بسق

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-س-ق1 sîga, 3 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.نخلبسقنضدبَاسِقَاتٍطلع

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 3

▶ Ağı aç (3B)

بسق

ب - س - ق

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Boylu ağaç demektir. “Fıtk” derinin yırtılan kısmı, “fısk” meyvenin kabuğundan ayrılması, “bezk” tükürük, “besk” de hurma diğer meyve ağaçlarında çatlayıp açılan tomurcuklar veya yere dökülen meyveler demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Boylu ağaç demektir. “Fıtk” derinin yırtılan kısmı, “fısk” meyvenin kabuğundan ayrılması, “bezk” tükürük, “besk” de hurma diğer meyve ağaçlarında çatlayıp açılan tomurcuklar veya yere dökülen meyveler demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.480 harf
القاف والسين والباء معهما ق س ب، س ق ب، ق ب س، س ب ق، ب س ق مستعملات قسب: القَسْبُ: تمر يابس يتفتت في الفم، والصاد خطأ. والقَسْبُ: الصلب الشديد، يقال: إنه لقَسْبُ العلباء أي صلب العقب والعصب، وقَسُبَ قُسُوبةً. والقَسيبُ: صوت الماء تحت الورق أو القماش، قال: للماء من تحته قَسيبُ وقال: قَسبُ العلابي جراء الألغاد سقب: السَّقْبُ لغة في الصقب. والسَّقيبةُ: عمود الخباء، قال: كسَقْفِ خباء خر فوق
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR242 harf
البُساقُ: البصاقُ. وقد بَسَقَ بَسْقاً. وبَسَقَ النخلَ بُسوقاً، أي طال. ومنه قوله تعالى: "والنَخْلَ باسِقاتٍ" ويقال: بَسَقَ فلانٌ على أصحابه، أي عَلاهُم. وأَبْسَقَتِ الناقةُ، إذا وقع في ضرعها اللِبَأُ قبل النِتاج، فهي مُبْسِقٌ، ونوقٌ مَباسيقُ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.183 harf
ق س ب قسب ، قبس ، سبق ، سقب ، بسق : مستعملة . قسب : قال الليث : القَسْبُ : تَمْرٌ يابِسٌ يَتَفتَّتُ في الفم ، ومَن قاله بالصاد فقد أَخْطأَ . قال : والقَسْبُ : الصُّلْبُ الشديد ، يقال : إنّه لَقَسْبُ العِلْبَاءِ صُلْبُ العَقَبِ والعَصَب ، وقال رؤبةُ : قَسْبُ العَلاَبيِّ جُرازُ الألْغَادْ والفعلُ قَسُبَ قُسوبةً . وقال ابنُ السكيت : سَمِعْتُ قَسِيبَ الماءِ وخَرِيرَه أي : صوْتَهُ . وقال الليثُ :
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.784 harf
(باب الباء والسين وما يثلثهما) (بسط) الباء والسين والطاء أصلٌ واحدٌ، وهو امتِدادُ الشَّيء، في عِرَض أو غير عِرَض. فالبِساط ما يُبْسط. والبَسَاط الأرض، وهي البسيطة. يقال مكان بَسِيطٌ وبَساط. قال: ودونَ يَدِ الحَجّاج مِن أنْ تنالَني *** بَسَاطٌ لأيْدي النّاعِجاتِ عريضُ([1])ويَدُ فلانٍ بِسْطٌ، إذا كان مِنْفَاقا، والبَسْطة في كلّ شيء السَّعَة وهو بسيط الجسْم والباعِ والعِلْم. قال الله تعالى:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR165 harf
ب س ق بسقت النخلة ونخلة باسقة ولفلان البواسق‏.‏ ومـن المجاز‏:‏ بسق على أصحابه‏:‏ طالهم وفضلهم‏.‏ ويقولون‏:‏ لا تبسق علينا أي لا تطول‏.‏ وفلان سوابق وعلي بواسق‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.754 harf
بسَقَ الشيء يَبْسُق بُسوقاً: تمّ طوله. وفي التنزيل: والنخلَ باسِقاتٍ لها طَلْع نَضِيد؛ الفرّاء: باسقاتٍ طولاً؛ يقال: بَسَق طولاً فهنّ طِوال النخلِ. وبَسق النخلُ بُسوقاً أي طال. وفي حديث قُطْبةَ ابن مالك: صلّى بنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، حتى قرأَ والنخلَ باسِقاتٍ؛ الباسِقُ: المرتفع في عُلُوّه. وفي الحديث في صفة السحابة: كيف تَرَوْن بواسِقَها؟ أي ما استطال من فُروعها؛ ومنه حديث قُسٍّ: من
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR115 harf
* ب س ق * * البُسَاقُ * البصاق وقد * بَسَقَ * من باب نصر وبسق النخل طال وبابه دخل ومنه قوله تعالى ﴿والنخل باسقات﴾
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.009 harf
البساق، كغراب: البصاق وقد بسق بسقا. والبساق: جبل بعرفات وربما قالوه بالصاد، كما سيأتي وقيل: د، بالحجاز مما يلي الغور، وفي العباب: عقبة بين التيه وأيلة. وبسق: مثل بصق والصاد أفصح، والزاي والسين لغتان ضعيفتان أو قليلتان. و بسق النخل بسوقا: طال نقله الجوهري، ومنه قوله تعالى: والنخل باسقات لها طلع نضيد أي: مرتفعة في علوها، والجمع البواسق، وقال الفراء: أي باسقات طولا. ومن المجاز: بسق عليهم بسوقا:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR4.228 harf
بَسَقَ النَّخْلُ 1 بَسَقَ النَّخْلُ بسق النخل , (aor. بَسُقَ , Msb,) inf. n. بُسُوقٌ, The palm-trees were, or became, tall, (JK, S, Msb, K,) and full-grown: (JK:) or exceedingly tall. (Msb.) ― -b2- بَسَقَ عَلَيْهِمْ, (inf. n. as above, TA,) (tropical:) He overcame them, excelled them, or was superior to them; (JK, S, K;) namely, his companions: (S:) he surpassed them in excellence. (TA.) And
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR237 harf
بَسَقَ بَسَقَ U ( n. ac. بَسْق 1 ), a. Spat, expectorated. b. ( n. ac. بُسُوْق 27 ), Was high, lofty. c. [ 'Ala ], Excelled, surpassed. بَاْسِق بَاْسِق 21 , a. High, lofty, tall ( tree ). بُسَاْق بُسَاْق 24 , a. Spittle, saliva.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.036 harf
بسق بَسَقَ - يَبْسُقُ - بَاسِق - بَاسِقَة - بَاسِقات بَسَق - يَبْسُقُ + الكائن: ينمو طولاً وارتفاعاً إلى أقصى قدر نسبة لأشباهه باسِق: اسم فاعل صفة مشبهة من " بَسَق - يَبْسُقُ ": الطويل المرتفع في نموه إلى أقصى طول وارتفاع ممكن عند أشباهه بَاسِقة: مؤنث " بَاسِق" بَاسِقات: جمع " بَاسِقة " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشييد والبناء نحو
Maddenin bağlantısı

بسق بَسَقَ - يَبْسُقُ - بَاسِق - بَاسِقَة - بَاسِقات

بَسَق - يَبْسُقُ + الكائن: ينمو طولاً وارتفاعاً إلى أقصى قدر نسبة لأشباهه باسِق: اسم فاعل صفة مشبهة من " بَسَق - يَبْسُقُ ": الطويل المرتفع في نموه إلى أقصى طول وارتفاع ممكن عند أشباهه بَاسِقة: مؤنث " بَاسِق" بَاسِقات: جمع " بَاسِقة " واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التشييد والبناء نحو العالي" ، وهي: نَصَبَ - يَنْصِبُ، عَرَشَ - يَعْرِشُ، شَادَ - يَشيْدُ، بَنا - يَبْنِي، بَرَجَ - يَبْرُجُ، بَسَق - يَبْسُقُ باسقات ﴿والنخل باسقات لها طلع نضيد(10)﴾ ق مختار الصحاح ● [بسق] ب س ق: البُسَاقُ البصاق وقد بَسَقَ من باب نصر وبسق النخل طال وبابه دخل ومنه قوله تعالى ﴿والنخل باسقات﴾ معجم الفرائد القرآنية ب س ق " بَاسِقَاتٍ " في قوله تعالى:" وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيـدٌ " (10) ق . البُسوق : الطول،"والنخل باسقات" أي طويلات، ولا يقال للطويل باسق إلا إذا كان طوله في علو وارتفاع . الراغب بصق قال الله عز وجل: }والنخل باسقات لها طلع نضيد{ [ق/10] أي: طويلات، والباسق هو الذاهب طولا من جهة الارتفاع، ومنه: بسق فلان على أصحابه: علاهم، وبسق وبصق أصله: بزق، وبسقت الناقة وقع في ضرعها لبأ (انظر: اللسان (بسق) ) قليل كالبساق، وليس من الأول. ملخص اللسان 1. بسَقَ الشيء يَبْسُق بُسوقاً: تمّ طوله. 2. بَسَق طولاً فهنّ طِوال النخلِ. 3. وبَسق النخلُ بُسوقاً أي طال. 4. الباسِقُ: المرتفع في عُلُوّه. 5. بواسِقَها؟ أي ما استطال من فُروعها؛ 6. وارْجَحَنّ بعد تبَسُّق أي ثَقُل ومالَ بعدما ارتفع ذكره دونهم. 7. وبسق على قومه: عَلاهم في الفضل؛ 8. والبُسوقُ: عُلوُّ ذِكر الرجل في الفَضل. 9. وبَسق بَسْقاً: لغة في بصَق. 10. وبُساقة القمر: حجر أبيض صاف يتلأْلأ، 11. البُساق البُصاق. 12. وبَواسِقُ السحاب: أوائله 13. وأبْسقت الناقةُ والشاةُ، وهي مُبْسِق ومِبْساق وبَسُوق؛ وقَع اللِّبَأُ في ضرعها قبل النِّتاج، 14. أبْسَقت الناقة إذا أنزلت اللبن قبل الولادة بشهر أو أكثر فتُحلَب، 15. الجارية تُبْسِق وهي بكر، يصير في ثديها لبن. 16. والبَسْقةُ: الحَرّةُ، 17. وبُساق: بَلد. 18. بساق جبل بالحجاز مما يَلي الغَوْر. لسان العرب ● - بسق: بسَقَ الشيء يَبْسُق بُسوقاً: تمّ طوله. وفي التنزيل: والنخلَ باسِقاتٍ لها طَلْع نَضِيد؛ الفرّاء: باسقاتٍ طولاً؛ يقال: بَسَق طولاً فهنّ طِوال النخلِ. وبَسق النخلُ بُسوقاً أي طال. وفي حديث قُطْبةَ ابن مالك: صلّى بنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، حتى قرأَ والنخلَ باسِقاتٍ؛ الباسِقُ: المرتفع في عُلُوّه. وفي الحديث في صفة السحابة: كيف تَرَوْن بواسِقَها؟ أي ما استطال من فُروعها؛ ومنه حديث قُسٍّ: من بواسِقِ أُقْحُوان، وحديث ابن الزُّبير: وارْجَحَنّ بعد تبَسُّق أي ثَقُل ومالَ بعدما ارتفع ذكره دونهم. وبسق على قومه: عَلاهم في الفضل؛ وأنشد ابن بري لأَبي نوفل:يا ابن الذين بفَضْلِهم بسَقَت على قَيْسٍ فَزاره وفي حديث ابن الحَنَفِيّةِ: كيف بسَق أبو بكر أصحابَ رسول الله، صلى الله عليه وسلم؛ أي كيف ارتفع ذكره دونهم. والبُسوقُ: عُلوُّ ذِكر الرجل في الفَضل. وبَسق بَسْقاً: لغة في بصَق. وبُساقة القمر: حجر أبيض صاف يتلأْلأ، وهو مذكور في الصاد أيضاً. التهذيب: بصَق وبسَق وبزَق واحد. الجوهري: البُساق البُصاق. وفي حديث الحُديْبِية: فقعد رسول الله، صلى الله عليه وسلم، على جَبا الرَّكِيّة فإما دَعا وإما بَسق فيها؛ لغة في بَصَق. وبَواسِقُ السحاب: أوائله؛ عن أبي حنيفة. وأبْسقت الناقةُ والشاةُ، وهي مُبْسِق ومِبْساق وبَسُوق؛ الأَخيرة على طرح الزائد: وقَع اللِّبَأُ في ضرعها قبل النِّتاج، ونُوق مَباسِيق، وكذلك الجارية البِكر إذا جرى اللبن في ثديها. وفي التهذيب: أبْسَقت الناقة إذا أنزلت اللبن قبل الولادة بشهر أو أكثر فتُحلَب، قال: وربما أبسقت وليست بحامل فأَنزلت اللبن، قال: وسمعت أن الجارية تُبْسِق وهي بكر، يصير في ثديها لبن. اليزيدي: أَبْسقت الناقة وأَبْرقت إذا أَنزلت اللبن. الأَصمعي: إذا أشرق ضَرْع الناقة ووقع فيه اللبن فهي مُضْرع، فإذا وقع فيه اللبأُ قبل النتاج فهي مُبسِق. والبَسْقةُ: الحَرّةُ، وجمعها بِساقٌ؛ قال كُثيّر عَزّةَ: قَضَيْتُ لُبانَتي وصَرَمْتُ أَمْرِي، وعَدَّيْتُ المَطِيّةَ في بِساقِ وبُساق: بَلد. وقال الليث: بساق جبل بالحجاز مما يَلي الغَوْر. مقاييس اللغة: بسق الباء والسين والقاف أصلٌ واحد، وهو ارتِفاع الشَّيء وعُلُوُّه. قال الخليل: يقال بَسَقَتِ النَّخلةُ بُسُوقاً إذا طالَتْ وَكَمُلَتْ، وفي القرآن: ﴿والنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ﴾ (قٹ10)، أي طويلات. قال يعقوب: نخلةٌ باسقة ونَخِيلٌ بواسِقُ، المَصْدر البُسُوق؛ قال: ويقال بَسَق الرَّجل طَالَ، وَبَسَق في عِلْمه عَلاَ. أبو زَيْدٍ عن المنْتَجِع بن نَبْهان: غَمامَةٌ باسِقَةٌ أي بيضاءُ عالية، وَبواسِقُ السَّحاب أعالِيه. فإن قال قائل: فقد جاء بَسق، وليس من هذا القياس، قيل له: هذا ليس أصلاً، لأنّه من باب الإبدال، وذلك أنّ السين فيه مَقام الصّاد والأصل بَصَق. ثمَّ حُمِل على هذا شيءٌ آخر، وهو قولهم أبْسَقَت الشّاةُ فهي مُبْسِقٌ، إذا أنْزَلَتْ لبناً مِن قَبْلِ الولادةِ بشَهْرٍ وأكْثَرَ من ذلك فيُحْلَب. وهذا إذا صَحَّ فكأنَّها جاءت ببُساقٍ، تشبيهاً له ببُساق الإنسان؛ والدَّليل على ذلك أنَّهم يقولون: الجارية وهي بِكْرٌ يصير في ثَدْيها لبَنٌ، فهل ذلك إلاّ كالبُساق. قال أبو عُبيدة: المِبْساق التي تَدِرُّ قبل نِتاجها، وأنشَدَ ، وأكثَرُ ظَنِّي أنَّ هذا شعرٌ صنَعَه أبو عبيدة: ومُبْسِق تُحْلَبٹ نِصْفَ الحَمْلِ تدُرُّ من قبل نِتاجِ السَّخْلِ القاموس المحيط: البُساقُ، كغُرابٍ البُصاقُ، وجبلٌ بِعَرَفاتٍ، و د بالحِجاز. وبَسَقَ بَصَقَ، و النَّخْلُ بُسوقاً طال، و عليهم عَلاهم. والبَسْقَةُ الحَرَّةُ، ج كقِصاعٍ. والبَسوقُ، كصَبورٍ ومِصْباحٍ الطويلةُ الضَّرْعِ من الشاءِ. والباسِقُ، كصاحِبٍ ثَمَرَةٌ طَيِّبَةٌ صَفْراءُ، و ة ببَغْدادَ، وبهاءٍ السحابةُ البَيْضاءُ الصافيةُ، والداهيةُ. وأبْسَقَتِ الناقَةُ وَقَعَ في ضَرْعِها اللّبَأْ قَبْلَ النِتاجِ، فهي مُبْسِقٌ، ج مَباسِقُ. ولا تُبَسِّقْ علينا تَبْسيقاً: لا تُطَوِّلْ. تاج العروس: ب - س - ق البُساقُ كغُراب : البُصاقُ وقد بسق بسقاً . والبُساقُ : جَبَلٌ بعرَفاتٍ ورُبَّما قالُوه بالصادِ كما سَيَأتِي وقيل : د بالحِجازِ مما يَلِي الغَوْرَ وفِي العُبابِ : عَقبَة بين التِّيهِ وأَيلَةَ . وبَسَقَ : مثل بصقَ والصاد أَفْصَحُ والزّاي والسينُ لُغتانِ ضَعيفَتانِ أو قَليلَتان . و بسقَ النَّخْلُ بسوقاً : طالَ نَقَلَهُ الجوهريُ ومنه قَوله تعالى : " والنخل باسِقات لَهَا طَلع نَضِيدٌ " أَي : مُرْتَفِعَةٌ في علوِّها والجَمْع البَواسِقُ وقالَ الفرّاء : أَي باسِقاتِ طُولاً . ومن المَجازِ : بَسقَ عليهم بُسوقاً : إِذا عَلاهم وطالهُمْ في الفْضَل وأَنشدَ ابنُ بِّري لأَبي نوْفل : يا ابن الذين بفضلهم ... بصقت على قيس فزاره وفي حدِيثِ ابنِ الحنفية : كيف بسق أَبو بَكْرٍ أَصْحابَ رَسولِ اللّهِ صَلىّ اللّهُ عليه وسَلَّم أَي : كَيْفَ ارْتَفع ذِكْره دُونَهُم والبسقة الحرة ج : بساق كقصاع قال كثير غزة : وقضيت لبانتي وصرمت أمري ... وعديت المطية في بساق والبسوق كصبور ومصباح الطويلة الضرع من الشاء والأولى على طرح الزائد وقد أبسقت . والباسق كصاحب : تمرة طيبة صفراء نقله الصاغاني . وباسق : ة ببغداد من الجانب الغربي . والباسقة بهاء السحابة البيضاء الصافية اللون نقله الصاغاني . قُلتُ : إِن لم يَكُن مُصَحَّفاً من البائِقَة . وأَبْسَقَتِ الناّقَةُ : إِذا وَقَع في ضَرْعِها اللِّبَأ قبلَ النِّتاج فهي مبسِقٌ ج : مَباسِقُ نقَلَه الجَوْهَرِي وكذلك الجارِيَةُ البِكْرُ إِذا جَرَى اللَّبَنُ في ثَدْيِها وأَنْشَد أَبو عُبَيدَةَ : " ومُبْسِقٍ تُحْلَبُ نِصْفَ الحَمْلِ " تَدُر مِن قَبْلِ نِتاج السَّخْلِ قالَ ابنُ فارِسٍ : أَكْبَرُ ظَنِّي أَنَّ هذا شِعْرٌ صَنَعَه أبو عبيْدةَ وفي التَّهْذِيبِ : أبْسَقَت النَّاقَةُ : إِذا أَنْزَلَت اللَّبَن قَبْلَ الوِلادَةِ بشَهْرٍ أَو أَكْثَر فتُحْلَبُ قالَ : ورُبما أبْسَقَتْ وليسَتْ بحامِلٍ فأَنْزَلَت اللَّبَنَ قالَ : وسَمِعْت أَنَّ الجارِيَةَ تُبْسقُ وهي بِكْرٌ يَصيرُ في ثَدْيها لَبَنٌ وقال اليَزِيدِي : أَبسَقَتِ النَّاقَةُ وأبْزَقَت : إِذا أَنزَلَت اللَّبَنَ وقالَ الأصْمَعِيُّ : إِذا أشْرَفَ ضَرع الناّقَةِ ووَقَع فيه اللَّبَنُ فهي مُضْرِعٌ فإِذا وَقَع فيه اللِّبَأ قبلَ النًّتاجِ فهي مُبْسِق . ومن المَجازِ قولُهم : لا تُبَسِّق علَيْنا تَبْسِيقاً أَي : لا تُطَوِّلْ وفي المُحِيط : لا تُطَوِّلْ عَلَيْنا ومما يسْتَدْرَكُ عليه : بَسَقَ الشَّيءُ بُسُوقاً : تَمَّ طوله . وبَواسِقُ السَّحابَةِ : ما اسْتَطالَ من فُروعِها ومنه حَدِيثُ قُس : من بواسِقِ أقْحُوَان وقال أبو حَنِيفَةَ : بواسِق السَّحابِ : أَوائِلُه . والتَبَسُّقُ : التَّطَوُّل والثِّقَلُ وبه فُسِّر حديثُ ابنِ الزُّبيرِ وارْجَحَنَّ بعدَ تَبَسقٍ . وبُساقَةُ القَمَرِ بالضمِّ : حَجَر أبيض صافٍ يتَلألأ والصِّادُ لُغةٌ فيه . وناقَةٌ بَسُوقٌ ومِبْساقٌ كالشّاةِ . وبَسَقَت الشَّمْسُ : بَزَقَتْ كذا في القوْلِ المأنوسِ

Sîgalar(1)

Mücavir kökler3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نضد

    1 ortak ayet · Salkım demektir

  2. طلع

    1 ortak ayet · Dal demektir

  3. نخل

    1 ortak ayet · Hurma ağacıdır

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَهَا طَلْعٌ نَضِيدٌ

    Meyvesini fırlatanlarVe birbiri üstüne dizilmiş tomurcuk yüklü yüksek hurma ağaçları.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبسق
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerسمق, طول, علو
Zıt Kökقصر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin dikine yükselmesi, boy atması, kemale ve dolgunluğa erişerek tepe noktasına ulaşması
Çekirdek Özet 2İlahi yaratılışın ve rızkın azametini gösteren, göğe doğru boy vermiş ve meyveyle donanmış verimli dikey yükseliş
Çekirdek Özet 3Bir sistemin veya varlığın yalnızca hacimce değil, dikey eksende potansiyelini tamamlayarak zirveye çıkması ve meyve verme kapasitesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir fiziksel uzunluk veya boy farkı sayıp, bünyesindeki kemale erme, dolgunlaşma ve verimlilik boyutunu göz ardı etmek

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بسDağılma, yayılma, ayrışma, ufalanma veya belirgin bir dışa vurum hali (بسر erken ortaya çıkma, بسس ufalanıp un ufak olma, بسط enine yayılma ve genişleme, بسل sertleşip ayrışma, بسم dudakların açılarak gülümsemesi)قYayılma ve açılma hareketini dikey eksene, nihai sınıra, toplanma ve kemale ererek yükselme yönüne sevk etmiş; dikey boylanma ve doruğa ulaşma anlamı kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir iç dinamizmin, varlığın özünde saklı olan büyüme potansiyelinin merkezini temsil eder.
سDiken, destek; tutunma, dayanma, korumaVarlığın düşmeden, eğilip bükülmeden dik durmasını, sağlam bir omurga üzerinde yükselişini simgeler.
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırUlaşılan nihai yüksekliği, sınır noktasını, zirveyi ve kemal noktasındaki belirginleşmeyi ifade eder.
بسقİçteki gücün sağlam bir eksende zirveye ve sınıra doğru dikine yükselmesiÖzden gelen canlılık ve besinin, dik bir destek üzerinde göğe doğru yükselerek kemal sınırına ve doruk noktasına ulaşması hareketini tasvir eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamHurma ağacının göğe doğru alabildiğine boy atması, dalları ve meyveleriyle birlikte kemale ermesi; bulutların gökte dikey olarak yükselip beyazlaşması.
Cahiliye şiiri kullanımıVeri bulunamadı
Erken Arapça kullanımİbn Berri’nin aktardığına göre Emevî dönemi şairlerinden Ebû Nevfel bir beytinde kökü kabilenin şeref ve fazilette diğerlerine üstün gelmesi anlamında şöyle kullanmıştır: يا ابن الذين بفضلهم / بسقت على قيس فزاره

Kaynak Lisânü’l-ʿArab, Maqāyīsü’l-Luğa, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça بسق kökü, klasik leksikografide temel olarak yükseklik ve kemal dikeyinde tanımlanmakla birlikte, Sami dillerinin genelinde bu dizilim doğrudan bir kök olarak yaygın bir dağılım göstermez. Kökün Arapça içindeki fonetik varyantları olan بصق ve بزق (tükürmek, dışarı fırlatmak/akıtmak) formları, kökün iç dinamizminde bir fışkırma, dışa vurma ve fırlama çağrışımı barındırdığını düşündürmektedir. Erken Arapçada koyunun doğumdan önce süt indirmesine de bu kökten hareketle türetmeler yapılmıştır. Fenike ve İbrani hatlarında dikey boylanma genellikle farklı köklerle karşılanırken, Arapçada بسق formu hurma ziraatının ve çöl ikliminde göğe uzanan ağaç ve bulut formlarının tasviriyle özelleşmiş ve kök içi ses benzeşmeleriyle müstakil bir semantik alan kazanmıştır.

Güven Muhtemel

Kaynak Maqāyīsü’l-Luğa, Brown-Driver-Briggs, Lisânü’l-Arab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönDikey yükseliş ve kemal hali; ses değişimleriyle dışa fışkırmaHurmanın boy atıp kemale ermesi anlamı esastır; بصق ile sesdeşlik üzerinden fışkırma ve dışa vurma çağrışımları taşır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney Sami / Arap Yarımadası odaklı morfolojik özelleşmeKuzeybatı Sami dillerinde birebir üçlü kök paralelliği sınırlıdır; Arapçada bitki örtüsü ve dikey yükseliş bağlamında kökleşmiştir.Muhtemel
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik katmanda kökün üçlü formuna dair doğrulanmış doğrudan soydaş veri tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīsü’l-Luğa, David Cohen, Lisânü’l-Arab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بسقAnlamlıBoylanmak, kemale ermekAğacın dikey yükselmesi, insanın erdemde öne çıkmasıHedef kök; Kur'an'da geçer
بقسKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik lügatlerde bu dizilim mühmel kabul edilmiştir
سبقAnlamlıÖne geçmek, geride bırakmakZaman, mekân veya fazilet yarışında başkalarından önce hedefe varmakKur'an'da geçer; yatay eksende öne çıkma
سقبAnlamlıYakın olmak, boyun uzamasıBir şeye bitişik derecede yaklaşmak; devenin yavrusuKur'an'da geçmez; yakınlık ve dikey uzama
قبسAnlamlıAteş koru almak, ışık devşirmekBüyük bir ateşten aydınlanmak veya ısınmak için pay almakKur'an'da geçer; fayda ve enerji aktarımı
قسبAnlamlıSertleşmek, kurumakHurmanın ağaçta kuruyup sertleşmesiKur'an'da geçmez; katılık ve kuruluk hali

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بسقMerkezDikey boylanma ve kemalYalnızca yükselmeyi değil, göğe doğru dik bir eksende boy atıp ürün verme olgunluğunu içerir.Kemale ermiş, ürün yüklü ve azametli dikey boylanma.
سمقKomşuYükseklik ve boyAğacın veya yapının salt uzun ve ince olmasını ifade eder; dolgunluk ve meyve kemali şart değildir.Dikey incelik ve salt boy uzunluğu.
طولKomşuUzunlukHer yönde (en, boy, zaman) genel bir mesafeyi anlatır; dikey veya kemal şartı taşımaz.Genel kapsamlı boyutsal ve zamansal uzantı.
علوKomşuYücelik, üstünlükDikey mesafeden ziyade konum, rütbe ve hâkimiyet bakımından yukarıda olmayı vurgular.Hiyerarşik ve mekânsal yukarıda oluş.
قصرZıtKısalık, yetersiz kalmaBoyun, sürenin veya niteliğin dikey ve yatay sınırların altında kalması, uzanamaması.İstenen veya hedeflenen boyuta ulaşamama, kısa kalma.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبسقDikey yükseliş ve kemalBir gövdenin sağlam biçimde yükselip tepesinde ürünle tamamlanması.Kesin
Latinceprocerus, eminensUzun boylu, göğe uzanan, seçkinFiziksel dikliği ve göze çarpan yüksekliği karşılar; meyve ve bereket katmanını dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizcetowering, lofty, soaringGöğe doğru yükselen, azametliDikey eksendeki büyüklüğü ve azameti iyi ifade eder; bitkisel olgunlaşma nüansı eksik kalır.Güçlü
Almancahoch aufragend, hochgewachsenYükseklere uzanan, boyluAğaç ve yapay unsurların dikine duruşunu karşılar; içsel kemal boyutunu doğrudan taşımaz.Güçlü
Fransızcaélancé, altierİnce uzun yükselen, uluDikey estetik zarafeti ve yüksekliği verir; canlılık ve meyve verme ağırlığı zayıftır.Güçlü

Kaynak Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بَاسِقَاتٍGöğe doğru boy vermiş, yüklü ve kemale ermiş hurma ağaçlarıYaratılış delilleri, dirilişin imkânı ve kullara rızık bağlamında tabiatın azameti: Kâf 50:10

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİsbât-ı vâcib ve ba's delilleriYeryüzünün kupkuru iken göğe uzanan meyveli ağaçlarla donatılmasının dirilişe delil kılınması.İlahi kudretin ölü toprağa dikey bir azamet ve hayat vermesi.
FıkıhZiraat ve zekât hukukuAğacın boylanıp meyvesinin olgunlaşma sınırına varması esnasında ürünün durumu ve hasat hükümleri.Ağacın büluğ ve meyve verme kemaline erişmesi.
TefsirTabiattaki nizam ve estetik tasvirHurmaların dikey azameti ile meyvelerinin düzenli kümelenmesi arasındaki kudret işaretleri.Göğe doğru dikey boylanma ve düzenli dizilim birlikteliği.
HadisTilavet ve tasvir rivayetleriHz. Peygamber’in namazda bu ayeti okuyuşu ve bulutların gökteki dikey yükselişini niteleme.Gök katmanında dikey olarak yükselip belirginleşen oluşumlar.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniYaratılış ve tefekkürDikey nizam ve ayetİnsanın bakışını göğe ve aşkın kudrete yönlendirmekCanlı yapının yerçekimine direnip göğe doğru dik yükselerek yaratıcının kudretini göstermesi.Kesin
İlmiBotanik ve büyüme mekaniğiApikal büyüme ve tepe sürgünüEnerjiyi ve suyu dikey eksende en tepeye taşıyıp biyokütle üretmekAğacın yerin derinliklerinden aldığı suyu onlarca metre yukarıya fışkırtırcasına taşıma gücü.Güçlü
SiyasiToplumsal hiyerarşi ve liderlikFazilette temayüz etmeToplum içinde liyakat ve ahlak ile dikey yükselmeBireyin başkalarını ezerek değil, kendi potansiyelini kemale erdirerek öne çıkması.Muhtemel
İktisadiÜretim ve sermaye verimliliğiDoruk verimlilik ve getiriSabit bir kökten maksimum dikey ürün elde etmekHurma ağacı gibi az yer kaplayan ancak dikeyde yüksek katma değer üreten sürdürülebilir zenginlik.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDikey vektörel büyüme ve asimptotik doyumBir sistemin tabandan başlayarak tek bir eksen boyunca sürekli ivmelenmesi ve tepe noktasında optimum verim limitine ulaşması.Güçlü
Beşeri bilimlerKendini gerçekleştirme ve dikey ahlaki gelişimBireyin temel ihtiyaçlarını aşıp zihinsel, ruhsal ve ahlaki erdemler ekseninde doruk noktaya, kemale doğru boy atması.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiİfadenin sadece hurma ağacının metre cinsinden fiziksel boyuna indirgenerek estetik ve üretimsel kemalin dışlanması.
Kur'an içi daha geniş anlamYalnızca mekanik bir uzunluk değil; kökleri yerde sabit, gövdesi dimdik ve tepesi meyve yüklü bir rızık ve diriliş mucizesi.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetteki diriliş (ba's) delilini kaçırmak; ağacın cansız topraktan fışkırıp göğe uzanmasındaki ilahi sanatı sıradan bir botanik boy ölçümüne indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Ölü toprağın canlanması ile insanın yeniden dirilişi arasındaki analojiyi en görkemli dikey doğa tablosu üzerinden kurduğu için vazgeçilmezdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yaratılışın mükemmelliği, tabiat ayetleri, gökten inen suyun yerde meydana getirdiği mucizeler ve haşir sahnelerinin geçtiği ayetlerde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Tabiatın statik ve rastlantısal olduğu yanılgısını düzeltir; dikey büyümenin arkasındaki planlı rızık ve nizam iradesini zihinlere yerleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamHurma ağacının sağlam bir gövde üzerinde göğe doğru dikine boy atması, dalları ve tomurcuklarıyla tam bir yetkinliğe ulaşıp meyve vermesi.
  • Soyut anlamBir varlığın, zeminle olan bağını koruyarak dikey eksende azami potansiyeline, kemale ve fazilet zirvesine erişmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin içsel potansiyelini dikey doğrultuda en üst sınırına kadar taşıyıp, bu doruk noktayı nihai ürün ve verimle taçlandırma mekanizması.
  • LaTeX modeliV(h)=∫0Hσ(z) dz⋅Φ(H)
  • LaTeX açıklamasıModelde H ulaşılan azami dikey yüksekliği ve kemal sınırını, z dikey büyüme eksenini, σ(z) gövdenin dikey eksen boyunca taşıdığı yapısal sağlamlığı ve direnci, V(h) toplam dikey kemal hacmini, Φ(H) ise bu doruk noktada açığa çıkan ürün, meyve ve bereket potansiyelini simgeler. Formül, salt boy uzamasının değil, dikey yükselişin zirvede verimlilikle bütünleştiği dinamik durumu gösterir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب