بقل
ب - ق - ل
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Bakladevamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bakla
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.700 harfالقاف واللام والباء معهما
ق ب ل، ل ق ب، ق ل ب، ب ق ل، ب ل ق مستعملات قبل: قال الخليل: من قَبْلُ ومن بَعْدُ غايتان بلا تنوين، وهما مثل قولك: ما رأيت مثله قط. فإذا أضفته إلى شيء نصبته إذا وقع موقع الصفة، تقول: جاء قبل عبد الله، وهو قبل زيد قادم. وإذا ألقيت عليه من صار في حد الأسماء نحو قولك: من قبل زيد، فصارت من صفة وخفض قبل ب? من فصار قبل منقاداً ب? من، وتحول من وصفيته إلى الاسمية، لأنه لا تجتمع
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR604 harfالبَقْلُ معروف، الواحدة بَقْلَةٌ. والبَقْلَةُ أيضاً: الرِجْلَةُ، وهي البَقْلَةُ الحمقاء. والمَبْقَلَةُ: موضع البَقْلِ. ويقال: كلُّ نبات اخضرّت له الأرضُ فهو بَقْلٌ. قال الشاعر:
قومٌ إذا نَبَتَ الربيعُ لهمنَبَتَتْ عَداوَتُهُمْ مع البَقْلِ
وبَقَلَ وجهُ الغلام يَبْقُلُ بُقولاً: خرجتْ لحيته. ولا تقل بَقَّلَ بالتشديد. قال ابن السكيت: بَقَلَ نابُ البعير، أي طلع. وأَبْقَلَ الرِمْثُ، وذلك إذا أَدْبى
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR yok21.213 harfق ل ب
قبل ، قلب ، لقب ، لبق ، بقل ، بلق : مستعملات .
قبل : قال ابن المظفر : قَبْل : عقيب بَعْد ، وإذا أفردوا قالوا هو مِن قبلُ ومِن بَعدُ .
قال : وقال الخليل : قبلُ وبعدُ رُفِعا رفْعاً بلا تنوين لأنهما غايتان ، وهما مثلُ قولك : ما رأيتُ مثله قطّ فإذا أصفتَه إلى شيء نصبتَه إذا وقعَ موقعَ الصّفة ، كقولك : جاءنا قبلَ عبد الله ، وهو قبلَ زيدٍ قادمٌ . فإذا وقعتَ عليه مِنْ صار في حدّ
الأسماء ، كقولك من
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR12.348 harf(باب الباء والقاف وما يثلثهما في الثلاثي)
(بقل) الباء والقاف واللام أصلٌ واحد، وهو مِن النّباتِ، وإليه ترجعُ فُروعُ الباب كلِّه.
قال الخليل: البَقْل من النّبات ما ليس بشَجرٍ دِقٍّ ولا جِلٍّ. وفَرَقَ ما بين البَقْلِ ودِقِّ الشَّجر بغِلَظ العُود وجِلَّتِه، فإنَّ الأمطارَ والرِّياحَ لا تكسِرُ عِيدانَها، تراها قائمةً أُكلَ ما أُكِلَ وبَقِيَ ما بَقِيَ. قال الخليل: ابتَقَل القَومُ إذا رَعَوا البقْلَ،
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR425 harf- قوله تعالى: ﴿بقلها وقثائها﴾ [البقرة/61]، البقل: ما لا ينبت أصله وفرعه في الشتاء، وقد اشتق من لفظه لفظ الفعل، فقيل، أي: نبت، وبقل وجه الصبي تشبيها به (انظر: الأفعال 4/76)، وكذا بقل ناب البعير، قاله ابن السكيت (وعبارته: قد بقل وجهه يبقل بقولا: إذا خرج شعر وجهه، وقد بقل ناب البعير بقولا: إذا طلع، راجع: إصلاح المنطق ص 275).
وأبقل المكان: صار ذا بقل (راجع مادة (بطأ) حاشية رقم 1) فهو مبقل، وبقلت
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR623 harfب ق ل
أبقلت الأرض إذا اخضرت بالنبات وبلد باقل وبقل.
قال عمرو بن قميئة: يهـب المخـاض على غواربها زبـد الفحـول معانهـا بقـل وتبقلت الإبل وابتقلت.
قال أبو النجم: تبقلـت فـي أول التبقـل بين رماحي مالك ونهشل وبقلهـا راعيهـا.
وأبقل الشجر: خرج وقت الربيع في أعراضه شبه أعناق الجراد ويقال حينئذ: صار الشجر بقلة واحدة.
وفلان لا يعرف البواقيـل مـن الشواقيـل فالباقـول الكـوب والشاقـول عصا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.283 harfبَقَلَ الشيءُ: ظهَر. والبَقْل: معروف؛ قال ابن سيده: البَقْل من النبات ما ليس بشجر دِقًّ ولا جِلًّ ، وحقيقة رسمه أَنه ما لم تبق له أُرومة على الشتاء بعدما يُرْعى، وقال أَبو حنيفة: ما كان منه ينبت في بَزْره ولا ينبت في أُرومة ثابتة فاسمه البقْل، وقيل: كل نابتة في أَول ما تنبت فهو البَقْل، واحدته بَقْلة، وفَرْقُ ما بين البَقْل ودِقِّ الشجر أَن البقل إِذا رُعي لم يبق له ساق والشجر تبقى له سُوق وإِن
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR694 harf* ب ق ل * * البَقْلُ * معروف الواحدة * بَقْلةٌ * والبقلة أيضا الرجلة وهي البقلة الحمقاء و * المَبْقَلَةُ * موضع البقل وقيل كل نبات اخضرت له الأرض فهو * بَقْلٌ * و * بَقَلَ * وجه الغلام خرجت لحيته وبابه دخل ولا يقال بقَّل بالتشديد و * أَبْقَلَتِ * الأرض أخرجت بقلها و * البّاقِلاّ * إذا شددت اللام قصرت وإذا خففت مددت الواحدة * بَاقِلاةٌ * و * باقلاءةٌ * وقولهم في المثل أعيا من * بَاقِلٍ * هو اسم
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.455 harfبقل الشيء: ظهر وقد اشتق لفظ فعل من لفظ البقل. بقلت الأرض: أنبتت، وبقل الرمث: اخضر، كأبقل، فيهما. قال ابن دريد: يقال: بقلت وأبقلت: إذا أنبتت البقل، لغتان فصيحتان. وأبقل الرمث: إذا أدبى وظهرت خضرة ورقه فهو باقل ولم يقولوا: مقل، كما قالوا: أورس فهو وارس، ولم قولوا: مورس، وهذا من النوادر، كما في الصحاح، قال عامر بن جوين الطائي.
فلا مزنة ودقت ودقها ولا روض أبقل
بقل الشيء: ظهر وقد اشتق لفظ فعل من لفظ البقل. بقلت الأرض: أنبتت، وبقل الرمث: اخضر، كأبقل، فيهما. قال ابن دريد: يقال: بقلت وأبقلت: إذا أنبتت البقل، لغتان فصيحتان. وأبقل الرمث: إذا أدبى وظهرت خضرة ورقه فهو باقل ولم يقولوا: مقل، كما قالوا: أورس فهو وارس، ولم قولوا: مورس، وهذا من النوادر، كما في الصحاح، قال عامر بن جوين الطائي.
فلا مزنة ودقت ودقها ولا روض أبقل إبقالها قال الصاغاني: والنحويون يروونه: ولا أرض ويقولون: ولم يقل: أبقلت لأن تأنيث الأرض ليس بحقيقي. قال ابن بري: وقد جاء مبقل. قال أبو النجم.
يلمحن من كل غميس مبقل وقال دواد بن أبي دواد، حين سأله أبوه: ما الذي أعاشك: أعاشني بعدك واد مبقل آكل من حوذانه وأنسل قال ابن جنى: مكان مبقل، هو القياس، وباقل أكثر في السماع، والأول مسموع أيضا. والأرض بقيلة وبقلة كسفينة وفرحة، ومبقلة الأخيرة على النسب، كما قالوا: رجل نهر: أي أتى الأمور نهارا. من المجاز: بقل وجه الغلام: إذا خرج شعره يعني لحيته، يبقل بقولا كأبقل وبقل والأخيرة أنكرها بعض. وأبقله الله تعالى: أظهره وأخرجه. قال الفراء: بقل لبعيره: إذا جمع البقل كما يقال: حش له، من الحشيش وفي المفردات: بقل البقل: جزه. والبقل: ما نبت في بزره لا في أرومة ثابتة عن أبي حنيفة. وقال ابن فارس: البقل: كل ما اخضرت به الأرض. وأنشد الصاغاني للحارث بن دوس الإيادي: قوم إذا نبت الربيع لهم نبتت عداوتهم مع البقل
والفرق ما بين البقل ودق الشجر: أن البقل إذا رعي لم يبق له ساق، والشجر تبقى له سوق، وإن دقت. وقال الراغب: البقل ما لا ينبت أصله وفرعه في الشتاء. وتبقل: خرج يطلبه. والبقلة بهاء: واحدته ومنه المثل: لا تنبت البقلة إلا الحقلة، والحقلة: القراح الطيبة من الأرض، كما سيأتي. البقلة: بالضم: بقل الربيع خاصة والأرض بقلة كفرحة وبقيلة وقد ذكرهما المصنف قريبا، فهو تكرار وبقالة كسحابة، كما هو في النسخ، والصواب بالتشديد: ومبقلة كمرحلة، وهو الأكثر مبقلة بضم القاف أيضا: أي ذات بقل، وعلى مثاله: مزرعة ومزرعة وزراعة. يقال: كل البقل ولا تسأل عن المبقلة، قال: كل البقل من حيث تؤتى به ولا تسألن عن المبقـلـه وابتقلت الماشية وتبقلت: رعت البقل قال أبو ذؤيب الهذلي: تالله يبقى على الأيام مبتقـل جون السراة رباع سنه غرد وقال أبو النجم: تبقلت من أول التبقل بين رماحى مالك ونهشل ابتقل القوم: رعت ماشيتهم البقل، كأبقلوا. وبقلة الضب: نبت قال أبو حنيفة: ذكرها أبو نصر ولم يفسرها. والباقلي مشددا مقصورا ويخفف مع القصر، عن أبي حنيفة والباقلاء، مخففة ممدودة قيل: إذا خففت اللام مددت، وإذا شددتها قصرت: الفول اسم سوادي، وحمله الجرجر. الواحدة بهاء، أو الواحد والجميع سواء حكاه الأحمر، في المخفف والمشدد. وتصغير الباقلاء: بويقلة، لأن العرب تجمعها بواقل، ومن صغرها على جهتها، قال: بويقلية، بسكون اللام، كراهية للكسر مع طول الكلمة، ومن جعل الألف زائدة مع الهاء قال: بويقلاة، ومن قال: الباقلاء، بالتخفيف والمد، قال: بويقلاء، فإن شاء قال: بويقلة، فحذف المدة الزائدة، وجاء بهاء تدل على التأنيث. وأكله يولد الرياح الغليظة والأحلام الردية والسدر محركة، وهو دوران الرأس والهم وأخلاطا غليظة، وينفع للسعال وتخصيب البدن، ويحفظ الصحة إذا أصلح، وأخضره بالزنجبيل للباءة، غاية. والباقلى القبطي: نبات حبه أصغر من الفول، والبقلة اليمانية، وبقلة الضب وهذه قد ذكرت قريبا، فهو تكرار. وبقلة الرماة، وبقلة الرمل، أو بقلة البراري، والبقلة الحامضة، والبقلة الأترجية: حشائش، وبقلة الأنصار: الكرنب، وبقلة الخطاطيف: العروق الصفر، والبقلة المباركة: الهندباء، أو هي الرجلة وكذا البقلة اللينة، وكذا بقلة الحمقاء والبقلة الحمقاء. وبقلة الملك الشاهترج، والبقلة الباردة: اللبلاب، والبقلة الذهبية: القطف، وبقول الأوجاع: نبت مختبر مجرب في إزالة الأوجاع من البطن. والبوقال، بالضم: كوز بلا عروة والذي في العباب: الباقول: كوز لا عروة له. وفي الأساس: فلان لا يعرف البواقيل من الشواقيل. فالباقول: الكوب، والشاقول: عصا قدر ذراع، في رأسها زج. في المثل: أعيا من باقل هو رجل من ربيعة، كان اشترى ظبيا بأحد عشر درهما، فسئل عن شرائه، ففتح كفيه وأخرج لسانه، يشير بذلك إلى ثمنه وهو أحد عشر فانفلت الظبي فضرب به المثل في العي. وأنشد المرزباني، في ترجمة حميد الأرقط، قال: وكان حميد بخيلا هجاء للضيفان، نزل به ضيف، فقال يهجوه: أتانا وما داناه سحبان وائل بيانا وعلما بالذي هو قائل
تدبل كفـاه ويحـدر حـلـقـه إلى البطن ما حازت إليه الأنامل فما زال عند اللقم حتى كـأنـه من العي لما أن تكلـم بـاقـل قال الصاغاني: وليست القطعة في ديوانه. وبنو باقل: حي من الأزد، ويقال لهم: بقل، أيضا ونص الجمهرة: وفي الأزد حي يقال لهم: بقل، بالفتح، وهم بنو باقل. وبنو بقيلة، كجهينة: بطن من الحيرة، منهم عبد المسيح بن بقيلة، وغيره. وبقل تبقيلا: ساس نقله الصاغاني. والبقال كشداد لبياع الأطعمة. وقال ابن السمعاني: هو من يبيع اليابس من الفاكهة عامية، والصحيح: البدال بالدال وقد تقدم هناك. ومحمد بن أبي القاسم بن بابجوك زين المشايخ أبو الفضل الخوارزمي البقال المعروف بالآدمي والعجم يزيدون آخره ياء هي ياء العجمة، لا ياء النسبة، كما نبه عليه ابن السمعاني: إمام بارع ذو تصانيف حسنة أخذ عن الزمخشري، وخلفه في حلقته، وحدث عن أبي طاهر السنجي، وعمر بن محمد الفرغولي، ومات سنة 562. ومما يستدرك عليه: بقل ناب البعير: إذا طلع، عن ابن السكيت، وهو مجاز. وأبقل الشجر: خرج وقت الربيع، في أعراضه شبه أعناق الجراد. وبقل الراعي الإبل، تبقيلا: خلاها ترعاه. وأبو باقل الحضرمي، محدث. والبوقالة، بالضم: الطرجهارة، عن ابن الأعر أبي. وأبو المنهال بقيلة الأكبر الأشجعي، وأبو المنهال أيضا بقيلة الأصغر، واسمه جابر بن عبد الله الأشجعي: شاعران. وبقيل، كأمير: جد أبي قيلة عياض بن عياض بن عمرو بن جبلة بن هانئ التنعي، عن أبيه، عن أبي مسعود، وعنه سلمة بن كهيل. وتبقلت الماشية: سمنت عن أكل البقل. وكزبير: بقيل الأصغر، ابن أسلم بن ذهل بن بكر بن بقيل الأكبر، وهو شعبة بن هانئ بن عمرو بن ذهل بن شراحيل بن حبيب بن عمير، من ولده أوس بن صمعج بن بقيل. وأبو جعفر البقلي محمد بن عبد الله البغدادي، محدث. وزاوية البقلي: قرية بمصر.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.843 harfبَقَلَ
1 بَقَلَ بقل قل : see 4, in two places. ― -b2- [Hence,] said of a boy's face, (S, Mgh, K,) aor. بََُقَ , inf. n. بُقُولٌ, (S,) (tropical:) It put forth its beard, (S, TA,) or hair; (K;) as also ↓ ابقل and ↓ بقّل; (K;) or this last is not allowable: (S:) similar to اِخْضَرَّ said of a boy's mustache. (Mgh.) ― -b3- And said of a camel's tush, (tropical:) It cut, or came forth. (ISk, S, TA.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR465 harfبَقَلَ
بَقَلَ U ( n. ac. بَقْل 1 ),
a. Germinated, put forth ( earth ).
بَقَّلَ
بَقَّلَ II , أَبْقَلَ IV ,
a. see I .
بَقْل
بَقْل 1 , ( pl. بُقُوْل 27 ),
a. Vegetable, herb.
بَقْلَة
بَقْلَة 1t ,
a. Purslain.
بَقَّاْل
بَقَّاْل 28 ,
a. Greengrocer, herbalist.
بَاْقُوْل
بَاْقُوْل 40 , ( pl. بَوَاْقِيْلُ 66 ),
a. Goblet.
بَقْلَاوَا
بَقْلَاوَا
a. A kind of confectionery.
بُوْقَال
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.018 harfبقل
بَقَلَ - يَبْقُلُ - بَقْل
بَقَلَ - يَبْقُلُ + الشيء (النبت أو العشب أو الشعر): ينبت على شكل شعيرات وسوق ناعمة كثيرة
بَقْل: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل " بَقَلَ - يَبْقُلُ ": وهو أيضاً ما يكون بفعل " بَقَلَ - يَبْقُلُ ": النبات الذي ينبت على شكل سوق دقيقة ناعمة كثيرة: كتبات العشب أو الشعر أوالخضار الخضراء: وهو اصطلاحاً الخضار الخضراء
Sîgalar(1)
Mücavir kökler35 mücavir (46 toplam)
- بصل
1 ortak ayet · Soğan demektir
- عدس
1 ortak ayet · Ve onun mercimeği
- فوم
1 ortak ayet · Ve onun sarmısağı
- قثأ
1 ortak ayet · Ve onun salatalığı
- مصر
1 ortak ayet · Büyük şehir demektir
- هبط
1 ortak ayet · İnin
- بوأ
1 ortak ayet · Bve bye’den dönüşmüştür
- غضب
1 ortak ayet · Kızgınlık
- ذلل
1 ortak ayet · Zeyl etek denektir
- نبت
1 ortak ayet · Bitki
- عصي
1 ortak ayet · İsyan eder
- بدل
1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
Geçtiği ayetler(1)
… لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَا قَالَ أَتَسْتَبْدِلُونَ الَّذِي هُوَ …
Onun bakliyatıHani; siz, Ey Musa, biz bir çeşit yemeğe elbette dayanamayız. Rabbına dua et de bizim için yerde yetişen samısak, sebze, acur, mercimek ve soğan bitirsin, demiştiniz, Musa da; siz bayağı olan şeyle hayırlı olanı değiştirmek mi istiyorsunuz? Öyleyse bir şehre inin, istediğiniz şeyler vardır, demişti. Onların üstüne horluk ve yoksulluk vuruldu. Allah’ın gazabına uğradılar, şüphesiz ki bu; Allah’ın âyetlerini inkâr ettiklerinden, peygamberlerini de haksız yere öldürdüklerindendi. Bu, isyan ettiklerinden, aşırı gider olduklarındandı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | بقل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | نبت, عشب, زرع, قضب |
| Zıt Kök | شجر |
| Çekirdek Özet 1 | Topraktan gövdesiz ve yumuşak sürgün olarak fışkıran, yenilip biçildikten sonra kalıcı gövde bırakmayan otsu yeşillik |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın çabuk tüketilen, kalıcı güvence sağlamayan ve tabiatı gereği geçici olan en alt düzey dünyevi rızık talebi |
| Çekirdek Özet 3 | Yüksek gayeli ve kalıcı nimetin terk edilerek kısa ömürlü, zahmetli ve süreksiz gündelik tüketime razı olunması |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca modern mutfak sebzesi veya bakliyat sayarak ayetteki ontolojik ve ahlaki seviye düşüşünü gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| بق | Yarma, içinden dışarı fışkırma, yararak açığa çıkma ve arkasında iz bırakma; nitekim بقر toprağı veya karnı yarmayı, بقع zeminde farklı renkte iz açmayı, بقي ise yarılıp tükenen şeyden geriye bir izin kalmasını ifade eder | ل | Değnek, uzanma ve hafifçe boy atma işlevi katan harf sayesinde çekirdekteki yarılma hareketi toprağın yumuşakça delinip otsu, narin bir sürgünün dikey olarak yüzeye çıkması anlamına daralmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Tohumun ve özün toprağın iç haznesinde, karanlık ve korunaklı bir mahfazada saklanması |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Toprak tabakasının sınırını zorlayarak dar bir yarıktan toplanıp yukarıya doğru odaklanması |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Sınırı aşan sürgünün gövdesiz ve esnek bir çizgi halinde boy atarak yukarıya yönelmesi |
| بقل | İçeride saklı olanın sınırı yararak ince ve esnek bir sürgün halinde yüzeye fışkırması | Toprağın bağrından çatlayıp çıkan, sert gövdesi bulunmayan, taze ve narin bitkisel hareket |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert odunsu gövdesi ve kışa dayanan kök sapı olmayan, yağmurla hızla yeşerip hayvanlarca otlandığında geriye gövde bırakmayan yeşil otsu nebat; ayrıca yüzde beliren ilk bıyık tüyü ve devenin yeni patlayan dişi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Câhiliye şairi Âmir b. Cüveyn et-Tâî bir kuraklık ve kıtlık tasvirinde yerin bitki bitirmeyişini kökün türeviyle anar: فلا مزنة ودقت ودقها / ولا أرض أبقل إبقالها |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönem bedevî dilinde develerin ilkbahar otlağına çıkarılmasına تبقل denir; Râciz Ebü'n-Necm el-İclî erken bahar otlamasını şu mısra ile zikreder: تبقلت في أول التبقل |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dil ailesinde بقل kökü, tarımsal ve otsu bitki örtüsünü tanımlayan ortak bir leksikal tabakaya aittir. Kökün asli çekirdeği olan بق, Semitik kök matrisinde yarmak, çatlatmak, filiz verip fışkırmak anlamlarını taşır. İbranicede yer alan בָּקָל biçimi doğrudan sebze ve bakliyat türlerini karşılamakta; Batı ve Doğu Aramice/Süryanice katmanında da b-q-l kökü yeşillik, taze ot ve bahçe nebatı manasında kullanılmaktadır. Arapçada bu kök, ağaç niteliği taşımayan, kışın kökü ve sapı kalıcı olmayan mevsimlik bitkileri (ما ليس بشجر) nitelemek üzere fonetik ve semantik bir özelleşmeye uğramış; gövdesiz oluş ve hızla tükeniş kökün ayrılmaz vasfı kılınmıştır.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | بقل fiilinden türeyen isim ve mastarlar | Toprağın yarılıp yeşillik vermesi, tüyün ciltten belirmesi veya dişin diş etini yararak çıkması somut hareketidir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice בָּקָל ve Süryanice b-q-l | Ortak Sami mirasında taze ot, sebze, bahçe yeşilliği ve bakliyat anlamlarında birebir örtüşür | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arap Yarımadası ve çevre Afro-Asyatik diller | Erken tarım ve toplayıcılık terimi olarak taze sürgünleri ifade eden bölgesel müşterek kelimedir | Güçlü |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| بقل | Anlamlı | Otsu yeşillik ve filizlenme | Yerin taze ot bitirmesi, gövdesiz bitkilerin çıkışı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| بلق | Anlamlı | Alacalık, açıklık ve kapıyı ardına kadar açma | Siyah ile beyazın karışması, kapının sonuna kadar açılıp aralanması | Kur'an'da geçmez; çekirdekteki açılma ve yarılma hareketi renk zıtlığına ve mekan açıklığına kaymıştır |
| قبل | Anlamlı | Ön, yönelme ve kabul etme | Bir şeyin ön yüzü, karşılama, zamansal veya mekânsal öncelik | Kur'an'da geçer; yöneliş ve karşılama ilişkisi |
| قلب | Anlamlı | Çevirme, altüst etme ve içini dışına getirme | Bir nesneyi tersyüz etme, bir halden diğerine dönüştürme | Kur'an'da geçer; çekirdek harflerin ters çevrilmesiyle hareketin yönü değişmiştir |
| لبق | Anlamlı | Yumuşaklık, uyumluluk ve yatkınlık | Bir şeyin kıvamında ve yumuşak olması, ahlak veya elbisenin uyuşması | Kur'an'da geçmez; yumuşaklık boyutu otsu doku ile dolaylı bağ taşır |
| لقب | Anlamlı | İsim takma ve lakap verme | Bir kimseyi övücü veya yerici özel bir adla niteleme | Kur'an'da geçer; kimliğe sonradan eklenen belirti |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| بقل | Merkez | Otsu ve gövdesiz bitki | Topraktan mevsimlik çıkan, gövdesiz, biçilince geriye sapı kalmayan yeşilliklerdir | Yalnızca gövdesi ve kışa kalıcı kökü olmayan taze sürgün ve sebzeleri kapsar |
| نبت | Komşu | Genel bitme ve büyüme | Topraktan canlı olarak çıkan her türlü ağaç, ekin ve otun ortak türeyişidir | Kökün bitki türüne değil topraktan fışkırma sürecine odaklanır |
| عشب | Komşu | Taze ve yaş çayır otu | Kendiliğinden biten, hayvanların otladığı yabani ve yaş yeşil çayırlardır | İnsan besininden çok hayvan otlağına özgüdür ve tarımsal ekimi içermez |
| زرع | Komşu | Ekilen tohum ve hububat | İnsan eliyle ekilen, tohum veren ve tanesi için yetiştirilen tahıllardır | Tane ve başak üretimine dönük insan emeğini ve tarla ziraatini bildirir |
| قضب | Komşu | Kesilip biçilen taze yonca ve yeşillik | Hayvanlara verilmek üzere tekrar tekrar biçilen taze otsu nebatattır | Sürekli biçilme ve kesilme eylemine odaklanan yeşillik türüdür |
| شجر | Zıt | Sert ve kalıcı gövdeli ağaç | Kışın da ayakta duran, sert gövdesi ve dalları bulunan kalıcı bitkilerdir | بقل biçildiğinde geriye hiçbir gövde kalmazken شجر gövdesiyle kalıcıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | بقل | Gövdesiz otsu yeşillik | Sert gövdesi olmayan, kışa kalmayan, hayvan ve insanın tükettiği taze yeşillik | Kesin |
| Latince | Herba, holus | Ot, yeşillik, sebze | Herba genel otsu bitkileri, holus ise mutfakta pişirilen bahçe sebzelerini karşılar; gövdesizlik vurgusu taşır | Güçlü |
| İngilizce | Herb, greens, potherb | Otsu bitki, taze yeşillik | Ağaçsı olmayan yıllık bitkiyi ve taze sebzeyi karşılar; kökün ilk sürgün dinamizmini kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Kraut, Gemüse | Otsu nebat, sebze | Kraut odunsu olmayan gövdeyi, Gemüse ise yenilebilir bahçe mahsulünü verir | Güçlü |
| Fransızca | Herbe, légume | Ot, taze sebze | Odunsu dokudan yoksun, hızlı tüketilen yeşillik anlamını taşır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| بَقْلِهَا | Yerin bitirdiği gövdesiz sebze, taze yeşillik ve otsu gıdalar | İsrailoğullarının ilahi bir lütuf olan kudret helvası ve bıldırcın etinden bıkıp topraktan çıkan basit, zahmetli ve gündelik tüketim maddelerini talep etmesi bağlamı (Bakara 2:61) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Rızık ve şükür bahsi | İsrailoğullarının yüce ve zahmetsiz olanı bayağı ve zahmetli olanla değişmesi üzerinden insanın fıtri nankörlüğü ve heva tartışması | Yüksek ilahi lütuf ile düşük dünyevi arzu arasındaki zıtlaşma |
| Fıkıh | Zekât ve öşür hukuku | Toprak ürünlerinin zekâtında (öşür) sebze ve bakliyatın (bakar ve bakl türlerinin) zekâta tabi olup olmadığı, dayanıklı gıda (iddihar) şartı | Dayanıklı ve saklanabilir olmayan, çabuk bozulan yaş sebze kategorisi |
| Tefsir | Tahlil ve kıssa tahlili | Bakara 2:61'de geçen ürünlerin tabiatı; insanın manevi doyumu terk edip bedensel ve alışılageldik tatlara yönelişinin analizi | Zahmetli, geçici ve aşağı derecedeki dünyalık talebi |
| Hadis | Mescid adabı ve nebevi tıp | Sarımsak, soğan ve pırasa gibi kokulu sebzeler için kullanılan البقلة الخبيثة tamlaması ve taze yeşilliklerin tüketim adabı | Kokusu rahatsızlık veren veya pişirilmeden yendiğinde eza veren yaş nebat |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nimet hiyerarşisi | Aşağı düzey dünyevi talep | İmtihan unsuru | Kalıcı ve manevi güvence sağlayan nimeti bırakıp geçici bedensel lezzetlere meyledişi simgeler | Kesin |
| İlmi | Botanik sınıflandırma | Gövdesiz yıllık bitki örtüsü | Taksonomik taban | Ağaç (شجر) ve hububat (زرع) dışında kalan yumuşak dokulu florayı belirler | Kesin |
| Siyasi | Toplum psikolojisi ve kölelik refleksi | Alışılmış konfor arayışı | İradesizlik ve gerileme | Özgürlüğün getirdiği yüksek sorumluluğu terk edip Mısır'daki kölelik mutfağının yeşilliğine dönme arzusu | Güçlü |
| İktisadi | Zirai üretim ve tüketim | Dayanıksız ve çabuk tüketim malı | Gündelik iaşe | Stoklanamayan, anında pazarlanması ve tüketilmesi gereken düşük katma değerli ürün | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşük sönümleme ve kısa ömürlü salınım periyodu (geçici durum dinamiği) | Sisteme dışarıdan verilen enerjiyle hızla tavan yapan ancak kalıcı yapı (odunsu doku) kuramadığı için ilk dış etkide sıfıra inen geçici rejim dalgasıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Anlık tatmin arayışı (kısa vadeli hedonizm ve miyopik tercih) | Bireyin uzun vadeli stratejik hedefleri ve yüksek idealleri terk ederek anlık, geçici ve düşük maliyetli fizyolojik doyumları tercih etmesi davranışıdır | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece kuru baklagiller (fasulye, nohut, mercimek) veya pazar sebzesi olarak dar bir mutfak kategorisine hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın toprağa bağımlı, stoklanamayan, zahmetle elde edilen ve kölelik psikolojisini yansıtan her türlü düşük nitelikli gündelik tüketim arzusunu kapsar |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İsrailoğullarının kınanma sebebini sadece basit bir beslenme tercihi sanmak; oysa ayetteki kınama, özgürlük ve ilahi koruma yerine Mısır'daki kölece beslenme alışkanlığına dönme iradesizliğinedir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nimet anlayışında dikey hiyerarşiyi gösterir; bedenin alt düzey, geçici ve zahmetli arzuları ile ruhun yüce, kalıcı ve ilahi bağışları arasındaki ahlaki ayrımı tek bir kelimeyle billurlaştırır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İsrailoğullarının çöldeki dönüşümünü, özgürlük imtihanını ve fıtrata aykırı isteklerini konu edinen kıssa ayetlerinde (Bakara 2:61) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sebze ve bitkisel gıdaların bizatihi haram veya değersiz olduğu zannını düzeltir; yerginin nesneye değil, daha hayırlı olanı (الذي هو خير) daha aşağı olanla (الذي هو أدنى) değişme ahlakına yönelik olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamTopraktan ince bir yarılmayla fışkıran, odunsu ve kalıcı gövdesi bulunmayan, biçildiğinde kökü ve sapı devam etmeyen narin, geçici yeşillik ve sebze.
- Soyut anlamKısa ömürlü, birikim sağlamayan, anlık bedensel hazlara dayalı, yüksek gayeleri unutturan düşük düzeyli dünyevi arzu ve tüketim davranışı.
- Sistematik karşılıkİlahi teklifin ve manevi tekamülün sunduğu kalıcı değerler düzeninden kopup gündelik, zahmetli ve süreksiz fiziksel ihtiyaçların esiri olma durumu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde yüksek mertebeli, kalıcı ve zahmetsiz ilahi nimeti; ise düşük mertebeli, geçici ve zahmetli dünyevi metaı temsil eder. operatörü bireyin tercihini yüce olandan bayağı olana doğru kıran ahlaki seviye düşüşünü ifade eder. Bu durum ancak sistemin kalıcılık ve zamansal direnç katsayısının () sıfıra yaklaşması, yani tüketilen nesnenin ardında hiçbir kalıcı yapı bırakmayan bir otsu nebat gibi hızla sönümlenmesiyle gerçekleşir.