بطن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ط-ن16 sîga, 44 mücavir kök, 25 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلصبَطَنَعبرملأبطننورظهربَطْنِهِأكلبُطُونِهِالْبُطُونَسقيعقلنعمبُطُونِثمنشرب

KökSîga 16Ayet 25Sure 18Mücavir 44

▶ Ağı aç (3B)

بطن

ب - ط - ن

KÖK
  • 25 geçiş
  • 25 ayet
  • 16 sîga
  • 13 sözlük

Batın karın demektir. Karın demektir. Hayvanların üst tarafına zahr, alt tarafına batn denir. Sonraları sırt ve alt olarak da kullanılmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Batın karın demektir. Karın demektir. Hayvanların üst tarafına zahr, alt tarafına batn denir. Sonraları sırt ve alt olarak da kullanılmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.381 harf
باب الطاء والنون والباء معهما ط ن ب، ط ب ن، ن ط ب، ن ب ط، ب ط ن مستعملات طنب: الطُّنْبُ: حَبلُ الخِباء والسُّرادق ونحوهما وأطناب الشَّجر: عروقها، وأطنابُ الجَسَدِ: عَصَبٌ يصل المفاصل والعِظامَ ويَشُدُّها. والإطنابُ: البلاغةُ في المنطق في مَدْحٍ أو ذمٍّ. والإطْنابةُ: سَيْرٌ يُوصَلُ بوَتَر القَوْس العربيّة، ثمّ يُدارُ على كُظْرِها، وقَوْسٌ مُطَنَّبة. طبن: طَبِنَ فُلانٌ لهذا الأمر يَطْبَنُ طَبانةً
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.720 harf
البَطنُ: خلاف الظهر، وهو مذكر. وحكى أبو حاتم عن أبي عبيدة أنَّ تأنيثه لغة. والبَطْنُ: دونَ القبيلة. والبَطْنُ: الجانب الطويل من الريش، والجمع بُطْنانٌ. والبُطْنانُ أيضاً: جمع البَطْنِ، وهو الغامض من الأرض. وبَطْنانُ الجَنَّةِ: وسَطُها. وبَطَنْتُهُ: ضربتُ بَطْنَهُ. وقال قومٌ: بَطَنَهُ وبَطَنَ له، مثل شَكَرَهُ وشَكَرَ له، ونَصَحَهُ ونَصَحَ له. وبَطَنْتُ الواديَ: دخلتُه. وبَطَنْتُ هذا الأمرَ: عرفت
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.885 harf
ط ن ب طنب ، طبن ، نطب ، نبط ، بطن ، بنط : مستعملات . بنط : أما بنط فهو مهمل ، فإذا فُصل بين الباء والنون بياءٍ كان مستعملاً ، يقول أهلُ اليَمن للنساج : البِيَنطُ ، وعلى وزنه البِيَطْر ، وقد مرَّ تفسيره . طنب : قال الليث : الطُّنْبُ : حَبلُ الخِباء والسُّرادق ونحوهما . وأطنابُ الشّجر : عروقٌ تتَشعّب من أُرومتها . وأطنابُ الجسد : عَصب تصل المفاصل والعظام وتشدّها . وقال شمر : يقال : هو جارِي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.012 harf
(باب الباء والطاء وما يثلثهما) (بطغ) الباء والطاء والغين ([1]) أصلٌ واحد، وهو التلطُّخ بالشيء. قال الراجز([2]): * لَولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبْطَغِ * (بطل) الباء والطاء واللام أصلٌ واحد، وهو ذَهاب الشيء وقِلَّة مُكثه ولُبْثه. يقال بَطَلَ الشيءُ يَبطُل بُطْلاً وبُطُولاً. وسُمِّي الشيطانُ الباطلَ لأنه لا حقيقةَ لأفعاله، وكلُّ شيءٍ منه فلا مَرْجُوعَ لـه ولا مُعَوَّلَ عليه. والبَطَل الشُّجاع. قال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.018 harf
- أصل البطن الجارحة، وجمعه بطون، قال تعالى: ﴿وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم﴾ [النجم/32]، وقد بطنته: أصبت بطنه، والبطن: خلاف الظهر في كل شيء، ويقال للجهة السفلى: بطن، وللجهة العليا: ظهر، وبه شبه بطن الأمر وبطن الوادي، والبطن من العرب اعتبارا بأنهم كشخص واحد، وأن كل قبيلة منهم كعضو بطن وفخذ وكاهل، وعلى هذا الاعتبار قال الشاعر: *الناس جسم وإمام الهدى ** رأس وأنت العين في الرأس* (البيت لعلي بن جبلة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.355 harf
ب ط ن ألقت الدجاجة ذا بطنها‏.‏ ونثرت المرأة للزوج بطنها إذا أكثرت الولد‏.‏ وبطنه وظهره‏:‏ ضربهما منه‏.‏ وقد بطن فلان إذا اعتل بطنه‏.‏ وهو مبطون وبطين ومبطـان ومبطـن أي عليـل البطـن وعظيمه وأكول وخميـص‏.‏ وأبطـن البعيـر‏:‏ شـد بطانـه‏.‏ وباطنـت صاحبـي‏:‏ شددتـه معـه‏.‏ وبطـن ثوبـه بطانة حسنة وبطائن ثيابهم الديباج‏.‏ وهم أهل باطنة الكوفة وإخوانهم أهل ضاحيتها‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رش سهمك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.519 harf
البَطْنُ من الإنسان وسائِر الحيوان: معروفٌ خلاف الظَّهْر، مذكَّر، وحكى أَبو عبيدة أَن تأْنيثه لغةٌ؛ قال ابن بري: شاهدُ التذكير فيه قولُ ميّةَ بنتِ ضِرار: يَطْوي، إذا ما الشُّحُّ أَبْهَمَ قُفْلَه، بَطْناً، من الزادِ الخبيثِ، خَميصا وقد ذَكرْنا في ترجمة ظهر في حرف الراء وجهَ الرفع والنصب فيما حكاه سيبويه من قولِ العرب: ضُرِبَ عبدُ الله بَطْنُه وظهرُه، وضُرِبَ زيدٌ البطنُ والظهرُ. وجمعُ البَطْنِ
Türkçe çeviri henüz yokMaddenin bağlantısı

البَطْنُ من الإنسان وسائِر الحيوان: معروفٌ خلاف الظَّهْر، مذكَّر، وحكى أَبو عبيدة أَن تأْنيثه لغةٌ؛ قال ابن بري: شاهدُ التذكير فيه قولُ ميّةَ بنتِ ضِرار: يَطْوي، إذا ما الشُّحُّ أَبْهَمَ قُفْلَه، بَطْناً، من الزادِ الخبيثِ، خَميصا وقد ذَكرْنا في ترجمة ظهر في حرف الراء وجهَ الرفع والنصب فيما حكاه سيبويه من قولِ العرب: ضُرِبَ عبدُ الله بَطْنُه وظهرُه، وضُرِبَ زيدٌ البطنُ والظهرُ. وجمعُ البَطْنِ أَبطُنٌ وبُطُونٌ وبُطْنانٌ؛ التهذيب: وهي ثلاثةُ أَبْطُنٍ إلى العَشْرِ، وبُطونٌ كثيرة لِما فوْقَ العَشْرِ، وتصغيرُ البَطْنِ بُطَيْنٌ. والبِطْنةُ: امتلاءُ البَطْنِ من الطعام، وهي الأَشَرُ من كَثْرةِ المال أَيضاً. بَطِنَ يَبْطَنُ بَطَناً وبِطْنةً وبَطُنَ وهو بَطينٌ، وذلك إذا عَظُمَ بطْنُه. ويقال: ثَقُلَتْ عليه البِطْنةُ، وهي الكِظَّة، وهي أَن يَمْتلِئَ من الطعام امتلاءً شديداً. ويقال: ليس للبِطْنةِ خيرٌ من خَمْصةٍ تَتْبَعُها؛ أَراد بالخَمْصَة الجوعَ. ومن أَمثالهم: البِطْنة تُذْهِبُ الفِطْنةَ؛ ومنه قول الشاعر: يا بَني المُنْذرِ بن عَبْدانَ، والبِطـ ـنةُ ممّا تُسَفِّهُ الأَحْلاما ويقال: مات فلانٌ بالبَطَنِ. الجوهري: وبُطِنَ الرجلُ، على ما لم يسمَّ فاعله، اشْتَكَى بَطْنَه. وبَطِن، بالكسر، يَبْطَن بَطَناً: عَظُم بَطْنُه من الشِّبَعِ؛ قال القُلاخ: ولم تَضَعْ أَولادَها من البَطَنْ، ولم تُصِبْه نَعْسَةٌ على غَدَنْ والغَدَنُ: الإسْتِرخاءُ والفَتْرة. وفي الحديث: المَبْطونُ شهيدٌ أَي الذي يموتُ بمَرَض بَطْنه كالاسْتِسْقاء ونحوه؛ ومنه الحديث: أَنَّ امرأَةً ماتت في بَطَن، وقيل: أَراد به ههنا النِّفاسَ، قال: وهو أَظهر لأَن البخاريّ ترْجَم عليه باب الصلاة على النُّفَساء. وقوله في الحديث: تَغْدُو خِماصاً وتَرُوحُ بِطاناً أَي ممتَلِئةَ البُطونِ. وفي حديث موسى وشعيبٍ، على نبيّنا وعليهما الصلاة والسلام، وعَوْد غَنَمِه: حُفَّلاً بِطاناً؛ ومنه حديث عليّ، عليه السلام: أَبِيتُ مِبْطاناً وحَوْلي بُطونٌ غَرْثى؛ المِبْطان: الكثيرُ الأَكل والعظيمُ البطنِ. وفي صفة علي، عليه السلام: البَطِينُ الأَنْزَعُ أَي العظيمُ البطْنِ. ورجلٌ بَطِنٌ: لا هَمَّ له إلاَّ بَطْنُه، وقيل: هو الرَّغيب الذي لا تَنْتَهِي نفسُه من الأَكل، وقيل: هو الذي لا يَزَالُ عظيمَ البَطْنِ من كثرةِ الأَكل، وقالوا: كِيسٌ بَطينٌ أَي مَلآنُ، على المَثَل؛ أَنشد ثعلبٌ لبعض اللُّصوص: فأَصْدَرْتُ منها عَيْبةً ذاتَ حُلَّةٍ، وكِيسُ أَبي الجارُودِ غَيْرُ بَطينِ ورجل مِبْطانٌ: كثيرُ الأَكل لا يَهُمُّه إلا بَطْنُه، وبَطينٌ: عظيمُ البَطْنِ، ومُبَطَّنٌ: ضامِر البَطْنِ خَميصُه، قال: وهذا على السَّلْب كأَنه سُلِبَ بَطْنَه فأُعْدِمَه، والأُنثى مُبَطَّنةٌ، ومَبْطونٌ: يَشْتَكي بَطْنَه؛ قال ذو الرمة: رَخِيمات الكلامِ مُبَطَّنات، جَواعِل في البُرَى قَصَباً خِدالا ومن أَمثالهم: الذئب يُغْبَط بِذي بَطْنه؛ قال أَبو عبيد: وذلك أَنه لا يُظَنُّ به أَبداً الجوع إنما يُظَنّ به البِطْنةُ لِعَدْوِه على الناس والماشِيَةِ، ولعلَّه يكونُ مَجْهوداً من الجوع؛ وأَنشد: ومَنْ يَسْكُنِ البَحْرَيْنِ يَعْظُمْ طِحالُه، ويُغْبَطُ ما في بَطْنه وهْو جائعُ وفي صفة عيسى، على نبينا وعليه أَفضل الصلاة والسلام: فإذا رجُل مُبَطَّنٌ مثلُ السَّيف؛ المُبَطَّنُ: الضامِرُ البَطْن، ويقال للذي لا يَزالُ ضَخْمَ البطنِ من كثرة الأَكل مِبْطانٌ، فإذا قالوا رَجُلٌ مُبَطَّنٌ فمعناه أَنه خَميص البَطْن؛ قال مُتمّم بن نُوَيرة: فَتىً غَيْرَ مِبْطانِ العَشِيَّةِ أَرْوعا ومن أَمثال العرب التي تُضْرَب للأَمر إذا اشتدّ: التَقَتْ حَلْقَتا البِطانِ، وأَما قول الراعي يصف إبلاً وحالبها: إذا سُرِّحَتْ من مَبْرَكٍ نامَ خلفَها، بمَيْثاءَ، مِبْطان الضُّحى غير أَرْوعا مِبْطانُ الضُّحى: يعني راعياً يُبادِر الصَّبوح فيشرَبُ حتى يَميلَ من اللَّبَن. والبَطينُ: الذي لا يَهُمُّه إلا بَطْنُه. والمَبْطُونُ: العَليل البَطْنِ. والمِبْطانُ: الذي لا يزالُ ضخْمَ البطنِ. والبَطَنُ: داءُ البَطْن. ويقال: بَطَنَه الداءُ وهو يَبْطُنُه، إذا دَخَله، بُطوناً. ورجل مَبْطونٌ: يَشْتَكي بَطْنَه. وفي حديث عطاء: بَطَنتْ بك الحُمَّى أَي أَثَّرَت في باطنك. يقال: بَطَنَه الداءُ يبطُنه. وفي الحديث: رجل ارْتَبَطَ فرَساً لِيَسْتبْطِنَها أَي يَطْلُبَ ما في بطنها من النِّتاج. وبَطَنَه يبْطُنُه بَطْناً وبَطَنَ له، كِلاهما: ضرَب بَطْنَه. وضرَب فلانٌ البعيرَ فبَطَنَ له إذا ضرَب له تحت البَطْن؛ قال الشاعر: إذا ضرَبْتَ مُوقَراً فابْطُنْ لهْ، تحتَ قُصَيْراهُ ودُون الجُلَّهْ، فإنَّ أَنْ تَبْطُنَهُ خَيرٌ لَهْ أَراد فابطُنْه فزاد لاماً، وقيل: بَطَنَه وبَطَن له مثل شَكَره وشَكَرَ له ونصَحَه ونصحَ له، قال ابن بري: وإنما أَسكن النون للإدغام في اللام؛ يقول: إذا ضربت بعيراً مُوقَراً بحِمْله فاضْرِبْه في موضع لا يَضُرُّ به الضربُ، فإنّ ضرْبَه في ذلك الموضع من بطْنه خير له من غيره. وأَلقَى الرجلُ ذا بَطْنه: كناية عن الرَّجيع. وأَلْقَت الدَّجاجةُ ذا بَطْنِها: يعني مَزْقَها إذا باضت. ونثرَت المرأَةُ بَطْنَها ولداً: كَثُر ولدُها. وأَلقت المرأَةُ ذا بطنِها أَي وَلَدَت. وفي حديث القاسم بن أَبي بَرَّةَ: أَمَرَ بعشَرَةٍ من الطَّهارة: الخِتانِ والاستِحدادِ وغَسْلِ البَطِنةِ ونَتْفِ الإبْطِ وتقليم الأَظفار وقصِّ الشارب والاستِنْثار؛ قال بعضهم: البَطِنة هي الدبُر، هكذا رواها بَطِنة، بفتح الباء وكسر الطاء؛ قال شمر: والانتِضاحُ (* قوله «والانتضاح» هكذا بدون ذكره في الحديث). الاسْتِنجاءُ بالماء. والبَطْنُ: دون القبيلة، وقيل: هو دون الفَخِذِ وفوق العِمارة، مُذَكَّر، والجمع أَبْطُنٌ وبُطُونٌ. وفي حديث علي، عليه السلام: كَتَب على كلِّ بطْنٍ عُقولَه؛ قال: البَطْنُ ما دون القبيلة وفوق الفخِذ، أَي كَتَب عليهم ما تَغْرَمُه العاقلة من الدِّيات فبَيَّن ما على كل قوم منها؛ فأَما قوله: وإنَّ كِلاباً هذه عَشْرُ أَبْطُنٍ، وأَنتَ بريءٌ من قبَائِلِها العَشْر فإنه أَنّث على معنى القبيلة وأَبانَ ذلك بقوله من قبائلها العشر. وفرسٌ مُبَطَّنٌ: أَبيضُ البَطْنِ والظهر كالثوب المُبطَّن ولَوْنُ سائرِه ما كان. والبَطْنُ من كل شيء: جَوْفُه، والجمع كالجمع. وفي صفة القرآن العزيز: لكل آية منها ظَهْرٌ وبطْن؛ أَراد بالظَّهْرِ ما ظَهَرَ بيانُه، وبالبَطْن ما احتيج إلى تفسيره كالباطِن خلاف الظاهر، والجمع بَواطِنُ؛ وقوله:وسُفْعاً ضِياهُنَّ الوَقودُ فأَصْبَحَت ظواهِرُها سُوداً، وباطِنُها حُمْرا أَراد: وبواطِنُها حُمْراً فوَضع الواحدَ موضعَ الجمع، ولذلك استَجاز أَن يقول حُمْراً، وقد بَطُنَ يَبْطُنُ. والباطِنُ: من أَسماء الله عز وجل. وفي التنزيل العزيز: هو الأَوّلُ والآخِرُ والظاهر والباطن؛ وتأْويلُه ما روي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، في تَمْجيد الربّ: اللهمّ أَنتَ الظاهِر فليس فوقَك شيءٌ، وأَنت الباطِنُ فليس دونَك شيء، وقيل: معناه أَنه علِمَ السرائرَ والخفيَّاتِ كما علم كلَّ ما هو ظاهرُ الخَلْقِ، وقيل: الباطِن هو المُحْتَجِب عن أَبصار الخلائِق وأَوْهامِهم فلا يُدرِكُه بَصَر ولا يُحيطُ به وَهْم، وقيل: هو العالمُ بكلِّ ما بَطَن. يقال: بَطَنْتُ الأَمرَ إذا عَرَفتَ باطنَه. وقوله تعالى: وذَرُوا ظاهرَ الإثْمِ وباطِنَه؛ فسره ثعلب فقال: ظاهرُه المُخالَّة وباطنُه الزِّنا، وهو مذكور في موضعه. والباطِنةُ: خلافُ الظاهرة. والبِطانةُ: خلافُ الظِّهارة. وبِطانةُ الرجل: خاصَّتُه، وفي الصحاح: بِطانةُ الرجل وَليجتُه. وأَبْطَنَه: اتَّخَذَه بِطانةً. وأَبْطَنْتُ الرجلَ إذا جَعَلْتَه من خَواصِّك. وفي الحديث: ما بَعَثَ الله من نبيّ ولا استَخْلَفَ من خليفة إلا كانت له بِطانتانِ؛ بِطانةُ الرجل: صاحبُ سِرِّه وداخِلةُ أَمره الذي يُشاوِرُه في أَحواله. وقوله في حديث الاستسقاء: وجاء أَهلُ البِطانةِ يَضِجُّون؛ البِطانةُ: الخارجُ من المدينة. والنَّعْمة الباطنةُ: الخاصَّةُ، والظاهرةُ: العامَّةُ. ويقال: بَطْنُ الراحهِ وظَهْرُ الكَفّ. ويقال: باطنُ الإبْط، ولا يقال بطْن الإبْط. وباطِنُ الخُفّ: الذي تَليه الرجْلُ. وفي حديث النَّخَعي: أَنه كان يُبَطِّنُ لِحْيتَه ويأْخُذُ من جَوانِبها؛ قال شمر: معنى يُبَطِّن لحيتَه أَي يأْخذ الشَّعَر من تحت الحَنَك والذَّقَنِ، والله أَعلم. وأَفْرَشَني ظَهْر أَمرِه وبَطْنَه أَي سِرَّه وعلانِيَتَه، وبَطَنَ خبرَه يَبْطُنُه، وأَفرَشَني بَطْنَ أَمره وظَهْرَه، ووَقَف على دَخْلَته. وبَطَن فلانٌ بفلان يَبْطُنُ به بُطوناً وبطانة إذا كان خاصّاً به داخلاًفي أَمره، وقيل: بَطَنَ به دخل في أَمره. وبَطَنتُ بفلان: صِرْتُ من خواصِّه. وإنَّ فلاناً لذو بِطانة بفلان أَي ذو علمٍ بداخلةِ أَمره. ويقال: أَنتَ أَبْطنْتَ فلاناً دوني أَي جَعلْتَه أَخَصَّ بك مني، وهو مُبَطَّنٌ إذا أَدخَله في أَمره وخُصَّ به دون غيره وصار من أَهل دَخْلَتِه. وفي التنزيل العزيز: يا أَيها الذين آمنوا لا تَتَّخِذُوا بِطانةً من دونكم؛ قال الزجاج: البِطانة الدُّخَلاء الذين يُنْبَسط إليهم ويُسْتَبْطَنونَ؛ يقال: فلان بِطانةٌ لفلان أَي مُداخِلٌ له مُؤانِس، والمعنى أَن المؤمنين نُهوا أَن يَتَّخِذوا المنافقين خاصَّتَهم وأَن يُفْضُوا إليهم أَسرارَهم. ويقال: أَنت أَبْطَنُ بهذا الأَمر أَي أَخبَرُ بباطِنِه. وتبَطَّنْت الأَمرَ: عَلِمت باطنَه. وبَطَنْت الوادي: دَخَلْته. وبَطَنْت هذا الأَمرَ: عَرَفْت باطنَه، ومنه الباطِن في صفة الله عز وجل. والبطانةُ: السريرةُ. وباطِنةُ الكُورة: وَسَطُها، وظاهرتُها: ما تنَحَّى منها. والباطنةُ من البَصْرةِ والكوفة: مُجْتَمَعُ الدُّور والأَسواقِ في قَصَبتها، والضاحيةُ: ما تنَحَّى عن المساكن وكان بارزاً. وبَطْنُ الأَرض وباطنُها: ما غَمَض منها واطمأَنّ. والبَطْنُ من الأَرض: الغامضُ الداخلُ، والجمعُ القليل أَبْطِنةٌ، نادرٌ، والكثير بُطْنان؛ وقال أَبو حنيفة: البُطْنانُ من الأَرض واحدٌ كالبَطْن. وأَتى فلانٌ الوادي فتَبَطَّنه أَي دخل بطنَه. ابن شميل: بُطْنانُ الأَرض ما تَوَطَّأَ في بطون الأَرض سَهْلِها وحَزْنها ورياضها، وهي قَرار الماء ومستَنْقَعُه، وهي البواطنُ والبُطون. ويقال: أَخذ فلانٌ باطناً من الأَرض وهي أَبطأُ جفوفاً من غيرها. وتبطَّنْتُ الوادي: دخلْت بطْنه وجَوَّلْت فيه. وبُطْنانُ الجنة: وسَطُها. وفي الحديث: ينادي مُنادٍ من بُطْنانُ العرش أَي من وسَطه، وقيل: من أَصله، وقيل: البُطْنان جمع بطن، وهو الغامض من الأَرض، يريد من دواخل العرش؛ ومنه كلام علي، عليه السلام، في الاستسقاء: تَرْوَى به القِيعانُ وتسيل به البُطْنان. والبُطْنُ: مسايلُ الماء في الغَلْظ، واحدها باطنٌ؛ وقول مُلَيْح: مُنِيرٌ تَجُوزُ العِيسُ من بَطِناتِه نَوىً، مثل أَنْواءِ الرَّضيخِ المُفَلَّق قال: بَطِناتُه مَحاجُّه. والبَطْنُ: الجانب الطويلُ من الريش، والجمع بُطْنانٌ مثل ظَهْرٍ وظُهْرانٍ وعَبْدٍ وعُبْدانٍ. والبَطْنُ: الشِّقُّ الأَطولُ من الريشة، وجمعها بُطْنان. والبُطْنانُ أَيضاً من الريش: ما كان بطنُ القُذَّة منه يَلي بطنَ الأُخرى، وقيل: البُطْنانُ ما كان من تحت العَسيب، وظُهْرانُه ما كان فوق العسيب؛ وقال أَبو حنيفة: البُطْنانُ من الريش الذي يَلي الأَرضَ إذا وقَع الطائرُ أَو سَفَعَ شيئاً أَو جَثَمَ على بَيْضه أَو فِراخه، والظُّهارُ والظُّهْرانُ ما جُعِلَ من ظَهر عَسيب الريشة. ويقال: راشَ سهمَه بظُهْرانٍ ولم يَرِشْه ببُطْنانٍ، لأَنَّ ظُهْرانَ الريش أَوفَى وأَتَمُّ، وبُطْنانُ الريش قِصار، وواحدُ البُطْنانِ بَطْنٌ، وواحدُ الظُّهْرانِ ظَهْرٌ، والعَسِيبُ قَضيبُ الريش في وسَطِه. وأَبْطَن الرجل كَشْحَه سَيفَه ولسيفه: جعله بطانتَه. وأَبطنَ السيفَ كشْحَه إذا جعله تحت خَصْره. وبطَّنَ ثوبَه بثوبٍ آخر: جعله تحته. وبِطانةُ الثوب: خلافُ ظِهارته. وبطَّنَ فلان ثوبه تبطيناً: جعل له بطانةً، ولِحافٌ مَبْطُونٌ ومُبَطَّن، وهي البِطانة والظِّهارة. قال الله عز وجل: بَطائنُها من إسْتَبْرقٍ. وقال الفراء في قوله تعالى: مُتَّكِئِين على فُرُشٍ بَطائنُها من إستبرقٍ؛ قال: قد تكونُ البِطانةُ ظِهارةً والظهارةُ بطانةً، وذلك أَن كلَّ واحدٍ منها قد يكونُ وجهاً، قال: وقد تقول العربُ هذا ظهرُ السماء وهذا بطنُ السماء لظاهرها الذي تراه. وقال غير الفراء: البِطانةُ ما بطَنَ من الثوب وكان من شأْن الناس إخْفاؤه، والظهارة ما ظَهَرَ وكان من شأْن الناس إبداؤه. قال: وإنما يجوز ما قال الفراء في ذي الوجهين المتساويين إذا وَلِيَ كلُّ واحد منهما قوْماً، كحائطٍ يلي أَحد صَفْحَيْه قوماً، والصَّفْحُ الآخرُ قوماً آخرين، فكلُّ وجهٍ من الحائط ظَهْرٌ لمن يليه، وكلُّ واحدٍ من الوجهين ظَهْر وبَطْن، وكذلك وجْها الجبل وما شاكلَه، فأَما الثوبُ فلا يجوز أَن تكونَ بطانتُه ظهارةً ولا ظِهارتُه بِطانةً، ويجوز أَن يُجْعَل ما يَلينا من وجه السماء والكواكِب ظهْراً وبطْناً، وكذلك ما يَلينا من سُقوف البيت. أَبو عبيدة: في باطِن وظِيفَيِ الفرس أَبْطَنانِ، وهما عِرْقان اسْتَبْطَنا الذِّراعَ حتى انغَمَسا في عَصَب الوَظيف. الجوهري: الأَبْطَنُ في ذِراع الفرسِ عِرْق في باطنها، وهما أَبْطَنانِ. والأبْطَنانِ: عِرْقان مُسْتَبْطِنا بَواطِن وظِيفَي الذراعَينِ حتى يَنْغَمِسا في الكَفَّين. والبِطانُ: الحزامُ الذي يَلي البَطْنَ. والبِطانُ: حِزامُ الرَّحْل والقَتَب، وقيل: هو للبعير كالحِزام للدابة، والجمع أَبطِنةٌ وبُطُن. وبَطَنَه يَبْطُنُه وأَبْطَنَه: شَدَّ بِطانه. قال ابن الأَعرابي وحده: أَبْطَنْتُ البعير ولا يقال بَطَنْتُه، بغير أَلف؛ قال ذو الرمة يصف الظليم: أَو مُقْحَم أَضْعَفَ الإبْطانَ حادجُه، بالأَمسِ، فاستَأْخَرَ العِدْلانِ والقَتَبُ شَبَّه الظَّليمَ بجَمَل أَضْعَفَ حادِجُهُ شَدَّ بِطانِه فاسترْخَى؛ فشبَّه استِرْخاء (* قوله «فشبه استرخاء إلخ» كذا بالأصل والتهذيب أيضاً، ولعلها مقلوبة، والأصل: فشبه استرخاء جناحي الظليم باسترخاء عكميه). عِكْمَيْه باسترخاء جَناحَيِ الظَّليم، وقد أَنكر أَبو الهيثم بَطَنْت، وقال: لا يجوز إلا أَبْطَنت، واحتجَّ ببيت ذي الرمة. قال الأَزهري: وبَطَنْتُ لغةٌ أَيضاً. والبِطانُ للقَتَب خاصة، وجمعه أَبْطِنة، والحزامُ للسَّرْج. ابن شميل: يقال أَبْطَنَ حِمْلَ البعيرِ وواضَعَه حتى يتَّضِع أَي حتى يَسْترْخي على بَطْنه ويتمكن الحِمْل منه. الجوهري: البِطانُ للقَتَب الحزامُ الذي يجعل تحت بطن البعير. يقال: التَقَتْ حَلْقَتا البطان للأَمر إذا اشتدَّ، وهو بمنزلة التَّصدير للرحْل، يقال منه: أَبْطَنْتُ البعيرَ إِبْطاناً إذا شَدَدْتَ بِطانَه. وإنه لعريضُ البِطانِ أَي رَخِيُّ البالِ. وقال أَبو عبيد في باب البخيل، يموتُ ومالُه وافِرٌ لم يُنْفق منه شيئاً: مات فلانٌ بِبِطْنَتِه لم يتَغَضْغَضْ منها شيء، ومثله: مات فلانٌ وهو عريضُ البِطانِ أَي مالُه جَمٌّ لم يَذهَبْ منه شيءٌ؛ قال أَبو عبيد: ويُضْرَب هذا المثلُ في أَمر الدِّين أَي خرَجَ من الدنيا سليماً لم يَثْلِمْ دينَه شيءٌ، قال ذلك عمرو ابنُ العاص في عبد الرحمن بن عَوف لما مات: هنيئاً لك خرَجْتَ من الدنيا بِبِطْنَتِكَ لم يتَغَضْغَضْ منها شيء؛ ضرَبَ البطْنةَ مثلاً في أَمر الدين، وتغضْغَضَ الماءُ: نَقَصَ، قال: وقد يكون ذمَّاً ولم يُرِدْ به هنا إلاْ المَدْحَ. ورجل بَطِنٌ: كثيرُ المال. والبَطِنُ: الأَشِرُ. والبِطْنةُ: الأَشَرُ. وفي المَثَل: البِطْنةُ تُذْهِبُ الفِطْنةَ، وقد بَطِنَ. وشأْوٌ بَطِينٌ: واسعٌ. والبَطين: البعيد، يقال: شأْوٌ بطين أَي بعيد؛ وأَنشد: وبَصْبَصْنَ، بين أَداني الغَضَا وبين عُنَيْزةَ، شأْواً بَطِيناً قال: وفي حديث سليمان بن صُرَد: الشَّوْطُ بَطِينٌ أَي بعيد. وتبطَّن الرجلُ جاريتَه إذا باشَرها ولمَسَها، وقيل: تبطَّنها إذا أَوْلَج ذكرَه فيها؛ قال امرؤُ القيس: كأَنِّي لم أَرْكَبْ جَواداً لِلَذَّةٍ، ولم أَتَبطَّنْ كاعِباً ذاتَ خَلْخالِ وقال شمر: تبطَّنها إذا باشَرَ بطنُه بطنَها في قوله: إذا أَخُو لذَّةِ الدنيا تبطَّنها ويقال: اسْتَبْطَن الفحلُ الشَّوْلَ إذا ضربَها فلُقحَت كلُّها كأَنه أَوْدع نطفتَه بطونها؛ ومنه قول الكميت: فلما رأَى الجَوْزاءَ أَولُ صابِحٍ، وصَرَّتَها في الفجر كالكاعِب الفُضُلْ، وخَبَّ السَّفا، واسْتبطن الفحلُ، والتقتْ بأَمْعَزِها بُقْعُ الجَنادِبِ تَرْتَكِلْ صرَّتُها: جماعة كواكبها، والجَنادِب ترتَكِل من شدة الرَّمْضاء. وقال عمرو بن بَحْر: ليس من حَيَوانٍ يتبطَّنُ طَروقتَه غيرُ الإنسان والتمساح، قال: والبهائم تأْتي إناثها من ورائها، والطيرُ تُلْزِق الدُّبُرَ بالدبر، قال أَبو منصور: وقول ذي الرمة تبطَّنَها أَي علا بطْنَها ليُجامِعَها. واسْتبطنْتُ الشيءَ وتبَطَّنْتُ الكلأَ: جَوَّلتُ فيه. وابْتَطنْتُ الناقةَ عشرةَ أَبطن أَي نَتجْتُها عشرَ مرات. ورجل بَطِين الكُرْز إذا كان يَخبَأُ زادَه في السفر ويأْكل زادَ صاحبه؛ وقال رؤبة يذم رجلاً: أَو كُرَّزٌ يمشي بَطينَ الكُرْزِ والبُطَيْن: نجم من نجوم السماء من منازل القمر بين الشرَطَيْن والثُّرَيَّا، جاء مصغَّراً عن العرب، وهو ثلاثةُ كواكبَ صغار مستوية التثليث كأَنها أَثافي، وهو بطن الحمَل، وصُغِّر لأَن الحمَل نجومٌ كثيرة على صورة الحَمَل، والشرَطان قَرْناه، والبُطَيْن بَطنُه، والثريا أَليتُه، والعرب تزعُم أَن البُطَين لا نَوْء له إلا الريحُ. والبَطينُ: فرس معروف من خيل العرب، وكذلك البِطان، وهو ابن البَطين (* قوله «وهو ابن البطين» عبارة القاموس: وهو أبو البطين). والبَطين: رجل من الخَوارج. والبُطَين الحِمْضيّ: من شُعَرائهم.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.058 harf
* ب ط ن * * البَطْنُ * ضد الظهر وهو مذكر وعن أبي عبيدة أن تأنيثه لغة و * البَطْنُ * أيضا دون القبيلة و * بُطْنانُ * الجنة وسطها و * بَطَنَ * الوادي دخله وبطن الأمر عرف باطنه وبابهما نصر ومنه * البَاطِنُ * في صفة الله تعالى و * بَطَنَ * بفلان صار من خواصه وبابه دخل وكتب و * بُطِنَ * الرجل على ما لم يسم فاعله اشتكى بطنه و * بَطِنَ * من باب طرب عظم بطنه من الشبع و * البِطَانُ * للقتب الحزام الذي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.711 harf
: ( البَطْنُ ) مِن الإنْسانِ وسائِرِ الحيوانِ مَعْروفٌ ( خِلافُ الظَّهْرِ ، مُذَكَّرٌ ) . ) وحَكَى أَبو حاتِمٍ عن أَبي عبيدَةَ : أَنّ تأْنِيثَه لُغَةٌ كما في الصِّحاحِ ، فاقْتِصار المصنِّفِ على التّذْكيرِ تَقْصيرٌ . قالَ ابنُ بَرِّي : شاهِدُ التَّذْكيرِ فيه قَوْلُ ميَّةَ بنتِ ضِرارٍ : يَطْوي إذا ما الشُّحُّ أَبْهَمَ قُفْلَهبَطْناً من الزادِ الخبيثِ خَمِيصاوحكَى سِيْبَوَيْه قَوْلَ العَرَبِ :
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR21.147 harf
بَطُنَ 1 بَطُنَ طن بطن بطنن , aor. بَطُنَ , (K,) inf. n. بَطَانَةٌ, (TA,) He (a man) was, or became, big, or large, in the belly, (K, TA,) in consequence of much eating. (TA.) ― -b2- And بَطِنَ, aor. بَطَنَ , inf. n. بَطَنٌ, He (a man) was, or became, big, or large, in the belly, in consequence of satiety, (S, TA,) and disordered therein: (TA:) he was, or became, in a state of repletion, or much
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.054 harf
بَطَنَ بَطَنَ U ( n. ac. بَطْن 1 , بُطُوْن 27 ), a. Was hidden. b. Penetrated. بَطِنَ بَطِنَ A ( n. ac. بَطَن 4 ) بَطُنَ U ( n. ac. بَطَاْنَة 22t ) a. Was, became big, inflated, distended; was big-bellied. بَطَّنَ بَطَّنَ II , a. Lined. b. Tightened the girth of ( horse ). بَاْطَنَ بَاْطَنَ III , a. Confided in. أَبْطَنَ أَبْطَنَ IV , a. see II . تَبَطَّنَ تَبَطَّنَ V , a. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR54.119 harf
بطن بَطَنَ - يَبْطُنُ - بَطْن - بُطُوْن - بَاطِن - بِطانـَة - بَطائِن بَطَنَ - يَبْطُنُ + الكائن: ضد ظَهَر: يخفى عن الناظر لدخوله وتحوله إلى بطن الشيء: يقع ويختفي في الجزء الذي لا يمكن رؤيته من الشيء، والذي يقع قرب مركزه وداخله بَطْن: على وزن " فـَعـْل " أسم فعل " بَطَنَ - يَبْطُنُ ": بطن الشيء: الجزء الخفي الذي لا يمكن رؤيته من الشيء ويقع
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler44 mücavir (183 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ظهر

    6 ortak ayet · Arka demektir

  2. أكل

    5 ortak ayet · Ekel pas demektir

  3. فحش

    3 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…

  4. نعم

    5 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  5. عبر

    2 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar

  6. أثم

    3 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  7. ثمن

    2 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  8. حرم

    3 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  9. سقي

    2 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  10. نور

    4 ortak ayet · Ateş demektir

  11. خلص

    2 ortak ayet · Hales : Çekirdek içidir

  12. شرب

    2 ortak ayet · İçecek

Geçtiği ayetler(25)

  1. وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

    KarınlarBir de dediler ki: Şu davarların karınlarında bulunanlar, yalnız erkeklerimiz içindir, kadınlarımıza haram kılınmıştır. Ölü doğacak olursa; hepsi ona ortaktırlar. Allah, onların bu vasıflandırmalarının cezasını verecektir. Muhakkak ki O; Hakim’dir, Alim’dir.

  2. وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    KarınlarSizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.

  3. … وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ …

    KarınlarSizi bir tek nefisten yaratmış, sonra ondan eşini var etmiştir. Sizin için, hayvanlardan sekiz çift indirmiştir. Sizi, analarınızın karınlarında üç karanlık içinde, bir yaratılıştan sonra öbür yaratılışa geçirerek yaratmaktadır. İşte bu, Rabbınız olan Allah’tır. Mülk O’nundur. O’ndan başka ilah yoktur. Böyleyken nasıl olup da döndürülüyorsunuz?

  4. … إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى

    KarınlarOnlar ki; ufak-tefek kusurları dışında günahın büyüklerinden ve hayasızlıktan kaçınırlar. Muhakkak ki Rabbın; mağfireti geniş olandır. Sizi, daha topraktan yarattığı zaman ve henüz analarınızın karınlarında cenin halinde iken sizi en iyi bilen O’dur. Kendinizi temize çıkarmayın. O; takva sahibi olanları da en iyi bilendir.

Sîga sayfası: بَطَائِنُهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبطن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخفي, سرر, ستر
Zıt Kökظهر
Çekirdek Özet 1Canlının iç organlarını barındıran alt ve iç boşluğu; bir şeyin iç, gizli, derin ve tabana bakan yüzü
Çekirdek Özet 2Zahirin arkasında saklanan hakikat, anne karnı gibi korunaklı iç mekan ve dışa yansımayan içsel durumlar
Çekirdek Özet 3Varlığın dış kabuğu ile iç özü arasındaki ontolojik ve ahlaki ayrışmayı yöneten içkinlik ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik mideye indirgemek; ayetlerdeki gizli niyet, iç derinlik ve ahlaki batın boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بطAğırlaşarak yere veya içe doğru çökme, yayılma, tabana oturma ve dolgunlaşma hareketi (örneğin بطأ hareketin ağırlaşıp geride kalması, بطر aşırı doyum ve refahla şımarıp kabarması, بطش gövdesel ağırlık ve şiddetle yakalaması, بطل bir şeyin içinin boşalıp hükümsüz kalması).نEklenen nun harfi süreklilik, içe doğru derinleşme, gizlenme ve muhafaza edilen bir iç hacim kazanma anlamı katmış; böylece genel yayılma ve ağırlık hareketi, dıştan görünmeyen kalıcı bir iç boşluğa ve karın yapısına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir sınırla çevrilmiş iç mekan, korunaklı sığınak ve içeriye ait oluş durumunu kurar.
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaÇevreleyen, saran, katlayan ve bir kabın içini oluşturan dairesel kuşatmayı ifade eder.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkİçeride gizlenen, saklı biçimde süregiden, beslenen ve canlılık taşıyan özü temsil eder.
بطنKorunaklı bir iç mekanın (ب) çepeçevre sarılıp kuşatılmasıyla (ط) dış etkilerden korunan ve içinde gizli bir canlılık veya birikim barındıran sürekli iç derinlik (ن).

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDört ayaklı veya iki ayaklı canlıların sırt (zahr) hizasının karşısında bulunan, sindirim ve döl yatağını barındıran alt ve iç boşluğu (karın). Buradan hareketle devenin karnına sarılan semer kuşağı (el-bitân), elbisenin iç astarı (el-bitâne) ve vadinin en çukur, su toplayan iç tabanı (batnü'l-vâdî) anlamlarını kazanmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıMeyye bint Dırâr bir beytinde açlığa sabreden kişinin iç tokluğunu ve karnını sakınmasını şöyle dile getirir: يَطْوي، إذا ما الشُّحُّ أَبْهَمَ قُفْلَه، / بَطْناً، من الزادِ الخبيثِ، خَميصا
Erken Arapça kullanımBedevî yaşamında kabile hiyerarşisinde kabilenin (kabile ve imâre) altındaki iç akrabalık koluna «batn» denilmiştir. Ayrıca Mekke vadisinin yerleşim merkezine ve çukur iç havzasına «Batn-ı Mekke» adı verilmiş, bir kimsenin en mahrem sırlarını paylaştığı iç çevresine de «bitâne» tabiri uygulanmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde بطن kökü, bedensel birincil organ adlandırmaları arasında köklü ve ortak bir yere sahiptir. İbranicede beṭen (בֶּטֶן) doğrudan karın, mide ve özellikle rahim anlamında kullanılırken, gebelik halini ifade eden fiil türevlerine de zemin oluşturur. Süryanice ve Ârâmîcede baṭnā veya baṭnō (ܒܛܢ) kökü gebe kalmak, rahminde taşımak ve iç organları barındıran gövde boşluğu manalarını muhafaza eder. Akadca belgelerde doğrudan kökdeş biçimler zayıf olmakla birlikte iç organlar ve karın boşluğunu belirten kabattu ile semantik örtüşmeler bulunur; Güney Sami dillerinde ve Ge'ez dilinde de içe yönelme ve karın yapısı benzer fonetik formlarla korunmuştur. Arapçada bu ilksel bedensel isim, fiilleşerek hem fiziksel olarak içte kalmayı, doymayı ve karnına darbe almayı hem de mecazen bir şeyin künhüne vakıf olmayı, saklanmayı ve sırdaş edinmeyi kapsayan geniş bir zihinsel ve ahlaki alana evrilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSomut organdan türeyen içkinlik ve gizlilik fiilleriBiyolojik bir isim olan karın kelimesinden türetilen fiiller, dışın karşıtı olan iç boyuta (bâtın), sır saklamaya (bitâne) ve gizlenmeye (batana) aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice beṭen, Süryanice baṭnāBütün Kuzeybatı Sami dillerinde karın, döl yatağı ve gebelik ekseninde ortak leksikal miras olarak kesintisiz devam eder.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bedensel iç hacim göstergeleriÇad ve Kuşitik kollarında iç organ ve gövde boşluğunu anlatan bazı ilksel biçimlerle tipolojik yakınlıklar ileri sürülmüştür.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بطنAnlamlıKarın, iç yüz, gizlilikCanlının karnı, nesnelerin iç ve dip kısmı, görünmeyen taraf.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
بنطAnlamlıDeniz yolu, nokta, işaretKlasik sözlüklerde deniz kıyısı, küçük ada veya işaretleme anlamlarında kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez; hedef kökle zayıf anlamsal bağ.
طبنAnlamlıAteşi küle gömmek, zekaAteşin üzerini külle örterek korumak; deruni kavrayış ve kurnazlık.Kur'an'da geçmez; gizleme ve derinde tutma bağı vardır.
طنبAnlamlıÇadır ipi, uzamakÇadırı yere bağlayan uzun ip; bir yerde kalıcı biçimde yerleşmek.Kur'an'da geçmez; iç mekanı kuran bağlama unsuru.
نبطAnlamlıSuyun kaynaması, ortaya çıkmaKuyudan veya toprağın altından suyun ilk fışkırması, gizli olanın açığa çıkması.Kur'an'da geçer; batn kökünün içte sakladığı suyun dışarı çıkmasıyla semantik akrabadır.
نطبAnlamlıSes çıkarmak, damlamakSuyun veya bir sıvının yavaşça damlaması, zayıf ses.Kur'an'da geçmez; sızıntı ve içten çıkış hareketidir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بطنMerkezİç, derinlik, görünmeyen yüzeyVarlığın bizzat kendi bünyesinde bulunan iç boşluk ve içkin mahiyet.Varlığın öz dokusu ve saklı iç tarafı.
خفيKomşuAlgılanamama, gizlilikDuyulardan veya idrakten saklı kalmayı öne çıkarır; içte olmaktan ziyade örtülü olma durumudur.Belirsizlik ve örtülülük ağırlıklıdır.
سررKomşuSır, mahremiyet, içsel saklamaİradeli olarak başkalarından gizlenen özel bilgi ve kalpte tutulan niyet.Bilinçli saklama ve gizli niyet ön plandadır.
سترKomşuPerdeleme, fiziksel örtmeAraya harici bir perde veya engel koyarak örtme fiilidir; nesnenin kendi iç hacmi değildir.Dışsal bir vasıta ile örtünme durumudur.
ظهرZıtDış, sırt, açıkta olmaVarlığın ilk görünen kabuğu, sırtı, meydanda ve açık olan bütün tezahürleri.بطن kökünün ontolojik ve fiziksel tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبطنKarın, iç taraf, gizlilikHem fizyolojik gövde boşluğunu hem de duyulardan gizli olan içsel derinliği kapsar.Kesin
LatinceVenter, interior, arcanumKarın, iç kısım, gizli özVenter biyolojik karnı, interior iç tarafı, arcanum ise erişilemeyen gizli sırrı karşılar.Güçlü
İngilizceBelly, womb, interior, latentKarın, rahim, iç yüzey, gizilBelly/womb somut döl yatağı ve mideyi, latent/interior görünmeyen içsel potansiyeli verir.Güçlü
AlmancaBauch, Leib, Innere, verborgenKarın, beden/döl yatağı, iç, saklıBauch biyolojik organı, Innere/verborgen ise zahirin zıddı olan iç boyutu karşılar.Güçlü
FransızcaVentre, intérieur, secret, intimeKarın, iç mekan, gizil, mahremVentre somut boşluğu, intime/intérieur ise dışa kapalı mahrem içsel alanı belirtir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بُطُون / بُطُونِهِمْ / بَطْنِهِBiyolojik organ, mide ve sindirim boşluğuYiyeceklerin tüketilmesi, haram lokmanın yakıcılığı ve canlıların karınları üzerinde yürümesi bağlamında; Nahl 16:66, Bakara 2:174, Nûr 24:45.
بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ / بَطْنِيAnne rahmi, döl yatağıİnsanın yaratılış evreleri, rahimlerdeki karanlıklar ve adanmış cenin bağlamında; Âl-i İmrân 3:35, Zümer 39:6, Necm 53:32.
بَطَنَ / بَاطِن / بَاطِنَهُGizli günahlar, görünmeyen boyut, içsel alemAçık olanın karşısında saklı niyetler, günahın iç boyutu ve kıyametteki koruyucu surun iç tarafı bağlamında; En'âm 6:151, A'râf 7:33, Hadîd 57:13.
بِطَانَةًSırdaş, iç çevre, mahrem dost grubuMüminlerin kendi dışındakileri sırlarına ortak etmemeleri uyarısı bağlamında; Âl-i İmrân 3:118.
بَطَائِنُهَاDöşek ve örtülerin iç astarıCennet nimetlerinin niteliği ve örtülerin iç yüzeyinin dahi ipekten oluşu bağlamında; Rahmân 55:54.
بِبَطْنِ مَكَّةَVadinin içi, yerleşim merkezi, coğrafi tabanMekke vadisinin iç havzasında gerçekleşen ilahi koruma ve barış bağlamında; Fetih 48:24.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEsma-i Hüsna (el-Bâtın ismi) ve gayb tasavvuruAllah'ın zatının duyulardan ve akli kuşatmadan gizli olması; her şeyin iç yüzüne ve sırrına nihai nüfuzu.Zâtı itibarıyla idrak ötesi, ilmiyle her şeyin içkin hakikatine muttali oluş.
FıkıhZekat, yiyecek ahkamı ve sırdaş edinme yasağıYetim malını haksız yere yemek (karınları ateşle doldurmak) ve gayrimüslimleri sırdaş (bitâne) edinmenin hukuki sınırları.Maddi tüketimin cezai mesuliyeti ve kamusal güvenliğin iç çemberini koruma.
TefsirZahir-bâtın dengesi, ayetlerin iç anlamlarıAyetin lafzi tefsiri (zâhir) ile delalet ettiği derin hikmet ve işari anlamlar (bâtın) arasındaki metodolojik sınır.Kur'an'ın lafız kabuğu ile anlam derinliği arasındaki dengeli irtibat.
HadisŞehitlik türleri (mabtûn) ve hırsın mahiyetiKarın ağrısı veya iç organ hastalıklarından ölen kimsenin durumu ile ademoğlunun karnını ancak toprağın doyuracağı tasviri.Biyolojik zaafiyetin manevi arınmaya ve dünya hırsının bedensel açgözlülüğe bağlanması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve takvaİhlas ve batıni arınmaGizli günahları ve niyet bozukluklarını engellemeDinin sadece zahiri ritüellerden ibaret olmayıp kalbi ve gizli boyutun (bâtın) temizlenmesini şart koşmasıdır.Kesin
İlmiEpistemolojiDerin kavrayış ve içkin kanunlarZahiri verilerin arkasındaki yapısal yasaları keşfetmeBir konunun «batnına vakıf olmak», yüzeydeki fenomenleri aşarak altta yatan nedensellik mekanizmasını kavramaktır.Güçlü
SiyasiDevlet güvenliği ve liyakatİç bürokrasi ve istihbari çekirdekKarar alma mekanizmalarını dış sızıntılardan korumaYönetim merkezinde yer alan danışman ve sırdaş kadronun (bitâne) güvenilir unsurlardan seçilmesi zaruretidir.Kesin
İktisadiTüketim ahlakı ve adaletBiyolojik ihtiyaç sınırı ve iç piyasaİsrafı önleme ve haram kazancın içselleşmesini engellemeKarnın doymasını aşan haris birikimlerin engellenmesi ve yetim malı gibi haksız girdilerin bünyeye sokulmamasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTopolojide iç bölge (interior) ve gizil değişkenler (latent variables)Matematikte bir kümenin sınırları dışında kalan iç noktalar kümesi (A∘) ile istatistik ve fizikte doğrudan ölçülemeyen ancak dışsal göstergeleri yöneten gizil/iç parametreler kökün dinamik karşılığıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerBilinçdışı (derinlik psikolojisi) ve kapalı karar ağları (sosyoloji)Bireyin dış davranışlarını yönlendiren saklı psikolojik dinamikler ile bir toplumun veya kurumun dışarıya kapalı iç klikleri ve enformel karar merkezleri bu kökün beşeri karşılığıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiبطن kelimesini yalnızca biyolojik bir sindirim torbasına (mide/karın) indirgemek; Kur'an'ın bu kökle kurduğu epistemolojik, siyasal ve varoluşsal derinliği göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, biyolojik rahim ve sindirim organı olmanın ötesinde; günahın gizli niyet boyutunu, devletin sırdaş kadrosunu, cennet nimetlerinin iç astarını, vadi merkezlerini ve Allah'ın her şeyi içeriden kuşatan Bâtın ismini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök daraltıldığında, Kur'an'ın "günahın açığını da gizlisini de (bâtın) terk edin" emri sadece somut eylemler gibi algılanır; kalbi ifsatlar ıskalanır ve "bitâne" ayetlerindeki kurumsal güvenlik prensipleri anlaşılamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık ve insan tasavvurundaki ikili yapıyı (zâhir-bâtın) temellendirir. Varlığın sadece görünen kabuktan ibaret olmadığını, asıl belirleyici olanın içeride saklanan niyetler, tohumlar ve gizli mekanizmalar olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın rahimlerdeki yaratılış aşamalarını anlatan ontolojik ayetlerde (39:6, 53:32), haram yemeyi ve cehennem azabını tasvir eden ahkam ayetlerinde (2:174, 4:10), ahlaki arınma ayetlerinde (6:151, 7:33) ve toplumsal güvenlik ayetlerinde (3:118).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı yalnızca dış görünüşe, şekilci ibadetlere ve zahiri söylemlere hapseden sığ yaklaşımları düzeltir; hakikatin ve ilahi murakabenin doğrudan insanın iç derinliğine (bâtın) hitap ettiğini hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının iç organlarını ve döl yatağını muhafaza eden alt gövde boşluğu (karın); kumaşın iç astarı, çadırın iç kısmı ve vadinin tabanı.
  • Soyut anlamDuyulardan, yüzeysel gözlemlerden ve dış etkilerden gizlenen; varlığın özünü, hakikatini, gizli niyetini ve derin bilgisini barındıran içkinlik boyutu.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin dış kabuğu veya sınır yüzeyi (zâhir) tarafından sarılan, sistemin varlığını ve beslenmesini içeriden yöneten kapalı çekirdek mekanizma (bâtın).
  • LaTeX modeliB=int⁡(X)=X∖∂X
  • LaTeX açıklamasıFormülde X incelenen varlığı, olguyu veya sistemi; ∂X bu varlığın dışarıdan ilk algılanan sınırını, kabuğunu ve zahiri çeperini temsil eder. int⁡(X) ifadesi topolojik iç bölgeyi (interior) simgeler. Buradan türetilen B (بطن) değeri; sistemin dış kabuğundan ve sınır noktalarından arındırılmış, dış bakışa kapalı, varlığın özünü ve mahrem derinliğini oluşturan saf içkinlik bölgesini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب