جحد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ح-د4 sîga, 76 mücavir kök, 12 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دينفأدوَجَحَدُواموجيَجْحَدُجحدأييجَحَدُواختركونقصدلهو

KökSîga 4Ayet 12Sure 10Mücavir 76

▶ Ağı aç (3B)

جحد

ج - ح - د

KÖK
  • 12 geçiş
  • 12 ayet
  • 4 sîga
  • 12 sözlük

Cehd sert topraktır. Cehd sert toprağı işlemeye denir. Cihad iyilik için söz ve bedenle gayret göstermek demektir. He Ha’ya dönüşerek cehd ise düşünceleri ve fikirleri karıştırmak için sarfedilen gayrettir. “Ce’d” buruşuk deri demektir. Zorlanan kimsenin yüzünde meydana gelen buruşma sebebiyle “cehd” yapan, zorlayan anlamı kazanmıştır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Cehd sert topraktır. Cehd sert toprağı işlemeye denir. Cihad iyilik için söz ve bedenle gayret göstermek demektir. He Ha’ya dönüşerek cehd ise düşünceleri ve fikirleri karıştırmak için sarfedilen gayrettir. “Ce’d” buruşuk deri demektir. Zorlanan kimsenin yüzünde meydana gelen buruşma sebebiyle “cehd” yapan, zorlayan anlamı kazanmıştır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR973 harf
باب الحاء والجيم والدال معهما ج ح د، ح د ج، ج د ح مستعملات جحد: الجُحُود: ضدُّ الاقرار كالانكار والمعرفة. والجَحدُ: من الضيِّق والشُحِّ. ورجُلٌ جَحْدٌ: قليلُ الخَير، قال: لا حَجْداً ابتغَنْيَه ولا جَـدا يَعدنَ من هازَلْنَه غداً غدا حدج: الحَدَج: حَمْلُ البِطِّيخ والحنَظْلَ ما دام صِغاراً خُضْراً. ويقال ذلك لحَسَك القُطْب ما دامَ رَطْباً، الواحدة بالهاء. والحُدْجُ لغةٌ فيه. والتَحديج شِدَّة
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR434 harf
الجُحودُ: الإنكار مع العلم. يقال: جَحَدَهُ حقّه وبحقّه، جَحْداً وجُحُوداً. والجَحْدُ أيضاً: قلّة الخير، وكذلك الجُحْدُ بالضم. وقال الشاعر: لَئِنْ بَعَثَتْ أُمُّ الـحُـمَـيدَيْنِ مـائِراً لَقدْ غَنِيَتْ في غيرِ بُؤْسٍ ولا جَُحْدِ والجَحَدْ بالتحريك مثله. يقال: نَكَداً له وجَحَداً. وجَحَدَ الرجل بالكسر جَحَداً، فهو جَحِدٌ، إذا كان ضيّقاً قليل الخير. وأَجْحَدَ مثلُه. وعامٌ جَحِدٌ: قليلُ المطر.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR6.393 harf
ح ج د حدج ، جدح ، جحد ، دحج : مستعملة . دحج : أهمله الليث : وقال أبو عمرو : دَحَج إذا جامع . جحد : قال الليث : الجُحود : ضِدُّ الإقرارِ كالإنكار والمعرفة . قال : والجَحَد من الضِّيق والشُّحِّ . يقال : رجل جَحِد : قَليلُ الخَيْر . وقال الفراء : الجَحْد والجُحْد : الضِّيقُ في المعيشة . يقال : جَحِد عَيْشُهم جَحَداً إذا ضاقَ واشتدَّ . وأنشدني بعضُ العرَب في الجُحْد : لئِنْ بَعَثَتْ أُمُّ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR6.009 harf
(باب الجيم والحاء وما يثلثهما) (جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر: * ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا * وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]: وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ
Maddenin bağlantısı

(باب الجيم والحاء وما يثلثهما) (جحد) الجيم والحاء والدال أصلٌ يدلُّ على قِلّة الخير. يُقال عامٌ جَحِدٌ قليل المطر. ورجل جَحِْدٌ فقير، وقد جَحِدَ وأَجْحَدَ. قال ابن دُريد: والجَحْد من كلِّ شيءٍ القِلّة. قال الشاعر: * ولَنْ يَرَى ما عاش إلاّ جَحْدا * وقال الشيباني:[أجحَدَ الرّجلُ وجحدا إذا أنفَضَ وذهبَ مالُه. وأنشد للفرزدق([1])]: وبيضاء من أهل المدينة لم تذق *** بَئِيساً ولم تتبعْ حُمُولَةَ مُجْحِدِ([2])ومن هذا الباب الجُحود، وهو ضدّ الإقرار، ولا يكون إلاّ مع علم الجاحد به أنّه صحيح. قال الله تعالى: ﴿وَجَحَدُوا بِها واسْتَيْقَنَتْهَا أَنْفُسُهُمْ﴾ [النمل 14]. وما جاء جاحدٌ بخيرٍ قطّ. (جحر) الجيم والحاء والراء أصلٌ يدلّ على ضِيق الشيء والشدّة. فالجِحَرة جمع جُحْر. [وأجحَرَ([3])] فلاناً الفَزَعُ والخوفُ، إذا ألجأَه. ومَجاحِرُ القومِ مَكامِنهم. وجَحَرَتْ عينُه إذا غَارَت. والجَحْرة: السَّنَة الشديدة. (جحس) الجيم والحاء والسين ليس أصلاً. وذلك أنّهم قالوا: الجِحاس([4])، ثم قالوا: السِّين [بدل] الشين. قال ابن دريد: جُحِسَ جلدُه مثل جُحِش، إذا كُدِح. (جحش) الجيم والحاء والشين متباعدةٌ جدّاً. فالجحش معروفٌ. والعرب تقول: "هو جُحَيشُ وَحْدِهِ" في الذّم، كما يقولون: "نَسِيج وَحْدِه" في المدح. فهذا أصلٌ. وكلمةٌ أخرى، يقولون: جُحِش إذا تقشّر جلده. وفي الحديث: "أنه صلى الله عليه وآله وسلم سَقَط من فَرَسٍ فجُحِشَ شِقُّهُ". وكلمةٌ أخرى: جاحَشْتُ عنه إذا دافَعْتَ عنه. ويقال نَزَل فلانٌ جحيشاً. وهذا من الكلمة التي قبله، وذلك إذا نزلَ ناحيةً من الناس. قال الأعشَى: * إذا نَزَل الحيُّ حَلَّ الجَحِيشٌ([5]) * وأمّا الجَحْوَشُ، وهو الصبيُّ قبل أن يشتدّ، فهذا من باب الجَحْش، وإنّما زيد في بنائه لئلا يسمَّى بالجَحْش، وإلاّ فالمعنى واحدٌ. قال: قَتَلْنَا مَخْلَداً وابنَيْ حُراقٍ *** وآخَرَ جَحْوشاً فوق الفَطِيم([6])(جحظ) الجيم [والحاء] والظاء كلمةٌ واحدة: جحظت العينُ إذا عظُمَتْ مُقْلَتها وبرزَتْ. (جحف) الجيم والحاء والفاء [أصلٌ] واحدٌ، قياسُه الذَّهاب بالشّيء مُسْتَوْعَباً. يقال* سَيْل جُحَافٌ إذا جَرَف كلَّ شيءٍ وذهَبَ به. قال: لها كَفَلٌ كصَفَاةِ المَسيلِ *** أبْرَزَ عنها جُحَافٌ مُضِرّ([7])وسمِّيت الجُحْفة لأنَّ السيّلَ جَحَفَ أهلَها، أي حَمَلَهم. ويقال أجْحَفَ بالشَّيء إذا ذَهَبَ به. وموتٌ جُحافٌ مثل جُراف. قال: * وكم زَلَّ عنها من جُحافِ المَقَادِرِ([8]) * ومن هذا الباب الجُحاف: داءٌ يصيب الإنسانَ في جوفه يُسْهِلُهُ، والقياس واحد. وجَحفْت له أي غَرَفْتُ. وأصلٌ آخر، وهو المَيْل والعُدول. فمنها الجِحَاف وهو أنْ يُصيب الدّلوُ فَمَ البئر عند الاستقاء. قال: * تَقْوِيمَ فَرْغَيْها عن الجِحافِ([9]) * وتجاحَفَ القومُ في القتال: مالَ بعضُهم على بعضٍ بالسُّيوف والعِصِيّ. وجاحَفَ الذَّنْبَ إذا مالَ إليه. وفلان يُجْحِف لِفُلانٍ: إذا مال معه على غيره. (جحل) الجيم والحاء واللام يدلُّ على عِظَم الشّيء. فالجَحْل السِّقاءُ العظيم. والجَيْحَل: الصّخرة العظيمة. والجَحْل: اليعسوب العظيم. والجَحْلُ: الحِرْباء. قال ذو الرّمة: فلما تَقَضَّتْ حاجةً مِن تحمُّل *** وأَظْهَرْنَ واقْلَوْلَى على عُودِه الجَحْلُ([10])وأمّا قولُهم جَحَّلت الرَّجلَ صرعْتُه فهو من هذا؛ لأنّ المصروع لا بد أن يتحوّز ويتجمَّع. قال الكميت: ومالَ أبو الشَّعثاء أشعَثَ دامياً *** وأنَّ أبا جَحْلٍ قتيلٌ مُجَحَّلُ([11])ومما شذَّ عن الباب الجُحَال، وهو السمُّ القاتل. قال: * جرَّعَهُ الذَّيْفَانَ والجُحالاَ([12]) * (جحم) الجيم والحاء والميم عُظْمُها به الحرارةُ وشدَّتُها. فالجاحم المكان الشديدُ الحرّ. قال الأعشى: يُعِدُّون للهيجاء قبلَ لِقائها *** غَداةَ احتضارِ البأْسِ والموتُ جاحمُ([13])وبه سُمِّيت الجحيمُ جحيماً. ومن هذا الباب وليس ببعيدٍ منه الجَحْمة العَيْن، ويقال إنّها بلغة اليمن. وكيف كان فهي من هذا الأصل؛ لأن العينين سِراجانِ متوقِّدان. قال: أيا جَحْمَتِي بَكِّي على أمّ عامِرٍ *** أكيلةِ قِلَّوْبٍ بإحدى المَذَانبِ([14])قالوا: جَحْمَتَا الأسدِ عيناه في اللغات كلِّها. وهذا صحيح؛ لأنّ عينيه أبداً متوقدتان. ويقال جَحَّم الرّجل، إذا فتح عينيه كالشَّاخص([15])، والعينُ جاحمة. والجُحام: داءٌ يصيب الإنسانَ في عينيه فتَرِمُ عيناه. والأجحم: الشديدُ حمرةِ العين مع سَعتها، وامرأةٌ جحماء. وجَحَّمني بعينه إذا أحَدَّ النّظر. فأما قولهم أجْحَم عن الشيء: إذا كعّ عنه فليس بأصل، لأن ذلك مقلوبٌ عن أحجَم. وقد ذُكر في بابه. (جحن) الجيم والحاء والنون أصلٌ واحد، وهو سوء النَّماء وصِغَرُ الشيء في نفسه. فالجَحَن سوءُ الغذاء، والجَحِن السّـيّئ الغِذاء. قال الشماخ: وقد عَرِقَتْ مغابنُها وجادت *** بدِرَّتِها قِرَى جَحِنٍ قَتِينِ([16])القتين: القليل الطُّعْم. يصف قُرَاداً، جعله جَحِناً لسوء غذائه. والمُجْحَن من النّبات: القصير الذي لم يتمّ. وأما [جَحْوَانُ فاشتقاقُه من] الجَحْوةِ([17])و [هي] الطَّلْعة.

--------------ـــــ ([1]) التكملة من اللسان (جحد). وبدلها في المجمل: "قال الشيباني: أجحد الرجل إذا قطع ووصل. قال الفرزدق"! ([2]) الكلمة الأخيرة ساقطة من الأصل، وقبلها فيه وفي المجمل: "لم تدق يبيساً" تحريف، صوابه في الديوان 180 واللسان (بأس). وروي في اللسان (جحد): "يبيساً" محرفاً. ووجه إنشاد صدره: "لبيضاء" لأن قبل البيت: إذا شئت غنائي من العاج قاصف *** على معصم ريان لم يتخدد ([3]) التكملة من المجمل. ([4]) الجحاس والجحاش: المقاتلة. وأنشد في اللسان: إذا كعكع القرن عن قرنه *** أبى لك عزك إلا شماسا وإلا جلاداً بذي رونق *** وإلا نزالاً وإلا جحاسا ([5]) عجزه، كما في ديوان الأعشى 86 واللسان (جحش): * شقياً غويا مبينا غيورا * وفي الأصل: "الحي نزل الجحيش" صوابه من الديوان والمجمل واللسان. و"الجحيش" مرفوع على الفاعلية"، أو هو منصوب على الظرفية، أي ناحية منفردة، أو على الحالية مع زيادة اللام، كما قالوا: جاؤوا الجماء الغفير. ([6]) البيت في المجمل واللسان (جحش). ([7]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 13 واللسان (جحف) والمجمل. ([8]) عجز بيت لذي الرمة في ديوانه 292، واللسان (جحف). وصدره: * وكائن تخطت ناقتي من مفازة * ([9]) قبله، كما في اللسان (جحف): * قد علمت دلو بني مناف * ([10]) ديوان ذي الرمة 457 واللسان (جحل). ([11]) البيت في المجمل واللسان (جحل). ([12]) البيت لشريك بن حيان العنبري. وصواب إنشاده كما نبه ابن بري: "جرعته الذيفان". ([13]) ملحقات ديوان الأعشى 258 واللسان (14: 352). وفي الأصل: "احتفاد الناس" تحريف. ([14])جاء برواية: أيا جحمتا" في اللسان (قلب، جحم)، وفي (قلب): "أم واهب" وفي (جحم): "أم مالك". والقلوب: الذئب، يمانية أيضاً. ([15]) شاهده في اللسان: كأن عينيه إذا ما جحما *** عينا أتان تبتغي أن ترطما ([16]) ديوان الشماخ 95 واللسان (جحن، قتن) وسيأتي في (قتن). ويروى : "جحن" بتقديم الحاء، وهي رواية الديوان واللسان (جحن، قتن). ([17]) في الأصل: "الجحونة" تحريف. وقد أصلحت العبارة وأتممتها اعتماداً على ما جاء في الجمهرة (2: 60): "جحوان اسم، اشتقاقه من الجحوة من قولهم: حيا الله جحوتك، أي طلعتك".

ـ

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR272 harf
ج ح د جحده حقه وبحقه جحداً وجحوداً‏.‏ وما أنت إلا جاحد جحد أي قليل الخير وفيك جحد وجحد كعدم وعدم وقد جحد فلان وأجحد‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ لبيضاء من أهل المدينة لم تذق يبيسـاً ولـم تتبـع حمولـة مجحـد وقلة الخير على معنيين‏:‏ الشح والفقر‏.‏ ويقال‏:‏ قد جحد عامنا وعام جحد‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR1.354 harf
الجَحْدُ والجُحُود: نقيض الإِقرار كالإِنكار والمعرفة، جَحَدَهُ يَجْحَدُه جَحْداً وجُحوداً. الجوهري: الجُحودُ الإِنكار مع العلم. جَحَدَه حقَّه وبحقه. والجَحْدُ والجُحْدُ، بالضم، والجحود: قلة الخير. وجَحِدَ جَحَداً، فهو جَحِدٌ وجَحْدٌ وأَجْحَدُ إِذا كان ضيقاً قليل الخير. الفراء: الجَحْدُ والجُحْدُ الضيق في المعيشة. يقال: جَحِدَ عَيْشُهم جَحَداً إِذا ضاق واشتدَّ؛ قال: وأَنشدني بعض الأَعراب في
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR113 harf
* ج ح د * * الجُحُودُ * الإنكار مع العلم يقال * جَحَدَهُ * حقه وجحده بحقه وبابه قطع وخضع و * الجَحْدُ * قلة الخير
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR1.325 harf
جحده حقه. وجحده بحقه، كمنعه - يتعدى إلى المفعول الثاني تارة بنفسه وتلرة بحرف الجر، وقال بعضهم: لا يتعدى بالباء إلا بتضمين معنى كفر، أو بحمله عليه، قاله شيخنا - يجحده جحدا، بفتح فسكون، وجحودا كقعود: أنكره مع علمه، قاله الجوهري، أي فهو أخص. ويقال له المكابرة. وقد يطلق على مطلق الإنكار، قاله شيخنا. وجحد فلانا: صادفضه بخيلا قليل الخير. وفي الأساس: وقلة الخير، على معنيين: الشح والفقر. وجحد، كفرح: قل
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR2.799 harf
جَحَدَ 1 جَحَدَ جحد , aor. حَدَ٣َ , inf. n. جَحْدٌ and جُحُودٌ, He denied a thing; disacknowledged it; (L, MF;) in an absolute sense, whether knowing it to be otherwise than as he represented it to be or not. (MF.) [It is used by grammarians, and often by others, as relating to something past, or supposed or asserted to be past; and thus, in a more restricted sense than نَفَى.] You say, جَحَدَهُ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR482 harf
جَحَدَ جَحَدَ A , U ( n. ac. جَحْد 1 , جُحُوْد 27 ) a. [ acc. or Bi ], Disavowed; disowned; denied. جَحِدَ جَحِدَ A ( n. ac. جَحَد 4 ), a. Was poor, scanty; was niggardly. جَحْد جَحْد 1 , a. Scantiness, straitness; niggardliness. جَحِد جَحِد 5 , a. Scanty; niggardly. جَاْحِد جَاْحِد 21 , a. Denying. b. Apostate, renegade. جُحُوْد جُحُوْد 27 , a. Denial. b. Renunciation. جَحَّاْد
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR9.316 harf
جحد جَحَدَ - يَجْحَدُ جَحَدَ - يَجْحَدُ + كائن + بـ شيء أو بـِ أمر: يُظْهِرُ إنكارَه حقيقة وصواب شيءٍ أو أمرٍ، وهو يبطن خلاف ذلك: تتبين له الحقيقة بشكل يقيني ثم يرفضها وينكرها ولا يقبل بها على أنها حقيقة، وذلك بسبب متعة نفسية أو منفعة أو مرض نفسي خلقي واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عدم التعرف على معلومة وعدم قبول صوابها، وذلك لجهل أو
Tamamını oku

Sîgalar(4)

Mücavir kökler76 mücavir (106 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أيي

    10 ortak ayet · Evye kuş yuvası demektir

  2. ختر

    1 ortak ayet · Htr(tı) devenin arkasına bulaşan pislik demektir

  3. عاد

    2 ortak ayet · Âd

  4. قصد

    1 ortak ayet · Kemik iliğidir

  5. موج

    1 ortak ayet · Dalga

  6. حيق

    1 ortak ayet · Havk Çalı süpürgesi demektir

  7. كون

    6 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  8. دين

    2 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  9. ظلم

    3 ortak ayet · Zalimler

  10. جبر

    1 ortak ayet · Kırıkların tutturulması için konan tahta parçasına denir

  11. فأد

    1 ortak ayet · Fuad, Fevd somun ekmek demektir

  12. لهو

    1 ortak ayet · Boğazdaki küçük dil demektir

Geçtiği ayetler(12)

  1. قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

    Bozmak için çabalarlarGerçekyen biliyoruz ki; söyledikleri söz, seni üzüyor. Onlar, hakikatte seni yalanlamıyorlar. Lakin o zalimler, Allah’ın ayetlerini inkar ediyorlar.

  2. الَّذِينَ اتَّخَذُوا دِينَهُمْ لَهْوًا وَلَعِبًا وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فَالْيَوْمَ نَنْسَاهُمْ كَمَا نَسُوا لِقَاءَ يَوْمِهِمْ هَذَا وَمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

    Bozmak için çabalarlarOnlar ki; dinlerini alayla eğlenceye aldılar. Dünya hayatı da kendilerini aldattı. İşte onlar; bu günlerine kavuşmayı nasıl unutmuşlar idiyse, ayetiçin katmerlidir. Ne var ki bilmezsiniz. lerimizi nasıl bilerek inkar etmişler idiyse; Biz de bugün onları öylece unuturuz.

  3. وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

    Bozmak için çabalarlarAllah; rızık hususunda kiminizi kiminizden üstün kıldı. Üstün kılınanlar buyrukları altında bulunanların rızıklarını vermezler. Halbuki bunda hepsi eşittir. Yoksa Allah’ın nimetini bile bile inkar mı ediyorlar?

  4. كَذَلِكَ يُؤْفَكُ الَّذِينَ كَانُوا بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

    Bozmak için çabalarlarAllah’ın ayetlerini bile bile inkar edenler, işte böyle çevriliyorlar.

  5. … الَّذِي خَلَقَهُمْ هُوَ أَشَدُّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَكَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

    Bozmak için çabalarlarAd’a gelince; yeryüzünde haksız yere büyüklük taslamış ve bizden daha kuvvetli kim var? demişlerdi. Onlar, kendilerini yaratan Allah’ın daha kuvvetli olduğunu görmüyorlar mıydı? Onlar ayetlerimizi bile bile inkar ediyorlardı.

  6. ذَلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللَّهِ النَّارُ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

    Bozmak için çabalarlarİşte böyle; Allah’ın düşmanlarının cezası ateştir. Ayetlerimizi bile bile inkar etmelerinin cezası olarak onların temelli kalacakları yer oradadır.

  7. … وَلَا أَبْصَارُهُمْ وَلَا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِذْ كَانُوا يَجْحَدُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

    Bozmak için çabalarlarAndolsun ki; onları, sizi yerleştirmediğimiz yerlere yerleştirmiştik. Ve kendilerine kulaklar, gözler ve kalbler vermiştik. Ne var ki; kulakları, gözleri ve kalbleri onlara bir fayda sağlamadı. Çünkü onlar; Allah’ın ayetlerini bile bile inkar ediyorlardı. Sonunda onları alay ettikleri şey kuşatıverdi.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجحد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerنكر, كفر, كذب
Zıt Kökقرر
Çekirdek Özet 1İyilik, bereket ve yağmurun kıt olması, darlık, hak olanı esirgeme ve cimrilik
Çekirdek Özet 2İç dünyada doğruluğu kesin olarak bilinen ve kavranan gerçeğin bile bile dille inkâr edilmesi ve reddi
Çekirdek Özet 3Bilgi ile ikrar arasındaki ahlaki ve ontolojik rabıtanın kasten koparılması, hakkın üzerinin örtülerek teslimiyetin engellenmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalın bilgisizlik veya tereddüde dayalı bir inkâr gibi anlamak; böylece kökün özündeki bilerek, tasdik ettiği halde inatla reddetme suçunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جحSıkışma, darlık, sertleşme ve bir alanda yoğunlaşıp dışarıya çıkamama kök hareketini içerir; bu çekirdek جحم kökünde alevin ve ısının dar bir alanda sıkışıp şiddetlenerek alevlenmesi anlamını taşır.دEklenen ses, sıkışma ve kısıtlılık hareketini bir sınır ve kesinti çizgisine bağlar; böylece kök, hayrın ve yağmurun kesilmesi, eldeki hakkın kısılarak dışa aktarılmaması ve içteki bilginin dış ikrara dönüşmesinin kesilip reddedilmesi anlamına özelleşir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yüklenme, toplama ve içeri doğru çekmeBilgiyi veya yükümlülüğü kendi bünyesinde toplama, bir içeriği iç dünyada taşıma ve barındırma hareketini kurar.
حÇit, duvar; çevirme, kuşatma, koruma ve dışarıya kapatmaToplanan içeriğin çevresine engel koyma, dışa açılımını kısıtlama ve akışı durdurma payını ekler.
دKapı; giriş, geçiş, hareket ve kesin sınırBilinen gerçeğin dışarıya, ikrar ve eylem kapısına doğru geçişini durdurup sınır çekme işlevini üstlenir.
جحدBilginin içte toplanması, çitle kuşatılıp dışa aktarılmasının kapıda engellenmesiİçsel olarak taşınan ve bilinen kesin bir hakkın, dış dünyaya onay olarak çıkmasına engel olma, hakikati kısıntıya uğratarak ikrar kapısını kapatma eylemini oluşturur.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamYağmurun azlığı, kuraklık ve kıtlık; toprağın ot bitirmemesi, darlık ve kişinin malının tükenip elindekini cimrilikle kısmasıdır. Yağmuru az yıla «عام جحد», kıt ve boy vermeyen bitkiye «جحد النبات» denir.
Cahiliye şiiri kullanımıİbn Düreyd ve Lisânü’l-ʿArab’da zikredilen erken şahitte kök, kıtlık ve mahrumiyet anlamında geçer: ولن يرى ما عاش إلا جحدا
Erken Arapça kullanımEmevî şairi el-Ferazdak, muhtaç ve darlık çeken kimsenin yükü bağlamında kökü if‘âl kalıbında kullanmıştır: وبيضاء من أهل المدينة لم تذق / بئيسا ولم تتبع حمولة مجحد

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dillerinde جحد kökü, özellikle Güney-Batı Sami sahasında ve klasik Arapçada semantik bir özelleşme göstererek hayrın, refahın ve kabulün daraltılması manasında merkezileşmiştir. Kökün ilksel çekirdeği fiziksel olarak «kısıtlılık, kıtlık, yoksunluk ve cimrilik» ekseninde gelişmiştir. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde kökün doğrudan tam fonetik ve morfolojik bir eşleği olan üçlü bir kök yaygın olarak tespit edilmemekte, darlık ve inkâr anlamları farklı köklerle (örneğin Aramice khedad veya İbranice kikhēsh) karşılanmaktadır; ancak Arapçada kök, hem maddî kıtlığı hem de bu kıtlığın ahlaki-bilişsel karşılığı olan «hakkı itiraf etmekten kaçınma, bildiğini esirgeme» tutumunu tek bir anlamsal gövdede birleştirmiştir. Dolayısıyla kökün semantik gelişimi darlık ve kuraklıktan (fiziksel cüziyet/kıtlık), ahlaki cimriliğe, oradan da gerçeği itiraf etmeyip gizleme eylemine (bilişsel ve dilsel cüziyet) doğru muntazam bir soyutlama çizgisi izler.

Güven Güçlü

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönKuraklık ve kıtlıktan hakkı esirgemeye geçişKelimenin aslı «قلة الخير» (hayrın ve bereketin azlığı, darlık) olup, insanın vicdanında kabul ettiği gerçeği dışarıya vurmaktan cimrilik etmesi manasına genişlemiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiGüney-Batı Sami içi özelleşmeKuzeybatı Sami dillerinde doğrudan üçlü kök denkliği sınırlıdır; Arapçada daralma ve kısıntı semantiği üzerinden özgün bir kavramlaşma gelişmiştir.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik veya diğer dil ailelerinde spekülasyondan uzak, doğrulanabilir bir soydaş tespit edilmemiştir.Veri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جحدAnlamlıKıtlık, esirgeme ve bilerek inkârYağmurun azlığı, darlık; içten bilinen gerçeği teslim etmeyip dille reddetmeHedef kök; Kur'an'da geçer
جدحAnlamlıKarıştırmak, çalkalamakSevîk (kavrulmuş un çorbası) ve içecekleri özel tahta kaşıkla karıştırmak; bulandırmakKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel
حجدKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
حدجAnlamlıYüklemek, dik dik bakmakDevenin üzerine kadın mahfesi bağlamak; bakışlarını şaşkınlık veya öfkeyle dikmekKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'mel
دجحAnlamlıEğilmek, boyun eğmekBir şeye doğru meyil göstermek veya gizlenmekKur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı vardır
دحجAnlamlıÇekmek, sürüklemekBir şeyi yerde çekip sürüklemekKur'an'da geçmez; Tahzîb'de müsta'mel kaydı vardır

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جحدMerkezİnkâr ve esirgemeİçsel kesin bilgiye rağmen hakkı bilerek dille reddetmekHakikatin vicdani tasdiki mevcuttur; inkâr inat, kibir veya hasetten kaynaklanır.
نكرKomşuBilinmezlik ve yabancılamaTanımama, yadırgama ve zihnen kavrayamama sonucu reddetmeنكر kökünde cehalet ve yabancılık baskındır; جحد ise bilinenin reddidir.
كفرKomşuÖrtme ve nankörlükNimeti ve delili örtbas etme, üzerini kapatıp yok saymaكفر daha geniş bir eylemsel ve inançsal örtmeyi anlatır; جحد doğrudan zihinsel ikrarın zıddı olan sözel inkârdır.
كذبKomşuGerçeğe aykırılıkHaber ile gerçeklik arasındaki uyumsuzluk, yalanlamaكذب haberin hilafını iddia etmektir; جحد ise muhatabın hakkını ve ayetlerin bağlayıcılığını bile bile gasbetmektir.
قررZıtİkrar ve yerleşik kılmaGerçeği açıkça itiraf etme, kabullenme ve üzerinde sabit kalmaجحد kökünün zıddı olup, bilginin dille tastamam ve hakkıyla tasdik edilmesidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجحدBile bile inkâr etmek, esirgemekBilgisi sabit olan hakkı kibre veya cimriliğe binaen teslim etmeme tutumuKesin
Latincediffiteri, negare contra conscientiamBildiğini reddetmek, vicdana zıt inkârDüz inkârı aşan, vicdani bilginin aksini iddia etme nüansını karşılar; kökün kıtlık/darlık kökünü içermez.Güçlü
İngilizceto disown knowingly, conscious denial, repudiationBilerek inkâr etmek, yadsımakKişinin bildiği bir bağı veya hakikati kasten ve açıktan reddetmesini karşılar; fiziksel darlık boyutu eksik kalır.Güçlü
Almancawider besseres Wissen leugnen, abstreitenDaha iyi bildiği halde inkâr etmekİçsel bilginin varlığına rağmen dışsal olarak yapılan yalanlamayı tam karşılar.Güçlü
Fransızcanier sciemment, contester de mauvaise foiKötü niyetle, bilerek inkâr etmekFransızcadaki «de mauvaise foi» (kötü niyetle/haksızca) tabiri, Kur'an'daki haksız yere inkâr tutumunu kuşatır.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
جَحَدُوا بِـ / يَجْحَدُونَ بِـKesin kanıtlara ve mucizelere rağmen bile bile inkâr etmeFiravun kavminin apaçık mucizeleri kalpleri ikna olduğu halde zulüm ve kibirle reddetmesi (Neml 27:14) ve Âd kavminin Rablerinin ayetlerini kasten tanımazlıktan gelmesi (Hûd 11:59).
يَجْحَدُ بِآيَاتِنَاİlahi vahyin ve açık işaretlerin hakkını teslim etmemeKitap ehlinin veya müşriklerin, peygamberin doğruluğunu bildikleri halde yalnızca zalim ve nankör oldukları için ayetleri reddetmesi (En‘âm 6:33, Ankebût 29:47, Lokmân 31:32).
بِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَNimetin kaynağını bildiği halde hakkını esirgemeRızkın ve nimetlerin bizzat Allah'tan geldiğini bilip ortak koştukları varlıklara nispet ederek nimeti inkâr etmeleri (Nahl 16:71).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİman-küfür sınırı ve imanın mahiyetiİmanın sadece «marifet» (bilgi) olup olmadığı tartışmasında; جحد gösterir ki bir kimse gerçeği kesin olarak bildiği halde cühûd sebebiyle kâfir olabilir (İblis ve Firavun örneği).Marifetin varlığına rağmen ikrarın yokluğu; inadi küfür.
FıkıhHukuki hakların inkârı (inkâr davası)Borçlunun zimmetinde hak olduğunu bildiği halde borcunu inkâr etmesi; «münkir» ile «câhid» arasındaki fark ve ikrara karşı cühûd hali.Mal veya hak üzerinde tasarrufu engellemek amacıyla gerçeği gizleme.
TefsirAyetlerin psikolojik alımlanışıMüşriklerin ve inkârcıların peygamberi aslında yalancı saymadıkları, fakat dünya çıkarları ve kibir sebebiyle ayetleri cühûd ettiklerinin açıklanması.Kalbin ikna olması ile dilin ve eylemin düşmanlığı arasındaki yarılma.
HadisNimet ve emanet ahlakıİyiliği inkâr eden, nankörlük yapan veya emaneti bildiği halde inkâr eden kimselerin kınandığı rivayetler.Nankörlük, hakkı ketmetme ve fazileti esirgeme tutumu.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahyin ve ayetlerin tasdikiİnadi inkârHakikatin meşruiyetini bile bile kırmaBireyin iç dünyasında oluşan kesin delile rağmen kibrine yenilerek ilahi buyruğu reddetmesi.Kesin
İlmiEpistemolojik ahlakBilimsel veriyi kasten saptırmaDoğruluğu ispatlanmış olguyu gizlemeBilim insanının veya araştırmacının, çıkarına uymadığı için kesin delilleri yok sayması.Güçlü
SiyasiOtorite ve hak teslimiMeşru hakkı gasbetmeToplumsal sözleşmeyi ve hak sahibini inkârGücü elinde tutanın, muhatabın haklılığını bildiği halde iktidarını korumak için hakkı tanımazlıktan gelmesi.Güçlü
İktisadiBorç, emanet ve mülkiyetHakkı esirgeme ve borç inkârıİktisadi akışı ve güveni baltalamaKişinin zimmetindeki borcu veya işçinin emeğini, bildiği halde vermeyerek sermayeyi haksızca bloke etmesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerTers gerilim / Yalıtım (Direnç)Fizikte bir devrede gerilim ve potansiyel farkı tam olmasına rağmen, akımı kasten geçirmeyen aşırı yüksek direnç veya kapalı iletken anahtar durumudur. Sisteme giren potansiyel (bilgi) çıktıda sıfırlanır (inkâr).Muhtemel
Beşeri bilimlerBilişsel çelişkiyi inkârla bastırma (Cognitive dissonance denial)Psikolojide bireyin içsel inanç ve kanıtlarıyla çelişen dışsal durumunu, hakikati kasten bastırıp düşmanca bir inatla reddederek çözmeye çalışması mekanizmasıdır.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün yalnızca «inanmamak, inkâr etmek» şeklinde genel ve pasif bir inançsızlık durumuna indirgenmesi.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da جحد, hakikatin delili zihne ve kalbe apaçık ulaştıktan sonra, kibrin, menfaatin ve zulmün baskısıyla bu delilin dille ve eylemle bilerek boğulmasıdır. Neml 27:14 bu kökün tanımını bizzat yapar.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnkârcıların sadece bir «bilgi eksikliği» veya «ikna olamama sorunu» yaşadığı zannedilir; böylece Kur'an'ın inkârcılara yönelttiği ahlaki ve hukuki sorumluluk ithamı temelsiz görünür.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın muhatap aldığı inkârın çoğunlukla bir «bilgisizlik» değil, ahlaki bir «direnç ve haksızlık» olduğunu gösterir; insanın kendi aklı ve vicdanıyla nasıl savaştığını ifşa eder.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamberlerin getirdiği apaçık mucizelerin kavimlerince reddedilişini anlatan kıssalarda (Neml 27:14, Hûd 11:59) ve inkârcıların peygamberin dürüstlüğünü bildiklerini belirten ayetlerde (En‘âm 6:33).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İmanın salt bir akıl yürütme veya bilgi edinme meselesi olduğu yanılgısını düzeltir; hakikat bilgisine sahip olmanın tek başına kurtuluş sağlamadığını, teslimiyet ve ikrar ahlakının zorunlu olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKuraklık, suyun ve bitkinin kıt olması; kişinin elindeki imkânı cimrilikle kısması ve dışarı akışını engellemesi.
  • Soyut anlamİç dünyada kavranan, doğruluğuna kesin kanaat getirilen bir gerçeğin, kibir ve zulüm saikiyle dille reddedilmesi ve itiraf edilmemesi.
  • Sistematik karşılıkİçsel doğrulama ile dışsal eylem arasındaki ahlaki geçirgenliğin kasten sıfırlanması; bilginin ikrara dönüşmesinin engellenmesi.
  • LaTeX modeliK=1∧E=0  ⟹  J=K×(1−E)=1
  • LaTeX açıklamasıFormülde K içsel kesin bilgiyi ve kalbi kanaati (marifet/yakîn), E ise dışsal ikrarı ve hakikati teslim etmeyi (tasdik/ikrar) temsil eder. Bilginin tam (K=1) fakat dış ikrarın sıfır (E=0) olduğu durumda, aradaki ahlaki yarılmayı ve inadi reddi ifade eden cühûd fonksiyonu (J) azami değere (J=1) ulaşır; hakikat bilinmesine rağmen bilerek yok sayılmıştır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج