أود

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: أ-و-د1 sîga, 23 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يديحوطوسعحييأوديَئُودُهُوسنذوكرسأذنشفععندحفظخلف

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 23

▶ Ağı aç (3B)

أود

أ - و - د

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 11 sözlük

Hevde deve hörgücü demektir. Evd de yük demektir. Belini büken yük anlamında zor gelmek manasında kullanılmıştır.devamı ›

Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ءود · اود

Notlarım

Sözlükler(11)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hevde deve hörgücü demektir. Evd de yük demektir. Belini büken yük anlamında zor gelmek manasında kullanılmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR9.888 harf
باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.
Maddenin bağlantısı

باب اللفيف من الدال د د، د و د، د ي د، د أ د، د و و، د و أ، د أ ي، أ د و، أ و د، و د أ، و أ د، أ ي د، أ د ي، و د ي، و د د، أ د د، د ا د ا، د و د ى، ي د ي مستعملات دد: حِكاية الاستنان للطَّرَب، وضَرْبِ الأصابع في ذلك، وإن لم تُضْرَب بعد أن يَجْري في بَطالةٍ فهو دَدٌ، قال الطرمّاح: واستَطْرَبَتْ ظُعْنُهم لمّا احْزَأَلَّ بهم آلُ الضُّحَى ناشِطاً من داعِيات دَدِ ويُروَى أيضاً: من داعِبٍ دَدَدِ.

ولما جَعَلَه نعتاً للداعب كسعة بدالٍ ثالثة لأنَّ النَّعْتَ لا يتمكن حتى يتم ثلاثة أحرفٍ فما فوق ذلك فصار دَدِدٍ نعتاً للداعِب الاعب، فإذا أرادوا اشتقاق الفعل منه لم يَنْقَدْ لِكَثْرة الدّالات يفصِلون بين حرفَي الصدر بهمزة فيقولون: دَأْدَدَ يُدَأْدِدُ، وإِنَّما اختاروا الهمزة لأنّها أقوى من سائر الحروف الجوفية ونحوه كذلك. وفي الدَّدِ ثلاث لغات، تقول: هذا دَدٌ، وهذا دَدا، وهذا دَدُن. دود، ديد: وطعامٌ مُدَوِّد ومُدَيِّدٌ، وقد ادّادَ أي وقع فيه الدُّودُ. دأد: والدَّأْدَأةُ: ضرب من العَدْوِ، ومَرَّ فلان يَتَدَأْدَاُ أي مَرَّ يدفع بعضُه بعضاً لا يفتر. دوو، دوء. الدَوُّ: موضع بالبادية أَملَسُ كأنّه الراحة، قال: جُنَينةٌ من مُجتَنىً عَـويصِ بالدَّوِّ أو صَحرائه القَمُوصِ والدّوّيّة: مَفازةٌ ملساءُ بلغة تميم، وداويَّة لأهل الحجاز بلغتهم، قال ذو الرمة: داويَّة ودُجَى ليلٍ كأنَّهما ودَويُّ الصوت، يقال منه: دَوَّى الصوتُ يُدَوِّي تَدويةً. والدَوَى: داءٌ يأخُذُ في الصدر في باطنه، ويقال: إنّه لدَويّ الصَّدْر، قال: وعينُكَ تبدي أن صدرَك لي دَوي ورجلٌ دَوٍ، وهو يَدْوَى دَوىً شديداً، وامرأةٌ دَوِية، الواو مكسورة خفيفة على فَعِله، وإن خَفَّفْتَها للنَّعت فالواو ساكنة مع الياء، والإِشمامُ فيه أحسن من الإِسكان، وناسٌ من أهل الحجاز يفتحون ما كان من نحو دَوٍ ويقولون: رجل دَوىً وامرأةٌ دَوىً سواء، لأنه تحويل، قال: يَكْرٌ عليه الدَّهْرُ حتـى يَرُدَّهُ دَوىً شَنَجَته جِنُّ دَهْرٍ وخابِلُه ويُروَى دَوِ، مكسورٌ مُنَوَّن، وهو في موضع النَّصب لم يقلْ: دَوِيا وعليه لغتهم هكذا في جميع الإِعراب مثل قولِكَ: رأيت قاضٍ وهذا قاضٍ، قال رؤبة: ذلك والٍ لست راءٍ واليا كهؤلاء وأنَّ يوماً ساعِيا والفعل دَوِيَ يَدْوَى دَوىً، وهو الدّاءُ الباطن، وكلُّ بناءٍ على دَوىً ونَدىً، مكسور، ويكون الفعل منه مكسوراً فإن النعتَ منه مخفَّف إلاّ أن يضطَرَّ شاعر إلى غيره. والدِّواء، ممدود: الشِّفاءُ، وداوَيتُه مَداواةً، ولو قُلتَ: دِواءً جاز في القياس، ويقال: دووِيَ فلانٌ يُداوَى فتُظهِرُ الواوَيْنِ ولا تُدغِمُ إحداهما في الأُخرى، لأنَّ الأولى هي مَدَّة الألف التي في داوى، فكَرِ هو إدغامَ المَدَّةِ في الواو، فيَلْتَبس فُوعِلَ ب فُعِّلَ. وأما الدّاءُ، مهموز، فاسْمٌ جامعٌ لكلِّ مَرَضٍ ظاهرٍ وباطنٍ حتى يقال: داءُ الشُّحِّ أشَدُّ الأَدْواء، والحُمْقُ داءٌ لا دَواءَ له. ومنه قول المرأة: كُلُّ داءٍ له داءٌ أرادت كُلُّ عَيب في الرجال فهو فيه، وهو من تأليف دال وواوٍ وهمزة، ورجل داءٌ وامرأة داءةٌ، وفي لغة أخرى: رجل دَيِّئٌ وامرأةٌ دَيِّئة على فَيعِل وفَيْعِلة. ولقد داءَ يَداءُ دَوْءاً وداءً كُلُّه يقال، والدَّوْءُ أصوَبُ لأنَه يُحْمَلُ على المصدر وهذه الكملة تتصرف على ستة أوجه: دوأ، دأو، ودأ وأد، أود، أدو مستعملة في أماكنها. والدَّوءُ: مصدر الفِعل من الداء. الدَّوءُ: الأزْمُ، والأزْمُ: الحِمْية، والآزِمُ: المُمسِكُ عن الطعامِ. ويقال: بَرِئتُ إليكَ من كل داءٍ تَداؤُهُ الإِبِلُ مثل تَداعُهُ. والدّواة إذا عُدَّتْ، يقال: ثلاثُ دَوَيات، وكذلك ما أشبَهَه مثل النَّوى نَويات، فإذا جَمَعْتَ من غير عددٍ قُلتَ: هي الدَّوَى والدُّوِيُّ، قال العباس: أمن آل ليلى عرفتَ الطُلُولا كخَطِّ الدوى ما ثِلاثٍ مُثُولا وقال: عَرَفتُ الديارَ كخَطِّ الدُويِّ يُحبِّرُهُ الكاتِبُ الحِمـيَريّْ دأي: والدَّأْيُ: شِبْهُ الخَتْل والمُراوغة وكذلك الدَّأوُ، والفعل منه دَأَى يَدْأَى دَأْياً ودَأْوا، وقال: دَأَوتَ له لتـأخُـذَه فهَيْهات الفَتَى حَذِرا نَصَبَ حذرا على القطع، وفي مِثل: كالـذئبُ يأدُو للغزال يأكلُه ويقولون أيضاً: يَدْأَوى له. والدَّأيُ جمع الدَّأْية، وهي فَقار الكاهل في مُجتَمع ما بين الكَتِفَيْن من كاهل البعير خاصَّة، والجمعُ الدَّأيات، وهي عظامُ ما هنالك، كل عَظْمٍ دأية، قال:

نصف على دَأْياته تَجَرَّما أدو: والإِداوة: مطهرةٌ للماء والجمع الأَداوَى. والأدْو: خَتلٌ منه قال: لكـن أدَوتُ لآخُـذَهُ فأصَبتُ خَرْقاً أروعاً ويقولون: أَدَا الرجل يَأْدُو أَدْواً. أود: والأَوْدُ مصدر آدَ يؤودُ أوْداً، وتقول: أُدْتُ العُودَ فأنا أؤودهُ أَوْداً فانآدّ، وتفسيره: عُجْتُه فانْعاجَ، قال: لم يَكُ يَنْآدُ فأَمسَى انآدى وتقول: آدَنى هذا الأمرُ، يَؤودُني أوْداً وأُووداً إذا بَلَغَ منكَ المَشَقَّة. ويقال: آدَه الكِبَرُ. ومنه التَأَوُّد وهو كالتَثَنّي والتَعَوُّج للقَضيب وغيره، وقال: تَثَنَّى إذا قامَتْ لشيءٍ تُـريدُه تَأوُّد عُسْلُوجٍ على شَطِّ جَعْفَرِ وتقول: ما آدَكَ فهو لي آئِدٌ، أي ما أَثَقَلَكَ فهو لي مُثْقِلٌ. والأَوَدُ: العِوَجُ، وأوِدَ يأوَدُ أَوَداً فهو أَوِدٌ. وموضعٌ بالبادية يُسَمَّى أوَّدَ، بالتشديد، قال: أم بالجُنَيْنة مع مَدافِعِ أَوَّدِ ودأ: ويقال: وَدَّاْتُه فَتَوَدَّأَ، أي سَوَّيْتُه فاستَوى، قال: ولِلأَرضِ كم من صالحٍ قد تَوَدَّأَتْ عليه فوارَته بلَـمّـاعةٍ قَـفـرِ وتَوَدَّأَتِ الأخبارُ أي خَفِيَتْ. ووَدَّأْتُ الأرضَ إذا كانت محفورةً فسَوَّيْتُها. وأد: المَوْؤودةُ: الوَئيدُ، كانت العَرَبُ إذا وُلِدَت بنتٌ دَفَنوها حين وُضِعَتْ حتى تموت مَخافة العار والحاجة، والفعل: وَأَدَ يَئِدُ وَأْداً، فهو وائِدٌ، والمفعول: مَوؤُودٌ كما تقول: واعِدٌ ومَوْعُود، قال الفرزدق: وجَدِّي الذي مَنَع الـوائِدا تِ وأخيَى الوئيد فلم يُوأَدِ والوَئيدُ: دَوِيٌّ تَسمعُ صوتَه في الأرض كحائِطٍ يسقط من بعيد فتسمع لهَدِّه وئيداً. والتُّؤادُ من التُّؤَدة، تقول: أتَّأَدَ وتَوَأَّدَ وهو التَمَهُّل والتأنيّ والرَّزانة. أيد، أدي: الأَيْدُ: القُوَّة، وبلغة تميم الآدُ، منه قيل: أَدَّ فلانٌ فلاناً إذا أعانَه وقَوّاه. والتَّأييدُ: مصدر أيَّدْتُه أي قَوَّيْتُه. وقوله تعالى: "والسماء بَنَيْناها بأَيْدٍ" أي بقُوّة. وإيادُ كُلِّ شيءٍ ما يُقُوَّى به من جانِبَيْهِ، وهما إِياداه، وإِياد العسكر المَيْمَنةُ والميسَرة، وكلُّ شيءٍ كان واقياً لَشيءٍ فهو إياده، قال العجّاج: عن ذي إيادَينِ لُهام ذو دُسُرْ برُكنِه أركانَ دَمْخٍ لا نْقَعَرْ وأَدَّى فلانٌ ما عليه أداءً وتأدِيةً، وفلانٌ آدَى للأمانةِ من فلانٍ. غير أنّ العامَّةَ فد لَهِجُوا بالخَطَأ، يقولون: فلان أدَّى للأمانةِ، وهذا في النَّحْو غير جائز. وألف الأداةِ يه الواو، لأنك تقول: أدَوات، لكلِّ ذي حِرْفةٍ أداةٌ، وهي آلتُه يقيم بها حِرْفتَه. وأداةُ الحرب: السِّلاح، ورجل مُؤْدٍ: كاملُ السِّلاح، قال: مُؤدِينَ يَحمُون السَّبيلَ السّابلا ودي: والمُودَى: الهالك، بغير همز، وأَوْدَى فلانٌ: هَلَكَ، وأودَى به الموتُ أي أَهلَكَه، واسم الهلاك من ذلك الوَدَى، بالتخفيف، وقَلَّ ما يُستعمَل. والمصدر الحقيقي الإِيداء. والتوادي: الخَشَبات التي تُصَرُّ بها أطباءُ الناقة لئلاّ يَرضعَها الفصيل، وقد وَدَيْتُ الناقة بتَوْدِيتَيْنِ أي صَرَرْت أَخلافَها بهما، وودّيت النّاقة توديةً. والوادي كل مَفرَجٍ بين جبالٍ وآطام، وتلال يكون مسلكاً للسَّيل أو مَنْفَذاً، والجميع الأودية، على تقدير فاعِل وأفعِلة، وإنّما جاءت هذه العلة لاعتلال آخِره، وكذلك نادٍ وأندية ونَجوَى وأَنجية، ولم يُسمَع بمثله في الصحيح، ألا تَرَى أنهم يقولون: قومٌ ظَلَمةٌ وقوم عُتاةٌ ولم يُقَلْ عَتادة من العُتُوِّ، ولكنهم غيّروا البناء فقالوا فَعَلة ثم أسكَنوا الواو فاعتمَدَت على فتحةِ الناء فصارت ألفاً. والوَديُّ: فَسيل النَّخْل الذي يُقلَعُ للغَرْس، والواحدة وَدِيّة. وتقول: وَدَى فلانٌ فلاناً إذا أدَّى دِيته، قال جميل: ليقتلوني ثمَّ لا يَدوني ويأدونه لغة. وأصل الدِيَة وِدية فحذفت الواو كما قالوا: شِية من الوشيِ. وتقول: وَدَى الحِمارُ فهو وادٍ إذا أنْعَظَ، ويقال: وَدَى بمعنى قَطَرَ منه الماء عند الإِنعاظِ، وقال الأغلب: كأنّ عِـــرْقَ أيْرِهِ إذا وَدَى حَبْلُ عجوزٍ ضَفَرتْ سَبْعَ قُوَى والوَدَى: الماء الذي يخرُجُ أبيضَ رقيقاً على أَثَر البول من الإنسان. ودد، أدد: الوَدُّ مصدر وَدِدْتُ، وهو يَوَدُّ من الأمنِية ومن المَودّة، وَدَّ يَوَدُّ مَوَدَّةً، ومنهم من يجعله على فَعَلَ يفعَلُ. والوِداد والوَدادُ مصدر مثل المَوَدّة. وهذا وِدُّكَ ووَديدُكَ كما تقول: حِبُّكَ وحَبيبُكَ، قال: فإِن كنتَ لي وِدّاً فبَيِّنْ مَـوَدَّتـي ليَغشاكُمُ وُدِّي ويَسري بكم بُغْضي والوَدُّ: الوَتِدُ بلغة تَميم، فإذا صَغَّروا رَدُّوا التاءَ فقالوا وتَيد. والوَدُّ: صَنَم لقوم نوحٍ، وكان لقريش صَنَمٌ يدعُونَه وُدّاً. ومنهم من يَهمِز فيقول: أُدّ، وبه سُمِّيَ عَبدُ وُدٍّ، ومنه سُمِّيَ أُدُّ بنُ طابخِةَ جَدُّ تَميم أو جَدُّ مَعَدِّ بنِ عدنانَ. والإدُّ: الأمرُ الفَظيع، تقول: فَعَلْتُ فِعْلاً إدّاً. ولقد أدَّتْ فلاناً داهيةٌ تَؤُدُّه أَدّاً، قال رؤبة: ويتَّقي الفَحْشاءَ والنَّياطِلا والاِدَّ والإِدادَ والعَضائلا والإِدادة واحدة الإِداد، من قوله تعالى: "لقد جِئتُم شيئاً إِدّاً"، أي أمراً فظيعاً. دادا، دودى: والدَّأْدَأَةُ: صوتُ وقع الحِجارة في المَسيل. والدَّأْوداء، ممدود، والجمع الدَّآدِئ، وهي ثلاثُ ليالٍ: خمسٌ وسِتٌّ وسَبعٌ وعشرون. وليلةٌ دَأداء: أشدُّ الليالي ظلمةً. الدَّوْداةُ: أرجوحة للصِّبيان، والجمع الدَّوادي، قال: كأنّني فوقَ دَوداةٍ تُقَلِّبُني ويقال على غير قياس: الدَّءادي. وتَدَأْدَأَ الرجل إذا مال عن شيء فتَرَجَّحَ، ويقال: تَدَأْدَأَ، ودَأْدَأتْهُ حركَتُه. يدي: اليَدُ معروفة، ويَدُ النِّعمةِ هي السابِغة. ويَدُ الفَأسِ ونحوُها: مَقبِضُها، ويَدُ القَوْسِ: سِيَتُها. ويَد الدَّهْر: مَدَى زَمانِه، ويَدُ الريح: مَلِكُها، قال لبيد: إذ أصبحَتْ بيَدِ الشِّمال زِمامُها قال: ملا مُلِّكَتِ الريحُ تصريفَ السَّحاب وصفت بمِلْك اليَد. وهذه الضَّيْعةُ في يَدِ فلانٍ، أي في مِلكِه، ولا يقولون: في أيدي فلانٍ، ولكن يقولون: بين يَدَي لكل شيءٍ أمامَك، قال الله: "من بين أيديهم ومن خَلْفهم". وكقولهم: يَثُور الرَهَجُ بين يَدَي المَطَر، ويَهيجُ السِّبابُ بين يَدَي القتال، وقال الله تعالى: "بين يَدَي عذابٍ سديد. ويقال: يَدِيَ فلانٌ من يَدِه إذا شَلَّتْ، ورجلٌ مَيدِيٌ أي مقطوع اليَدِ من أصله. ويَدَيْتُ يَدَه أي ضَرَبتُ يَدَه، واليُداء: وَجَع اليَدِ. وأيْدَيْت عنده يَداً، أي أنعَمْتُ عليه. وأيْداهُ اللهُ، والمصدر اليد أو الأَيد. وتقول: ايدَيْتُ عن فلانٍ يَداً بيضاءَ: من النِّعمة. وإنّ فلاناً لذو مالٍ يَيدي به ويَبُوعُ أي يَبْسُط به يَدَيْه وباعَه. وذهَبَ القومُ أيدي سَبَا، وأيادي سَبَا، أي مُتفرقِّين في كل وجه، وكذلك الريحُ وغيرُه. وجمع يَد الإنسان والأشباح أيدي، وجِماعُ يَدِ النِّعمة أيادٍ ويَدِيٌّ، قال: فإِنّ له عندي يَدِيّا وأنعُما والنسبة إلى اليَدِ يَدِيٌّ على النقصان، إلى الأَبِّ أَبَويٌّ، لأنّهم يقولون: يَدانِ فلا تظهر الياء، ويقولون: أبَوانِ باِظهارِ الواو، قال: العجّاج: بالدّارِ إذ ثَوبُ الصِّبا يَدِيٌّ ويقال: ثوبٌ يَدِيٌّ أي واسع، ويقال: عند جِدَّة الثوب، كأنّما رُفِعَتّ عنه الأيدي ساعَتَئِذٍ، ويقال: بل أراد أنّ الأيدي تتعاوَرُه. وتقول: هم يد واحدة على مَن سِواهم إذا كانَ أمرُهم واحداً، واعطيتُه مالاً عن ظهر يَدٍ يعني تَفَضُّلاً غيرَ قَرْضٍ ولا مُكافَأَةٍ. وخلع فلانٌ يدَه من الطاعةِ. ويقال: ثوب قصير اليَدِ إذا كان يقصر عن أن يُلتَحَفَ به.

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR405 harf
أَوِدَ الشيءُ بالكسر يَأْوَدُ أَوَداً، أي اعْوَجَّ. وتَأَوَّدَ: تَعَوَّجَ. أبو زيد: آدَني الحِمْلُ يَؤُودُني أَوداً: أَثقَلَني. وأنا مَؤُودٌ. يقال: ما آدَكَ فهو لي آيِدٌ. وآدَهُ أيضاً بمعنى حَناهُ وعَطَفَهُ، وأصلهما واحد. وآدَ العَشِيُّ، أي مال. قال الهذليّث ساعدةُ ابن العَجْلان: أَقَمْتُ به نَهارَ الصَيْفِ حَتَّى رَأيْتُ ظِلالَ آخِرِهِ تَـؤُودُ أي ترجع وتميل إلى ناحية المشرق. والانْئِيادُ:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR15.764 harf
(باب الهمزة والواو وما بعدهما في الثلاثي) (أوي) الهمزة والواو والياء أصلان: أحدهما التجمُّع، والثاني الإشفاق. قال الخليل: يقال أوَى الرّجلُ إلى منزله وآوَى غَيرَه أُوِيّاً وإيواءً. ويقال أوَى إواءً أيضاً. والأُوِيُّ أحسن. قال الله تعالى: ﴿إذْ أَوَى الْفِتْيَةُ إلى الكَهْفِ﴾ [الكهف 10]، وقال: ﴿وَآوَيْنَاهُمَا إلى رَبْوَةٍ﴾ [المؤمنون 50]. والمأوَى: مكانُ كلِّ شيءٍ يُأوى إليه ليلاً أو نهاراً. وأوَت
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR350 harf
أ و د آده الحمل أي أثقله‏.‏ وآدت الخيل الأرض بكثرتها‏.‏ وآد العود‏:‏ اعتمد عليه فثناه وانآد‏:‏ انعطف‏.‏ وتقول‏:‏ رجعت منه بالداهية النآد وبالصلب المنآد‏.‏ وأود الشيء وتأود وفيه أود أي عوج‏.‏ ومن المجاز‏:‏ آدني هذا الأمر‏:‏ بلغ مني المجهود والمشقة‏.‏ وآد الفيء انثنى ورجع وآد العشي‏.‏ قال المرقش‏:‏ والعدو بين المجلسين إذا آد العشي وتنادى العم
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.998 harf
آدَه الأَمرُ أَوْداً وأُوُوداً: بلغ منه المجهود والمشقة؛ وفي التزيل العزيز: ولا يؤُوده حفظهما؛ قال أَهل التفسير وأَهل اللغة معاً: معناه ولا يكرثه ولا يثقله ولا يشق عليه مِن آده يؤُوده أَوْداً؛ وأَنشد:إِذا ما تَنُوءُ به آدَهَا وأَنشد ابن السكيت: إِلى ماجدٍ لا ينبَحُ الكلبُ ضيفَه، ولا يَتَآداه احتمالُ المغارِمِ قال: لا يتآداه لا يثقله أَراد يتأَوَّد فقلبه. وفي صفة عائشة أَباها، رضي الله عنهما،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR120 harf
* أ و د * * أوِدَ * الشيء اعوج وبابه طرب و * تَأوَّدَ * تعوج و * آدَهُ * الحمل أثقله من باب قال فهو * مَؤُدٌ * بوزن مقول
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.010 harf
أود الشيء، كفرح، يأود أودا: أعوج، وخص أبو حنيفة به القدح. والنعت آود كأحمر وآدم، وهي أوداء، كجمراء وأدته، أي العود وغيره أؤوده أودا: عجته فانآد ينآد انئيادا فهو منآد، إذا انثنى واعوج، والانئياد: الانحناء. وأودته فتأود، أي عطفته فانعطف. وتأود العود تأودا، إذا انثنى. قال الشاعر: تأودا عسلوج على شط جعفر وآده الأمر أودا وأوودا، كقعود: بلغ منه المجهود والمشقة. وفي التنزيل العزيز: ولا
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.879 harf
Madde başı: اودأَوِدَ 1 أَوِدَ ذ , aor. يَأْوَدُ, inf. n. أَوَدٌ, It (a thing, T, S, M, or an arrow, AHn, M) was, or became, of itself, crooked, curved, or bent. (T, S, M, A, * K.) [See also 5.] -A2- آدَ, aor. يَؤُودُ, inf. n. أَوْدٌ, It (the day) receded, in the evening. (T, L.) ― -b2- It (the evening, T, S) declined. (T, S, K.) ― -b3- It (a thing, L) returned. (M, L, K.) ― -b4- آدَتِ الظِّلَالِ The shadows
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR402 harf
Madde başı: ءودآدَ آدَ ( w ) U ( n. ac. أَوْد 1 ), a. Bore down, overwhelmed, oppressed. b. Bent, curved; plied. c. Declined, set. أَوَّدَ أَوَّدَ II , a. see I (b) . تَأَوَّدَ تَأَوَّدَ V , اـَئْتَوَدَ VIII , a. Was bent, curved; was folded, doubled. b. Wasoverwhelmed, bowed down. أَوْدَة أَوْدَة 1t , a. Weight. أَوَد أَوَد 4 , a. Bend, curve, curvature; crookedness. b. Diligence. c.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR10.057 harf
Madde başı: ءودءود أوِدَ - يَأْوَدُ - آدَ - يَؤُودُ أوِدَ - يَأْوَدُ آدَ - يَؤُودُ أوِدَ - يَأْوَدُ + الكائن أو الشيء + على كائن: يتقل عليه فيشق عليه حمله وينوء به آدَ - يَؤُودُ + كائن أو شيء أو أمر + كائناً: على وزن " أفعلَ" من " أوِدَ - يَأْوَدُ": يجعله " يَأْوَدُ ": يجعله ينوء بحمله ويشق عليه تحمله والسير به ﴿وسع كرسيه السماوات والأرض ولا يؤوده حفظهما﴾:
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler23 mücavir (32 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. وسن

    1 ortak ayet · Uyuklamak

  2. كرس

    1 ortak ayet · Onun kürsüsü

  3. نوم

    1 ortak ayet · “Efal” babından “enam” uyuyanlar demektir

  4. شفع

    1 ortak ayet · “Şefeve” dudak demektir

  5. حوط

    1 ortak ayet · Çeper, çit demektir

  6. وسع

    1 ortak ayet · “Sunv’a” tas demektir

  7. حفظ

    1 ortak ayet · Hafız çanta demektir

  8. علو

    1 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  9. أذن

    1 ortak ayet · Kulak demektir

  10. ذو

    1 ortak ayet · Sahip

  11. يدي

    1 ortak ayet · El ve kol demektir

  12. خلف

    1 ortak ayet · Half : Ense demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. … إِلَّا بِمَا شَاءَ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَلَا يَئُودُهُ حِفْظُهُمَا وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ

    Ona zor gelirAllah O’ndan başka hiçbir ilah yoktur. Hayy ve Kayyum’dur. O’nu dalgınlık ve uyku tutmaz. Göklerde ve yerde olanların hepsi de O’nundur. O’nun izni olmadan katında şefaat edecek kimdir? Önlerinde ve arkalarında ne varsa bilir. Dilediği kadarından başka O’nun ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Kürsi’si gökleri ve yeri kaplamıştır. Onları koruyup gözetmek O’na ağırlık vermez. O, öyle ulu, öyle yücedir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökأود
YapıÜçlü (sülâsî)
Özel DurumEcvef (orta harfi vâv و olan illetli kök)
Bağlamsal Yakın Köklerثقل, كرث, بهظ, جهد
Zıt Kökخفف
Çekirdek Özet 1Ağır bir yük veya baskı altında bir nesnenin esneyip eğrilmesi, bükülmesi ve bel vermesi
Çekirdek Özet 2Yaratılmış varlığın bütün yükünün ve idaresinin Allah’a hiçbir ağırlık, zorluk ve zaaf vermemesi
Çekirdek Özet 3Mutlak kudret ve ilahi muhafazanın sınırsızlığı; taşıma ve korumada yorulma ve kapasite sınırının bulunmaması
Kritik Hata RiskiKökün sadece zihinsel veya soyut bir «zorlanmak» olarak algılanıp, yük altında bükülme ve yapısal deformasyona uğrama şeklindeki somut fiziki bağlamının gözden kaçırılması

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
أوMerkeze yönelme, dönme, eğilme ve toplanma hareketi; أوب (geri dönmek), أول (aslına rücu etmek), أوي (sığınmak, bir yere çekilmek) ve أوه (içe çekilip inlemek) köklerinde olduğu gibi doğrusal halden bir merkeze veya yöne doğru bükülme ve meyilدDal harfinin getirdiği sınır, tutunma, sert temas ve direnç unsuruyla birleşerek, eğilme ve yönelme hareketinin harici bir ağırlık, yük veya baskı karşısında esneyip bükülme ve zorlanma haline dönüşmesi

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
أÖküz başı; güç, öncülük, başlangıçHarekete veya basınca kaynaklık eden ilk baskı, yükün ya da taşıyıcı iradenin başlangıçtaki ağırlığı ve tesiri
وÇadır kazığı, çengel; bağlama, tutturma, irtibatİki uç veya zemin ile yük arasındaki irtibat, nesnenin kendi içinde gerilime girmesi ve bağlayıcı direnç hattı
دKapı; geçiş, hareket, sınır ve eğimNesnenin dik ve sabit konumundan saparak eğilmesi, bükülme noktasına doğru açılıp yön değiştirmesi
أودÖküz başı, çengel ve kapıBir yükün veya gücün baskısıyla aradaki bağın gerilerek doğrusal konumdan sapması, yapının bükülüp eğilmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ağacın, dalın veya omurganın üzerine binen ağır yük sebebiyle esneyip eğrilmesi, yay gibi bükülmesi ve ikiye katlanacak derecede zorlanması (العطف والانثناء ve العوج)
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairi el-Murakkaş el-Ekber bir beytinde gün batımına doğru gölgelerin eğilip uzamasını günün bükülmesi anlamında bu kökle betimler: والعدو بين المجلسين إذا آد العشي وتنادى العم / Şair Thumâme dalının zayıflığına rağmen yük altında bükülmeyişini anlatırken kökü kullanır: فلو أنّ ما أبقيتِ مِنِّي معلَّقٌ بعُود ثُمامٍ ما تأوّدَ عُودُها
Erken Arapça kullanımHz. Âişe babası Hz. Ebû Bekir’i överken toplumdaki eğrilikleri ve sapmaları düzeltmesini bu kökle ifade etmiştir: وأقام أَوَدَهُ بثقافِه (Eğriliğini terbiye aletiyle doğrulttu). Ayrıca kadim dilde taşınması zor borç ve diyet yükü için «لا يتآداه احتمال المغارم» (Ağır yükler ona ağırlık vermez, belini bükmez) denilmiştir

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha «أود» maddeleri.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde أود kökü, fiziksel nesnelerin gerilim altında eğrilmesi, kavis çizmesi ve bir eksenden sapması semantiği üzerinden şekillenmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede kavis yapmak, eğilmek ve dönmek kökleriyle paralel semantik sahalar paylaşır. Arapçada kökün sergilediği çift yönlü anlam örgüsü (hem nesnenin bükülmesi hem de taşıyana bükülme verecek derecede ağır basması), Doğu Sami (Akadca) dilinde yükün ezici baskısını ifade eden köklerle fonksiyonel paralellik arz eder. Dilin erken katmanında bu kök, doğrudan bir omurganın veya taze bir dalın üzerine binen cismani yükün yarattığı mekanik gerilmeyi anlatırken; zamanla mecazi olarak sorumlulukların, borçların ve idari yüklerin insan takatini aşması durumunu ifade eden bir soyutlama kazanmıştır.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Maqāyīs al-Lugha karşılaştırmalı verileri.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönأود kökünden türeyen «آدَ يَؤُودُ» fiili«Bir şeyin bükülmesi, eğrilmesi» temel anlamından hareketle, taşıyıcıyı bükecek derecede ağır gelmek (أثقله حتى عطفه) anlamına evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerinde eğrilik, bükülme ve yükün eğmesi semantik alanıEğilme, kavis çizme ve yük altında çökelme anlamındaki ortak Sami eğilme matrisi ile uyumludurGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bükülme ve kavis kökleriEsnek cisimlerin baskı altında yaylanması ve eğrilmesi kök ailesiyle tipolojik benzerlik gösterirMuhtemel

Kaynak David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques; Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
أودAnlamlıBükülmek, ağır gelmekYük altında belin bükülmesi, dalın eğrilmesi, ağırlık vermekHedef kök; Kur'an'da geçer
أدوAnlamlıVasıta, alet, hazırlıkBir işi görmek için gereken gereç ve hazırlık donanımı (الأداة)Hedef kökle zayıf semantik bağ; Kur'an'da geçmez
وأدAnlamlıGömmek, ağır baskıyla ezmekKız çocuklarını diri diri toprağa gömmek, ağır yük altında ezmekHedef kökle baskı ve ezme bağlamında semantik yakınlık; Kur'an'da geçer
ودأAnlamlıDüzeltmek, helak etmekEğri bir nesneyi bastırarak tesviye etmek veya bir şeyi helake sürüklemekأود kökündeki eğriliğin bastırılarak düzeltilmesi ile karşıt/tamamlayıcı yön; Kur'an'da geçmez
دأوAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bağımsız anlam kökü olarak işlenmemiştirKur'an'da geçmez
دوأAnlamlıHastalık, dertBünyeyi içten içe kemiren gizli illet ve dert (الداء)Bünyeyi çökertip zaafa uğratması bakımından uzak ilgi; Kur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
أودMerkezYükün bükmesi ve ağırlıkYükün taşıyıcı yapıyı bükmesi, eğriltmesi ve yormasıNesnenin mekanik sınırını zorlayan ve onu eğriltmeye yönelen ağırlık
ثقلKomşuAğırlık ve yoğunlukKütlesel veya manevi ağırlık; bükme şartı aranmazBir nesnenin tartıda veya zihinde hafifliğin zıddı olması durumu
كرثKomşuSıkıntı ve bunaltıİnsanın içine basan, nefesini daraltan gam ve kederYükün bükmesinden ziyade ruhsal ve zihinsel daralma üretmesi
بهظKomşuTaşıyamama ve takatsizlikGücün ve kapasitenin fersah fersah üstünde olan yükBükmenin ötesinde kişiyi tamamen hareketsiz bırakan aşırı yük
جهدKomşuZorlanma ve meşakkatBir işi başarmak için bütün takati tüketerek çabalamaDış yükten ziyade harcanan öznel emeğin ve zorluğun vurgulanması
خففZıtHafiflik ve kolaylıkTaşınması zahmetsiz, ağırlığı ve bükme tesiri olmayanVarlığın taşıyıcıya hiçbir baskı, kavis ve yorgunluk vermemesi hali

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaأودYükün bükmesi, zor gelmesiBir şeyin ağırlığıyla eğmek, zaaf ve yorgunluk hissettirmekKesin
LatinceGravare, inflectereAğırlık basmak, bükmekGravare yükün ağırlığını, inflectere ise cismin bükülmesini karşılar; ikisi birlikte kökü tamamlarGüçlü
İngilizceTo burden, to weigh down, to bend under loadAğırlık vermek, belini bükmekFiziksel yük ile mecazi zorlanmayı içerir fakat eğrilme nüansı doğrudan taşınmazGüçlü
AlmancaBeschweren, beugen, überlastenAğırlık yapmak, bükmek, aşırı yüklemekBeugen eğrilmeyi, beschweren zahmet veren ağırlığı tam karşılarGüçlü
FransızcaPeser sur, accabler, courberÜzerine ağırlık yapmak, çökertmek, bükmekCourber bükülmeyi, accabler takati tüketen baskıyı ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary; Grimm Wörterbuch; Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
يَـُٔودُهُ (Muzari nefiy kipiyle: وَلَا يَـُٔودُهُ)Ağırlık vermemek, yormamak, taşınması güç gelmemekÂyetü'l-Kürsî bağlamında göklerin ve yerin korunup gözetilmesinin Allah Teâlâ’ya hiçbir zorluk, yorgunluk ve zaaf vermemesi; mutlak kudret ve kayyûmiyet vasfı (Bakara 2:255)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamSıfâtullah ve kudret meselesiAllah'ın kainatı yaratması ve sevk ve idare etmesinde yorulma (luğûb), acziyet ve zaafın mutlak reddi; tenzih ilkesiÂlemin muhafazasının ilahi zata en ufak bir külfet ve ağırlık teşkil etmemesi
FıkıhHukuki ve mali sorumluluklar (külfet/vüs'at sınırı)Mükellefe gücünü aşan ve belini bükecek borç veya sorumlulukların yüklenememesi (nefy-i harac) ilkesiİnsan takatinin esneme ve bükülme eşiğini aşan tekliflerin meşru olmaması
TefsirÂyetü'l-Kürsî tefsiriAyetteki «حفظهما» ibaresiyle birlikte kozmik düzenin sürekliliğinin Allah'ın zatında hiçbir yorgunluğa sebep olmamasıYaratılışın büyüklüğünün ilahi kudret karşısında sıfır mesabesinde bir hafiflik taşıması
Hadisİstiaze ve dua rivayetleriİnsanın belini büken ağır borç, bela ve altından kalkılamaz durumlardan Allah'a sığınma metinleriBeşeri planda insanı büken ve çökerten dünyevi felaketlerin tasviri

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniUlûhiyet ve tevhîdMutlak kudret ve yorulmazlıkVarlığın devamını güvenceye almaTanrı tasavvurunu yorulan, dinlenen veya yük altında ezilen mitolojik tanrılardan arındırmaKesin
İlmiFizik ve statik sistemlerTaşıma kapasitesi ve mekanik sınırSistemin çökmesini engellemeBir yapının taşıyıcı kolonlarının eğrilme ve deformasyon sınırının sıfırlanması haliGüçlü
SiyasiKamu yönetimi ve otoriteİdari kapasite ve denetim gücüDevleti kriz anlarında dik tutmaDevlet mekanizmasının krizlerin ve asayiş yükünün altında sarsılmadan ayakta kalmasıGüçlü
İktisadiMaliye ve borçlanma hukukuSürdürülebilir borç ve vergi yüküÜreticinin çöküşünü önlemeVergi veya borcun mükellefin belini bükecek (taassüf üretecek) raddeye varmamasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme mukavemetinde burkulma (buckling) ve elastik deformasyonEksenel bir yük altındaki yapının kritik yük sınırını aşmasıyla aniden yana doğru bükülüp formunu kaybetmesi olgusunun ilahi kudrette imkansızlığıGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal tükenmişlik (burnout) ve aşırı rol yüklenmesiSosyal aktörün veya organizasyonun üzerine binen sorumlulukların yapısal bükülme, aksama ve işlev kaybı doğurmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca zihinsel bir «zoruna gitmek» veya «üşenmek» gibi psikolojik bir hisse indirgenmesi
Kur'an içi daha geniş anlamKök, kainatın muazzam büyüklükteki fiziksel, biyolojik ve ontolojik tüm yükünün Allah'ın kudretini ve kayyûmiyetini en ufak bir mekanik ve manevi esnemeye dahi uğratamamasıdır
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAllah'ın alemi idare edişi ile insanın bir ağırlığı taşıması arasında antropomorfik bir benzerlik vehmedilmesi ve ayetteki mutlak tenzih vurgusunun zayıflaması

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın en merkezi tevhîd metni olan Âyetü'l-Kürsî'nin zirve cümlesinde yer alır; Allah'ın evreni ayakta tutarken hiçbir acziyet, zaaf ve yorulma içine girmediğini fiziksel bükülme metaforunu nefyederek zihinlere nakşeder
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İlahi sıfatları, kainatın yaratılış ve idaresini (kayyûmiyet) ve Allah'ın yorulmaktan münezzeh olduğunu bildiren tenzih ayetlerinde belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tevrat anlatılarındaki Tanrı'nın yaratılış sonrası dinlendiği (Sebt) inancını ve çoktanrıcı mitolojilerdeki yorulan, yıpranan ilah tasavvurlarını kökten yıkar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamAğır bir nesnenin baskısıyla dalın, omurganın veya çubuğun esneyip bükülmesi, bel vermesi ve biçim değiştirmesi.
  • Soyut anlamBir işin, sorumluluğun veya varoluşsal yükün taşıyıcının takatini zorlayarak onda zaaf, meşakkat ve kapasite aşımı meydana getirmesi.
  • Sistematik karşılıkSonsuz ilahi kudretin (C), kainattaki tüm varlık yüklerinin ve korunma taleplerinin toplamı (L) karşısında hiçbir deformasyona ve yorulmaya uğramaksızın mutlak stabiliteyi koruması hali.
  • LaTeX modelilim⁡L→∞LC=0  ⟹  ΔS=0
  • LaTeX açıklamasıModelde L evrenin yönetilme ve korunma yükünü, C ise ilahi koruma ve kudret kapasitesini temsil eder. Kainatın yükü ne kadar büyürse büyüsün (L→∞), mutlak ve sınırsız kudret (C) karşısındaki oranı sıfırdır. Bu durum, ilahi idarede ve dengede meydana gelebilecek herhangi bir sapma, esneme veya yapısal bükülmenin (ΔS) kesin olarak sıfır olduğunu, yani Allah'a hiçbir şeyin ağırlık veremeyeceğini sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ا