَرِك . ووَرَّكْتُ الجَبَلَ تَوْرِيكاً إذا جاوَزْتَه . ( أبو عبيد عنه ) : وفي حديث عُمَرَ أَنَّه كان يَنْهَى أَنْ يُجْعَل في ورَاكٍ صَلِيبٌ ، رواهُ شمر بإسْنَادٍ له ، قال شمرٌ قال أبو عبيدة : الوِرَاكُ : رَقْمٌ يُعْلَى المَوْرِكَةَ ، ولها ذُؤَابةُ عُهُونٍ ، وقال : المَوْرِكَةُ حَيْثُ يَتَوَرَّكُ الرَّاكِبُ على تِيكَ اليت كأَنَّها رِفَادَةٌ من أَدَمٍ ، يقال لها : مَوْرِكة ومَوْرِك . وجمع الوِرَاكِ : وُرُكٌ ، وأنشد : إلاَّ القُتُودَ على الأكْوارِ والوُرُكِ قال : وقال أبو عمرو : الوِرَاكُ : ثَوبٌ يُحَفُّ به الرَّحْلُ . قال : والميرَكَةُ : تكُونُ بين يَدَي الرَّحْلِ يَضَعَ الرَّجُلُ رِجْلَه عليها إذا أَعْيَا ، وهي المَوْرِكةُ ، وجَمْعُها : المَوَارِك ، وأنشد : إذا حَرَّدَ الأكْتَافَ مَوْرُ المَوَارِكِ قال أبو زيد : الوِرَاكُ : الذي يُلْبَسُ المَوْرِكَ . ويقال : هي خِرْقَةٌ مُزَيَّنَةٌ صغيرة تُغَطِّي المَوْرِكَةَ ، ويقال : وَرَكَ الرّجُلُ على المَوْرِكَةِ . وقال شمر : قال ابن الأعرابي : ما أَحْسَنَ رِكَتَهُ ووُرْكَهُ من التَّورُّكِ . ويقال : وَرَكْتُ على السَّرْجِ والرَّحْلِ وَرْكاً وَوَرَّكْتُ تَوْرِيكاً . وثَنَى وَرْكَهُ فنَزَلَ بِجَزْمِ الرَّاءِ . وقال غيرُه : وَرَّكَ فلانٌ ذَنْبَهُ على غيره توريكاً إذا أضافَهُ إليه . وقال إبراهيمُ النَّخَعِيُّ في الرَّجُلِ يُسْتَخْلِفُ قال : إنْ كان مظلوماً فَوَرَّكَ إلى شيءٍ جَزَى عنه التّوْرِيكُ ، وإن كان ظالماً لم يَجْزِ عنه التَّوْرِيكُ ، وكأنَّ التَّوْرِيكَ ، في اليَمِينِ نِيَّةٌ يَنْوِيها الخالفُ غير ما نَوَاها مُسْتَحْلِفُه . وروي عن مجاهد أنَّه كان لا يرَى بأساً أن يَتَورك الرَّجُلُ على رِجْلِه اليُمْنَى في الأرضِ المُسْتَحيلةِ في الصلاة . وقال أبو عبيدٍ : التَّوَرُّكُ على اليُمنَى : وَضْعُ الوَرِكَ عليها . وقال في حديث إبراهيمَ : ( أنَّه كان يَكْرَهُ التَّوَرُّكَ في الصَّلاةِ ) أي وضعَ الألْيَتَيْنِ أو إحداهُمَا على الأرضِ . ( قلت أنا ) : التَّوَرُّكُ في الصَّلاَةِ : ضربانِ ، أحدُهُمَا سُنَّةٌ ، والآخَرُ مكْرُوهٌ ، فأما السُّنَّةُ فأَنْ يُنْحِّي المُصَلِّي رجْليهِ في التشَهُّدِ الأخير ، ويلزقَ مَقْعَدَتَه بالأرْض كما جاء في الخَبَرِ . وأما التّوَرُّكَ المكْرُوهُ فأنْ يضعَ المصلّي يدَيْهِ على وَرِكَيْهِ في الصلاةِ قائماً أو قاعداً . وقال أبو حاتم ، يقال : ثَنَى وَرِكهُ فنَزَلَ ، ولا يجوزُ وَرْكهُ في ذا المَعْنى ، إنما هو مصدرُ وَرَكَ وَرْكاً ، ويسمَّى ذلك الموضعُ من الرَّحْلِ المَوْرِكةَ ، لأنَّ الرَّاكبَ يَثْنِي عليه رِجْلَه ثَنْياً كأنّه يَتَرَبّعُ ويضعُ رجلاً على رجْلٍ ، وأما الوَرِكُ نَفسها فلا تُثْنَى ، وفي الوَرِكِ : لغاتٌ ، وَرِكٌ ووَرْكٌ ووِرْكٌ . أرك : قال الليث : الأرَاكُ : شجرٌ معروفٌ ، وهو شجر السِّوَاكِ ، والإبلُ الأوَارِكُ : التي اعَتَادَتْ أكلَ الأرَاكِ ، والفعلُ : أرَكَتْ تَأْرُكُ أركاً ، وإبلٌ أَوَارِكُ ، وقد أَرَكَتْ أُرُوكاً إذا لزِمَتْ مكانَها فلم تَبْرَحْ . ( الحرَّانيُّ عن ابن السكِّيت ) : الإبلُ الأوَارِكُ : المقِيماتُ في الحَمْضِ . قال : وإذا كان البعيرُ يأكلُ الأرَاكَ ، قيل : آرِكٌ . ويقال : أَطْيَبُ الألْبَانِ : ألْبَانُ الأوَارِكِ . ( أبو عبيد عن الكسائيّ ) : أرَكَ فلانٌ بالمكان يَأْرُكُ إذا أقامَ به . قال : وأَرِكَتِ الإبلُ أرَكاً إذا اشْتَكَتْ من أَكلِ الأرَاكِ ، وهي إبلٌ أَرَاكَى ؛ وأرِكَةٌ ، وكذلك : طَلاَحَى وطِلحةٌ وقَتَادة وقَتِدَةٌ . وقال الله جلّ وعزّ : ( فِى ظِلَالٍ عَلَى ) ( يس : 56 ) . قال المفسِّرُونَ : الأرَائِكُ : السُّرُرُ في الحِجَالِ ، واحدتُها : أرِيكةٌ . وروى أبو ترابٍ للأصمعي : هو آرَضُهُمْ أَنْ يفعلَ ذَاكَ ، وآركُهُمُ أَنْ يفعلَهُ أي أخَلَقُهُمْ . قال : ولم يَبْلُغنِي ذلك عن غيره . ( شمر عن ابن شميل ) : الأرَاكُ : شجرةٌ طويلةٌ خضراءُ ناعمةٌ كثيرةُ الوَرَقِ والأغصانِ خوّارَةُ العُودِ ، تنبُتُ بالغوْرِ ، يُتّخذُ منها المَسَاويكُ . ( أبو عبيد عن أبي زيد ) : إذا صَلَحَ الجرحُ وتماثلَ قيل : أَرَكَ يأْرُكُ أُرُوكاً . وقال شمرٌ : يأْرِكُ : لغة .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR19.246 harf(باب الهمزة والراء وما معهما في الثلاثي)
(أرز) الهمزة والراء والزاء أصل واحد لا يُخْلف قياسُه بتّةً، وهو التجمّع والتّضامّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ الإسلام ليَأْرِزُ إلى المدينة كما تَأْرِزُ الحيّة إلى جُحرها". ويقولون: أرَزَ فلانٌ، إذا تَقَبَّض من بُخْله. وكان بعضهم([1]) يقول: "إنّ فلاناً إذا سئل أَرَزَ، وإذا دُعِي انتَهَزَ". ورجلٌ أَرُوزٌ إذا لم ينبسط للمعروف. قال شاعر([2]):
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR109 harfأ ر ك
أفديك من مستاكه بعود أراكه.
وكأنهن ظباء أوارك.
وتقول: هم متكئون على الأرائك مع بيض كالترائك.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR4.062 harfالأَراكُ: شجر معروف وهو شجر السِّواك يُستاك بفُروعه، قال أَبو حنيفة: هو أَفضل ما اسْتِيك بفرعه من الشجر وأَطيب ما رَعَتْه الماشية رائحةَ لَبَنٍ؛ قال أَبو زياد: منه تُتخذ هذه المَساوِيك من الفروع والعروق، وأَجوده عند الناس العُروق وهي تكون واسعة محلالاً، واحدته أَراكة، وفي حديث الزهري عن بني إِسرائيل: وعِنَبُهم الأَراك، قال: هو شجر معروف له حَمْل عناقيد العنب واسمه الكَباثُ، بفتح الكاف، وإِذا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR142 harf* أ ر ك * * الأَرَاكُ * شجر الواحدة * أرَاكَةٌ * و * الأَرِيكةُ * سرير منجد مزين في قبة أو بيت فإذا لم يكن فيه سرير فهو حجلة وجمعها * أرَائِكُ
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.683 harfالأراك، كسحاب: القطعة من الأرض فيها أراك، كما يقال للقطعة من القصب الأباءة.
ونعمان الأراك: بعرفة كثير الأراك، وفيه يقول خلد مولى العباس بن محمد بن علي بن عبد الله بن العباس:
أما والراقصات بذات عرق وهن صلى بنعمان الأراك ويقال له أيضا: وادي الأراك، متصل بغيقة. وقال نصر: أراك: فرع من دون ثافل، قرب مكة، ويقال له أيضا: ذو أراك، كما جاء في أشعارهم، وقالت امرأة من
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.112 harfMadde başı: اركأَرَكَتِ الاِبِلُ
1 أَرَكَتِ الاِبِلُ ذ , aor. اَرُكَ and اَرِكَ , inf. n. أُرُوكٌ, The camels fed upon the kind of tree called أَرَاك: (S, Msb, K:) or remained, or continued, among trees of that kind, (ISk, S, K,) i. e., what are termed حَمْض, (ISk, S,) eating them: (K:) or found, or lighted on, any trees whatever, and remained, or continued. among them: (K:) or, accord. to As, kept in a place
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR573 harfMadde başı: ءركأَرَكَ
أَرَكَ I , U ( n. ac. أُرُوْك 27 )
a. [ Bi ], Remained, stayed in.
b. [ Fi ], Was slow in, over.
أَرِكَ
أَرِكَ A ( n. ac. أَرَك 4 ),
a. Persisted, persevered.
أَرَّكَ
أَرَّكَ II ,
a. Placed in an alcove ( bride ).
اِرْك
اِرْك 2 ,
a. see 22 .
أَرَاْك
أَرَاْك 22 , ( pl. أُرُك 10 , أَرَاْئِكُ 46 ),
a. The Arāk tree, [ the wood of which is used for cleansing the teeth ].
أَرِيْك
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok19.732 harfMadde başı: ءركءرك
أَرَكَ - يَأْرُكُ - أريْك- أريْكَة - أرائِك
أَرَكَ - يَأْرُكُ (أَرَكَ - يَأْرِكُ) - أريْك- أريْكَة - أرائِك
أَرَكَ - يَأْرُكُ (أَرَكَ - يَأْرِكُ) + المكان: يكون مريحاً وثيراً منجداً (فيه ليف ملتف)
أَريْك: على وزن " فَعيْل" اسم فاعل مبالغة من " أرَكَ - يَأْرُكُ "
أريْكَة: على وزن " فَعيْلَة": مؤنث " أَريْك": وهي كذلك فاعل مرة اسم آلة: الفرش
Sîgalar(1)
Mücavir kökler23 mücavir (30 toplam)
- وكأ
3 ortak ayet · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
- زمهر
1 ortak ayet · Zehre çiçek demektir
- سندس
1 ortak ayet · İpek kumaş
- رفق
1 ortak ayet · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
- نظر
2 ortak ayet · Korkuluk demektir
- خضر
1 ortak ayet · Hudr : Sebzedir
- حلي
1 ortak ayet · Hilye takı demektir
- برق
1 ortak ayet · Berg parlak taş demektir
- عدن
1 ortak ayet · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
- سور
1 ortak ayet · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
- لبس
1 ortak ayet · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
- ثوب
1 ortak ayet · Sevb dış elbise demektir
Geçtiği ayetler(5)
… ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا
Sedirlerİşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.
هُمْ وَأَزْوَاجُهُمْ فِي ظِلَالٍ عَلَى الْأَرَائِكِ مُتَّكِئُونَ
SedirlerOnlar ve eşleri gölgeliklerde, tahtlar üzerinde yaslanmışlardır.
مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ لَا يَرَوْنَ فِيهَا شَمْسًا وَلَا زَمْهَرِيرًا
SedirlerOrada tahtlara yaslanırlar, ne yakıcı sıcak ne de dondurucu soğuk görmezler.
عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ
SedirlerTahtlar üzerinde temaşa ederler.
عَلَى الْأَرَائِكِ يَنْظُرُونَ
SedirlerTahtlar üzerinde, bakarak,
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أرك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ثوى, تكأ, فرش |
| Zıt Kök | ظعن |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yere tam olarak yerleşip kalmak, misvak ağacı ve onunla korunaklı alanda sabitlenmek |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehlinin gölgelikler ve çardaklar altında tahtlara, sedirlere güven ve istikrarla kurulması |
| Çekirdek Özet 3 | Mekânsal sabitlenme, sükûnet, himaye edilmiş vakar ve nimet içinde kalıcı egemenlik konumu |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi sadece sıradan bir mobilya veya kanepeye indirgeyerek taşıdığı kalıcılık, himaye ve vakar boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أر | Toprağa, köke, zemine bağlanma, sürtünme ve bir dip noktada sabitlenip tutunma hareketi; nitekim أرض yeryüzünü ve zemini, أرب uzuvların birbirine sımsıkı bağlanıp sağlamlaşmasını ve mahareti, أرم ise taş yığınlarıyla sınırlanıp işaretlenmiş sabit yapıyı ifade eder. | ك | Avuçlama, kavrama ve bastırma işlevi gören harfin eklenmesiyle zemine tutunma hareketi belirli bir mekânda ayrılmaksızın kalma, mekânı bütünüyle sarıp istikrar bulma ve himayeli bir sedire yaslanarak yerleşme anlamına daralmıştır. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ا | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Bir yapının veya durumun ana dayanağını, ilk ve güçlü başlangıç noktasını kurar. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Yüksekliği, önderliği, bilinçli yönelişi ve başın vakarla dik durmasını temsil eder. |
| ك | Avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Zemini kavramayı, bir nesneyi sararak içinde tutmayı ve sıkıca kuşatmayı simgeler. |
| أرك | Öküz başı, insan başı ve avuç içi | Güçlü bir zemin üzerinde (ا) başın vakarla yükselmesi (ر) ve mekânın güvenle kavranıp sahiplenilerek (ك) yerleşik düzene geçilmesidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl şartlarında kökleriyle toprağa sımsıkı tutunan, yeşil kalan, hoş kokulu ve diş temizliğinde kullanılan misvak ağacı (أراك); aynı zamanda develerin bir otlağa iyice alışıp oradan ayrılmaması ve bir mekânda sabit ikamet etmektir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Nâbiğa ez-Zübyânî bir beytinde bu kökten türeyen yer adını şöyle zikreder: عفا حسم من فرتنى فالفوارع / فجنبا أَرِيكٍ فالتلاع الدوافـع |
| Erken Arapça kullanım | Hadis-i şerifte Arafat'ta misvak ağacı otlağında beslenip orada kalan develerin sütünden bahsedilir: أن النبي صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بعرَفَةَ بلبَنِ إبلٍ أَوَارِكَ |
Kaynak Lisânü'l-Arab, Mekâyîsü'l-Luğa, Kitâbü'l-ʿAyn ve Nâbiğa Dîvânı.
Sami etimolojik katman
Sami dillerinde أرك kökü temel olarak uzama, yayılma, süreklilik arz etme ve bir yerde uzun süre kalarak gecikme/yerleşme semantik ekseninde yer alır. Doğu Sami dil grubunda Akadca arāku fiili zaman veya mekân bakımından uzamak, uzun sürmek, kalıcı olmak anlamlarını taşır. Batı Sami dillerinden İbranicede אָרַךְ (ʾārak) kökü sürenin uzaması, gecikme, devamlılık ve yerinde kalma durumunu ifade eder; benzer şekilde Süryanicede ʾarkā biçimi erteleme, süre verme ve durağanlaşma çağrışımına sahiptir. Arapçada bu arka plan iki somut alanda billurlaşmıştır: Birincisi, kökleri derinlere uzanarak kurak iklimde kalıcı olan ve hayvanların uzun süre başından ayrılmadığı misvak ağacı (erâk); ikincisi ise insanın bir mekânda kök salarcasına uzun boylu kalıp kurulması (urûk) ve bu yerleşikliğin sembolü olan gölgelikli taht/sedir (erîke) kavramıdır. Dolayısıyla kök, geçici bir duraklamayı değil, kökleşmiş bir sürekliliği ve himayeli bir durağanlığı temsil eder.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bitki adı ve mekânda kalış | Ağacın kök salma özelliği ile devenin otlağa ve insanın sedire bağlanarak ikamet etmesi arasındaki kavramsal birleşmedir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Uzamak, gecikmek ve devam etmek | Akadca arāku ve İbranice ʾārak formlarındaki zamansal ve mekânsal süreklilik anlamının Arapçada yerleşme ve tahta kurulma anlamına özelleşmesidir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrulanabilir doğrudan bir kök akrabalığı tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, CAD, David Cohen, Mekâyîsü'l-Luğa.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أرك | Anlamlı | Bir yerde kalmak, sedir, erâk ağacı | Hedef kök; mekânda istikrar ve süslü divan üzerine yerleşme. | Kur'an'da geçer |
| أكر | Anlamlı | Toprağı kazmak, sürmek, çiftçilik | Çiftçi ve ziraatle uğraşan kimse (ekker); zemini derinlemesine işleme hareketi. | Kur'an'da geçmez |
| رأك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş altında müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez |
| ركأ | Anlamlı | Borcu veya yükü geciktirmek, dayanak bulmak | Bir yere dayanıp güvenmek veya borcu ötelemek; dayanma semantiğiyle hedef köke yakındır. | Kur'an'da geçmez |
| كأر | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi Arap dilinde mühmel kabul edilmiş, kullanılmamıştır. | Kur'an'da geçmez |
| كرأ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu sıralanışta kök türetimi tespit edilmemiştir. | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أرك | Merkez | İstikrar ve vakarlı oturum | Süslü ve sayvanlı bir sedir üzerinde, tam bir emniyet ve hükümranlık içinde kalıcı olarak kurulmak. | Hedef köktür; salt oturmayı değil, korunaklı taht üzerinde keyif ve vakarla yerleşmeyi belirtir. |
| ثوى | Komşu | Bir yerde sürekli ikamet | Bir mekânda devamlı kalmayı, mesken edinmeyi bildirir; ancak taht, vakar veya özel sedir imgesi barındırmaz. | Mekânsal sürekliliğe odaklanır. |
| تكأ | Komşu | Bir yere yaslanmak ve dayanmak | Bedenin bir mindere veya desteğe dayanmasını anlatır; oturulan nesnenin taht veya sayvanlı olması şart değildir. | Fiziksel rahatlama ve dayanma hareketidir. |
| فرش | Komşu | Döşemek ve sergi üzerinde bulunmak | Yere serilen yaygı, yatak veya döşek anlamını öne çıkarır; yüksek taht ve çardak niteliği taşımaz. | Tabanın hazırlanması ve yayılmasıdır. |
| ظعن | Zıt | Göç etmek ve yerinden ayrılmak | Çadırı toplayıp bir yerden başka bir yere göç etmeyi, hareket halinde olmayı ifade eder. | Yerleşiklik ve sedirde kalmanın tam karşıtı olan göçebelik hareketidir. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أرك | Ağaç, yerleşmek ve süslü sedir | Hem dayanıklı bitkiyi hem de sayvan altındaki vakarlı oturma sedirini kapsar. | Kesin |
| Latince | Lectus, Thronus | Sedir, kerevet, taht | Lectus dinlenme ve ziyafet sedirini karşılarken, Thronus hükümranlık boyutunu içerir; ağaç kökenini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Couch, Canopy bed, Throne | Gölgelikli divan, taht | Rahat ve örtülü oturma yerini karşılar; bedevi kültüründeki gölgelikli çadır-sedir bütünlüğünü tam vermez. | Güçlü |
| Almanca | Ruhebett, Polsterbett, Thron | Sayvanlı sedir, taht | İstirahat edilen döşekli sediri ve yüksek oturma yerini aktarır; etimolojik bitki bağlantısı eksiktir. | Güçlü |
| Fransızca | Divan, Baldaquin, Trône | Sayvanlı divan, taht | Gölgelikli ve gösterişli oturma alanını karşılar; salt mobilya anlamı ağır basar. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الأرائك (çoğul isim) | Cennet ehlinin gölgelikler ve süslü sayvanlar altındaki tahtları ve divanları | Ahirette müminlerin mükâfatını, derin huzurunu, egemenliğini ve dünyadaki yorgunluklardan sonra ulaştıkları güvenli saltanatı anlatan ayetler: Kehf 18:31, Yâsîn 36:56, İnsân 76:13, Mutaffifîn 83:23, Mutaffifîn 83:35. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ahvali ve cennet nimetlerinin mahiyeti | Cennetteki أرائك (sedirler/tahtlar) kavramının cismani bir nimet mi yoksa manevi huzur ve manevi saltanatın bir temsili mi olduğu tartışması; Ehl-i Sünnet hem hakiki hem de keyfiyeti meçhul bir nimet olarak ele almıştır. | Ahiretteki ebedi sükûn, güvenlik ve nimetin cismani/ruhani gerçekleşme dengesi. |
| Fıkıh | Misvak kullanımı ve temizlik hükümleri | Ağaç olan أراك kökünün diş temizliğinde kullanılması; misvak kullanmanın abdest ve namaz öncesindeki sünnet veya müstehap oluş hükmü. | Fıkıhta temizlik aracı olan bitki türü ve beden nezaheti. |
| Tefsir | Dilbilimsel tasvir ve cennet tasvirleri | Müfessirlerin أرائك kelimesini sadece serir (taht) olarak değil, سرير في حجلة yani gölgelik, perde veya tül ile çevrelenmiş özel köşk-sedir olarak tanımlamaları. | Hükümranlık, mahremiyet, himaye ve rahatlığın birleştiği makam. |
| Hadis | Peygamberî tavsiyeler ve cennet tasviri rivayetleri | Hz. Peygamber'in misvak konusundaki ısrarlı tavsiyeleri ve cennet ehlinin tahtları üzerine kurularak Rablerine nazar edeceklerini bildiren hadisler. | Hem dünyevi sünnet olan arınma aracı hem de uhrevi mükâfat sediri. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Uhrevi mükâfat ve teslimiyet | Ebedi güven durağı | Sıkıntı ve imtihanın sona erdiğini tescil etmek | Kulluğun dünyadaki meşakkatinden sonra ilahi himaye altında sarsılmaz bir sükûnete erişmesi. | Kesin |
| İlmi | Tasnif ve yerleşik bilgi | Kararlı ilmi zemin | Şüphe ve tereddüdü bertaraf edip hükümde sabitlenmek | Bir meselenin tahkik edilip ilmi bir temele ve değişmez esasa bağlanması hali. | Muhtemel |
| Siyasi | Hükümranlık ve meşruiyet | Taht ve sayvanlı divan | Otoriteyi, vakarı ve güvenliği temsil etmek | Karar vericinin sarsıntıdan uzak, hâkim ve himaye edilmiş bir konumda bulunması. | Güçlü |
| İktisadi | Refah ve artı değer | Zenginlik ve dingin tüketim | Üretim telaşından azade olup nimetten istifade etmek | Temel ihtiyaç baskısının aşıldığı, yüksek refah ve istikrarın sergilendiği yaşam düzeyi. | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge durumu ve potansiyel kuyusu | Bir sistemin dinamik dalgalanmalardan sonra minimum enerji seviyesine inerek kararlı bir dengede (potansiyel kuyusunda) sabitlenmesi; tıpkı kökün mekânda ayrılmaksızın durması gibi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsallaşmış statü ve meşru egemenlik makamı | Bireyin veya topluluğun çatışma ve tedirginlik evresini aşarak hukuki, sosyal ve mekânsal dokunulmazlığa sahip, tescilli bir statüde istikrar bulması. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir oturma mobilyası, modern bir kanepe veya süssüz bir koltuk seviyesine indirgeyerek anlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da bu ifade, örtüsü ve gölgeliği bulunan, yüksekte yer alan, bakanın etrafı temaşa ettiği, mutlak bir dokunulmazlık ve nimet emniyetini simgeleyen saltanat sediridir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cennet tasvirlerindeki ilahi adaletin, müminlere bahşedilen manevi vakar ve egemenlik boyutunun sıradan bir salon konforuna indirgenerek basitleştirilmesi tehlikesi doğar. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Dünyanın çetin imtihanlarına göğüs geren insanın nihai olarak nasıl bir sükûnet, himaye ve vakar zeminine ulaşacağını tek bir kavramla (erâik) billurlaştırdığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Müminlerin cennetteki nihai hallerini, güven ortamlarını ve inkârcıların aşağılanmasına karşılık onların ulaştığı üstün izzet ve temaşa konumunu tasvir eden ayetlerde (Kehf 18:31, Yâsîn 36:56, İnsân 76:13, Mutaffifîn 83:23, Mutaffifîn 83:35) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Uhrevi mükâfatın sadece soyut bir boşluktan ibaret olduğu veya tersine alelade dünyevi eşyaların kaba bir tekrarı olduğu şeklindeki sığ yaklaşımları düzeltir; mekân, vakar ve himayenin dengeli terkibini kurar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamKökleri zemine sağlam tutunan ve hayvanların başından ayrılmadığı misvak ağacı ile çadır içinde gölgeliği bulunan süslü taht üzerine ayrılmamacasına yerleşmek.
- Soyut anlamDış tehditlerden bütünüyle yalıtılmış bir himaye örtüsü altında, sarsılmaz bir güven, vakar ve ebedi hâkimiyet konumu elde etmek.
- Sistematik karşılıkBütün çalkantıların ve değişken dinamiklerin son bulduğu, sistemin en yüksek tatmin ve sükûn seviyesinde kararlı hale gelmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde kararlı sedir ve vakar halini (erîke durumunu); mekânsal yerleşimi ve tahtı; gölgelik ve sayvan ile sağlanan himaye örtüsünü; emniyet ve huzur potansiyelini; ise bu durumun zamansal olarak ebediyete doğru kararlılıkla uzayıp kalıcılaşmasını temsil eder.