تبر

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ت-ب-ر5 sîga, 24 mücavir kök, 4 ayet, 4 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.وعدمُتَبَّرٌضربتَبَارًاتَتْبِيرًاأولتبردخلسجدمررولدبيتحسنعلومثل

KökSîga 5Ayet 4Sure 4Mücavir 24

▶ Ağı aç (3B)

تبر

ت - ب - ر

KÖK
  • 6 geçiş
  • 4 ayet
  • 5 sîga
  • 12 sözlük

Tebn saman demektir. N R’ ye dönüşmüş, tibr gümüş veya altının hurda halindeki durumudur. Fiil olarak dağılmak, parçalanmak anlamında kullanılmaktadır. “Tibn” saman demektir. “Tebur” baştaki kepek demektir. “Tebar” çerçöp, döküntü demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Tebn saman demektir. N R’ ye dönüşmüş, tibr gümüş veya altının hurda halindeki durumudur. Fiil olarak dağılmak, parçalanmak anlamında kullanılmaktadır. “Tibn” saman demektir. “Tebur” baştaki kepek demektir. “Tebar” çerçöp, döküntü demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.540 harf
باب التاء والراء والباء معهما ر ت ب، ت ر ب، ت ب ر، ب ت ر، ب ر ت مستعملات رتب: الرُّتُوبُ: الانِتصاب كما يُرتِبُ الصَّبيُّ الكَعْبَ إرتاباً، والمُصَلِّي يَرْتُبُ أي ينتَصِبُ. والرَّتَبُ: ما أشرَفَ من الأرض كالدَّرَج. ورَنَبَةً كقولِك: دَرَجَةٌ، ويجمع على رَتَب كما يقال: دَرَج سواء. والرَّتَبَةُ واحدةٌ من رَتَبات الدَّرَج. ورَتبْتُه ورَتَّبْتُه سواء. والمُرْتبةُ: المنزلة عند الملوك ونحوها.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR254 harf
التِبْرُ: ما كان من الذهب غيرَ مضروب. ويقال: في رأسه تِبْرِيَةٌ. قال أبو عبيدة: هي لغة في الهِبْريَة، وهو الذي يكون في أصول الشعر مثلَ النُخالة. والتَبارُ: الهلاك. وتَبَّرَهُ تَتْبيراً، أي كسَّره وأهلكه. و"هؤلاءِ مُتَبَّرٌ ما هم فيه"، مُكَسَّرٌ مُهْلَكٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.523 harf
ت ر ب ترب ، تبر ، برت ، بتر ، رتب ، ربت : مستعملات . ترب : أبو عبيد عن الأصمعي : التُّرْتُبُ الأمرُ الثَّابتُ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التُّرْتُبُ بضم التاءَين العَبْدُ السوء ، وقال : والتُّرْتُبُ التُّراب أيضاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّيْرَبُ التراب وقال غيره يقال : بِفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ والتَّرْباء والتَّوْراب . شمر عن ابن الأعرابي : بفية التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ .
Maddenin bağlantısı

ت ر ب ترب ، تبر ، برت ، بتر ، رتب ، ربت : مستعملات . ترب : أبو عبيد عن الأصمعي : التُّرْتُبُ الأمرُ الثَّابتُ . أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : التُّرْتُبُ بضم التاءَين العَبْدُ السوء ، وقال : والتُّرْتُبُ التُّراب أيضاً . أبو عبيد عن أبي عمرو : التَّيْرَبُ التراب وقال غيره يقال : بِفيهِ التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ والتَّرْباء والتَّوْراب . شمر عن ابن الأعرابي : بفية التَّيْرَبُ والتِّرْيَبُ . ويقال : بَعِيرٌ تَرَبُوتٌ إذا كان ذَلُولاً ، وناقةَ تَرْبُوتٌ كذلك ، فهذه الحروف التي جاءت في هذا الباب مع زيادة التاء والياء والواو . وروي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تُنكَحُ المرأة لِمِيسَمِهَا ولِمالِها ولحَسبِها ، عليك بذاتِ الدِّين تَرِبَتْ يَداك ) . قال أبو عبيد قوله : تربَتْ يداك ، يقال للرجل إذا قلّ ماله : قد تَرِبَ أي افْتَقَر حتى لَصِقَ بالتُّراب . قال الله جلّ وعزّ : ( مَقْرَبَةٍ أَوْ مِسْكِيناً ذَا ) ( البلد : 16 ) ، قال : ويروى والله أعلم أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لم يَتَعَمَّد الدعاءَ عليه بالفَقْرِ ولكنها كلمةٌ جارية على أَلْسِنة العرب يقولونها وهم لا يريدون وقوع الأمر ، قال وقال بعض الناس : إنَّ قوله : تَرِبَتْ يداك يريدون استغْنت يداك ، وهذا خطأ لا يجوز في الكلام ، ولو كان كما قال لقال : أتْرَبَتْ يداك ، يقال : أَتْرَبَ الرجلُ فهو مُتْرِبٌ إذا كَثُرَ ماله ، فإذا أرادوا الفقر قالوا تَرِبَ يَتْرَبُ . وقال ابن عرفة : أراد بقوله : تَرِبَتْ يداك ، إن لم تَفْعَل ما أمرتُك به . قال أبو بكر : معناه : لِلَّهِ دَرُّك إذا استعملتَ ما أمرتُك به ، واتَّعظت بِعظتي . وذهب بعض أهل العِلْم إلى أنه دعاء على الحقيقة . وقوله في حديث خُزَيْمَةَ : ( أَنَعِمْ صباحاً تَرِبتْ يداك ) ، يدلّ على أَنه ليس بدعاء عليه ، بل هو دعاء له وترْغيبٌ في استعمال ما تقدمت الوَصاةُ به ، ألا تراهُ قال : أنعم صباحاً ثم عَقبَه ، تربَتْ يداك ، والعربُ تقولُ : لا أمَّ لك ولا أبَ لك ، يريدون لِلَّه دَرُّك ، قال : هَوَتْ أُمُّه ما يَبْعَثُ الصبحُ غادِياً وماذا يؤَدِّي الليلُ حِينَ يَؤُوبُ فظاهره : أَهْلَكه الله ، وباطِنه : لِلَّه درّه ، قال : وهذا المعنى أراده جميل بقوله : رَمَى اللَّهُ في عَيْنَيْ بُثَيْنَة بِالقَذَى وبالغُرّ من أبنائِها بالفَوادِحِ أراد لِلَّه درّها ما أحسن عَيْنَيْها ، وأراد بالغُر من أبنائها ساداتِ أهل بيتها ، قال : وقال بعضهم : لا أُمَّ لك ولا أَرْضَ لك ، ذَمٌ ولا أبَ لك ولا أباً لك ، مدح وهذا خطأ ، ألا ترى أن الفصيح من الشعراء قال : وهَوَتْ أمُّه ، في موضع المدح . ورَوَى شمر عن ابن الأعرابي : رجل تَرِب فقير ، ورجل تَرِبٌ لازِقٌ بالتراب من الحاجة ليس بينه وبين الأرض شيء . وقال أبو العباس : التَّتْرِيْبُ كَثْرَةُ المال ، قال : والتَّتْرِيبُ قلة المال أيضاً ، قال : وأَتْرَبَ الرجلُ إذا مَلَك عَبْداً مُلِكَ ثلاثَ مرَّاتٍ . وقال الليث : التُّرْبُ والتُّرابُ واحد إلا أنهم أَنَّثوا قالوا : التُّرْبةُ ، يقال : أرض طيّبة التربة ، أي خِلْقَةُ ترابها ، فإذا عَنَيْتَ طاقةً واحدةً من التراب قلت : تُرَابَةٌ ، وتلك لا تدرك بالبصر دِقَّةً إلا بالتوهّم ، وطعامٌ تَرِبٌ إذا تَلَوَّث بالتُّراب . ومنه حديث علي : ( لئن وَلِيتُ بَني أُمَيَّةَ لانْفُضَنَّهم نَفْضَ القَصَّابِ الوِزَامَ التَّرِبَةَ ) . وقال غيره : تَتَرَّبَ فُلاناً تَتَرُّباً إذا تَلَوَّث في التُّراب ، وتَرَّبَ الكتاب تتريباً ، ورِيحٌ تَرِبٌ وتَرِبَةٌ قد حَمَلَت تُراباً . قال ذو الرمة : مرَّا سَحَابٌ ومَرَّ بارِحٌ تَرِبُ وقيل : تَرِبٌ أي كثير التراب . وقال الليث : التَّرْبَاءُ نَفْسُ التُّراب ، يقال : والتُّرباء ، لأضربنه حتى يَعَضَّ بالتَّرْباءِ . وفي الحديث : ( خَلَقَ الله التُّرْبَةَ يوم السبت ، وخلق فيها الجبالَ يوم الأحد ، والشجرَ يومَ الاثنين ، والتِّرْبُ اللِّدَةُ ، ويقال : هذه تِرْب هذه ، وقوله : ( أَبْكَاراً عُرُباً أَتْرَاباً ) ( الواقعة : 37 ) أي أَمْثَالاً وهما تِرْبان . وقال ابن السكيت : تُرَبَةُ واد من أودية اليمن . ابن بزرج : قالوا تَرَبتُ القرطاس فأنا أتْرُبة تَرْباً وتَرَبت فلان الإهاب لتصلحه ، وتَرَبت السِّقاء وكل ما يصلح فهو متروب ، وكل ما يفسد فهو مترَّب مشدد . قال الفراء في قول الله جلّ ثناؤه : ( خُلِقَ مِن مَّآءٍ ( ) دَافِقٍ يَخْرُجُ مِن بَيْنِ الصُّلْبِ ) ( الطارق : 6 ، 7 ) . قال : الترائب ما اكتنف لَبّاتِ المرأة مما يقع عليه القِلادة ، وقوله من الصلب والترائب يعني صُلْبَ الرجلِ وتَرائبَ المرأة يقال للشيئين ليخرجن من بَني هذين خيرٌ كثير ومن هذين خيرٌ كثير . وقال الزجاج : جاء في التفسير : أن الترائب أربع أضلاع من مَيْمَنَةِ الصَّدر وأربع أضلاع من يَسْرَةِ الصدر . وجاء أيضاً في التفسير : أن الترائب اليدان والرجلان والعيْنَان . وقال أهل اللغة أجمعون : التَّرائِب موضع القِلادة من الصَّدر وأنشدوا فقالوا : مُهَفْهَفَةٌ بيضاءُ غيرُ مُفاضَةٍ تَرائبُها مَصْقُولة كالسَّجَنْجَلِ قال المنذري : أخبرني أبو الحسن الشيخي عن الرياشي قال : التَّرِيبَتانِ الضِّلعان اللَّتان تَلِيَان التَّرْقُوَتَيْن ، وأنشد : ومِنْ ذَهَبٍ يَلُوح على تَرِيبٍ كَلَوْنِ العَاجِ لَيْسَ له غُضُونُ أبو عبيد : الصدر فيه النحر ، وهو موضع القِلادة ، واللَّبّةُ مَوضِعُ النَّحْر ، والثُّغْرةُ ثُغْرَةُ النَّحْر ، وهي الهَزْمَةُ بين التَّرْقُوَتَيْن ، وقال : والزَّعْفَرَانُ على تَرائِبها شَرِقٍ به اللَّبّاتُ والنَّحْرُ والتَّرْقُوَتَان العَظْمَان المُشْرِفان في أعلى الصَّدر من رأْسَ المَنكِبَيْن إلى طَرَفِ ثُغْرَةِ النَّحْر ، وباطِن التَّرقُوَتَين الهواءُ الذي يهوي في الجوف لو خُرِق ، ويقال له القَلْتَانُ . وهما الحافِنَتَانِ أيضاً ، والزَّاقِنَةُ طَرفُ الحُلْقُوم . تبر : قال الليث : التِّبْر الذَّهبُ والفِضَّة قبل أن يُصاغا . قال : وبعضهم يقول : كلُّ جوهرٍ قبل أن يستعملَ تِبْرٌ ، من النحاس والصُّفْر ، وأنشد : كلُّ قومٍ صِيغَةٌ مِن تِبْرِهِمْ وبَنُو عَبْدِ مَنافٍ من ذَهَبْ ثعلب عن ابن الأعرابي : التِّبْرُ الفُتَاتُ من الذَّهب والفِضَّة قبل أن يُصاغا ، قلت : التبر يقع على جميع جواهر الأرض قبل أن تُصاغ ، منها النحاس والصُّفر والشَّبة والزجاج وغيره ، فإذا صيغَا فهما ذهب وفضّة ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَالْمُؤْمِنَاتِ وَلاَ تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلاَّ ) ( نوح : 28 ) . قال الزجاج : معناه إلا هلاكاً ولذلك سمي كل مُكَسَّر تِبْراً ، وقال في قوله : ( وَكُلاًّ تَبَّرْنَا تَتْبِيراً ) ( الفرقان : 39 ) ، قال : والتَّتْبِيرُ التَّدْميرُ ، وكل شيء كَسَرته وفتّتَّهُ فقد تَبَّرْتَهُ ، ومن هذا قيل لِمُكَسَّر الزجاج : التِّبْرُ وكذلك تِبْرُ الذهب . وقال الليث : تَبِرَ الشيءُ يَتْبِرُ تَباراً . ثعلب عن ابن الأعرابي : المَتْبُورُ الهالكُ ، والمتبورُ الناقص ، قال : والتَّبْراء الحسنةُ اللَّونِ من النُّوق . بتر : قال الليث : البَتْرُ قَطْعُ الذَّنَبِ ونحوِه إذا استأصلْتَه . وقال غيره : يقال : بَتَرْتُه فانْبَتَر ، وأبتَرْته فَبُتِر ، وصاحِبُه أبتر وذَنَبٌ أَبتَرُ . قال الله جلّ وعزّ : ( وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ) ( الكوثر : 3 ) . قال أبو إسحاق : نَزَلتْ في العاصي ابن وائل ، دخل على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وهو جالس ، فقال : هذا الأبتَرُ أي هذا الذي لا عَقِبَ له ، فقال الله جلّ وعزّ : ( وَانْحَرْ إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ( ، فجائز أن يكون هذا المنْقَطِعَ العَقِبِ وجائز أن تكون هو المنقطع عنه كل خير . قال : والبَتْرُ استئصالُ القَطْع . ثعلب عن ابن الأعرابي : أبتر الرجلُ إذا أعطى ومنع ، وأَبتَر إذا صَلَّى الضُّحَى حين تُقَضِّبُ الشمس ، ويقال : تُقَضِّبُ أي يَخْرِج شُعاعها كالقُضبانِ . وفي حديث عليّ : أنه سئل عن صلاة الضحى ، فقال : حين تَبْهَرُ البُتَيْراءُ الأرضَ . عمرو عن أبيه : البُتَيْرَاءُ الشمسُ ، وسيف باترٌ وبَتَّارٌ قَطَّاع . وقال ابن الأعرابي : البُتَيْرَةُ تصغيرُ البَتْرَة وهي الأَتَان . برت : أبو عبيد عن الأصمعي : قال البُرْتُ : الرجلُ الدَّليلُ وجمعه أَبْراتٌ . قال شمر : رواه المسدى : البِرت بالكسر ولا بأس . أبو نصر عن الأصمعي : يقال للدَّليل الحاذق : البُرتُ والبِرتُ ، وقاله ابن الأعرابي رواه عنهما أبو العباس . وقال شمر : هو البِرِّيتُ والخِرِّيتُ أيضاً قال : والبُرتُ الفأس أيضاً . وقال الليث : هو البُرت بلغة أهل اليمن قال : والبُرت بلغتهم السُّكر الطَّيْرزَد . وقال شمر : يقال للسكر الطَّبَرْزَد : مِبْرَتٌ ومِبَرَّت . وقال أبو عبيد : البرِّيتُ المستوِي من الأرض . وقال ابن الأعرابي عن أبي عون : البِرِّيتُ مكانٌ معروف كثير الرمل . وقال شمر يقال : الحَزْنُ والبِرِّيتُ أرضان بناحية البصرة ، ويقال : البريتُ الجَدْبَةُ المسْتَوِيَةِ وأنشد : بِرِّيتُ أَرْضٍ بَعْدها بِرِّيتُ وقال الليث : البِرِّيت اسم اشتق من البَرِّية : كأنما سَكَنت الياء فصارت الهاءُ ياء لازمة كأنها أصلية كما قالوا : عِفْريتٌ والأصل عِفْرِيَةٌ . ثعلب عن ابن أبي عمرو عن أبيه : بَرِتَ الرجلُ إذا تحيَّر وبَرَتَ بالتاء إذا تَنَعَّمَ تَنعُّماً واسعاً ، قال : والبُرْتَةُ الحذاقَةُ بالأمر ، وأَبْرَتَ إذا حَذِق صِناعةً ما . ربت : قال : رَبَّتُّ الصبيَّ ورَبَّيتُه تَرْبِيتاً وتَرْبِيَة . وقال الراجز : لَيْس لمن ضُمِّنَهُ تَرْبِيتُ رتب : ثعلب عن ابن الأعرابي : أرْتَبَ الرجلُ إذا سأل بعد غِنًى ، وأرْتَبَ الرجلُ إذا دَعا النقري إلى طعامه ، قال : ورَتَبَ الشيءُ رُتوباً إذا انتصب فإنما هو راتبٌ وأنشد : وإذا يَهُب مِن المنام رأيتَه كَرُتُوبِ كَعْبِ السَّاق ليس بزُمَّلِ وقال الليث : الصبي يُرْتِبُ الكَعْبَ إرتاباً قال : والرَّتَبَةُ الواحدةُ من رَتَبَاتِ الدَّرَج ، والمرْتَبَةُ المنزلةُ عند الملوك ونحوها ، والمراتب في الجبال والصحارى من الأعلام التي يُرَتَّبُ فيها العيون والرُّقَباء ، ويقال : ما في عيشة رَتَبٌ ، وما في هذا الأمر رَتَبٌ ولا عَتَبٌ أي هو سهل مُستقيم ، قلت : هو بمعنى النَّصَب والتَّعب . وقال ابن الأعرابي : الرَّتْباءُ النَّاقَةُ المنْتَصِبةُ في سيرها ، والرّقْبَاءُ الناقةُ المُندَفِعَةُ .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR3.061 harf
(باب التاء والباء وما يثلثهما) (تبر) التاء والباء والراء أصلان متباعدٌ ما بينهما: أحدهما الهلاك، والآخر [جوهر] من جواهر الأرض.‏ فالأوّل قولهم: تَبَّرَ اللهُ عَمَلَ الكافرِ، أي أهلكَه وأبطلَهَ. قال الله تعالى: ﴿إِنَّ هَؤُلاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ [الأعراف 139].‏ والأصل الآخر التِّبْر، وهو ما كان من الذَّهب والفِضَّة غيرَ مَصُوغٍ.‏ (تبع) التاء والباء والعين
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR90 harf
ت ب ر أدركه التبار وقد تبر وتبره الله‏.‏ والحر بتبر وهو بصبر‏.‏ والعين تضرب من التبر‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.697 harf
التِّبْرُ: الذهبُ كُلُّه، وقيل: هو من الذهب والفضة وجميع جواهر الأَرض من النحاس والصُّفْرِ والشَّبَهِ والزُّجاج وغير ذلك مما استخرج من المعدن قبل أَن يصاغ ويستعمل؛ وقيل: هو الذهب المكسور؛ قال الشاعر: كُلُّ قَوْمٍ صِيغةٌ من تِبْرِهِمْ، وبَنُو عَبْدِ مَنَافٍ مِنْ ذَهَبْ ابن الأَعرابي: التِّبْرُ الفُتاتُ من الذهب والفضة قبل أَن يصاغا فإِذا صيغا فهما ذهب وفضة. الجوهري: التِّبْرُ ما كان من الذهب غير
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR233 harf
* ت ب ر * * التِّبرُ * ما كان من الذهب غير مضروب فإذا ضرب دنانير فهو عين ولا يقال تبر إلا للذهب وبعضهم يقوله للفضة أيضا و * التَّبَارُ * بالفتح الهلاك و * تَبَّرَهُ تَتْبيراً * كسّره وأهلكه وهؤلاء * مُتَبَّرٌ * ما هم فيه أي مكسر مهلك
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.925 harf
التبر، بالكسر: الذهب، كله، وفي الصحاح: هو من الذهب غير مضروب، فإذا ضرب دنانير فهو عين، قال: ولا يقال: تبر إلا للذهب. قال بعضهم: والفضة أيضا، وفي الحديث: الذهب بالذهب تبرها وعينها، والفضة بالفضة تبرها وعينها . أو فتاتهما قبل أن يصاغا، فإذا صيغا فهما ذهب وفضة، وهذا قول ابن الأعربي. أو هو ما استخرج من المعدن من ذهب وفضة وجميع جواهر الأرض قبل أن يصاغ ويستعمل. وقيل: هو الذهب المكسور، قال الشاعر:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.792 harf
تَبِرَ 1 تَبِرَ أبار أبر بار بر برى تبر , aor. تَبَرَ , (Lth, T, M, Msb, K,) inf. n. تَبَارٌ; (Lth, T, M;) and تَبَرَ, aor. تَبُرَ ; (Msb;) He, or it, (a thing, Lth, T, M,) perished. (Lth, T, M, Msb, K.) -A2- See also 2. تبّرهُ 2 تبّرهُ أبار أبر برى تبر تبره تبرة , inf. n. تَتْبِيرٌ; (Zj, T, S, M, Msb, * K;) and ↓ تَبَرَهُ, aor. تَبِرَ , inf. n. تَبْرٌ; (K;) He broke it: (K:) or he broke it in
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR292 harf
تَبَرَ تَبَرَ I ( n. ac. تَبْر 1 ), a. Broke, smashed. b. Destroyed. تَبِرَ تَبِرَ A ( n. ac. تَبَر 4 ), a. Perished. تَبَّرَ تَبَّرَ II , a. Broke to pieces. b. Destroyed. تِبْر تِبْر 2 , a. Virgin gold or silver; gold dust. تَبَاْر تَبَاْر 22 , a. Destruction, perdition, ruin.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR8.999 harf
تبر تَبِرَ - يَتْبَرُ - تَبَار - تَبَّرَ- يُتَبِّرُ - تَتْبيْر - مُتَبَّر تَبِرَ - يَتْبَرُ + الكائن أو الشيء أو الأمر: يتكسر ويهلك ويتحطم تَبِرَ - يَتْبَرُ + الكائن أو الشيء: يتكسر ويهلك ويتحطم ويتحول إلى هباء ورماد تَبِرَ - يَتْبَرُ + الأمر: يتكسر ويهلك ويتحطم فينتهي جهد وعمل ومكر الكائن إلى لا شيء: كناية عن تحطيم وتدمير وتخريب كل ما
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler24 mücavir (36 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. دخل

    2 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  2. مرر

    1 ortak ayet · Ağaç liflerinden bükülerek yapılmış iptir

  3. بطل

    1 ortak ayet · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…

  4. بيت

    1 ortak ayet · Beyt ev demektir

  5. ضرب

    1 ortak ayet · Örnek verdi

  6. زيد

    1 ortak ayet · Zade : Azık demektir

  7. علو

    1 ortak ayet · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır

  8. وجه

    1 ortak ayet · Yüz demektir

  9. ولد

    1 ortak ayet · “Yavru” demektir

  10. سجد

    1 ortak ayet · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…

  11. وعد

    1 ortak ayet · “Va’id” yağmur bulutu demektir

  12. مثل

    1 ortak ayet · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir

Geçtiği ayetler(4)

  1. … الْمَسْجِدَ كَمَا دَخَلُوهُ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَلِيُتَبِّرُوا مَا عَلَوْا تَتْبِيرًا

    ParçalamakEğer ihsan ederseniz; kendiniz için ihsan etmiş olursunuz. Kötülük ederseniz; o da kendinizedir. Diğerinin vakti gelince; yüzünüzü karartsınlar, mescide ilk defa girdikleri gibi girsinler ve ele geçirdikleri yeri harab etsinler diye onları tekrar göndeririz.

  2. وَكُلًّا ضَرَبْنَا لَهُ الْأَمْثَالَ وَكُلًّا تَبَّرْنَا تَتْبِيرًا

    ParçalamakHer birine misaller vermiştik. Ama hepsini kırdık geçirdik.

Sîga sayfası: وَلِيُتَبِّرُوا

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökتبر
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهلك, كسر, حطم, سحق
Zıt Kökجبر
Çekirdek Özet 1Madenin işlenmemiş, kırılmış, ufalanmış ham parçacıkları; bir nesneyi kırıntı ve döküntü haline getirecek şekilde kırmak ve parçalamak
Çekirdek Özet 2İlahi yasaya aykırı yapıların, kibir ve zulüm sistemlerinin kökten kırılarak ufalanması, yapıntı düzenlerin un ufak edilip geçersiz kılınması
Çekirdek Özet 3Şekil verilmiş veya kurumsal güç haline getirilmiş batıl yapıların ontolojik bir dayanağı bulunmadığından kaçınılmaz olarak dağılıp enkaza dönüşmesi ilkesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir ölüm veya soyut bir yok oluş gibi anlayıp, fiziki yapının, kurulu sistemin ve dayanakların parça parça kırılarak enkaza çevrilmesi gerçeğini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
تبSürekli bir eksilme, kesilme, yıpranma ve tükenerek helake sürüklenme hareketini ifade eder. Nitekim تبب kökünde kesintiye uğrama, hüsran ve sürekli ziyan; تبع kökünde ise bir izin arkasından kesintisiz gitme ve bağımlı oluş hali mevcuttur.رÇekirdeğe eklenen ر harfi (tekrarlanma, yayılma ve baş/uç boyutu katarak) yıpranma ve kesilme hareketini sert bir mekanik darbeye, nesneyi parçalara ve döküntülere ayırıp kırıntı haline getiren somut bir kırma ve ufalamaya dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
تİşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, sonVarlığın veya yapının dayanma sınırına ulaştığını, belirlenmiş nihai sınıra ve sona gelindiğini gösterir.
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBir araya toplanmış yapıyı, barınağı, kurulu düzeni veya nesnenin içsel bütünlüğünü temsil eder.
رİnsan başı; baş, ilk, üstYapının tepe noktasını, hiyerarşisini, belirleyici üst unsurlarını ve hareketin yönünü ifade eder.
تبرSınıra çarpan yapının tepesinden kırılarak dağılmasıKurulu bir yapının veya nesnenin (ب), üst noktasından ve taşıyıcı unsurlarından başlanarak (ر), nihai sınıra ulaştırılarak kırıntılar halinde parçalanması ve sona erdirilmesi (ت) hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamMaden ocağından çıkarılmış, henüz eritilip darbedilmemiş, kalıba dökülmemiş döküntü, kırıntı ve kırıntı halindeki altın, gümüş veya bakır cevheri; bir nesneyi vurarak kırıntı ve enkaz haline getirme eylemi.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinin soy ve cevher övgüsünde ham maden ile işlenmiş maden karşıtlığında geçer: كُلُّ قَوْمٍ صِيغةٌ من تِبْرِهِمْ / وبَنُو عَبْدِ مَنَافٍ مِنْ ذَهَبْ (Her kavim kendi ham kırıntı madeninden dökülmüş birer kalıptır; Abdümenâfoğulları ise bizzat saf altındandır).
Erken Arapça kullanımHz. Peygamber'in sarf ve mübadele fıkhına dair hadisinde işlenmemiş kırıntı maden ile basılmış para arasındaki farkı belirtmek üzere تبر kelimesi عَيْن mukabili olarak kullanılmıştır: الذهب بالذهب تبرها وعينها (Altına karşılık altın; işlenmemiş kırıntısıyla da basılmış parasıyla da).

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde تبر kökü, özellikle Kuzeybatı Sami dillerinde "kırmak, parçalamak, un ufak etmek" temel eylemiyle güçlü bir ortak mirasa dayanır. İbranicede aynı kök harflerinin düzenli fonetik dönüşümüyle karşılanan שבר (ş-b-r) kökü "kırmak, parçalamak, un ufak etmek, yıkmak" fiilini karşılar; Aramice ve Süryanicede ise doğrudan t-b-r (ܬܒܪ) kökü "kırmak, ezmek, yenilgiye uğratmak, parçalamak" manasında asli fiil olarak işler. Akadcada šebēru / tebēru biçimleriyle paralellik arz eden bu semantik tabaka, sert bir cismin kırılarak döküntü ve toz haline getirilmesini ifade eder. Arapçada bu ilksel eylem hem soyut helak ve tahrip anlamını korumuş hem de maden cevherinin topraktan kırılıp ufalanarak çıkarılan ham kırıntı haline isim (tibr) olarak verilmiştir. Böylece kök, Sami ana gövdesindeki kırma ve ufalanma çekirdeğini Arapçada hem isim hem de şiddetli fiil formunda eksiksiz muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönتَبَار ve تِتْبِير ile تِبْر arasındaki bağKök içi türetimde kırılmış, ufalanmış ham maden parçacığı (تِبْر) ile bir yapının un ufak edilerek yok edilmesi (تَبَار) aynı fiziksel darbe ve parçalanma eyleminde birleşir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiAramice ve Süryanice t-b-r (ܬܒܪ), İbranice š-b-r (שבר)Aramice ve Süryanicede doğrudan "kırmak, tahrip etmek", İbranicede "kırmak, boynunu bükmek, ufalamak" anlamlarıyla birebir fonetik ve anlamsal örtüşme mevcuttur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAkadca šebēruDoğu Sami katmanında sert nesnelerin kırılması ve silahların parçalanması bağlamında kullanılan fiille semantik matris uyumu bulunur.Güçlü

Kaynak Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Gesenius Hebrew Grammar.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
تبرAnlamlıKırmak, ufalamak, ham maden kırıntısıSert bir yapıyı vurarak parçalara ayırmak, enkaz haline getirmek ve işlenmemiş maden döküntüsü.Hedef kök; Kur'an'da geçer.
تربAnlamlıToprak, tozYeryüzünün ufalanmış en küçük katmanı, toprağa bulanma ve denk olma hali.Kur'an'da geçer; ufalanma boyutuyla anlam akrabalığı taşır.
بترAnlamlıKökünden kesmekBir uzvu veya soyu devamı gelmeyecek şekilde kökten kesip ayırmak.Kur'an'da geçer; koparma ve sona erdirme yönünden yakın anlamlıdır.
برتAnlamlıBalta, kesici aletYemen lehçesinde taş veya maden yontmaya yarayan kesici alet, kazma.Kur'an'da geçmez; kırma eyleminin alet boyutunu temsil eder.
رتبAnlamlıSabit olmak, düzene girmekBir şeyin yerli yerinde durması, derecelenmesi ve intizam bulması.Kur'an'da geçmez; parçalanmanın zıddı olan kurumsal intizamı kurar.
ربتAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik lügatlerde müstakil semantik çekirdek kaydı bulunmamaktadır.Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
تبرMerkezKırıp ufalamak, enkaza çevirmekYapıyı oluşturan parçaları birbirine bağlayan düzeni kırarak kırıntı haline getirme.Maddi veya kurumsal bir gücün bütünüyle dağıtılarak geçersiz kılınması.
هلكKomşuVarlığın sona ermesi, zevalGenel anlamda yok oluşu ve hayatiyetin bitişini ifade eder; mekanik parçalama şartı aramaz.تبر köküne göre daha genel ve ontolojik bir silinmedir.
كسرKomşuKırmakBir cismin bütünlüğünü iki veya daha fazla parçaya ayırmaktır; un ufak etme vurgusu zorunlu değildir.تبر kökü ise kırıp döküntü ve toz haline getirmeyi ve tam imhayı içerir.
حطمKomşuEzerek kırmak, ufalamakKuru ve gevrek şeylerin çiğnenerek veya ezilerek çıtırtıyla kırılmasıdır.تبر daha ziyade sert yapıların darbelerle enkaza dönüştürülmesidir.
سحقKomşuDöverek un haline getirmekSürtme, ezme ve dövme yoluyla nesneyi toz haline getirmektir.تبر vurma ve dağıtma yoluyla parça parça kırma hareketini öne çıkarır.
جبرZıtKırığı onarmak, bütünlemekKırılmış veya dağılmış bir kemiği, yapıyı veya durumu birleştirip eski gücüne kavuşturmak.تبر yapıyı enkaza çevirirken, جبر kırığı sarıp sistemi yeniden inşa eder.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaتبرKırmak, ufalamak, döküntü haline getirmekHem ham maden kırıntısını hem de bir yapıyı kökten parçalayıp enkaz haline getirme eylemini kuşatır.Kesin
LatinceConterere, comminuereEzerek parçalamak, un ufak etmekFiziksel kırma ve zayıflatma yönünü tam karşılar; ancak ham maden kırıntısı ismini içermez.Güçlü
İngilizceTo shatter, to crush into fragmentsParçalara ayırmak, un ufak etmekŞiddetli bir darbeyle bütünlüğü döküntü haline getirmeyi karşılar; kökün türev isim boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
AlmancaZerschmettern, zertrümmernEnkaza çevirmek, parçalamakBir yapının vurularak döküntü ve moloz yığını haline getirilmesi nüansını çok iyi verir.Güçlü
FransızcaBriser en miettes, anéantirKırıntılara ayırmak, mahvetmekParçalamak suretiyle işlevsiz kılma ve yok etme boyutunu yansıtır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Gesenius Hebrew-Chaldee Lexicon, Dictionnaire Larousse.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
تَتْبِيرًاMutlak bir darbe ile kökten yıkıp enkaza çevirmeDüşman ordularının mabedi ve şehri bütünüyle parçalayıp yerle bir etmesi; fesat düzenlerinin yıkılışı (İsrâ 17:7, Furkân 25:39).
تَبَارًاSürekli hüsran, tükeniş ve helakHz. Nuh'un zalimler aleyhine yaptığı duada, onların gücünün bütünüyle kırılarak ziyan içinde bırakılması (Nûh 71:28).
مُتَبَّرٌBâtıl düzenin ve amellerin mahvolmaya mahkûm oluşuPutperestlerin kurduğu inanç ve ritüel sisteminin ontolojik olarak kırılmaya ve yıkılmaya mahkûm olması (A'râf 7:139).
تَبَّرْنَاİlahi iradeyle helak etme, parça parça yıkmaGeçmiş kavimlerin inkâr ve tuğyanları sebebiyle yurtlarının ve güçlerinin paramparça edilmesi (Furkân 25:39).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBâtılın zevali ve sünnetullahZulüm ve şirke dayalı yapıların kendiliğinden varlık kazanamayacağı, ilahi kanun gereği nihai olarak dağıtılıp parçalanacağı ilkesi.Kök, bâtıl amellerin kalıcı bir varlık alanına sahip olmadığını, sadece yıkılmayı bekleyen birer kurgu olduğunu gösterir.
FıkıhZekât ve sarf akdiHam maden cevheri (tibr) ile darbedilmiş sikke (ayn) arasındaki zekât nisabı ve tartı/ayar mübadele kuralları.Kök burada un ufak olmuş ham maden cevheri formunda terimleşir.
TefsirMabedin tahribi ve kavimlerin helakiİsrâ suresinde İsrailoğullarının yükselişinin ardından mabedin "tetbîr" ile yerle bir edilmesi tasviri.Basit bir fetih değil, taş üstünde taş bırakmayacak bir enkaz haline getirme hali.
HadisFaiz ve maden ticaretiAltın ve gümüşün kendi cinsiyle alım satımında işlenmemiş parçalar ile paranın eşit tutulması gerekliliği.Madenin kırıntı ve külçe halindeki ham formunu niteleyen teknik fıkhi kullanım.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniŞirkin ve sahte ilahların mahiyetiOntolojik kırıntıBoşluğa düşürmePutperest sistemlerin görünür ihtişamına rağmen hakikatten yoksun olduğunu, ilk darbede dağılacak kırılgan bir yapıntı olduğunu ilan eder.Kesin
İlmiFiziksel ve kavramsal yapısökümParçalara ayrılmaYapıyı deşifre etmeBir bütünün dış tasarımının bozulup ham elementlerine ve kırıntılarına indirgenmesi sürecidir.Güçlü
SiyasiTiranlıkların ve zalim rejimlerin çöküşüEnkaza çevrilmeEgemenliği tasfiye etmeKibre dayalı siyasi ve askeri güç odaklarının kurduğu baskı mekanizmalarının bütünüyle parçalanarak lağvedilmesidir.Kesin
İktisadiHam madde ve sermaye ayrımıHam maden (tibr)Değerleme zeminini oluşturmaİşlenmemiş, sikke haline gelmemiş kırıntı halindeki kaynakların reel iktisadi değer ve fıkhi mübadeledeki konumunu belirler.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerParçalanma dinamiği ve entropi artışı (Fragmentation / Structural failure)Katı bir cismin dış gerilim veya darbe altında kohezyonunu kaybederek sonlu sayıda düzensiz parçaya ve toza ayrışması; yapısal bağların çözülmesi olgusu.Kesin
Beşeri bilimlerKurumsal çözülme ve rejim çöküşü (Systemic collapse / Institutional breakdown)Bir toplumsal veya siyasi yapının iç meşruiyetini yitirmesi sonucu dışsal bir baskı veya kriz anında kurumlarının parçalanarak döküntüye dönüşmesi.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimenin sadece soyut bir "mahvolmak" veya "ölüp gitmek" şeklinde tercüme edilerek mekanik, yapısal ve fiziksel parçalanma boyutunun unutturulması.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, hem müşriklerin zihni ve ameli yapıntılarının temelsizliğini (mütebber), hem de düşman güçlerin veya ilahi cezanın kurulu düzenleri parça parça kırıp enkaza çevirmesini (tetbîr) karşılar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki sistemik ve kurumsal eleştiriyi anlamayıp, ilahi helaki sadece fertlerin ölümü sanmak; zalim yapıların nasıl un ufak edileceğini açıklayan sünnetullahı görememek.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın bâtıl, zulüm ve şirk düzenlerine bakışındaki yapısal mantığı açıklar. Bu düzenler ne kadar muhkem görünürse görünsün, hakikat karşısında ham kırıntılardan ibarettir ve bir darbeyle enkaza dönüşecektir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İsrailoğullarının fesat ve ceza döngüsünü anlatan ayetlerde (İsrâ 17:7), müşriklerin ibadet ve inançlarının akıbetini bildiren uyarılarda (A'râf 7:139) ve peygamberlerin zalim iktidarlara karşı mücadelelerinde (Furkân 25:39, Nûh 71:28).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bâtılın kalıcı bir güce sahip olduğu vehmini yıkar; amellerin boşa çıkmasını sadece uhrevi bir kayıp değil, dünyevi planda da dayanakların kırılarak tuzla buz olması şeklinde somutlaştırır.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamMaden cevherinin topraktan çıkarılmış ham, dövülmemiş kırıntı ve parçacıkları; sert bir yapının darbelerle kırılıp ufalanarak moloz ve döküntü haline getirilmesi.
  • Soyut anlamBir inanç, fikir veya siyasi sistemin yapısal meşruiyet ve tutarlılığını yitirerek ontolojik açıdan paramparça ve hükümsüz olması.
  • Sistematik karşılıkKurumsal kibir ve zulüm bloklarının dışsal ve ilahi bir müdahaleyle taşıyıcı bağlarının koparılması ve sistemin en küçük birimlerine ayrılarak dağıtılması süreci.
  • LaTeX modeliS=∑i=1nci→FT(S)=⋃i=1n{ci}  ⟹  lim⁡t→∞μ(T(S))=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S, birbirine kenetlenmiş n adet bileşenden oluşan kurulu bir yapıyı temsil eder. F sistemi kırmaya yönelik dışsal darbe veya ilahi yargıyı gösterir. T(S) yapının parçalanarak bileşenlerin bağlarının çözüldüğü ve kırıntılar haline geldiği "tetbîr" durumunu ifade eder. μ ise bu sistemin kurumsal bütünlüğünün ve etkinliğinin ölçüsüdür; parçalanma sonucunda sistemin meşru varlık değeri sıfıra yaklaşır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ت