قبل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ق-ب-ل55 sîga, 269 mücavir kök, 282 ayet, 64 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.قويسيرقَبْلِهِمْمُتَقَابِلِينَعقبقَبْلِهِقبلأتيرسلكتبقَبْلَهُمْكونقرنشددقَبْلُ

KökSîga 55Ayet 282Sure 64Mücavir 269

▶ Ağı aç (3B)

قبل

ق - ب - ل

KÖK
  • 294 geçiş
  • 282 ayet
  • 55 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Önce

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR5.700 harf
القاف واللام والباء معهما ق ب ل، ل ق ب، ق ل ب، ب ق ل، ب ل ق مستعملات قبل: قال الخليل: من قَبْلُ ومن بَعْدُ غايتان بلا تنوين، وهما مثل قولك: ما رأيت مثله قط. فإذا أضفته إلى شيء نصبته إذا وقع موقع الصفة، تقول: جاء قبل عبد الله، وهو قبل زيد قادم. وإذا ألقيت عليه من صار في حد الأسماء نحو قولك: من قبل زيد، فصارت من صفة وخفض قبل ب? من فصار قبل منقاداً ب? من، وتحول من وصفيته إلى الاسمية، لأنه لا تجتمع
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR3.954 harf
قبلُ: نقيض بعدُ. والقُبْلُ والقُبُلُ: نقيض الدبْرِ والدُبُرِ. ووقع السهم بقُبُلِ الهدف وبدُبُرِهِ. وقُدَّ قميصه من قُبُلٍ ومن دُبُرٍ، بالتثقيل، أي من مقدمه ومن مؤخره. ويقال انْزِلْ بقُبُلِ هذا الجبل، أي بسفحه. وكان ذلك في قُبْلِ الشتاء وفي قُبْلِ الصيف، أي في أوَّله. وقولهم إذنْ أقْبِلَ قُبْلَكَ، أي أقْصِد قصدَكَ وأتوجَّه نحوك. والقُبْلَةُ من التَقْبيلِ معروفةٌ. والقِبلةُ: التي يُصَلَّى نحوها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR yok21.213 harf
ق ل ب قبل ، قلب ، لقب ، لبق ، بقل ، بلق : مستعملات . قبل : قال ابن المظفر : قَبْل : عقيب بَعْد ، وإذا أفردوا قالوا هو مِن قبلُ ومِن بَعدُ . قال : وقال الخليل : قبلُ وبعدُ رُفِعا رفْعاً بلا تنوين لأنهما غايتان ، وهما مثلُ قولك : ما رأيتُ مثله قطّ فإذا أصفتَه إلى شيء نصبتَه إذا وقعَ موقعَ الصّفة ، كقولك : جاءنا قبلَ عبد الله ، وهو قبلَ زيدٍ قادمٌ . فإذا وقعتَ عليه مِنْ صار في حدّ الأسماء ، كقولك من
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR9.778 harf
(باب القاف والباء وما يثلثهما) (قبح) القاف والباء والحاء كلمةٌ واحدة تدلُّ على خلاف الحُسْن، وهو القُبْح. يقال قَبحَه الله، وهذا مقبوحٌ وقَبيح. وزعم ناسٌ أنَّ المعنى في قَبَحه: نحّاهُ وأبعدَه. [ومنه] قولُه تعالى: {وَيَوْمَ القِيَامَةِ هُمْ مِنَ المَقْبُوحِينَ[القصص 42]. ومما شذَّ عن الأصل وأحسَبُه من الكلام الذي ذَهَبَ مَن كان يُحْسِنُه، قولُهم كِسْرُ قَبيحٍ، وهو عَظْمُ السَّاعد، النِّصف الذي
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR3.835 harf
- قبل يستعمل في التقدم المتصل والمنفصل، ويضاده بعد، وقيل: يستعملان في التقدم المتصل، ويضادهما دبر ودبر. هذا في الأصل وإن كان قد يتجوز في كل واحد منهما. (فقبل) يستعمل على أوجه: الأول: في المكان بحسب الإضافة، فيقول الخارج من أصبهان إلى مكة: بغداد قبل الكوفة، ويقول الخارج من مكة إلى أصبهان: الكوفة قبل بغداد. الثاني: في الزمان نحو: زمان عبد الملك قبل المنصور، قال: ﴿فلم تقتلون أنبياء من قبل﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR2.067 harf
ق ب ل ذهب قِبَل السوق‏.‏ ولي قِبلَك حقّ وأصبت هذا من قبلك أي من جهتك وتلقائك‏.‏ ولقيته قبلاً وقبلاً وقبلاً‏:‏ مواجهة وعياناً‏.‏ وافعل ذلك لعشر من ذي قبلٍ وقبلٍ‏:‏ من قوتٍ مستقبلٍ‏.‏ ورأيت بذلك القبل شخصاً وهو ما استقبلك من نشزٍ أو جبلٍ‏.‏ وبه قبلٌ‏:‏ خلاف حولٍ‏.‏ ورجلٌ أقبل وامرأة قبلاء وعينٌ قبلاء وقوم قبلٌ‏.‏ وجاء من قبلٍ ومن دبرٍ‏.‏ وما تصنع لو أقبل قبلك ولو أقبل قبلك لسكتّ أي لو
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR28.005 harf
الجوهري : قَبْلُ نقيض بَعْد . ابن سيده : قَبْل عقيب بَعْد يقال : افعله قَبْل وبَعْد وهو مبني على الضم إِلا أَن يُضاف أَو ينكّر وسمع الكسائي : ﴿الأَمر من قَبْلِ ومن بَعْدِ﴾ فحذف ولم يَبْن وقد تقدم القول عليه في بَعْد وحكى سيبويه : افعله قَبْلاً وبَعداً وجئتك من قَبْلِ ومن بَعْدٍ قال اللحياني : وقال بعضهم ما هو بالذي لا قَبْل له وما هو بالذي لا بَعْد له . وقوله تعالى : { وإن كانوا من قَبْلِ أَن
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.637 harf
* ق ب ل * * قَبْلُ * ضد بعد و * القُبْلُ * و * القُبُلُ * ضد الدبر والدبر وقد قميصه من قبل ومن دبر بالتثقيل أي من مقدمه ومن مؤخره و * القُبْلةُ * من التقبيل معروفة والقِبْلةُ التي يصلى نحوها وجلس * قُبَالَتَهُ * بالضم أي تُجاهه وهو اسم يكون ظرفا و * القابِلَةُ * الليلة المقبلة وقد * قَبَلَ * و * أقْبَلَ * بمعنى يقال عام * قابلٌ * أي * مُقْبِلٌ * و * تَقَبَّلَ * الشيء و * قَبِلَهُ * يقبله *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR28.003 harf
قبل: نقيض بعد كما في الصحاح، قال الله تعالى: لله الأمر من قبل ومن بعد وفي المحكم: قبل: عقيب بعد، يقال: افعله قبل وبعد، قال شيخنا: فهما ظرفان للزمان، وقد قال جمع: إنهما يكونان للمكان أيضا، وفيه بحث، انتهى. قلت: وهو بحسب الإضافة، كقول الخارج من اليمن، إلى بيت المقدس: مكة قبل المدينة، ويقول الخارج من القدس إلى اليمن: المدينة قبل مكة، وقد يستعمل أيضا في المنزلة، كقولهم: فلان عند السلطان قبل فلان،
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.839 harf
قَبَلَ 1 قَبَلَ ذ as syn. with ↓ أَقْبَلَ, q. v.: see أَدْبَرَ, in two places. ― -b2- قَبَحَ اللّٰهُ مَا قَبَلَ مِنْهُ وَمَا دَبَرَ: see دَبَر. ― -b3- قَبِلَ He took, received, or admitted, willingly, or with approbation; he accepted. See قَبُولٌ. ― -b4- قَبِلَتِ النَّعْلُ The sandal had its قِبَال broken. (TA in art. شسع.) قَابَلَهُ 3 قَابَلَهُ ذ He faced, or fronted, or was opposite to or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR5.464 harf
قَبَلَ قَبَلَ U ( n. ac. قَبْل 1 , قَبُوْل 26 , قُبُوْل 27 ), a. Blew from the south ( wind ). b. [ 'Ala ], Applied himself to, attempted; persevered with. c. A ( n. ac. قَبْل 1 ), Drew near, approached; advanced; came. d. Provided with straps; strapped, laced ( shoe & c. ). e. I , U ( n. ac. قَبَاْلَة 22t ) [ Bi ], Stood security for. _ast; قَبِلَ قَبِلَ A ( n. ac. قَبُوْل 26 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR81.222 harf
قبل قَبَلَ - يَقْبُلُ - قَبْل- قِبْلَة - قُبُل - قُبُلأ - مِنْ قُبُل - قِبَل - قَبِيْل - قَبِيْلاً - قَبِيْلَة - قَبَائِل - أَقْبَل - يُقْبِلُ - تَقَابَلَ - يَتَقَابَلُ - مُتَقَابِل - مُتَقَابِلِيْن - اسْتَقْبَلَ - يَسْتَقْبِلُ - مُسْتَقْبِل قَبَلَ - يَقْبُلُ + كائن + على كائن: يتحرك باتجاه كائن آخر ناظر إليه مقترباً منه ومبدياً له " قُبُلَه"
Tamamını oku

Sîgalar(55)

Mücavir kökler269 mücavir (607 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أتي

    64 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  2. رسل

    58 ortak ayet · Saçak demektir

  3. خلو

    15 ortak ayet · Haliy : Boş arı kovanıdır

  4. كون

    103 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  5. عقب

    21 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  6. هلك

    19 ortak ayet · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir

  7. قرن

    13 ortak ayet · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir

  8. نوح

    12 ortak ayet · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır

  9. كتب

    32 ortak ayet · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir

  10. سنن

    7 ortak ayet · “Sin” dişler demektir

  11. سير

    8 ortak ayet · Gezerler

  12. شدد

    16 ortak ayet · Sicim bağıdır

Geçtiği ayetler(282)

  1. … مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ …

    Önceİman eden, salih ameller işleyenlere; altından ırmaklar akan cennetlerin kendileri için olduğunu müjdele. Onlara ne zaman bunlardan bir meyve rızık olarak verilirse bu, evvelce rızıklandığımız şeydi, derler. Onlara birbirine benzeyen (böyle nimetler) verilecek. Onlar için orada temiz eşler de vardır. Hem onlar orada temelli kalıcıdırlar.

  2. … مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ وَكَانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جَاءَهُمْ مَا عَرَفُوا …

    ÖnceNe zaman ki; Allah’ın katından, kendilerinde olanı tasdik eden kitab geldi, onlar bundan önceki küfredenlere karşı kendilerine yardım gelmesini beklerlerken, bildikleri gelince onu inkar ettiler. Allah’ın la’neti kafirlerin üzerinedir.

  3. … لِمَا مَعَهُمْ قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِيَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

    ÖnceBir de onlara Allah’ın indirdiğine inanın, denilince; biz, bize indirilene inanırız derler. Ondan başkasını inkar ederler. Halbuki o beraberlerindekini tasdik eden bir kitabdır. De ki: İnanmış kimseler idiyseniz neden daha önce, Allah’ın peygamberlerini öldürüyordunuz?

  4. أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

    ÖnceYoksa daha önce Musa’ya sorulduğu gibi siz de peygamberinizi sorguya çekmek mi istiyorsunuz? Kim imanı küfürle değişirse dosdoğru yoldan sapıtmış olur.

  5. مِنْ قَبْلُ هُدًى لِلنَّاسِ وَأَنْزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

    ÖnceDaha önce. İnsanlara yol gösterici olarak. Furkan’ı da indirdi. Muhakkak ki Allah’ın ayetlerini inkar edenler için, gerçekten şiddetli azab vardır. Allah, Aziz’dir, intikam sahibidir.

  6. … آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ

    ÖnceAnd olsun ki: Allah, mü’minlere büyük bir lutufda bulunmuştur. Zira onlara Allah’ın ayetlerini okuyan, teskiye eden, kitab ve hikmeti öğreten kendi içlerinden bir peygamber göndermiştir. Halbuki onlar, daha önce apaçık bir dalalet içindeydiler.

  7. … الدُّنْيَا فَعِنْدَ اللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٌ كَذَلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ فَمَنَّ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَتَبَيَّنُوا إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا …

    ÖnceEy iman edenler; Allah yoluna koyulduğunuz zaman, iyice araştırın. Size selam verene; dünya hayatının geçici menfaatine göz dikerek; sen mü’min değilsin, demeyin. Allah katında çok ganimetler vardır. Önce siz de öyleydiniz ama Allah size lütfetti. Onun için iyice araştırın. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

  8. … الَّذِي نَزَّلَ عَلَى رَسُولِهِ وَالْكِتَابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَكْفُرْ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ …

    ÖnceEy iman edenler; Allah’a, peygamberine, peygamberine indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaba inanın. Kim, Allah’ı, meleklerini, kitablarını, peygamberlerini, ve ahiret gününü inkar ederse; şüphesiz derin bir sapıklığa düşmüştür.

  9. وَرُسُلًا قَدْ قَصَصْنَاهُمْ عَلَيْكَ مِنْ قَبْلُ وَرُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَيْكَ وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا

    ÖnceKıssalarını daha önce sana anlattığımız peygamberlerle, kıssasını sana anlatmadığımız peygamberlere de. Ve Allah Musa ile konuşmuştur.

  10. قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ هَلْ تَنْقِمُونَ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ مِنْ قَبْلُ وَأَنَّ أَكْثَرَكُمْ فَاسِقُونَ

    ÖnceDe ki: Ey Ehl-i Kitab; bizden hoşlanmayışınız, ancak Allah’a, bize indirilene ve daha önce indirilenlere inanmamızdan ve sizin bir çoğunuzun da fasık kimseler olmanızdandır.

Sîga sayfası: قَبْلِهِمْ
Sîga sayfası: قَبْلِكُمْ
Sîga sayfası: قَبْلَهُمْ
Sîga sayfası: مُتَقَابِلِينَ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökقبل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerقدم, ورد, تلقي
Zıt Kökدبر
Çekirdek Özet 1Bir şeyin ön yüzüyle başka bir şeye yönelmesi, yüz yüze gelme ve karşılama
Çekirdek Özet 2Zaman veya mekânda önde/ileride bulunma; ilahi çağrıya, tövbeye ve amele rıza ile muhatap olma
Çekirdek Özet 3Yöneliş birliği (kıble), tarihsel öncelik bilinci ve amellerin meşruiyet kazanarak kabul edilmesi
Kritik Hata RiskiKökü sadece kronolojik "önce" zarfına indirgeyip yüzleşme, yönelme ve onaylama eksenlerini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
قبBir şeyi kavramak, toplamak, öne doğru büzmek veya tutmak (karşılaştır: قبض avuçlamak/tutmak, قبس ateş korunu almak/yaklaşmak, قبر örtüp içine almak, قبح yüzün buruşup toplanması)لTemel kavrama ve toplanma hareketini, bir hedefe yönelme, yüz yüze durma ve karşıdakini benimseyip kabul etme doğrultusunda daraltmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
قUfuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınırYönelişin odak noktasını, toplanma ufkunu ve kesin sınır hattını belirler.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaYönelinen muhatabın içine alma, barındırma ve kuşatma kapasitesini temsil eder.
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi belirli bir hedefe, merkeze veya öne doğru sevk eden yönlendirici gücü gösterir.
قبلOdak noktasına doğru yönelerek içine girme veya yüz yüze gelmeBir varlığın ön cephesini belirli bir hedefe çevirerek onunla temas kurması, onu içine alması veya karşılaması hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir nesnenin, canlının veya organın ön yüzü; arkasının (dübür) zıddı olan ön tarafı; yüz yüze gelme ve gözlerin doğrudan hedefe odaklanması.
Cahiliye şiiri kullanımıCahiliye şiirinde rüzgârın doğudan esip yüzü karşılaması anlamında kabul rüzgârı (er-rîhu’l-kabûl), devenin yularının bağlandığı ön bağ (kibâl) ve düşmanla göz göze gelip yüzleşme bağlamlarında sıklıkla geçmektedir.
Erken Arapça kullanımKlasik kullanımda kadının yün eğirirken ipi kendine doğru bükmesine «kabîl» denilmiş, devenin kulağının ön tarafından kesilip sarkıtılan enine «mukâbele» adı verilmiş; ebelik yapan kadına doğan çocuğu önden karşılayıp tuttuğu için «kābile» denilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, hem yönelme ve karşılama hem de zamansal veya mekânsal olarak «önce / önde olma» anlam çekirdeğini taşır. İbranicede q-b-l (קִבֵּל / qibbel) kökü «almak, kabul etmek, karşılamak, razı olmak» anlamındadır ve rabbinik gelenekte bilginin kuşaktan kuşağa kabul edilerek aktarılmasını (kabala) ifade eder. Süryanicede (ܩܒܠ / qabbel) kökü de benzer şekilde «teslim almak, benimsemek, karşı çıkmamak, ağırlamak» manalarında yaygın olarak kullanılır. Arapçada kök bir yandan fiziksel ön taraf (kubul), yön (kıble) ve zamansal öncelik (kabl) anlamlarını korurken, diğer yandan soyut düzeyde bir teklifi, tövbeyi veya ameli rıza ile karşılama (kabûl) yönünde genişlemiştir. Fonetik açıdan kök harfleri Sami dillerinin çoğunda düzenli bir ses denkligi sergileyerek ortak semantik alanı muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönقبل çekirdeğiÖn yüz, yüzleşme, karşılama ve yönelme kavramından türeyerek zaman zarfı (kabl), yönelim merkezi (kıble) ve rıza gösterme (kabûl) kalıplarına yayılmıştır.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice קבל (qibbel), Süryanice ܩܒܠ (qabbel)Her iki dilde de bir şeyi önden teslim alma, karşılayıp benimseme ve teklife rıza gösterme anlamları Arapça ile birebir örtüşür.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında doğrulanmış düzenli bir eşdeğer tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Gesenius, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
قبلAnlamlıYönelmek, karşılamak, ön tarafÖn cephe ile muhatap olma, zaman veya mekânda önde bulunma, kabul etme.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
قلبAnlamlıÇevirmek, altüst etmek, iç yüzBir şeyin içini dışına, üstünü altına getirmek; merkez organ olarak kalp.Kur'an'da geçer; yönelişin tersine dönmesini içerir.
بقلAnlamlıBitmek, yeşermekToprağın yarılarak içindeki otların öne/dışa doğru fışkırması, sebze.Kur'an'da geçer (Bakara 2:61).
بلقAnlamlıAlacalık, açıklık, kapıyı açmakİki zıt rengin bir arada olması, kapının ardına kadar açılması.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir.
لقبAnlamlıAd takmak, anmakBir kimseye öne çıkan bir niteliğinden ötürü ad veya unvan vermek.Kur'an'da geçer (Hucurât 49:11).
لبقAnlamlıYumuşatmak, yakışmak, becerikli olmakBir şeyin kıvamına gelmesi, ahlak ve tavırda uyumluluk ve yatkınlık.Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta‘meldir.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
قبلMerkezYönelme ve kabulBir hedefe ön yüzüyle yönelip onu rıza ile muhatap alma ve karşılama.Hem zamansal önceliği hem de bilinçli kabul ve yönelişi ifade eder.
قدمKomşuZaman ve mekânda öne geçmeقبل doğrudan yüzleşmeyi ve yönelişi merkeze alırken, قدم safi yürüyüş ve aşama bakımından öne çıkmayı gösterir.Yöneliş ve rıza unsuru barındırması zorunlu değildir.
وردKomşuBir hedefe ulaşma, varmaقبل yüz yüze gelme ve karşılama iken, ورد özellikle su veya ihtiyaç mahalline bizzat inip ulaşmayı anlatır.Hedefe erişim hareketidir, karşılıklı kabul içermez.
تلقيKomşuKarşılaşma ve almaقبل rıza ile bağra basmayı vurgularken, تلقي karşılaşma ve bilgiyi/haberi yolda teslim alma eylemidir.Karşıdan geleni alma hareketidir.
دبرZıtArka, geri dönme, yüz çevirmeقبل ön yüzü dönmeyi ve benimsemeyi bildirirken, دبر sırt çevirmeyi, arkada kalmayı ve kaçmayı anlatır.Fiziksel ve ahlaki olarak yüz çevirme durumudur.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaقبلYüzleşmek, yönelmek, önceden olmak, kabul etmekFiziksel ön yüz, yöneliş ekseni, tarihsel öncelik ve iradi kabulü tek bir kökte toplar.Kesin
Latinceaccipere, ante, recipereKabul etmek, önce, teslim almakaccipere/recipere onaylayıp almayı karşılarken, ante zamansal önceliği karşılar; aynı kökten türemezler.Güçlü
İngilizceto accept, before, orient, faceKabul etmek, önce, yönelmek, yüzleşmekaccept iradi kabulü, before kronolojik önceliği, orient yönelişi karşılar; kök birliği taşımazlar.Güçlü
Almancaannehmen, empfangen, vorKabul etmek, karşılamak, önceannehmen benimsemeyi, empfangen karşılamayı, vor zamansal ve mekânsal önceliği verir.Güçlü
Fransızcaaccepter, avant, orienterKabul etmek, önce, yöneltmekaccepter hukuki ve ahlaki onayı, avant ise zaman veya sıra önceliğini ifade eder.Güçlü

Kaynak Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
قَبْلُ / مِنْ قَبْلُZaman veya sıra bakımından öncelikTarihsel kavimlerin durumunu, vahyin geçmişteki tecrübesini veya eylemin vaktini bildiren bağlamlar (Bakara 2:25, Yûsuf 12:6, Kasas 28:48).
قِبْلَةİbadette ve hayatta yönelinen kutsal mihverMüslümanların namazda yöneldikleri Kâbe ve tevhid birliği ekseni (Bakara 2:144, Yûnus 10:87).
يَقْبَلُ / تُقْبَلُ / يَتَقَبَّلُAmeli, tövbeyi veya adağı rıza ile tasdik etmekAllah’ın kullarının tövbesini kabul etmesi, amelleri mükâfatlandırması ve meşru sayması (Bakara 2:48, Âl-i İmrân 3:85, Tevbe 9:104, Şûrâ 42:25).
مُتَقَابِلِينَYüz yüze, karşılıklı ve dostça oturma haliCennet ehlinin aralarındaki kin silinmiş olarak tahtlar üzerinde birbirine bakarak sohbet etmesi (Hicr 15:47, Sâffât 37:44, Vâkıa 56:16).
قِبَل / قُبُلGözle görme, yüz yüze gelme, birinin katı/tarafıMucizelerin veya meleklerin gözle açıkça görülmesi; bir meselenin bir kimse tarafından kaynaklanması (En‘âm 6:111, Neml 27:37, Kehf 18:55).
فَأَقْبَلَ / أَقْبَلُواYönelip gelmek, birine doğru adım atmakBir grubun veya bireyin yüzünü diğerine çevirerek söze ya da eyleme girişmesi (Sâffât 37:50, Kalem 68:30, Zâriyât 51:29).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamTövbenin ve amellerin kabulü (kabûlüt-tevbe)Tövbe ve itaatin kabul edilmesinin Allah üzerine aklen vacip mi yoksa sırf lütuf mu olduğu tartışması.İlahi rıza, meşruiyet ve amelin ahirette geçerli sayılması.
FıkıhAkit teorisinde icap ve kabul (el-îcâb ve’l-kabûl); kıble tayiniSözleşmelerin tamamlanması için irade beyanının uyuşması; namazın şartı olarak kıbleye yönelme (istikbâlü’l-kıble).Hukuki bağlayıcılık doğuran iradi rıza ve fiziksel yöneliş zorunluluğu.
TefsirKıble ayetleri ve peygamberler arası tarihsel öncelikMüslümanların yönünün Mescid-i Aksâ'dan Kâbe'ye çevrilmesi ve geçmiş ümmetlerin akıbeti.İlahi rehberlikte süreklilik, tarihsel öncelik ve ümmetin kimlik ekseni.
HadisAmellerin niyetle kabulü ve kıbleye hürmetNamazın, sadakanın kabul şartları ve kıbleye karşı gösterilmesi gereken edep hükümleri.İhlasla sunulan amelin reddedilmemesi ve kutsal yöne saygı.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy ve ibadet ekseniKıble ve tevbe kabulüYön tayin etme ve ameli meşrulaştırmaBütün müminleri tek bir yönelişte birleştirir; hatalardan dönüldüğünde ilahi affın kapısını açar.Kesin
İlmiMetodoloji ve epistemolojiÖncüller (mukaddemât) ve hipotez kabulüBilginin doğrulanması ve ön kabul şartlarıBir tezin bilimsel olarak geçerli sayılması, öncüllerin tutarlılığına ve verilerin onaylanmasına bağlıdır.Güçlü
SiyasiToplumsal sözleşme ve meşruiyetİtaat ve toplumsal mutabakatYönetimin tanınması ve siyasal yönHalkın veya temsilcilerin iradi rızası olmadan siyasi otorite hukuki meşruiyet (kabûl) kazanamaz.Güçlü
İktisadiAkitler ve ticaret hukukuİcabı onaylama (kabul beyanı)Akdin tekemmülü ve mülkiyet intikaliTicari muamelelerde teklifin karşı tarafça benimsenip onaylanması ile mülkiyet ve borç doğar.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerVektörel yönelim ve girdi kabul eşiği (acceptance threshold)Fizikte bir kuvvetin belirli bir doğrultuda hedefe yönelmesi; bilgisayar biliminde bir algoritmanın koşulları sağlayan girdiyi kabul edip işlem alanına alması.Güçlü
Beşeri bilimlerKarşılıklı tanıma ve sosyal mutabakat (consensus)Sosyoloji ve hukukta bireylerin yüz yüze gelerek ortak bir norm etrafında birbirini tanıması ve teklifleri iradi olarak onaylaması.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü çoğunlukla sadece «önce» anlamında kronolojik bir zarf veya edilgen bir «kabullenme / boyun eğme» kalıbına sıkıştırmak.
Kur'an içi daha geniş anlamYüzünü aktif bir iradeyle hedefe dönme (ikbâl), ortak bir varoluşsal merkez tayin etme (kıble), karşılıklı yüz yüze iletişim (tekābül) ve amele rıza gösterme bütünlüğü.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKıbleyi sadece coğrafi bir doğrultu, kabulü ise pasif bir teslimiyet sanmak; Kur'an'ın geçmiş ümmetleri (min kabliküm) ibret ve tecrübe sürekliliği olarak sunan tarih felsefesini kopuk bir geçmiş anlatısına indirgemek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın hem tarih felsefesini (insanlığın vahiy tecrübesindeki öncelik-sonralık ilişkisi) hem ibadetlerin yön merkezini (kıble) hem de ibadet ve tövbenin nihai amacını (ilahi kabul) inşa eden merkez kavramlardan biridir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Kıble tahvili ayetlerinde (Bakara 2:142-150), geçmiş peygamberler ve ümmetlerin zikredildiği tarihsel bağlamlarda, tövbe ve amellerin Allah katındaki geçerliliğini bildiren ayetlerde (Tevbe 9:104, Şûrâ 42:25).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müslümanların yönelişini şekilsel bir namaz duruşundan ibaret gören anlayışı aşarak, hayatın bütün eylemlerini tevhid eksenli tek bir hedefe odaklama bilincini yerleştirir; kaderci veya edilgen kabullenme yerine iradi yönelişi koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir varlığın ön yüzü, cephesi; yüz yüze gelme ve karşıdakine doğru yönelme.
  • Soyut anlamBir çağrıya, teklife veya gerçeğe iradi rıza göstererek onu benimseme; zaman diziliminde önceki aşamada bulunma.
  • Sistematik karşılıkDağınık unsurları ortak bir hedefe bağlayan mihver (kıble) ve sunulan eylemlerin meşruiyet kazanma mekanizması (kabul).
  • LaTeX modeliV(x,y)=u⃗x⋅u⃗y⋅θ(ty−tx)
  • LaTeX açıklamasıFormülde x yönelen özneyi, y yönelinen hedefi temsil eder. u⃗x öznenin ön yüz vektörünü, u⃗y ise hedefin yönelim vektörünü gösterir; bu iki vektörün skaler çarpımı (u⃗x⋅u⃗y) yüz yüze gelme ve karşılıklı uyum derecesini (ikbâl, kabûl ve kıble) modeller. θ basamak fonksiyonu ise ty−tx zaman farkı üzerinden zamansal öncelik (tx<ty, yani kabl) şartının sağlandığı tarihsel sürekliliği simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ق