بطن

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ب-ط-ن16 sîga, 44 mücavir kök, 25 ayet, 18 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلصبَطَنَعبرملأبطننورظهربَطْنِهِأكلبُطُونِهِالْبُطُونَسقيعقلنعمبُطُونِثمنشرب

KökSîga 16Ayet 25Sure 18Mücavir 44

▶ Ağı aç (3B)

بطن

ب - ط - ن

KÖK
  • 25 geçiş
  • 25 ayet
  • 16 sîga
  • 13 sözlük

Batın karın demektir. Karın demektir. Hayvanların üst tarafına zahr, alt tarafına batn denir. Sonraları sırt ve alt olarak da kullanılmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Batın karın demektir. Karın demektir. Hayvanların üst tarafına zahr, alt tarafına batn denir. Sonraları sırt ve alt olarak da kullanılmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.381 harf
باب الطاء والنون والباء معهما ط ن ب، ط ب ن، ن ط ب، ن ب ط، ب ط ن مستعملات طنب: الطُّنْبُ: حَبلُ الخِباء والسُّرادق ونحوهما وأطناب الشَّجر: عروقها، وأطنابُ الجَسَدِ: عَصَبٌ يصل المفاصل والعِظامَ ويَشُدُّها. والإطنابُ: البلاغةُ في المنطق في مَدْحٍ أو ذمٍّ. والإطْنابةُ: سَيْرٌ يُوصَلُ بوَتَر القَوْس العربيّة، ثمّ يُدارُ على كُظْرِها، وقَوْسٌ مُطَنَّبة. طبن: طَبِنَ فُلانٌ لهذا الأمر يَطْبَنُ طَبانةً
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.720 harf
البَطنُ: خلاف الظهر، وهو مذكر. وحكى أبو حاتم عن أبي عبيدة أنَّ تأنيثه لغة. والبَطْنُ: دونَ القبيلة. والبَطْنُ: الجانب الطويل من الريش، والجمع بُطْنانٌ. والبُطْنانُ أيضاً: جمع البَطْنِ، وهو الغامض من الأرض. وبَطْنانُ الجَنَّةِ: وسَطُها. وبَطَنْتُهُ: ضربتُ بَطْنَهُ. وقال قومٌ: بَطَنَهُ وبَطَنَ له، مثل شَكَرَهُ وشَكَرَ له، ونَصَحَهُ ونَصَحَ له. وبَطَنْتُ الواديَ: دخلتُه. وبَطَنْتُ هذا الأمرَ: عرفت
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.885 harf
ط ن ب طنب ، طبن ، نطب ، نبط ، بطن ، بنط : مستعملات . بنط : أما بنط فهو مهمل ، فإذا فُصل بين الباء والنون بياءٍ كان مستعملاً ، يقول أهلُ اليَمن للنساج : البِيَنطُ ، وعلى وزنه البِيَطْر ، وقد مرَّ تفسيره . طنب : قال الليث : الطُّنْبُ : حَبلُ الخِباء والسُّرادق ونحوهما . وأطنابُ الشّجر : عروقٌ تتَشعّب من أُرومتها . وأطنابُ الجسد : عَصب تصل المفاصل والعظام وتشدّها . وقال شمر : يقال : هو جارِي
Maddenin bağlantısı

ط ن ب طنب ، طبن ، نطب ، نبط ، بطن ، بنط : مستعملات . بنط : أما بنط فهو مهمل ، فإذا فُصل بين الباء والنون بياءٍ كان مستعملاً ، يقول أهلُ اليَمن للنساج : البِيَنطُ ، وعلى وزنه البِيَطْر ، وقد مرَّ تفسيره . طنب : قال الليث : الطُّنْبُ : حَبلُ الخِباء والسُّرادق ونحوهما . وأطنابُ الشّجر : عروقٌ تتَشعّب من أُرومتها . وأطنابُ الجسد : عَصب تصل المفاصل والعظام وتشدّها . وقال شمر : يقال : هو جارِي مطانِبِي ، أي : طُنْبُ بيته إلى طُنْب بيتي . أبو عُبيد عن أبي زياد والكلابيّ : الأواخِيُّ : الأطناب ، واحدتها أَخِيّة . والأطنابُ : المبالغة في مدح أو ذَمِّ ، والإكثار فيه . وقال الأصمعي : الإطنابةُ : السَّيرُ الذي على رأس الوَتَر من القَوس . وقال الليث : هو سَير يوصل بوتر القَوس العربيّة ، ثم يُدار على كُظْرها . وقَوْسٌ مُطَنَّبةٌ . وقال النَّمِر بن تَوْلب : كأنّ امرأ في الناس كنتَ ابنَ أُمَّه على فَلَجٍ من بطن دَجلة مُطْنِبِ على فَلج ، أي : على نَهْر مُطْنِب : بعيد الذهاب ، يعني هذا النهر ، ومنه : أطنب في كلامه : إذا أبعد ، يقول : من كنت أخاه فإنما هو على بحر من البحور من الخصب والسَّعة . ثعلب عن ابن الأعرابي : المُطْنِبُ : المدّاحُ لكل أحد . والمِطْنَبُ : المِصفاة . وقال غيره : الإطنابةُ : سَيرُ الحِزام المعقود إلى الإبزيم ، وجمعه الأطانيب . وقال سلامة : حتى استغثن بماء الملح ضاحِيَةً يرْكُضْنَ قد قَلِقَتْ عَقدُ الأطانيبِ وقيل : عقدُ الأطانيب : الألبابُ والحُزُم إذا استرخت ، وحيلٌ أطانيبُ : يتبَعُ بعضُها بعضاً ، ومنه قول الفَرَزدق : وقد رأى مُصْعَبٌ في ساطعٍ سَبِطٍ منها سوابقُ غاراتٍ أطانيبِ يقال : رأيت إطْنابةً من خيل وطير . وفرسٌ أطنبُ : إذا كان طويلَ القَرَى ، وهو عيب ، ومنه قول النابغة : لقد لَحِقْتُ بأولَى الخيل يَحْمِلُني كبْداءُ لا شَنَجٌ فيها ولا طَنَبُ وجيشٌ مِطْنَابٌ : بعيدُ ما بين الطَّرَفين ، لا يكاد ينقطع ، قال الطَّرِمّاح : عَمِّي الذي صَبَح الحَلائبَ غُدْوَةً من نَهْرَوان بجَحْفَل مِطْنابِ وقال أبو عمرو : التَّطنيبُ : أن تُعلِّق السقاءَ من عمود البيت ثم تَمخَضه . والمَطْنَبُ : حبلُ العاتق ، وجمعه مَطانِب . وقال امرؤ القيس : وإذ هي سَوداءُ مثلُ الفَحيم تُغَشِّي المَطانِبَ والمَنْكَبا ويقال للشمس إذا تَقَضَّبَتْ عند طلوعها : لها أطناب ، وهي أشعَّةٌ تمتدّ كأنها القُضُب . وفي حديث عمر : أن الأشْعث تزوّج امرأةً على حكمها ، فردّها إلى أطناب بيتها ، يعني ردّها إلى مهر مثلها من نسائِها . والأطناب : الطوال من حِبَال الأخْبية ، والأُصُرُ : القِصارُ ، واحدُها إصار . وقال أبو زيد : الأطنابُ : ما شَدُّوا به البيت من الحبال بين الأرض والطرائق . والأصر إلى الكسر . طبن : قال الليث : طَبِنَ فلانٌ لفلان يَطْبَن طَبانةً وطَبَناً : إذا فَطِنَ له فهو طَبِن . شمر : قال أبو زيد : طَبِنتُ به أطبَنُ طَبَناً ، وطَبَنتُ أَطْبَن طبانةً ، وهو الخَدْع . قال : وقال أبو عُبيدة : الطَّبانة والتَّبانة واحدٌ ، وهما شدة الفِطْنة . وقال اللحياني : هي الطّبانة والطبانية ، والتّبانة والتَّبانية ، واللّقانة واللَّقانية ، واللَّحانةُ واللَّحانية ، معنى هذه الحروف واحد . ورجلٌ طَبِنٌ تَبِنٌ لَقِنٌ لَحِنٌ . وفي الحديث : أن حبشيّاً زُوِّج روميّةً فطَبِنَ لها غلام رومي فجاءت بولد كأنه وزغة . قال شمر : طبن لها غلام ، أي : خيّبها وخَدَعها ، وأنشد : فقلت لها بل أنت حَنّةُ حَوقَلٍ جَرَى بالفِرَى بيني وبينكِ طابِنُ أي : رفيقٌ بذلك ، داهٍ خِبٌّ عالم به . أبو عُبيد : ما أدري أيُّ الطبن هو ، كقولك : ما أدري أي الناس هو . وقال أبو العباس : قال ابن الأعرابي : الطبَن لعبة يقال لها السُّدَّر ، وأنشد : يَبتْنَ يلعَبْنَ حوَالَي الطَّبَنْ وقال الليث : الطّبنُ : خطّةٌ يخطها الصبيان يلعبون بها مستديرةٌ يسمونها الرحا . ويقال : الطِّبْر ، وأنشد : من ذكر أطلالٍ ورَسْمٍ ضاحِي كالطِّبن في مختلَفِ الرِّياح ورواه بعضهم كالطَّبْل . اللحياني : اطمأنّ قلبُه ، واطبأنَّ ، وطامَن له ظهره ، وطابنه ، وهي الطُّمأنينة والطُبَأنينة . أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : الطُّنْبَةُ : صوتُ الطُّنبور ، ويقال للطنبور : طُبْنٌ . وأنشد : فإنّك منّا بيْن خيلٍ مُغيرةٍ وخَصم كعُورِ الطُّبْن لا يَتَغَيّبُ نطب : أبو العباس عن ابن الأعرابي : النَّطَابُ : حبلُ العاتِق ، وأنشد : نحن ضَربناه على نِطابه قُلْنَا به قُلْنا به قُلْنَا به قلنا به ، أي : قتلناه ، قال : والمِنْطَبَةُ والمِنْطَبُ : المِصْفاةُ ، وخُرُوق المِصفاة تُدْعَى النَّواطب ، وأنشد : ذِي نَواطِبَ وابتزالِ عمرو عن أبيه : النَّطْبُ : نَقْرُ الأُذن ؛ يقال : أنْطب أُذنَه ، وأنقر ، وبَلّط أُذُنه بمعنًى واحد . نبط : قال اللّيث : النَّبَطُ : الماء الذي يَنْبُطُ من قَعر البئر إذا حُفرت ؛ وقد نَبَط ماؤها يَنْبِط نَبْطاً ونُبوطاً وأنبطنا الماء ، أي : استنبطناه وانتهينا إليه . قال : وكذلك ما يتحلّب من الجبل كأنه عَرَقٌ يخرج من أعراض الصخر ؛ يقال لذلك الماء : النَّبَط . أبو عُبيد عن أبي عمرو : حَفَر فأثلجَ إذا بلغ الطين ، فإذا بلغ الماء قيل : أنبط ، فإذا كَثُر الماءُ قيل : أماهَ وأمْهَى ، فإذا بلغ الرّملَ قيل : أسْهب . وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للرجل : إذا كان يَعِدُ ولا يُنْجِزُ : فلانٌ قريبُ الثّرَى ، بعيدُ النَّبَط . وقال غيره : يقال فلانٌ لا يُنالُ نَبَطُه ، إذا وُصف بالعِزّ والمَنَعة حتى لا يجد عدوّه سبيلاً إلى أن يَتهَضّمه فيما تحت يده ، وقال الشاعر : قريبٌ ثَراه ما ينالُ عَدُوُّه له نَبَطاً آبِي الهَوانِ قَطُوبُ أبو عُبيد عن أبي زيد في شيات المعزى قال : النَّبطاءُ : البيضاءُ الجنبيْن . وقال أبو عُبيدة : إذا كان الفرس أبيضَ البطن فهو أنبط ، وقال ذو الرُّمة يَصِف الصبح : كمِثل الحِصان الأنْبطِ البَطْن قائماً تمايل عنه الجُلُّ فاللّوْنُ أشقرُ وقال الليث : النَّبَطُ والنُّبْطةُ : بياضٌ تحت إبط الفرس ، ورُبّما عَرُض حتى يَغْشَى البطن والصدر . قال : وشاةٌ نَبطاءُ : مُوَشّحةٌ ، أو نَبطاء مُحْوَرّة ، فإذا كانت بيضاء فهي نَبطاء بسوادٍ ، وإن كانت سوداء فهي نَبطاء ببياض . قال : والنَّبَطُ والنَّبِيطُ كالحَبَش والحَبِيش في التقدير . قال : والنِّسبة نَبَطِيّ ، وهو اسم جِيل ينزلون السَّواد ، والجميع الأنباط . قالوا : وعِلَلُ الأنْباط : هو الكامان المُذاب يُجعل لَزوقاً للجرح . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال رجل نُبَاطِي وبِنَاطي ، ولا تقل بَنَطِيّ . وقال غيره : تَنَبّط فلان : إذا انتمى إلى النبط . واسْتنبط الفقيه : إذا استخرج الفِقَه الباطنَ باجتهاده وفَهْمِه . وقال الله تعالى : ( لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ ) ( النساء : 83 ) ، وقال الزَّجاج : معنى يستنبطونه في اللغة : يستخرجونه ، وأصله من النَّبَط ، وهو الماء الذي يخرج من البئر أوّلَ ما تُحفر ، يقال من ذلك : أنبط في غَضْراء ، أي : استنبط الماء من طين حُرّ قال : والنَّبَطُ إنما سُمُّوا نَبطاً لاستنباطهم ما يخرج من الأرضين . ووعْسَاءُ النُّبيط ويقال : النُّمَيْط رَمْلةٌ معروفة بالدَّهْناء . بطن : البَطْنُ : بَطْنُ الإنسان معروف ، وهي ثلاثة أبْطُن إلى العشر ، وبطونٌ كثيرة لما فوق العشر ، وتصغيرُ البَطْن : بُطيْن . والبُطَيْنُ : نجمٌ من منازل القمر بين الشَرطَيْن والثُّرَيا وأكثرُ ما جاء مصغّراً عن العرب وهو بطن بُرج الحَمَلُ والشرطَان قرناه . أبو حاتم عن الأصمعي : بَطَن فلان بفلان يبْطُن به بُطوناً : إذا كان خاصاً به ، داخلاً في أمره . ويقال : إن فلاناً لذو بِطانة بفلان ، أي : ذو علم بداخلة أمره . ويقال : أنت أبْطنتَ فلاناً دوني ، أي جعلتَه أخَصَّ بك مني ، وهو مُبْطَن : إذا أدخله في أمره وخُصّ به دون غيره ، وصار من أهل دَخْلَتِه وقال الله جلّ وعزّ : ) ياأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ بِطَانَةً مِّن دُونِكُمْ ) ( آل عمران : 118 ) . قال الزجاج : البِطَانةُ : الدُّخلاء الذين يُنبسط إليهم ويُستبطنون ، يقال : فلان بِطانةٌ لفلان ، أي : مُداخِلٌ له مؤانس . والمعنى : أن المؤمنين نهُوا أن يَتّخذوا المنافقين خاصّتهم ، ويُفضوا إليهم بأسرارهم . وقال الأصمعي : يقال : أبطن فلان السّيفَ كَشّه : إذا جعله تحت خَصْره . ويقال : بطّن فلان ثَوْبه تَبْطيناً وهي البِطَانة والظِّهارة ، قال الله تعالى : ( فُرُشٍ بَطَآئِنُهَا مِنْ ) ( الرحمن : 54 ) . قال الفراء في قوله : ( تُكَذِّبَانِ مُتَّكِئِينَ عَلَى فُرُشٍ بَطَآئِنُهَا ) ( الرحمن : 54 ) قد تكون البِطانة ظِهارة ، والظِّهارة بطانة ، وذلك أن كل واحد فيها قد يكون وجهاً . وقد تقول العرب : هذا ظَهْرُ السماء لظاهرها الذي تراه . وقال غير الفراء : البِطَانةُ : ما بَطَن من الثوب وكان من شَأْن الناس إخفاؤه . والظِّهارةُ : ما ظهر وكان من شأن الناس إبداؤه وإنما يجوز ما قاله الفراء في ذي الوجهين المتساويين ، إذ وَلى كلّ واحد منهما قوماً لحائط يَلِي أحدُ صَفْحيه قوماً ، والصَّفْحُ الآخَرُ قوماً آخرين ، فكلُّ وجه من الحائط ظهرٌ لمن يَليه ، وكلُّ واحدٍ من الوجهين ظَهْرٌ وبَطْنٌ ، وكذلك وَجْها الجبل وما شاكله . فأما الثّوبُ فلا يجوز أن تكون بِطانتهُ ظهارة ، وظهارتهُ بِطانة ، ويجوز أن يُجعل ما يلينا من وجه السماء والكواكب ظهراً وبَطناً ، وكذلك ما يَلينا من سُقوفِ البيت . وقال الأصمعي : يقال : ضَرب فلان البعيرَ فبَطَن له : إذا ضربه تحت البَطْن ، وأنشد : إذا ضَربت مُوقَراً فابْطُنْ له تحت قُصَيْرَاه ودونَ الجُلّهْ ويقال : بطَنَه الداء ، وهو يَبْطُنه : إذا دَخله بُطوناً . والبَطْنُ من الأرض : الغامض الداخل ، والجميع البُطْنان . ويقال : شأوٌ بَطين ، أي : بعيد . وأنشد : وبَصْبَص بين أدَاني الغَضَى وبين عُنَيزةَ شَأْواً بَطينَا أبو عبيد عن الأصمعي : بُطَانُ الريش : ما كان تحت العَسِيب ، وظُهْرانُه : ما كان فوق العَسِيب . ويقال : رَأَسَ سهمه بظُهران . ولم يَرِشْه ببُطْنان ، لأن ظُهرانَ الرِّيش أَوْفَى وأتم ، وبطنانُ الريش قصارٌ ، وواحد البُطْنان بطن ، وواحد الظُّهران ظهر . والعَسِيبُ : قضيبُ الريش في وَسَطه . وقال غيره عن الأصمعي : بَطِنَ الرجلُ يَبْطَن بطَناً وبِطْنةً : إذا عَظُم بطنهُ . وقال القُلاخ : ولم تَضَع أولادَها من البَطَنْ ولم تُصِبه نَعْسَةٌ على غَدَنْ ويقال : ثَقُلت عليه البِطْنة : وهي الكِظة . ويقال : ليس للبِطْنة خيرٌ من خَمصة تتبعها ، أراد بالخَمصة : الجوْعة . ويقال : مات فلان بالبَطَن . وأتى فلان الوادِيَ فتبطّنه ، أي : دخل بطنَه . والبِطَانُ : الحِزامُ الذي يلي البَطْن . ويقال للذي لا يزال ضَخم البَطْن : مِبطان ، فإذا قالوا : رجلٌ مُبطَّنٌ فمعناه أنه خميص البَطن . قال مُتَمّم بن نُويْرة : فتًى غيرَ مِبطان العشيات أرْوَعا الحرانيُّ عن ابن السكِّيت : رجلٌ مُبَطَّن : خميصُ البطن . وامرأة مُبَطَّنة . وقال ذو الرُّمة : رَخِيماتُ الكلامِ مُبَطّناتٌ جواعل في البُرى قَصَبا خِدالا ورجلٌ بَطين : عظيم البطن . ورجلٌ مبطونٌ : يشتكي بطنَه . وفي الحديث : ( المبطون شهيدٌ ) : إذا مات بالبطن . ورجلٌ بَطن : لا يهمه إلا بَطنُه . ورجل مِبطانٌ : إذا كان لا يزال ضخم البطن من كثرة الأكل . ومن أمثال العرب التي تُضرب للأمر إذا اشتد : التَقَتْ حَلْقتا البِطان . ومن صفات الله جلّ وعزّ : ( الظاهر والباطن ) تأويلها : ما روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في تمجيد الرّب : ( اللّهُم أنت الظّاهرُ فليس فوقك شيء ، وأنت الباطنُ فليس دُونَك شيء ) . وقيل معناه : أنه علم السرائر والخفيات ، كما علم كلَّ ما هو ظاهر للخلق . وقال الليث : الباطِنةُ من البَصرة والكوفة : مجتمَع الدُّور والأسواق في قصبتها . والضاحيةُ : ما تنَحَّى عن المساكن وكان بارزاً . ويقال : بَطْنُ الراحة ، وظَهر الكف . ويقال : باطنُ الإبط ، ولا يقال بطنُ الإبط . وباطنُ الخف : الذي يليه الرِّجْل . والنِّعمةُ الباطنةُ : الَّتي قد خَصّت . والظاهرةُ : التي قد عَمّت . والبِطْنةُ : امتلاءُ البَطْن وهي الأَشَر من كثرة المال أيضاً . ورُويَ عن إبراهيم النَّخَعِيّ أنه كان يُبَطِّن لحيته ويأخذ من جوانبها . قال شمر : معنى يُبَطن لحيته ، أي : يأخذ من تحت الحنك والذّقَن الشعرَ . وقال ابن شميل : بُطْنانُ الأرض : ما تَواطَأ في بطون الأرض سهلِها وحَزْنِها ورياضِها ، وهي قرار الماء ومُستنْقعُه ، وهو البواطن والبطون . يقال : أخذ فلانٌ باطناً من الأرض ، وهي : أبطأ جُفوفاً من غيرها . ورجلٌ بِطين الكُرْز : إذا كان يخبأ زاده في السّفر ويأكل زاد صاحبه . وقال رُؤبة يَذمّ رجلاً : أو كُرّزُ يمْشي بَطينَ الكرَّزْ ويقال : ألْقت المرأة ذا بَطنِها ، أي : وَلدت . وألْقت الدَّجاجةُ ذا بَطنِها : إذا باضت . وقال الليث : لحافٌ مَبْطون ومُبَطن . ويقال : أنت أبْطَنُ بهذا الأمر ، أي : أخْبرُ بباطنه . وتبطنْتُ الأمر ، أي : عَلِمت باطنَه . وتبطنْتُ الواديَ ، أي : دَخلْت بطنَه وجولْتُ فيه . أبو عبيد عن الأصمعي : البِطَانُ للقَتَب خاصّةً ، وجمعُه أبطنة والحِزامُ للسّرج . قال : وقال أبو زيد والكسائي : أبطنتُ البعير : إذا شَددت بِطانه . وقال ذو الرمة في بيت له : أوْ مُقحمٌ أضعفَ الإبطانَ خَادجُه بالأمْس فاستأخر العِدْلان والقَتَبُ شبّه الظليم بحمل أدعج أضعف حَادجُه شَدَّ بطانه عليه فاسترخى ، فشبّه استرخاء عِكْمَيه عليه باسترخاء جناحيِ الظليم . أبو عبيد عن الأصمعي : بَطَنت البعيرَ أبطنه : شَددتَ بِطانة . قلت : وقد أنكر أبو الهيثم هذا الحرف على الأصمعي : بَطَنت وقال : لا يجوز إلا أبطنت ؛ واحتج ببيت ذي الرُّمة ، قلت : وبَطَنت لغةٌ أيضاً . ابن شُميل : يقال : بُطِن حَملُ البعيرِ وواضَعَه حتى يَتضع ، أي : حتى يسترخي على بطنه ويتمكن الحملُ منه . ويقال : تبطّن الرجل جاريتَه : إذا باشرها ولَمَسها . وقال امرؤ القيس : ولم أتبطن كاعباً ذاتَ خَلْخال وقال شمر : تبطنها : إذا باشر بطنُه بطنَها في قوله : إذا أَخُو لذّة الدنيا تبطنها وقال أبو عبيدة : في باطن وظيفَي الفرس أَبطَنان ، وهما عِرقان استبطنا الذراع حتى انغمسا في عَصَب الوَظيف . ويقال : استبطن الفَحْلُ الشَّوْلَ : إذا ضربها كلَّها فلُقحت ، كأنه أودع نُطفَته بطونها . ومنه قول الكميت : وخَبَّ السَّفا واستبطنَ الفَحْلُ والتَقَتْ بأمْعَزها بُقْعُ الجنادبِ تَرْتَكلْ

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.012 harf
(باب الباء والطاء وما يثلثهما) (بطغ) الباء والطاء والغين ([1]) أصلٌ واحد، وهو التلطُّخ بالشيء. قال الراجز([2]): * لَولا دَبُوقاءُ استِهِ لم يَبْطَغِ * (بطل) الباء والطاء واللام أصلٌ واحد، وهو ذَهاب الشيء وقِلَّة مُكثه ولُبْثه. يقال بَطَلَ الشيءُ يَبطُل بُطْلاً وبُطُولاً. وسُمِّي الشيطانُ الباطلَ لأنه لا حقيقةَ لأفعاله، وكلُّ شيءٍ منه فلا مَرْجُوعَ لـه ولا مُعَوَّلَ عليه. والبَطَل الشُّجاع. قال
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.018 harf
- أصل البطن الجارحة، وجمعه بطون، قال تعالى: ﴿وإذ أنتم أجنة في بطون أمهاتكم﴾ [النجم/32]، وقد بطنته: أصبت بطنه، والبطن: خلاف الظهر في كل شيء، ويقال للجهة السفلى: بطن، وللجهة العليا: ظهر، وبه شبه بطن الأمر وبطن الوادي، والبطن من العرب اعتبارا بأنهم كشخص واحد، وأن كل قبيلة منهم كعضو بطن وفخذ وكاهل، وعلى هذا الاعتبار قال الشاعر: *الناس جسم وإمام الهدى ** رأس وأنت العين في الرأس* (البيت لعلي بن جبلة
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.355 harf
ب ط ن ألقت الدجاجة ذا بطنها‏.‏ ونثرت المرأة للزوج بطنها إذا أكثرت الولد‏.‏ وبطنه وظهره‏:‏ ضربهما منه‏.‏ وقد بطن فلان إذا اعتل بطنه‏.‏ وهو مبطون وبطين ومبطـان ومبطـن أي عليـل البطـن وعظيمه وأكول وخميـص‏.‏ وأبطـن البعيـر‏:‏ شـد بطانـه‏.‏ وباطنـت صاحبـي‏:‏ شددتـه معـه‏.‏ وبطـن ثوبـه بطانة حسنة وبطائن ثيابهم الديباج‏.‏ وهم أهل باطنة الكوفة وإخوانهم أهل ضاحيتها‏.‏ ومن المجاز‏:‏ رش سهمك
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok14.519 harf
البَطْنُ من الإنسان وسائِر الحيوان: معروفٌ خلاف الظَّهْر، مذكَّر، وحكى أَبو عبيدة أَن تأْنيثه لغةٌ؛ قال ابن بري: شاهدُ التذكير فيه قولُ ميّةَ بنتِ ضِرار: يَطْوي، إذا ما الشُّحُّ أَبْهَمَ قُفْلَه، بَطْناً، من الزادِ الخبيثِ، خَميصا وقد ذَكرْنا في ترجمة ظهر في حرف الراء وجهَ الرفع والنصب فيما حكاه سيبويه من قولِ العرب: ضُرِبَ عبدُ الله بَطْنُه وظهرُه، وضُرِبَ زيدٌ البطنُ والظهرُ. وجمعُ البَطْنِ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.058 harf
* ب ط ن * * البَطْنُ * ضد الظهر وهو مذكر وعن أبي عبيدة أن تأنيثه لغة و * البَطْنُ * أيضا دون القبيلة و * بُطْنانُ * الجنة وسطها و * بَطَنَ * الوادي دخله وبطن الأمر عرف باطنه وبابهما نصر ومنه * البَاطِنُ * في صفة الله تعالى و * بَطَنَ * بفلان صار من خواصه وبابه دخل وكتب و * بُطِنَ * الرجل على ما لم يسم فاعله اشتكى بطنه و * بَطِنَ * من باب طرب عظم بطنه من الشبع و * البِطَانُ * للقتب الحزام الذي
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR15.711 harf
: ( البَطْنُ ) مِن الإنْسانِ وسائِرِ الحيوانِ مَعْروفٌ ( خِلافُ الظَّهْرِ ، مُذَكَّرٌ ) . ) وحَكَى أَبو حاتِمٍ عن أَبي عبيدَةَ : أَنّ تأْنِيثَه لُغَةٌ كما في الصِّحاحِ ، فاقْتِصار المصنِّفِ على التّذْكيرِ تَقْصيرٌ . قالَ ابنُ بَرِّي : شاهِدُ التَّذْكيرِ فيه قَوْلُ ميَّةَ بنتِ ضِرارٍ : يَطْوي إذا ما الشُّحُّ أَبْهَمَ قُفْلَهبَطْناً من الزادِ الخبيثِ خَمِيصاوحكَى سِيْبَوَيْه قَوْلَ العَرَبِ :
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR21.147 harf
بَطُنَ 1 بَطُنَ طن بطن بطنن , aor. بَطُنَ , (K,) inf. n. بَطَانَةٌ, (TA,) He (a man) was, or became, big, or large, in the belly, (K, TA,) in consequence of much eating. (TA.) ― -b2- And بَطِنَ, aor. بَطَنَ , inf. n. بَطَنٌ, He (a man) was, or became, big, or large, in the belly, in consequence of satiety, (S, TA,) and disordered therein: (TA:) he was, or became, in a state of repletion, or much
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.054 harf
بَطَنَ بَطَنَ U ( n. ac. بَطْن 1 , بُطُوْن 27 ), a. Was hidden. b. Penetrated. بَطِنَ بَطِنَ A ( n. ac. بَطَن 4 ) بَطُنَ U ( n. ac. بَطَاْنَة 22t ) a. Was, became big, inflated, distended; was big-bellied. بَطَّنَ بَطَّنَ II , a. Lined. b. Tightened the girth of ( horse ). بَاْطَنَ بَاْطَنَ III , a. Confided in. أَبْطَنَ أَبْطَنَ IV , a. see II . تَبَطَّنَ تَبَطَّنَ V , a. Was
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR54.119 harf
بطن بَطَنَ - يَبْطُنُ - بَطْن - بُطُوْن - بَاطِن - بِطانـَة - بَطائِن بَطَنَ - يَبْطُنُ + الكائن: ضد ظَهَر: يخفى عن الناظر لدخوله وتحوله إلى بطن الشيء: يقع ويختفي في الجزء الذي لا يمكن رؤيته من الشيء، والذي يقع قرب مركزه وداخله بَطْن: على وزن " فـَعـْل " أسم فعل " بَطَنَ - يَبْطُنُ ": بطن الشيء: الجزء الخفي الذي لا يمكن رؤيته من الشيء ويقع
Tamamını oku

Sîgalar(16)

Mücavir kökler44 mücavir (183 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ظهر

    6 ortak ayet · Arka demektir

  2. أكل

    5 ortak ayet · Ekel pas demektir

  3. فحش

    3 ortak ayet · Fahşa (ha) “Üns” oku atan yayın insan tarafı; “vahş” ise…

  4. نعم

    5 ortak ayet · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır

  5. عبر

    2 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar

  6. أثم

    3 ortak ayet · İsm hurmadan yapılan içkidir

  7. ثمن

    2 ortak ayet · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir

  8. حرم

    3 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  9. سقي

    2 ortak ayet · Sakiy: Kaba konmuş sudur

  10. نور

    4 ortak ayet · Ateş demektir

  11. خلص

    2 ortak ayet · Hales : Çekirdek içidir

  12. شرب

    2 ortak ayet · İçecek

Geçtiği ayetler(25)

  1. وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَى أَزْوَاجِنَا وَإِنْ يَكُنْ مَيْتَةً فَهُمْ فِيهِ شُرَكَاءُ سَيَجْزِيهِمْ وَصْفَهُمْ إِنَّهُ حَكِيمٌ عَلِيمٌ

    KarınlarBir de dediler ki: Şu davarların karınlarında bulunanlar, yalnız erkeklerimiz içindir, kadınlarımıza haram kılınmıştır. Ölü doğacak olursa; hepsi ona ortaktırlar. Allah, onların bu vasıflandırmalarının cezasını verecektir. Muhakkak ki O; Hakim’dir, Alim’dir.

  2. وَاللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ لَا تَعْلَمُونَ شَيْئًا وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

    KarınlarSizi, annelerinizin karnından Allah çıkardı. Hiç bir şey bilmezdiniz. Ve size kulaklar, gözler ve gönüller verdi ki şükredesiniz.

  3. … وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاجٍ يَخْلُقُكُمْ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ خَلْقًا مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ فِي ظُلُمَاتٍ ثَلَاثٍ …

    KarınlarSizi bir tek nefisten yaratmış, sonra ondan eşini var etmiştir. Sizin için, hayvanlardan sekiz çift indirmiştir. Sizi, analarınızın karınlarında üç karanlık içinde, bir yaratılıştan sonra öbür yaratılışa geçirerek yaratmaktadır. İşte bu, Rabbınız olan Allah’tır. Mülk O’nundur. O’ndan başka ilah yoktur. Böyleyken nasıl olup da döndürülüyorsunuz?

  4. … إِذْ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَإِذْ أَنْتُمْ أَجِنَّةٌ فِي بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ فَلَا تُزَكُّوا أَنْفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى

    KarınlarOnlar ki; ufak-tefek kusurları dışında günahın büyüklerinden ve hayasızlıktan kaçınırlar. Muhakkak ki Rabbın; mağfireti geniş olandır. Sizi, daha topraktan yarattığı zaman ve henüz analarınızın karınlarında cenin halinde iken sizi en iyi bilen O’dur. Kendinizi temize çıkarmayın. O; takva sahibi olanları da en iyi bilendir.

Sîga sayfası: بَطَائِنُهَا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökبطن
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerخفي, سرر, ستر
Zıt Kökظهر
Çekirdek Özet 1Canlının iç organlarını barındıran alt ve iç boşluğu; bir şeyin iç, gizli, derin ve tabana bakan yüzü
Çekirdek Özet 2Zahirin arkasında saklanan hakikat, anne karnı gibi korunaklı iç mekan ve dışa yansımayan içsel durumlar
Çekirdek Özet 3Varlığın dış kabuğu ile iç özü arasındaki ontolojik ve ahlaki ayrışmayı yöneten içkinlik ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca biyolojik mideye indirgemek; ayetlerdeki gizli niyet, iç derinlik ve ahlaki batın boyutunu ıskalamak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
بطAğırlaşarak yere veya içe doğru çökme, yayılma, tabana oturma ve dolgunlaşma hareketi (örneğin بطأ hareketin ağırlaşıp geride kalması, بطر aşırı doyum ve refahla şımarıp kabarması, بطش gövdesel ağırlık ve şiddetle yakalaması, بطل bir şeyin içinin boşalıp hükümsüz kalması).نEklenen nun harfi süreklilik, içe doğru derinleşme, gizlenme ve muhafaza edilen bir iç hacim kazanma anlamı katmış; böylece genel yayılma ve ağırlık hareketi, dıştan görünmeyen kalıcı bir iç boşluğa ve karın yapısına dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir sınırla çevrilmiş iç mekan, korunaklı sığınak ve içeriye ait oluş durumunu kurar.
طSepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaÇevreleyen, saran, katlayan ve bir kabın içini oluşturan dairesel kuşatmayı ifade eder.
نFiliz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılıkİçeride gizlenen, saklı biçimde süregiden, beslenen ve canlılık taşıyan özü temsil eder.
بطنKorunaklı bir iç mekanın (ب) çepeçevre sarılıp kuşatılmasıyla (ط) dış etkilerden korunan ve içinde gizli bir canlılık veya birikim barındıran sürekli iç derinlik (ن).

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDört ayaklı veya iki ayaklı canlıların sırt (zahr) hizasının karşısında bulunan, sindirim ve döl yatağını barındıran alt ve iç boşluğu (karın). Buradan hareketle devenin karnına sarılan semer kuşağı (el-bitân), elbisenin iç astarı (el-bitâne) ve vadinin en çukur, su toplayan iç tabanı (batnü'l-vâdî) anlamlarını kazanmıştır.
Cahiliye şiiri kullanımıMeyye bint Dırâr bir beytinde açlığa sabreden kişinin iç tokluğunu ve karnını sakınmasını şöyle dile getirir: يَطْوي، إذا ما الشُّحُّ أَبْهَمَ قُفْلَه، / بَطْناً، من الزادِ الخبيثِ، خَميصا
Erken Arapça kullanımBedevî yaşamında kabile hiyerarşisinde kabilenin (kabile ve imâre) altındaki iç akrabalık koluna «batn» denilmiştir. Ayrıca Mekke vadisinin yerleşim merkezine ve çukur iç havzasına «Batn-ı Mekke» adı verilmiş, bir kimsenin en mahrem sırlarını paylaştığı iç çevresine de «bitâne» tabiri uygulanmıştır.

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde بطن kökü, bedensel birincil organ adlandırmaları arasında köklü ve ortak bir yere sahiptir. İbranicede beṭen (בֶּטֶן) doğrudan karın, mide ve özellikle rahim anlamında kullanılırken, gebelik halini ifade eden fiil türevlerine de zemin oluşturur. Süryanice ve Ârâmîcede baṭnā veya baṭnō (ܒܛܢ) kökü gebe kalmak, rahminde taşımak ve iç organları barındıran gövde boşluğu manalarını muhafaza eder. Akadca belgelerde doğrudan kökdeş biçimler zayıf olmakla birlikte iç organlar ve karın boşluğunu belirten kabattu ile semantik örtüşmeler bulunur; Güney Sami dillerinde ve Ge'ez dilinde de içe yönelme ve karın yapısı benzer fonetik formlarla korunmuştur. Arapçada bu ilksel bedensel isim, fiilleşerek hem fiziksel olarak içte kalmayı, doymayı ve karnına darbe almayı hem de mecazen bir şeyin künhüne vakıf olmayı, saklanmayı ve sırdaş edinmeyi kapsayan geniş bir zihinsel ve ahlaki alana evrilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSomut organdan türeyen içkinlik ve gizlilik fiilleriBiyolojik bir isim olan karın kelimesinden türetilen fiiller, dışın karşıtı olan iç boyuta (bâtın), sır saklamaya (bitâne) ve gizlenmeye (batana) aktarılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice beṭen, Süryanice baṭnāBütün Kuzeybatı Sami dillerinde karın, döl yatağı ve gebelik ekseninde ortak leksikal miras olarak kesintisiz devam eder.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik bedensel iç hacim göstergeleriÇad ve Kuşitik kollarında iç organ ve gövde boşluğunu anlatan bazı ilksel biçimlerle tipolojik yakınlıklar ileri sürülmüştür.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
بطنAnlamlıKarın, iç yüz, gizlilikCanlının karnı, nesnelerin iç ve dip kısmı, görünmeyen taraf.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
بنطAnlamlıDeniz yolu, nokta, işaretKlasik sözlüklerde deniz kıyısı, küçük ada veya işaretleme anlamlarında kaydedilmiştir.Kur'an'da geçmez; hedef kökle zayıf anlamsal bağ.
طبنAnlamlıAteşi küle gömmek, zekaAteşin üzerini külle örterek korumak; deruni kavrayış ve kurnazlık.Kur'an'da geçmez; gizleme ve derinde tutma bağı vardır.
طنبAnlamlıÇadır ipi, uzamakÇadırı yere bağlayan uzun ip; bir yerde kalıcı biçimde yerleşmek.Kur'an'da geçmez; iç mekanı kuran bağlama unsuru.
نبطAnlamlıSuyun kaynaması, ortaya çıkmaKuyudan veya toprağın altından suyun ilk fışkırması, gizli olanın açığa çıkması.Kur'an'da geçer; batn kökünün içte sakladığı suyun dışarı çıkmasıyla semantik akrabadır.
نطبAnlamlıSes çıkarmak, damlamakSuyun veya bir sıvının yavaşça damlaması, zayıf ses.Kur'an'da geçmez; sızıntı ve içten çıkış hareketidir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
بطنMerkezİç, derinlik, görünmeyen yüzeyVarlığın bizzat kendi bünyesinde bulunan iç boşluk ve içkin mahiyet.Varlığın öz dokusu ve saklı iç tarafı.
خفيKomşuAlgılanamama, gizlilikDuyulardan veya idrakten saklı kalmayı öne çıkarır; içte olmaktan ziyade örtülü olma durumudur.Belirsizlik ve örtülülük ağırlıklıdır.
سررKomşuSır, mahremiyet, içsel saklamaİradeli olarak başkalarından gizlenen özel bilgi ve kalpte tutulan niyet.Bilinçli saklama ve gizli niyet ön plandadır.
سترKomşuPerdeleme, fiziksel örtmeAraya harici bir perde veya engel koyarak örtme fiilidir; nesnenin kendi iç hacmi değildir.Dışsal bir vasıta ile örtünme durumudur.
ظهرZıtDış, sırt, açıkta olmaVarlığın ilk görünen kabuğu, sırtı, meydanda ve açık olan bütün tezahürleri.بطن kökünün ontolojik ve fiziksel tam zıddıdır.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaبطنKarın, iç taraf, gizlilikHem fizyolojik gövde boşluğunu hem de duyulardan gizli olan içsel derinliği kapsar.Kesin
LatinceVenter, interior, arcanumKarın, iç kısım, gizli özVenter biyolojik karnı, interior iç tarafı, arcanum ise erişilemeyen gizli sırrı karşılar.Güçlü
İngilizceBelly, womb, interior, latentKarın, rahim, iç yüzey, gizilBelly/womb somut döl yatağı ve mideyi, latent/interior görünmeyen içsel potansiyeli verir.Güçlü
AlmancaBauch, Leib, Innere, verborgenKarın, beden/döl yatağı, iç, saklıBauch biyolojik organı, Innere/verborgen ise zahirin zıddı olan iç boyutu karşılar.Güçlü
FransızcaVentre, intérieur, secret, intimeKarın, iç mekan, gizil, mahremVentre somut boşluğu, intime/intérieur ise dışa kapalı mahrem içsel alanı belirtir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
بُطُون / بُطُونِهِمْ / بَطْنِهِBiyolojik organ, mide ve sindirim boşluğuYiyeceklerin tüketilmesi, haram lokmanın yakıcılığı ve canlıların karınları üzerinde yürümesi bağlamında; Nahl 16:66, Bakara 2:174, Nûr 24:45.
بُطُونِ أُمَّهَاتِكُمْ / بَطْنِيAnne rahmi, döl yatağıİnsanın yaratılış evreleri, rahimlerdeki karanlıklar ve adanmış cenin bağlamında; Âl-i İmrân 3:35, Zümer 39:6, Necm 53:32.
بَطَنَ / بَاطِن / بَاطِنَهُGizli günahlar, görünmeyen boyut, içsel alemAçık olanın karşısında saklı niyetler, günahın iç boyutu ve kıyametteki koruyucu surun iç tarafı bağlamında; En'âm 6:151, A'râf 7:33, Hadîd 57:13.
بِطَانَةًSırdaş, iç çevre, mahrem dost grubuMüminlerin kendi dışındakileri sırlarına ortak etmemeleri uyarısı bağlamında; Âl-i İmrân 3:118.
بَطَائِنُهَاDöşek ve örtülerin iç astarıCennet nimetlerinin niteliği ve örtülerin iç yüzeyinin dahi ipekten oluşu bağlamında; Rahmân 55:54.
بِبَطْنِ مَكَّةَVadinin içi, yerleşim merkezi, coğrafi tabanMekke vadisinin iç havzasında gerçekleşen ilahi koruma ve barış bağlamında; Fetih 48:24.

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamEsma-i Hüsna (el-Bâtın ismi) ve gayb tasavvuruAllah'ın zatının duyulardan ve akli kuşatmadan gizli olması; her şeyin iç yüzüne ve sırrına nihai nüfuzu.Zâtı itibarıyla idrak ötesi, ilmiyle her şeyin içkin hakikatine muttali oluş.
FıkıhZekat, yiyecek ahkamı ve sırdaş edinme yasağıYetim malını haksız yere yemek (karınları ateşle doldurmak) ve gayrimüslimleri sırdaş (bitâne) edinmenin hukuki sınırları.Maddi tüketimin cezai mesuliyeti ve kamusal güvenliğin iç çemberini koruma.
TefsirZahir-bâtın dengesi, ayetlerin iç anlamlarıAyetin lafzi tefsiri (zâhir) ile delalet ettiği derin hikmet ve işari anlamlar (bâtın) arasındaki metodolojik sınır.Kur'an'ın lafız kabuğu ile anlam derinliği arasındaki dengeli irtibat.
HadisŞehitlik türleri (mabtûn) ve hırsın mahiyetiKarın ağrısı veya iç organ hastalıklarından ölen kimsenin durumu ile ademoğlunun karnını ancak toprağın doyuracağı tasviri.Biyolojik zaafiyetin manevi arınmaya ve dünya hırsının bedensel açgözlülüğe bağlanması.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlak ve takvaİhlas ve batıni arınmaGizli günahları ve niyet bozukluklarını engellemeDinin sadece zahiri ritüellerden ibaret olmayıp kalbi ve gizli boyutun (bâtın) temizlenmesini şart koşmasıdır.Kesin
İlmiEpistemolojiDerin kavrayış ve içkin kanunlarZahiri verilerin arkasındaki yapısal yasaları keşfetmeBir konunun «batnına vakıf olmak», yüzeydeki fenomenleri aşarak altta yatan nedensellik mekanizmasını kavramaktır.Güçlü
SiyasiDevlet güvenliği ve liyakatİç bürokrasi ve istihbari çekirdekKarar alma mekanizmalarını dış sızıntılardan korumaYönetim merkezinde yer alan danışman ve sırdaş kadronun (bitâne) güvenilir unsurlardan seçilmesi zaruretidir.Kesin
İktisadiTüketim ahlakı ve adaletBiyolojik ihtiyaç sınırı ve iç piyasaİsrafı önleme ve haram kazancın içselleşmesini engellemeKarnın doymasını aşan haris birikimlerin engellenmesi ve yetim malı gibi haksız girdilerin bünyeye sokulmamasıdır.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTopolojide iç bölge (interior) ve gizil değişkenler (latent variables)Matematikte bir kümenin sınırları dışında kalan iç noktalar kümesi (A∘) ile istatistik ve fizikte doğrudan ölçülemeyen ancak dışsal göstergeleri yöneten gizil/iç parametreler kökün dinamik karşılığıdır.Güçlü
Beşeri bilimlerBilinçdışı (derinlik psikolojisi) ve kapalı karar ağları (sosyoloji)Bireyin dış davranışlarını yönlendiren saklı psikolojik dinamikler ile bir toplumun veya kurumun dışarıya kapalı iç klikleri ve enformel karar merkezleri bu kökün beşeri karşılığıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiبطن kelimesini yalnızca biyolojik bir sindirim torbasına (mide/karın) indirgemek; Kur'an'ın bu kökle kurduğu epistemolojik, siyasal ve varoluşsal derinliği göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, biyolojik rahim ve sindirim organı olmanın ötesinde; günahın gizli niyet boyutunu, devletin sırdaş kadrosunu, cennet nimetlerinin iç astarını, vadi merkezlerini ve Allah'ın her şeyi içeriden kuşatan Bâtın ismini kapsar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKök daraltıldığında, Kur'an'ın "günahın açığını da gizlisini de (bâtın) terk edin" emri sadece somut eylemler gibi algılanır; kalbi ifsatlar ıskalanır ve "bitâne" ayetlerindeki kurumsal güvenlik prensipleri anlaşılamaz.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın varlık ve insan tasavvurundaki ikili yapıyı (zâhir-bâtın) temellendirir. Varlığın sadece görünen kabuktan ibaret olmadığını, asıl belirleyici olanın içeride saklanan niyetler, tohumlar ve gizli mekanizmalar olduğunu gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsanın rahimlerdeki yaratılış aşamalarını anlatan ontolojik ayetlerde (39:6, 53:32), haram yemeyi ve cehennem azabını tasvir eden ahkam ayetlerinde (2:174, 4:10), ahlaki arınma ayetlerinde (6:151, 7:33) ve toplumsal güvenlik ayetlerinde (3:118).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Dindarlığı yalnızca dış görünüşe, şekilci ibadetlere ve zahiri söylemlere hapseden sığ yaklaşımları düzeltir; hakikatin ve ilahi murakabenin doğrudan insanın iç derinliğine (bâtın) hitap ettiğini hatırlatır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlının iç organlarını ve döl yatağını muhafaza eden alt gövde boşluğu (karın); kumaşın iç astarı, çadırın iç kısmı ve vadinin tabanı.
  • Soyut anlamDuyulardan, yüzeysel gözlemlerden ve dış etkilerden gizlenen; varlığın özünü, hakikatini, gizli niyetini ve derin bilgisini barındıran içkinlik boyutu.
  • Sistematik karşılıkBir sistemin dış kabuğu veya sınır yüzeyi (zâhir) tarafından sarılan, sistemin varlığını ve beslenmesini içeriden yöneten kapalı çekirdek mekanizma (bâtın).
  • LaTeX modeliB=int⁡(X)=X∖∂X
  • LaTeX açıklamasıFormülde X incelenen varlığı, olguyu veya sistemi; ∂X bu varlığın dışarıdan ilk algılanan sınırını, kabuğunu ve zahiri çeperini temsil eder. int⁡(X) ifadesi topolojik iç bölgeyi (interior) simgeler. Buradan türetilen B (بطن) değeri; sistemin dış kabuğundan ve sınır noktalarından arındırılmış, dış bakışa kapalı, varlığın özünü ve mahrem derinliğini oluşturan saf içkinlik bölgesini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ب