أسف
أ - س - ف
KÖK- 5 geçiş
- 5 ayet
- 4 sîga
- 13 sözlük
Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir.devamı ›
Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءسف · اسف
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Esafe yumuşak, süngerimsi toprak, üzülmek demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.163 harfباب السين والفاء و و أ ي ء معهما
س ف و، س و ف، ف س و، و س ف، س ف ي، س ي ف، أ س ف، ف س أ، ف أ س مستعملات
سفو:
سَفْوانُ: اسم موضعٍ لبني تميم عند جَبَلٍ يُقال له: سَنام ببادية البصرة.
وبغلةٌ سَفْواءُ: دَريرة في اقتدار خَلقها، وتلزُّز مفاصلها، والذَّكَرُ: أَسْفَى، ولا تُوصَفُ به الخيل، لأنَّ ذلك لا يكونُ إلا مع ألواحٍ وطولِ قوائم، وتُوصَفُ به الحُمُر، قال:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR298 harfالأَسَفُ: أشدُّ الحزن. وقد أَسِفَ على ما فاته وتأَسَّفَ أي تلهَّف. وأَسِفَ أي تلهَّف. وأَسِفَ عليه أَسَفاَ: أي غَضِب. وآسَفةُ أغضَبَه. والأَسيف والأَسوفُ: السريعُ الحزنِ الرقيقُ. وقد يكون الأسيفُ الغضبانَ مع الحزن. والأَسيفُ: العبدُ والجمع الأُسَفاءُ. وأرضٌ أسيفةٌ، أي رقيقةٌ لا تكادُ تُنْبت شيئاً.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.565 harfس ف ( و ا ي ء )
سوف ، سفا ، وسف ، أسف ، فأس ، سأف ، سيف ، فسا : ( مستعملة ) .
سوف : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : سافَ يَسُوف سَوْفاً : إذا شَمَّ .
قال : وأنشدنا المفضَّل الضبي :
قالت وقد سافَتْ مِجَذِّ المِرْوَدِ
قال : المِرْوَد : الميل ، ومِجذُّه : طرفه ، ومعناه : أن الحَسناء إذا كحلَتْ عينيْهَا مَسَحت طرفَ المِيل بشفتيها ليَزْدَاد حُمّة ، أي : سواداً .
قال : والسَّوْفُ : الصّبْر ، وأنه
س ف ( و ا ي ء ) سوف ، سفا ، وسف ، أسف ، فأس ، سأف ، سيف ، فسا : ( مستعملة ) . سوف : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : سافَ يَسُوف سَوْفاً : إذا شَمَّ . قال : وأنشدنا المفضَّل الضبي : قالت وقد سافَتْ مِجَذِّ المِرْوَدِ قال : المِرْوَد : الميل ، ومِجذُّه : طرفه ، ومعناه : أن الحَسناء إذا كحلَتْ عينيْهَا مَسَحت طرفَ المِيل بشفتيها ليَزْدَاد حُمّة ، أي : سواداً . قال : والسَّوْفُ : الصّبْر ، وأنه لمسوِّفٌ ، أي : صبورٌ ، وأنشد المفضل : هذا ورُبَّ مسوِّفين صَبَحْتُهُمْ من خَمْرِ بابل لَذَّة للشارِبِ أبو عبيد عن أبي زيد : سَوَّفْتُ الرجلَ أمري تَسْوِيفاً ، أي : ملكته أَمري ، وكذلك سَوَّمْتُهُ . وقال أبو زيد : يقال : سافٌ من البناءِ وسافاتٌ وثلاثة آسُف ، وهي السُّوف . وقال الليث : السافُ : ما بين سافات البِناء ، ألِفُه واو في الأصل . وقال غيره : كلُّ سطْر من اللبِن أو الطِّين في الجدارِ : سافٌ ومِدْمَاكٌ . وقال الليث : التسويف : التأخير ، من قولك : سَوْفَ أفعل . وفي الحديث : أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعن المسَوِّفة من النساء : وهي التي تدافع زوجها إذا دعاها إلى فراشه ، ولا تقضي حاجتَه . وقال الليث : السواف فثا يقع في الإبل ، يقال : إساف الرجال : إذا هلك ماله . قال : والأسواف : موضعٌ بالمدينة معروف . الحرّاني عن ابن السكّيت : أَسافَ الرجل فهو مُسيف : إذا هلَك مالُه ، وقد سافَ المالُ نفسهُ يَسوفُ : إذا هلَك . ويقال : رماهُ اللَّهُ بالسَّواف ، هكذا أرواه عن أبي عمرو بفَتْح السين . قال : وسمعتُ هشاماً يقول لأبي عمرو : إن الأصمعيّ يقول : السُّواف ، بالضم ، والأدْواء كلُّها جاءت بالضّمّ . فقال أبو عمرو : لا ، هُو السَّوَاف . قال : وساف الشيءَ يَسُوفُه سَوْفاً : إذا شَمَّه . وقال اللّيث : المسافةُ : بُعد المفازَة والطريق . وقال غيرُه : سُمّيَ مسافةً لأنّ الدّليلَ يستدلّ على الطريق في الفَلاة البعيدة الطَّرَفين بِسَوْفِه تُربتَها ، ومنه قول رؤبة : إن الدَّليلَ استافَ أَخلاق الطُّرُقْ وقال امرؤ القيس فيه أيضاً : على لاحبٍ لا يُهْتَدَى بمَنارِه إذا سَافَهُ العَوْدُ الذِّيافِيُّ جَرْجَرا قوله : ( لا يُهتَدَى بمَناره ) يقول : ليس له مَنارٌ يُهتَدَى بها ، وإذا ساف الجمل تُربته جَرْجَر جَزَعاً مِن بُعدِه وقلّة مائه . أبو عُبيد : أَسافَ الخارِزُ يُسيف إسافةً ، أي : أَثْأى فانخَرَمَت خُرْزَتان ، ومنه قولُ الرّاعي : مَزائدُ خَرْقاءِ اليَدَيْنِ مُسيفَةٍ أخَبَّ بهنَّ المُخْلفانِ وأحفَدَا وسف : قال الليث : الوَسفُ : تَشَقُّقٌ في اليد ، وفي فخذِ البَعير وعَجزُه أوّلَ ما يبدأ عند السِّمَن والاكتناز ، ثم يَعُمّ جسدَه فيتَوسف جِلْدُه ، أي : يتقشر وربما توسف الجلد من داءٍ أو قُوباء . أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا سقَطَ الوَبر أو الشَّعَر من الجلد وتغيَّر قيل : تَوَسف . وقال اللّحياني : تَحسفَتْ أوبارُ الإبل وتوسَّفَتْ ، أي : طارَتْ عنها . سلمة عن الفرّاء : وسَّفته ولَتّحْتُه : إذا قَشَرْتَه ، وتمرةٌ مُوسفَةٌ مقشورة . سفا : قال الليث : الرِّيح تَسفِي التّراب سفْياً وتسفِي الورق اليبيس سفياً . قال : والسافِياءُ : هي الرِّيح التي تَحمِل تُراباً كثيراً على وَجه الأرض تَهْجُمُه على النَّاس . قال أبو دُواد : ونُؤْى أَضَرَّ به السافياء كدَرْسٍ من النُّونِ حينَ امَّحَى قال : والسَّفا هو اسمُ كلِّ ما سَفَتِ الرِّيحُ من كلِّ ما ذكرْت . وقال أبو عمرو : السَّفَا : اسمُ التُّرابِ وإن لَم يَسْفِهِ الرِّيح ، قال الهذلي : وقد أرْسَلوا فُرّاطهم فتأثَّلُوا قَليباً سَفاهاً كالإماءِ القواعد يصف القبر وحُفاره . وقال ابن السِّكيت : السَّفا جمعُ سَفَاةٍ ، وهي تُراب القَبر ، والبِئْر ، وأنشد : ولا تَلمِس الأُفعى يداكَ تُريدها ودَعْها إذَا ما غيَّبتها سفَاتُها قال : والسّفَا : شَوك البَهمَى : الواحدةُ سَفَاةٌ ، والسَّفا : ما سفت الريح عَلَيكَ من التُّرَابِ ، وفعل الرِّيح السّفيُ ، والسّفا : خِفَّة الناصِية . يقال : نَاصيةٌ فيها سَفا ، وفَرَسٌ أَسَفَى : خفيف النّاصِية ، وأنشد أبو عبيد : ليس بأسْفى ولا أَقْنَى ولا تَغَلٍ يُسقى دواء قفِيّ السُّكن مَربُوب قال : والسّفْوَاء من البِغال السريعةُ ، ومِنَ الخَيْل القليلة الناصية ، حكاه أبو عُبَيد عن الأصمعيّ ، وأنشد في صفة بغلة : جاءَتْ به مُعْتَجِراً ببُرْدِهِ سَفْواءُ تَخْدِي بنَسِيج وَحْدِهِ وقال أبو عَمْرو : السافِيات : تُرابٌ يَذهَب مع الرّيح ، والسَّوافي من الرِّياح : اللَّواتي يَسفِين التُّراب . قال : والسفا : تراب البئر . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : أَسْفَى الرَّجلُ : إذا أَخَذَ السَّفَى ، وهو شَوْكُ البُهْمَى ، وأَسْفَى : إذا نَقَل السَّفَا ، وهو التُّراب . وأَسْفَى : إذا صار سَفِيّاً ، أي : سَفِيهاً . وقال اللحياني : يقال للسَّفِيه سَفِيٌّ بَيّن السَّفاءَ ممدود . والسفا : الخِفَّة في كلّ شيء ، وهو الجَهْل ، وأَنشد : قَلائصُ في ألْبانِهِنْ سَفَاءُ أي : في عُقولهِن خِفّة . وسَفَوانُ : ماءٌ على قَدْر مَرحلةٍ من باب المِرْبَد بالبَصْرة ، وبه ماءٌ كثيرُ السَّافي وهو التراب وأَنشَدَنِي أعرابيّ : جارِيَة بسَفوانَ دارُها تمْشي الهُوَيْنَى مائِلاً خِمارُها فسا : قال الليث : الفَسْوُ : معروف ، الواحدة فَسْوَة ، والجميع الفُسَاء ، والفِعْل فَسَا يَفْسُو فسواً . قال : وعبدُ القيس يقال لهم : الفُساةُ والفَسْو ، يُعرَفون بهذا ، ويقال للخُنْفساء : الفَسَّاءة لنَتْنِها . وفسا فَسْوَةً واحدةً ، والعَرَب تقول : أَفْسَى مِن الظَّرِبان ، وهي دابة تجيء إلى جُحر الضّبّ فتَضَع قَبَّ اسْتِها عند فَم الجُحْر ، فلا تزال تَفْسو حتى تستخرِجَه ، وتصغِير الفَسْوَة فُسَيَّة . وقال أبو عُبَيد في قول الراجز : بِكْراً عَوَاساءَ تَفاسَى مُقْرِبَا قال : تَفاسَى : تُخرِج استَها ، وتَبازَى : تَرفَع أَلْيَتَها . وحكى غيرُه عن الأصمعيّ أنه قال : تفَاسأَ الرجُل تَفاسُوءاً بالهمز : إذا أَخرَج ظَهْرَه ، وأنشد هذا الرَّجزَ غيرَ مهموز . أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيِّ : الفَسأُ : دُخولُ الصُّلْب . والفَقَأُ : خُرُوجُ الصَّدْر ، وفي وَرِكَيْه فَسَأٌ ، وأنشد : بناتىء الْجَبْهَة مَفْسُوء القَطَنْ أبو عُبيد عن أبي عمرو : إذا تَقطَّع الثوبُ وبَلِيَ قيل : قد تَفسَّأَ . وقال الكسائيّ مثله . قال : ويقال مالك : تَفْسأ ثَوْبَك . وقال أبو زيد : فسأْتُه بالعَصا ووطأْته : إذا ضربتَ بها ظَهْرَه . سأف ( سيف ) : أبو عُبَيد عن الكسائي : سَئِفَتْ يدُه وسَعِفَتْ : وهو التَّشَعُّثُ حَولَ الأظفار والشُّقاق . وروى أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيّ : سَئِفَتْ أصابعُه وشئفت بمعنًى واحدٍ . أبو عُبيدة : السأَفُ على تقدير السّعَف شَعرُ الذّنَب والهُلْب ، والسائِفةُ : ما استرَقَّ من أَسافلِ الرَّمل ، وجمعُها السَّوائف . وقال الليث : يقال : سَئِفُ اللِّيفِ ، وهو ما كان ملتزِقاً بأصول السَّعَف من خِلالِ اللِّيف ، وهو أَردؤُه وأخشَنُه ، لأنه يُسأَفُ من جوانب السَّعَف فيصير كأَنّه لِيف وليس به ، ولُيِّنَتْ همزتُه ، وقد سَئِفَتِ النخلةُ . وقال الراجز يصف أذنابَ اللِّقاح : كأنما اجْتُثَّ على حِلاَبِها نخلُ جُؤاثى نِيلَ من أَرْطابِها والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابها قال : والسِّيف : ساحلُ البحر . قال ابن الأعرابيّ : السِّيف : الموضع النّقِيُّ من الماء ، ومنه قيل : درهمٌ مُسَيَّف : إذا كان له جوانبُ نقيّةٌ من النّقْش . وقال الليث : السَّيْف معروف وجمعُه سُيوف وأَسْياف . وقال شَمِر : يقال لجماعة السُّيوف : مَسْيَفَة ، ومِثْلُه مَشيخَة للشيوخ ، ويقال : تَسايَفَ القومُ واستَافُوا : إذا تَضارَبوا بالسُّيوف . أبو عُبيد عن الكسائيّ : المُسِيف : المتقلِّد بالسَّيْف ، فإذا ضَرَب به فهو سائف . وقد سِفْتُ الرجلَ أُسِيفُه . وقال الفرَّاء : سِفْتُه ورَمَحْتُه . وقال الليث : جارية سَيْفانةٌ ، وهي الشَّطْبَة ، كأنها نَصْلُ سَيْف ، ولا يُوصَف به الرجُل . سَلَمة عن الفرَّاء قال الكسائي : رجل سَيْفَانُ وامرأة سَيْفَانةٌ : وهو الطويل المَمْشوق . أسف : قال الله تعالى : ( فَاسِقِينَ فَلَمَّآ ءَاسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ ) ( الزخرف : 55 ) ، معنى : آسفونا : أغضَبونا ، وكذلك قولُه تعالى : ( إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ) ( الأعراف : 150 ) ، والأسيفُ والأسِفُ : الغَضْبان . وقال الأعشى : أرى رَجُلاً منهمْ أسِيفاً كأَنما يَضُمُّ إلى كشَحْيَهْ كَفّاً مُخَضّبا يقول : كأَن يدَه قُطِعت فاختَضَبتْ بدَمِها فيَغضَب لذلك ، ويُقَال لمَوْتِ الفَجْأَة : أَخْذَةُ أَسَف . وفي حديثِ عائشةَ أنها قالت للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين أَمر أبا بكرٍ بالصلاة في مَرضهِ : إن أبا بكرٍ رجلٌ أَسِيف ، فمَتى ما يَقُمْ مَقامَك يَغْلِبْهُ بُكاؤه . قال أبو عُبيد : الأَسيف : السَّريع الحُزن والكآبة في حديث عائشة . قال : وهو الأَسُوف والأسِيف . قال : وأَما الأَسِف : فهو الغَضْبان المتلهِّف على الشيء ، ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( غَضْبَانَ أَسِفًا ( . قال : ويقال من هذا كله : أسفْتُ آسفُ أَسفاً . وقال أبو عبيد : والأسِيف : العَبْد ، ونحو ذلك . قال ابن السكّيت . وقالا معاً : العَسِيف : الأَجِير . وقال الليث : الأَسَف في حال الحُزْن وفي حال الغَضَب : إذا جاءك أمرٌ ممّن هو دُونَك فأنتَ أَسِف ، أي : غَضْبان ، وقد آسَفَك ، وإذا جاءك أمرٌ فحَزِنْتَ له ولم تُطِقْه فأنتَ أَسِف ، أي : حزين ومتأسِّف أيضاً . قال : وإِسافٌ : اسمُ صَنَم كان لقُرَيش ، ويقال : إن إسافاً ونائلة كانَا رجلاً وامرأة دَخَلا الكعبة فَوجدا خَلْوة فأَحدَثَا ، فمسخَهما الله حَجَرين . وقال الفرّاء : الأسافَة : رقّة الأرضِ ، وأَنشَد : تحَفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ ويقال للأرض الرّقيقة : أَسِيفه . ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : سَفَا : إذا ضَعُف عَقْلُه ، وسفا : إذا خَفَّ روحُهُ ، وسَفَا : إذا تعَبَّد وتواضَع لله ، وسَفَا : إذا رَقَّ شَعرهُ ، وجَلِحَ لغةُ طيّء . فأس : قال الليث : الفَأس : الّذي يفلق به الحَطَب ، يقال : فأَسَه يَفْأَسُه ، أي : يَفْلِقُه . قال : وفأْسُ القَفَا : هو مؤخَّر القَمحْدُوَة . وفَأَسُ اللّجام : الّذي في وَسَط الشَّكِيمة بين المسْحَلَين . وقال ابن شُميل : الفَأْسُ : الحَديدةُ القائمة في الشَّكِيمة ، ويُجمَع الفأس فُؤوساً .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR5.227 harf(باب الهمزة والسين وما يثلثهما)
(أسف) الهمزة والسين والفاء أصلٌ واحد يدلّ على الفَوت والتلهُّف وما أشبه ذلك. يقال أسِفَ على الشيء يَأْسَفُ أسَفاً مثل تلهف. والأَسِفُ الغضْبان، قال الله تعالى: وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إلى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفاً[الأعراف 150]، وقال الأعشى:
أرَى رَجُلاً منهُمْ أسيفاً كأنَّما *** يضُمُّ إلى كشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبا
فيُقال هو الغَضبان. ويقال إنّ الأَُسَافة([1])
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.451 harf- الأسف: الحزن والغضب معا، وقد يقال لكل واحد منهما على الانفراد وحقيقته: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر فصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب فقالك مخرجهما واحد واللفظ مختلف فمن نازع من يقوى عليه أظهره غيظا وغضبا، ومن نازع من لا يقوى عليه أظهره حزنا وجزعا، انتهى. وبهذا النظر قال الشاعر:
*فحزن كل أخي حزن أخو الغضب*
(العجز
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR112 harfأ س ف
" يا أسفى على يوسف " وآسفني ما قلت: أغضبني وأحزنني.
ومن المجاز: أرض أسيفة: لا تموج بالنبات.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR3.583 harfالأَسَفُ: الـمُبالغةُ في الحُزْنِ والغَضَبِ. وأَسِفَ أَسَفاً، فهو أَسِفٌ وأَسْفان وآسِفٌ وأَسُوفٌ وأَسِيفٌ، والجمع أُسَفاء. وقد أَسِفَ على ما فاتَه وتأَسَّفَ أَي تَلَهَّفَ، وأَسِفَ عليه أَسَفاً أَي غَضِبَ، وآسَفَه: أَغْضَبَه. وفي التنزيل العزيز: فلما آسَفُونا انْتَقَمْنا منهم؛ معنى آسفُونا أَغْضَبُونا، وكذلك قوله عز وجل: إلى قومه غَضْبانَ أَسِفاً. والأَسِيفُ والآسِف: الغَضْبانُ؛ قال الأَعشى، رحمه
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR210 harf* أ س ف * * الأَسَفُ * أشد الحزن وقد * أَسِفَ * على ما فاته و * تَأَسَّفَ * أي تلهف و * أسِفَ * عليه أي غضب وبابهما طرب و * آسَفَهُ * أغضبه و * يُوسُفُ * فيه ثلاث لغات ضم السين وفتحها وكسرها وحكي فيه الهمز أيضا
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.916 harfالأسف، محركة: أشد الحزن، وقد أسف على ما فاته، كفرح كما في الصحاح، والاسم أسافة كسحابة، وأسف عليه: غضب فهو أسف، ككتف، ومنه قوله تعالى: )غضبان أسفا، قال شيخنا: وقيده بعضهم بأنه الحزن مع ما فات، لا مطلقا، وقال الراغب: حقيفقة الأسف: ثوران دم القلب شهوة الانتقام، فمتى كان ذلك على من دونه انتشر وصار غضبا، ومتى كان على من فوقه انقبض فصار حزنا، ولذلك سئل ابن عباس عن الحزن والغضب، فقال: مخرجهما واحد،
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.144 harfMadde başı: اسفأَسِفَ
1 أَسِفَ ذ , aor. اَسَفَ , inf. n. أَسَفٌ, (M, Msb, K,) He grieved, lamented, or regretted: and he was angry: (Msb:) or he grieved exceedingly: and he was exceedingly angry: (M:) or he grieved most intensely: (K:) some say that أَسَفٌ signifies the grieving for a thing that has escaped; not in an absolute sense: (MF:) or it properly signifies the rising, or swelling, or mantling, of the
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR912 harfMadde başı: ءسفأَسِفَ
أَسِفَ A ( n. ac. أَسَف 4 )
a. [ 'Ala ], Grieved for, at; was vexed, angry with.
آسَفَ
آسَفَ IV ,
a. Grieved; angered.
تَأَسَّفَ
تَأَسَّفَ V
a. [ 'Ala ], Regretted, was grieved at.
أَسَف
أَسَف 4 ,
a. Grief, regret; vexation, anger.
أَسِف
أَسِف 5 ,
a. see 25 (a) .
أَسِيْف
أَسِيْف 25 , ( pl. أُسَفَآءُ 43 ),
a. Grieving, lamenting, sorrowful, sad.
b. Slave, captive.
اِسْفَنْج
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR20.521 harfMadde başı: ءسفءسف
أَسِفَ - يَأْسَفُ
أَسِفَ - يَأْسَفُ - أَسَف - يا أَسَفى
آسَفَ - يُؤسِفُ
يُوْسُف
أَسِفَ - يَأْسَفُ + كائن + على شيء أو أمر: يشعر في نفسه بألم وحزن ومرارة وغضب ، وذلك على فقد عزيز أو فقد الأمل بتحقيق هدف
أَسَف: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل " أسِفَ - يَأْسَفُ "
يا أَسَفى: تركيب لفظي لبيان أن المتكلم به يشعر في نفسه بالأسف: حزن ومرارة على فقد
Mücavir kökler47 mücavir (59 toplam)
- غضب
2 ortak ayet · Kızgınlık
- جرر
1 ortak ayet · Cariye sandal demektir
- شمت
1 ortak ayet · Güldürme
- بخع
1 ortak ayet · Behik bir gözü kör kimsedir
- رجع
2 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- خلف
2 ortak ayet · Half : Ense demektir
- كظم
1 ortak ayet · İçerde tutan
- لوح
1 ortak ayet · Üzerine çizgi çizilen ve yazı yazılan kürek kemiği, tabler…
- موسى
2 ortak ayet · Musa
- طول
1 ortak ayet · Tivel” hayvanın çayıra bağlandığı ip demektir
- بيض
1 ortak ayet · Biid yumurta demektir
- نقم
1 ortak ayet · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
Geçtiği ayetler(5)
وَلَمَّا رَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِنْ بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ …
ÜzgünMusa; kavmine kızgın ve üzgün dönünce; benden sonra arkamdan ne kötü işler yapmışsınız? Rabbınızın emrinin çabucak gelmesini mi istediniz? dedi ve levhaları attı. Kardeşinin başından tutup kendisine doğru çekiyordu: Ey anamın oğlu, bu kavim beni gerçekten zayıf gördüler. Az kalsın öldürüyorlardı. Sen de bana düşmanları sevindirecek harekette bulunma ve beni zalimler güruhu ile bir tutma, dedi.
فَرَجَعَ مُوسَى إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ يَاقَوْمِ أَلَمْ يَعِدْكُمْ رَبُّكُمْ وَعْدًا حَسَنًا أَفَطَالَ …
ÜzgünMusa kavmine kızgın ve üzgün olarak döndü ve: Ey kavmim; Rabbınız size güzel bir vaadde bulunmadı mı? Uzun bir zaman mı geçti aradan, yoksa Rabbınızın gazabına uğramak istediniz de mi bana verdiğiniz sözden caydınız? dedi.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | أسف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Hemzeli |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حزن, غضب, لهف, غيظ |
| Zıt Kök | رضا |
| Çekirdek Özet 1 | İstenen veya elden çıkan bir şeyin ardından duyulan derin kayıp, tükeniş ve telafisizlik sızısı |
| Çekirdek Özet 2 | Güç yetirilemeyen kayıpta içe çöken kahır ve keder; muktedir olunan durumda ise cezalandırma iradesine dönüşen şiddetli öfke |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi sınırların çiğnenmesi karşısında mehil tanıma eşiğinin tükenip yaptırım safhasına geçişi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece pasif bir üzüntü veya melankoliye indirgenerek ayetlerdeki aktif infial ve ilahi gazap boyutunun ıskalanması |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| أس | Bir şeyin zeminini tutma, kökleşme, sabitleşme veya dipte tortulanıp kalma (أسر, أسس, أسن, أسي) | ف | Dudaksı patlama ve dışa vurum harfi olan ف, dipte biriken keder ve tortunun patlak vererek ya içsel bir feryada (keder) ya da dışa dönük bir infilaka (öfke) dönüşmesini sağlar. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| أ | Öküz başı; güç, öncülük, başlangıç | Duygusal yönelimin kaynağındaki ana iradeyi ve güçlü içsel itkiyi temsil eder. |
| س | Diken, destek; tutunma, batma, sarsılmazlık | Gönle batan keskin acıyı, içte saplanıp kalan ve kolayca sökülemeyen sızıyı ifade eder. |
| ف | Ağız; söz, açıklık, soluk verme, dışa taşma | İçte biriken acı ve gerilimin dışa doğru solunması, feryat, iç çekiş veya öfkeyle haykırış hareketini kurar. |
| أسف | Güçlü bir tesirle içe batan acının dışa doğru nefes veya öfke olarak patlaması | Bir kaybın veya sınır aşımının ruhta bıraktığı derin sarsıntının içe keder, dışa hiddet olarak boşalması hareketidir. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bitki bitirmeyen, suyu ve bereketi elinden kaçırmış çorak ve kuru toprak (الأُسافة) ile ne kadar beslense de et tutmayan, zayıflıktan kurtulamayan deve (الجمل الأسيف). Temel fiziki zemin, verimsizlik ve tükeniştir. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde eli kesildiği için acıyla inleyen veya elleri bağlı esiri tasvir ederken şöyle der: أَرَى رَجُلاً مِنْهُمْ أَسِيفاً كَأَنَّمَا / يَضُمُّ إِلَى كَشْحَيْهِ كَفّاً مُخَضَّبَا |
| Erken Arapça kullanım | Ani ve amansız ölümler için kullanılan أَخْذَةُ أَسَفٍ ifadesi ile güçsüzlüğü ve ezilmişliği sebebiyle sürekli hüzün içinde bulunan köle veya işçi anlamındaki الأَسِيف kullanımı. |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde أسف kökü, içsel daralma, kayıp karşısında tükenme ve feryat etme semantik alanı ile irtibatlıdır. İbranicede toplamak veya geriye çekilmek anlamındaki אסף (asaf) kökü ile fonetik bir benzeşme gösterse de Arapçada anlam, elden çıkanın ardından içe çekilme, toparlanamama ve tükeniş sızısı ekseninde özelleşmiştir. Süryanicede ve erken Aramice katmanlarda doğrudan hüzün ve keder bildiren türevler sınırlı olup Arapça, fiziksel çoraklık ve zayıflıktan hareketle psikolojik yıkımı ve öfke patlamasını tek bir semantik gövdede birleştiren en zengin gelişimi sergilemiştir. Kökün çöl şartlarındaki fiziki karşılığı olan verimsiz toprak ve cılız deve tasvirleri, can alıcı enerjinin yitirilmesi fikrini Sami matrisinin merkezine yerleştirir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çoraklık ve cılızlıktan psikolojik gerilime geçiş | Bitkisiz kalan toprak ve et tutmayan deve manasından elden kaçan fırsatın ruhta açtığı boşluğa evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İçe çekilme ve toplanma köküyle fonetik paralellik | Kuzeybatı Sami dillerindeki toplanma ve son bulma köküyle temaslı, Arapçada keder ve hiddetle billurlaşmıştır. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrulanabilir doğrudan bir izomorf tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Lane's Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| أسف | Anlamlı | Kaçan şeye yanma, keder ve öfke | Hedef köktür; içe dönük kahır veya dışa dönük gazap halidir. | Kur'an'da geçer. |
| أفس | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| سأف | Anlamlı | Derinin veya tırnak diplerinin çatlaması | Kuruluk ve nemsizlikten dokunun yarılması; fiziki yıpranma halidir. | Kur'an'da geçmez. |
| سفأ | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilim için bağımsız bir kök kaydı yer almaz. | Kur'an'da geçmez. |
| فأس | Anlamlı | Yarma aleti, balta; başın arka çukuru | Sert cisimleri yaran alet veya anatomik çukurluk manasındadır. | Kur'an'da geçmez. |
| فسأ | Anlamlı | Kumaşın eskimekten kendiliğinden çatlaması | Elbisenin yıpranıp lif lif ayrılması; iç dayanıklılığın çöküşüdür. | Kur'an'da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| أسف | Merkez | Kayıp ve ihlal karşısında sarsılma | Güç yetirilemeyene hüzün, güç yetirilene öfke şeklinde çift yönlüdür. | Telafisi imkânsız görünen duruma verilen en yüksek tepkidir. |
| حزن | Komşu | Keder, elem, kayıp acısı | Yalnızca içe çekilme ve elem taşır; cezalandırıcı öfke boyutu yoktur. | Pasif keder ve ruhsal ağırlık halidir. |
| غضب | Komşu | İntikam arzusu, hiddet | Dışa dönük kabarıştır; kaybın getirdiği yas ve iç sızısı zorunlu değildir. | Failin kudretini hissettirme ve mukabele etme iradesidir. |
| لهف | Komşu | Kaçan fırsata yanma, esef etme | Elden kaçana hayıflanma baskındır; ilahi gazap düzeyinde kullanılmaz. | Çaresizce iç geçirme ve pişmanlık sızısıdır. |
| غيظ | Komşu | Bastırılmış şiddetli kızgınlık | İçte kaynayan fakat dışa vurulamayan hırsı ve kabarmayı anlatır. | Henüz intikama dönüşmemiş patlamaya hazır öfkedir. |
| رضا | Zıt | Hoşnutluk, kabul, sükûnet | Olandan tatmin olma, içsel direnci ve itirazı terk etme durumudur. | Esefin doğurduğu bütün iç ve dış çatışmanın tam zıddıdır. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | أسف | Derin keder veya şiddetli gazap | Güç dengesine göre yön değiştiren yüksek duygu durumudur. | Kesin |
| Latince | Dolor, indignatio | Acı, keder; haklı öfke, infial | Dolor içteki elemi, indignatio haksızlığa karşı kabaran öfkeyi verir. | Güçlü |
| İngilizce | Grief, wrath, indignation | Derin yas; gazap, haklı infial | Grief içe dönük kahır yönünü, wrath ve indignation dışa dönük öfkeyi karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Gram, Zorn, Entrüstung | İç kemiren keder; hiddet, infial | Gram içsel erimeyi, Zorn ise cezalandırıcı gazap yönünü taşır. | Güçlü |
| Fransızca | Chagrin, courroux, indignation | Yıkıcı üzüntü; gazap, öfke | Chagrin ruhsal çöküntüyü, courroux cezalandırıcı yüksek öfkeyi ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| غَضْبَانَ أَسِفًا | Şiddetli hiddet ve teessüf | Tevhid akidesinin çiğnenmesi karşısında peygamberi öfke ve keder bağlamı; A‘râf 7:150, Tâhâ 20:86. |
| يَا أَسَفَى | Yıkıcı iç keder ve kahır | Evlat hasreti ve derin kayıp karşısında insanın içe doğru erimesi bağlamı; Yûsuf 12:84. |
| فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَفْسَكَ... أَسَفًا | Kendini tüketen hüzün ve hayıflanma | Muhatapların hidayete girmemesi karşısında elçinin hissettiği kahredici keder bağlamı; Kehf 18:6. |
| فَلَمَّا آسَفُونَا | İlahi sabrın taşması, gazaplandırma | İsyan ve azgınlıkta haddi aşan zorbaların ilahi intikam eşiğini tetiklemesi bağlamı; Zuhruf 43:55. |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfât-ı ilâhiyye bahsi | Allah'a nispet edilen esefin mahlukattaki gibi bir nefis değişimi değil, intikam ve ceza iradesi olarak tevili. | İntikam ve cezalandırma iradesi. |
| Fıkıh | Haksız fiil ve kasıt iradesi | Hiddet ve şiddetli teessüf anında sergilenen tasarrufların ehliyete ve cezai sorumluluğa etkisi. | İradeyi baskılayan yoğun infial. |
| Tefsir | Peygamberlerin ruh hali | Mûsâ ve Yâ‘kūb kıssalarında beşeri keder ile vahiy sorumluluğu arasındaki ilişkinin tayini. | Kahredici hüzün ile haklı gazabın ayrışması. |
| Hadis | Ölüm ve ahlak tasvirleri | Ansızın gelen baskın ölümlerin (أخذة أسف) ve aşırı üzüntünün ahlaki sınırlarının beyanı. | Ani yakalayış ve helak edici keder. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve kulluk dengesi | İlahi gayret | Sabır eşiğinin sonu | İsyanda ısrar eden fıskın ilahi gazabı ve intikamı harekete geçirmesi. | Kesin |
| İlmi | Hakikat arayışı | İhmale hayıflanma | Islah motivasyonu | Kaçırılan ilmi hakikatlerin ve cehaletin doğurduğu yapısal hasara yanma. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve otorite | İnfial ve teftiş | Yaptırım uygulama | Kamu düzeninin çiğnenmesi karşısında idarecinin meşru şiddet ve hesap sorma hali. | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi | İsraf ve atıllık acısı | Telafi girişimi | Kaynakların heba edilmesi ve çoraklaşması karşısında duyulan yapısal kriz bilinci. | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kritik histerezis eşiği ve termodinamik faz değişimi | Sisteme yüklenen aşırı gerilimin belirli bir eşiğe kadar iç enerji olarak birikmesi, eşik aşıldığında ise geri döndürülemez bir patlama veya kırılmayla dışa boşalması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal anomi ve kolektif infial | Sosyal adaletsizlik ve hak gasplarının toplumda önce derin bir yılgınlık ve yas üretmesi, tolerans sınırı aşıldığında ise yıkıcı bir isyana dönüşmesi. | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca modern Türkçedeki «esef duymak» gibi yüzeysel, kibar bir üzüntü veya bürokratik bir kınama seviyesine indirgenmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem insanın ciğerini dağlayan ve gözlerini kör eden kahredici bir yası (Yâ‘kūb örneği) hem de Firavun'u suda boğan ilahi bir gazap ve yaptırım iradesini (Zuhruf örneği) içermesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerde geçen esef ifadelerinin yumuşatılarak ilahi gazabın ciddiyetinin zayıflatılması veya peygamberlerin çektiği kahredici sancının basit bir alınganlık sanılması. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın duygu dünyasını anlamada kilit bir köktür; insanın iç dünyasındaki en derin keder ile ilahi adaletin harekete geçtiği en şiddetli öfke arasındaki ontolojik sürekliliği açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mûsâ kıssasında buzağı fitnesi sonrası yaşanan sahnelerde, Yûsuf kıssasında babanın hasretinde ve Firavun hanedanının helakini haber veren ilahi intikam sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Allah'a acziyet veya pasif hüzün isnat edilemeyeceğini, ilahi alanda esefin bir sınır aşımına karşı nihai müeyyidenin başlatılması olduğunu ortaya koyarak tecsim ve teşbih hatalarını düzeltir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBitki tutmayan çorak toprak ve et bağlamayan cılız devenin elden çıkan hayatiyet sebebiyle tükenişi.
- Soyut anlamTelafisi mümkün olmayan bir kayıp karşısında ruhta biriken kederin, güç ve kudret ilişkisine bağlı olarak ya içsel bir kahra ya da dışsal bir infial ve gazaba dönüşmesi.
- Sistematik karşılıkİhlalin sabır limitini tüketerek mehil tanıma halini nihayete erdirmesi ve cezalandırıcı adaletin devreye girmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde esef durumunu, öznenin güç ve müdahale kudretini, karşılaşılan hadisenin veya muhatabın direncini temsil eder. Eğer öznenin gücü hadiseyi geri çevirmeye yetmiyorsa (), duygu içe çöker ve negatif yönlü derin bir hüznü () oluşturur. Eğer öznenin kudreti hadiseyi ezmeye ve dönüştürmeye yetiyorsa (), duygu dışa patlar ve pozitif yönlü cezalandırıcı bir gazap ve infial haline () dönüşür.