جذذ
ج - ذ - ذ
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 9 sözlük
Bir şeyin gelişigüzel parçası.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(9)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Bir şeyin gelişigüzel parçası.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR402 harfباب الجيم مع الذال
ج ذ مستعمل فقط
جذ:
الجَذُّ: القَطعُ المُستأصلُ الوَحِيُّ والجُذاذُ: قِطَعُ ما كُسِرَ، الواحدةُ جُذاذةٌ، كما جُعِلتِ الأصنامُ جُذاذاً وقُطِعَ أطرافها فتلك القِطعُ الجّذاذُ.
والجُذاذُ: قِطَعُ الفِضَّةِ الصِّغارُ.
والجَذيذُ: السَّويقُ، والجَذيذةُ: الجَشيشةُ لإذا اتخُذت من السَّويقِ الغليظ.
وجَذَذتُ الحَبلَ فانجد أي تَقَطع فهو مجذوذٌ.
وقوله تعالى: "عَطاءٌ غَير مجذوذ"ٍ، أي غير
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR373 harfجَذَذْتُ الشيءَ: كسَّرته وقطّعته. والجُذاذُ والجِذاذُ: ما تقطّعَ منه، وضمُّه أفصح من كسره.
و"عطاء غير مَجْذوذٍ"، أي غيرَ مقطوعٍ. الكسائي: يقال لحجارةِ الذهبِ جُذاذٌ، لأنها تكسَّر. والجُذاذاتُ:ا لقُراضاتُ. والانْجِذاذ: الانقطاع. قال الفراء: يقال رَحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ، بالجيم والحاء ممدودان، وذلك إذا لم توصَل. وما عليه جُذَّةٌ، أي شيءٌ من الثياب. والجَذيذَةُ: السَويقُ.
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR87 harfج ذ ذ
جذ الحبل وعطاء غير مجذوذ وجعله جذاذاً وسقاهم الجذيذ والشراب اللذيذ وهو السويق.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.457 harfالجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب. جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه، وضمه أَفصح من كسره، والجَذُّ: القَطْع الوحِيُّ المُستأْصِلُ، وقيل: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛ جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، فهو مجذوذ وجَذيذ، وجَذَّذَه فانْجَذَّ وتَجَذَّذ. وفي التنزيل: عطاء غير مجذوذ؛ فسره أَبو عبيد غير مقطوع، والانْجذاذُ: الانقطاع. قال الفراء: رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR163 harf* ج ذ ذ * * جَذَّهُ * كسره وقطعه وبابه رد و * الجُذَاذُ * بضم الجيم وكسرها ما كسر منه والضم أفصح وعطاء غير * مَجْذُوذٍ * { أي غير مقطوع و * الجُذَاذَاتُ * القراضات
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.116 harfالجذ: الإسراع، وقد جاء في أمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة جذها جذ البعير الصليانة، أراد أنه أسرع إليها. الجذ: القطع المستأصل، ومنهم من قيده بالوحي، ومنه الحديث أنه قال يوم حنين: جذوهم جذا، جذه فانجذ وتجذذ، كالجذجذة وهذه عن الصاغاني. الجذ: الكسر، وفي المحكم: كسر الشيء الصلب. جذذت الشيء: كسرته وقطعته والاسم الجذاذ، مثلثة، وهو المقطع المكسر، وضمه أفصح من فتحه فجعلهم جذاذا أي حطاما،
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR268 harfجَذَّ
جَذَّ U ( n. ac. جَذّ 1 ),
a. Cut off; broke off.
b. Plucked up, uprooted, extirpated.
اِنْجَذَذَ
اِنْجَذَذَ VII ,
a. Was cut, severed.
جَذّ
جَذّ 1 , ( pl. أَجْذَاْذ 38 ), جُذَّة 3t , ( pl. جُذَذ 9 ),
a. Piece, fragment.
جُذَاْذ
جُذَاْذ 24 ,
a. see 1 .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR8.912 harfجذذ
جَذَّ - يَجُذُّ - مَجْذُوْذ - مَجْذُوْذُوْن - جُذاذ - جُذاذاً
جَذَّ - يَجُذُّ + كائن + شيئاً: يقص و يقطع اتصال شيء طويل بأصله
مَجْذُوْذ: اسم مفعول صفة مشبهة من " جَذَّ - يَجُذُّ "
مَجْذُوْذُوْن: جمع " مَجْذُوْذ"
جُذاذ - جُذاذاً: حال من " مَجْذوذون"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع معظم الشيء كاملاً عن أصله"، وهي:
جَذ َّ - يَجُذُّ،
جذذ جَذَّ - يَجُذُّ - مَجْذُوْذ - مَجْذُوْذُوْن - جُذاذ - جُذاذاً
جَذَّ - يَجُذُّ + كائن + شيئاً: يقص و يقطع اتصال شيء طويل بأصله مَجْذُوْذ: اسم مفعول صفة مشبهة من " جَذَّ - يَجُذُّ " مَجْذُوْذُوْن: جمع " مَجْذُوْذ" جُذاذ - جُذاذاً: حال من " مَجْذوذون" واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قطع معظم الشيء كاملاً عن أصله"، وهي: جَذ َّ - يَجُذُّ، جَثَّ - يَجُثُّ، بَتَرَ - يَبْتُرُ، حَسَمَ - يَحْسِمُ، قَطَعَ - يَقْطَعُ، قَطَّ - يَقُطُّ
مجذوذ ﴿وأما الذين سعدوا ففي الجنة خالدين فيها ما دامت السماوات والأرض إلا ما شاء ربك عطاء غير مجذوذ(108)﴾ هود جذاذا ﴿فجعلهم جذاذا إلا كبيرا لهم لعلهم إليه يرجعون(58)﴾ الأنبياء مختار الصحاح ● [جذذ] ج ذ ذ: جَذَّهُ كسره وقطعه وبابه رد و الجُذَاذُ بضم الجيم وكسرها ما كسر منه والضم أفصح وعطاء غير مَجْذُوذٍ {أي غير مقطوع و الجُذَاذَاتُ القراضات الراغب جذ الجذ: كسر الشيء وتفتيته، ويقال لحجارة الذهب المكسورة ولفتات الذهب: جذاذ، ومنه قوله تعالى: }فجعلهم جذاذا﴿[الأنبياء/58]،﴾عطاء غير مجذوذ{ [هود/108]، أي: غير مقطوع عنهم ولا محترم وقيل: ما عليه جذة، أي: متقطع من الثياب. ملخص اللسان 1. جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب. 2. جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه 3. والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه، 4. والجَذُّ: القَطْع الوحِيُّ المُستأْصِلُ، 5. والجَذُّ: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛ 6. والانْجذاذُ: الانقطاع. 7. والجِذاذُ: القطع المكسرة، منه. 8. فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً، 9. فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات، 10. جُذاذ :قطع الفضة الصغار . 11. والجُذاذات: القراضات. 12. والجُذاذُ: الفِرق. 13. والجَذيذة: السويق. 14. والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع قطعاً وتُجش. 15. جُذاذ: حجارة الذهب ، لأَنها تكسر وتسحل؛ 16. وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛ 17. وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛ 18. الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة، 19. المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛ لسان العرب ● - جذذ: الجَذُّ: كسر الشيء الصُّلْب. جَذَذْتُ الشيءَ: كسرتُه وقطَعْتُه والجُذاذُ والجِذاذُ: ما كسر منه، وضمه أَفصح من كسره، والجَذُّ: القَطْع الوحِيُّ المُستأْصِلُ، وقيل: هو القطع المستأْصِل فلم يُقَيَّدْ بوحاء؛ جَذَّهُ يَجُذُّهُ جَذًّ، فهو مجذوذ وجَذيذ، وجَذَّذَه فانْجَذَّ وتَجَذَّذ. وفي التنزيل: عطاء غير مجذوذ؛ فسره أَبو عبيد غير مقطوع، والانْجذاذُ: الانقطاع. قال الفراء: رحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ، بالجيم والحاء، ممدودان وذلك إِذا لم توصَل. وفي الحديث أَنه قال يوم حنين: جُذّوهُم جَذّاً؛ الجَذُّ: القطع، أَي استأْصلوهم قتلاً. والجُذاذ: المُقَطَّع (* قوله «والجذاذ المقطع» جيمه مثلثه كما في القاموس.) والجِذاذُ: القطع المكسرة، منه. فجعلهم جُذاذاً أَي حُطاماً، وقيل: هو جمع جَذيذ، وهو من الجمع العزيز. وقال الفراء في قوله: فجعلهم جُذاذاً، فهو مثل الحُطام والرُّفات، ومن قرأَها جِذاذاً، فهو جمعَ جَذيذ مثل خفيف وخفاف. وفي حديث مازن: فثُرتُ إِلى الضم فكسرته أَجذاذاً أَي قطعاً وكسراً، واحدها جَذ. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: أَصولُ بيدٍ جَذَّاءَ أَي مقطوعة، كنى به عن قصور أَصحابه وتقاعدهم عن الغزو، فإِن الجند للأَمير كاليد، ويروى بالحاء المهملة. الليث: الجُذاذُ قِطَع ما كسر، الواحدةُ جُذاذَةٌ. قال: وقطع الفضة الصغار جُذاذ. ويقال لحجارة الذهب: جُذاذ لأَنها تُكسر. والجُذاذات: القراضات. وجُذاذات الفضة: قِطَعها. والجُذاذُ: الفِرق. وسويق جَذيذ: مَجْذوذ. والسويق الجَذيذُ: الكثير الجُذاذ. والجَذيذة: السويق. والجَذِيذَة: جَشيشَةٌ تعمل من السويق الغليظ لأَنها تُجَذّ أَي تقطع قطعاً وتُجش. وروي عن أَنس أَنه كان يأْكلُ جَذيذَة قبل أَن يغدو في حاجته؛ أَراد شربة من سويق أَو نحو ذلك، سميت جَذيذة لأَنها تُجُذُّ أَي تُكَسَّر وتدق وتطحن وتُجشش إِذا طحنت. ومنه حديث علي: أَنه أمر نوفاً البكاليّ أَن يأْخذ من مِزْوده جَذيذاً؛ وحديثه الآخر: رأَيت عليّاً يشرب جَذيذاً حين أَفطر. ويقال للحجارة الذهب: جُذاذ، لأَنها تكسر وتسحل؛ وأَنشد:كما انْصَرفت فوق الجُذاذ المَساحِن وجَذَذْت الحبل جَذّاً أَي قطعته فانجذ. وجَذَّ الأَمرَ عني يَجُذُّه جَذّاً: قطعه. وجَذَّ النخلَ يَجُذُّه جَذّاً وجَذاذاً وجِذاذاً: صرمه؛ عن اللحياني. وما عليه جُذّة وما عليه قِزاع أَي ما عليه ثوب يستره؛ وفي الصحاح: أَي ما عليه شيء من الثياب. الأَصمعي: الجَذَّان والكذَّان الحجارة الرخوة، الواحدة جَذَّانة وكَذَّانة. ومن أَمثالهم السائرة في الذي يقدم على اليمين الكاذبة: جَذَّها جَذَّ البعير الصِّلِّيانَةَ، أَراد أَنه أَسرع إِليها. ابن الأَعرابي: المِجَذُّ طرق المِرْوَدِ، وهو الميل؛ وأَنشد: قالت وقد ساف مِجَذَّ المِرْود قال: ومعناه أَن الحسناء إِذا اكتحلت مسحت بطرف الميل شفتيها ليذدادَ حُمَّة؛ وقال الجَعدي يذكر نساء: تَرَكْن بَطالة وأَخَذْن جذًّا، وأَلقين المكاحِلَ للنبِيج قال: الجذ والمجذ طرف المرود. مقاييس اللغة: (جذ) الجيم والذال أصلٌ واحدٌ، إمَّا كَسْرٌ وإمَّا قَطْع. يقال جذَذْت الشيءَ كسرتُه. قال الله تعالى: ﴿فَجَعَلَهُمْ جُذَاذاً إلاّ كَبِيراً لَهُمْ﴾ [الأنبياء 58]، أي كَسَّرهم. وجذَذْتُه قطَعْته، [ومنه] قوله تعالى: ﴿عَطَاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ﴾ [هود 108]، أي غير مقطوع. ويقال ما عليه جُذّةٌ([18])، أي شيءٌ يستُره من ثيابٍ، كأنّه أراد خِرقةً وما أشبهها. [و] من الباب الجَذِيذة، وهي الحبُّ يُجَدُّ وَيُجعَل سَوِيقاً. ويقال لِحجارة الذّهب جُذَاذٌ، لأنّها تكَسّر وتحلّ. قال الهذليّ([19]): * كما صَرَفَتْ فَوْقَ الجُذاذِ المَسَاحِنُ([20]) * المساحِن: آلات يدقُّ بها حِجارة الذَّهب([21])، واحدتها مِسْحَنَةٌ. فأمَّا المُجْذَوْذِي فليس يبعُد أن يكون من هذا، وهو اللازمُ الرّحْل لا يفارقُه منتصِباً عليه. يقال اجْذَوْذَى؛ لأنّه إذا كان كذا فكأنّه انقطَعَ عن كلِّ شيءٍ وانتصب لسفَره على رَحْله. قال: ألَسْتَ بمُجْذَوْذٍ [على] الرحْلِ دائباً *** فمالك إلاّ ما رُزِقتَ* نصيبُ([22]) القاموس المحيط: الجَذُّ الإِسْراعُ، والقَطْعُ المُسْتَأصِلُ، كالجَذْجَذَةِ، والكسرُ، والاسمُ الجُذاذُ، مُثَلَّثَةً. والجَذاذُ، بالفتح فَصْلُ الشيءِ عن الشيءِ، كالجَذاذَةِ، وبالضم حِجارَةُ الذَّهَبِ. والجُذاذاتُ القُراضاتُ. والجَذَّانُ: حِجارَةٌ رِخْوَةٌ، الواحدَةُ بهاءٍ. وجَذَّاءُ: ع. ورحِمٌ جَذَّاءُ: لم تُوْصَلْ. وسِنٌّ جَذَّاءُ: مُتَهَتِّمَةٌ. وما عليه جُذَّةٌ، بالضم، أي: شيءٌ. والجَذيذُ: السَّويقُ، كالجذيذَةِ، وبِلا لامٍ: ع قُرْبَ مَكَّةَ. والتَّجْذيذُ: أن تَسْتَتْبِعَ القومَ فلا يَتَّبِعَكَ أحدٌ. وانْجَذَّ: انْقَطَعَ. تاج العروس: ج ذ ذ الجَذُّ : الإِسْرَاعُ وقد جاءَ فِي أَمثالِهم السائرة في الذي يُقْدِم على اليَمينِ الكاذِبَة جَذَّهَا جَذَّ البَعِيرِ الصِّلِّيَانَة أَراد أَنه أَسْرعَ إِليها . الجَذُّ : القَطْعُ المُستَأْصِل ومنهم من قيَّدَه بالوَحِيِّ ومنه الحديث أَنه قال يوم حُنَيْنٍ : جُذُّوهم جَذًّا جَذَّه فانْجَذَّ وتَجَذَّذَ كالجَذْجَذَةِ وهذه عن الصاغانيّ . الجَذُّ : الكَسْرُ وفي المحكم : كسرُ الشيْءِ الصُّلْبِ . جَذَذْتُ الشيْءَ : كسَرْتُه وقَطعْتُه والاسمُ الجَذَاذُ مُثَلَّثَةً وهو المَقْطَّع المُكَسَّر وضمّه أَفصحُ مِن فتْحِه " فجَعَلَهُمْ جُذَاذاً " أَي حُطاماً وقيل : هو جَمْعُ جَذِيذ وهو من الجَمْعِ العَزِيزِ وقال الفرَّاءُ : هو مثْلُ الحُطامِ والرُّفَاتِ ومن قرأَها : جِذَاذاً فهو جمَع جَذِيذٍ مثْل خِفَافٍ وخَفِيف قلْت : وهو قِراءَة يَحيى بن وَثَّاب وقال الليث : الجُذَاذُ : قِطَعُ ما كُسِرَ الواحِدَةُ جُذاذَةٌ . والجَذَاذُ بالفتْحِ : فَصْلُ الشيْءِ عن الشَّيْءِ كالجَذَاذَةِ بالهاءِ . الجُذَاذ بالضمِّ : حِجَارَةُ الذَّهَبِ لأَنها تُكَسَّر وتُسْحَل وقِطَعُ الفِضَّةِ الصِّغَارُ . والجُذَاذَاتُ : القُرَاضَاتُ وجُذَاذاتُ الفِضَّة : قِطَعُها . عن الأَصمعيّ : الجَذَّانُ بالفتح : حِجارَةٌ رِخْوَةٌ وهي الكَذَّان الواحدةُ جَذَّانَة وكَذَّانَة بِهَاءٍ . وجَذَّاءُ : ع ببلاد تِهَامةَ ويقال فيه بإِهمال الدال أَيضاً . قال الفرَّاءُ : رَحِمٌ جَذَّاءُ وحَذَّاءُ بالجيم والحاءِ ممدودانِ وذلك إِذا لَمْ تُوصَلْ . وفي حديث عَلِيٍّ رضي الله عنه : أَصُولُ بِيَدٍ جَذَّاءَ أَي مَقطوعة كَنَى به عن قُصُورِ أَصحابِه وتَقَاعُدِهم عن الغَزْوِ فإِن الجُنْدَ للأَمِيرِ كاليَدِ ويروَى بالحاءِ المهملة . وسِنٌّ جَذَّاءُ : مُتَمهَتِّمَةٌ أَي مُتَكسِّرة . يقال : مَا عَلَيْهِ جُذَّةٌ بالضمّ وكذا ما عليهِ قِزاعٌ أَي ما عليه ثَوْبٌ يستُره . وفي الصحاح : أَي ما عليه شَيْءٌ من الثِّيَابِ . والجَذِيذُ : السَّوِيق الغَلِيظ لأَنها تُجَذُّ أَي تُقطَّع قِطَعاً وتُجَشُّ ورُوِيَ عن أَنَسٍ أَنه كان يَأْكُل جَذِيذةً قبل أَن يَغْدُوَ في حاجته . أَراد شَرْبَةً من سَوِيق أَو نحو ذلك سُمِّيَت لأَنها تُجَذُّ أَي تُكَسَّر وتُدَقُّ وتُطْحَن وتُجَشّ إِذا طُحِنَتْ وفي حديث نَوْفٍ البِكَالِيِّك رأَيْتُ عَليًّا يَشرَب جَذِيذاً حين أَفْطَرَ . جَذِيذُ بلا لامٍ : ع قُرْبَ مَكَّةَ ومثْله في معجم أَبي عُبَيْدٍ البكْرِيّ . والتَّجْذِيذُ : أَن تَسْتَتْبِعَ القَوْمَ فلاَ يَتَّبِعَكَ أَحَدٌ نَقَلَهُ الصاغانيُّ . وانْجَذَّ : انْقَطَعَ يقال : جَذَذْتُ الحَبْلَ جَذًّا أَي قَطعتُه فانْجَذَّ ومما يستدرك عليه : " عطاءً غيرَ مَجْذُوذٍ " فَسره أَبو عبيد : غيرَ مقطوعٍ . وكَسْرتُه أَجْذَاذاً : قِطَعاً وكِسَراً وجَمْعُ جَذٍّ . والجُذَادُ : الفِرَقُ . وجَذَّ النَّخْلَ يَجُذُّه جَذًّا وجَذَاذاً جِذَاذاً : صَرَمَه عن اللِّحْيَانِّي . وعن ابنِ الأَعرابيّ : المَجَذُّ طَرَفُ المِرْوَدِ وهو المِيلُ وأَنشد : وعَقَدَ الكَفَّيْنِ بِالمُقَلَّدِ ... أَهكَذَا تَخْرُجُ لَمْ تُزَوَّدِ معناه أَنّ الحَسناءَ إِذا أكْتَحَلَتْ مَسَحَتْ بطَرَفِ المِيلِ شَفتَيْهَا لِتَزدَادَ حُمَّةً كالجِذّ بالكسر قال الجَعدِيُّ يذكر نساءً : تَرَكْنَ بِطَالَةً وأَخَذْنَ جِذًّا ... وأَلْقَيْنَ المَكَاحِلَ للنَّبِيجِ
Mücavir kökler13 mücavir (21 toplam)
- سعد
1 ortak ayet · Saad dirsekten ele kadar olan kısımdır (ön kol)
- دوم
1 ortak ayet · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir
- عطو
1 ortak ayet · Bölüşmede birisine düşen pay demektir
- خلد
1 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir
- رجع
1 ortak ayet · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
- غير
1 ortak ayet · Ğayr, Ğayr dışında demektir
- كبر
1 ortak ayet · Yaşlı adamdır
- جنن
1 ortak ayet · Bahçe demektir
- سمو
1 ortak ayet · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
- جعل
1 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- أرض
1 ortak ayet · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
- شيأ
1 ortak ayet · Şey
Geçtiği ayetler(2)
فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا كَبِيرًا لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ
Parça parçaDerken hepsini paramparça edip içlerinden büyüğünü, ona başvursunlar diye sağlam bıraktı.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | جذذ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | قطع, حطم, فصل |
| Zıt Kök | وصل |
| Çekirdek Özet 1 | Sert bir nesneyi kökünden, hızla ve ufalanacak derecede kesip parçalamak |
| Çekirdek Özet 2 | Batıl nesnelerin kökten parçalanıp ufalanması ve ilahi nimetin kesintisizliği |
| Çekirdek Özet 3 | Varlığın radikal bir müdahaleyle parçalara ayrılması ya da kopuşun nefyedilerek ihsanın sürekli kılınması |
| Kritik Hata Riski | Kökü alelade bir kesme sayıp kökten kazıma ve ufalanma boyutunu gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| جذ | Bir şeyi tabanından veya gövdesinden ayırma, sert bir kütleyi tutma veya kesme hareketi; bu anlam جذع kökünde ağaç gövdesi, جذو kökünde ise kökünden tutulan ateş koru şeklinde somutlaşır | ذ | İkizleşen harfin getirdiği keskinlik ve süreklilik etkisiyle kök, nesneyi sadece gövdesinden ayırmayı değil; hızla, kökünden koparıp kırıntı ve döküntülere ayıracak derecede ufalamayı ifade eder |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Dirençli, sert bir kütleyi ve üzerinde işlem yapılacak somut gövdeyi temsil eder |
| ذ | Kapı imgesinin ikizi olarak geçişin ve keskinliğin yoğunlaşması (türetme imge) | Nesnenin sınırını yaran, ilk keskin ayrılmayı ve kökten kopuş darbesini başlatan harekettir |
| ذ | Kapı imgesinin ikizi olarak geçişin ve keskinliğin yoğunlaşması (türetme imge) | Keskin ayırma eyleminin yinelenmesiyle parçalanmanın kırıntılara kadar derinleşmesini sağlar |
| جذذ | Sert kütlenin art arda gelen keskin darbelerle yarılması | Dayanıklı ve somut bir varlığın keskin vuruşlarla kökünden koparılıp ufak parçalara ayrılması hareketidir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sert bir ipi hızla ve tamamen kesip koparmak veya katı bir nesneyi vurup kaba öğütülmüş un gibi kırıntılara ayırmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Huneyn günü düşmanın kökünün kazınması ve savaşta kesin biçimde kesilip atılması için جُذُّوهُمْ جَذًّا ifadesi kullanılmıştır |
Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab.
Sami etimolojik katman
Arapça جذذ kökü, Batı ve Doğu Sami dillerinde sert maddeleri budama, kesip ayırma ve kırkma semantik alanıyla örtüşen arkaik bir tabana dayanır. İbranice gāzaz (kırkmak, kesip ayırmak), Aramice ve Süryanice gəzaz (kesmek, budamak) ve Akadca gazāzu (kesmek, kırkmak) biçimleriyle fonetik ve anlamsal açıdan akrabadır. Arapçada ikizleşen ve muda'af biçim alan kök, yalın bir kesmenin ötesine geçerek nesnenin ufalanıp kırıntılara (جُذَاذ) dönüşmesini ve kökten sökülüp atılmasını merkeze alan özgün bir semantik derinlik kazanmıştır.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | İpi kökünden koparma ve sert cismi ufalama | İpin hızla kesilmesi ve tahılın kaba öğütülmesi pratiklerinden somutlaşmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice gāzaz, Süryanice gəzaz, Akadca gazāzu | Kırpma, kesme ve parçalama eylemlerinde düzenli fonetik ve anlamsal denklik mevcuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir dil ailesi dışı bağ tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| جذذ | Anlamlı | Sert bir nesneyi kökünden kesip parçalamak | İpi veya cismi koparıp ufalanmış kırıntı haline getirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ذجذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
| ذذج | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü’l-ʿAyn kaydına göre mühmeldir; Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| جذذ | Merkez | Kökten kesip ufalayarak ayırma | Sert cismi kökünden koparıp kırıntı haline getirmektir | Bir şeyi hem kesip hem de geri döndürülemez biçimde ufalar |
| قطع | Komşu | Genel kesme ve ayırma | Bir bütünü ikiye veya parçalara ayırmaktır | Kökten kazıma veya ufalanma şartı aranmaksızın genel kesişi bildirir |
| حطم | Komşu | Kırma ve ezme | Sert ve kuru bir şeyi çiğneyip ezerek parçalamaktır | Kesme eyleminden ziyade kuruluk ve baskıyla kırılıp ezilmeyi vurgular |
| فصل | Komşu | Birbirinden ayırma | Bitişik iki nesnenin arasını açarak ayırt etmektir | Nesneyi yok edip ufalamak değil, sınırlarını belirleyip ayırmaktır |
| وصل | Zıt | Bağlama ve bitiştirme | Parçaları veya uçları birbirine ekleyip akışı sürdürmektir | Kesinti ve kopuşun tam tersine irtibatı ve devamlılığı kurar |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | جذذ | Kökten kesip ufalama | Parçalama, kökünü kazıma ve akışı nihai olarak sonlandırma anlamını taşır | Kesin |
| Latince | amputare, comminuere | Kökten kesmek, ufalamak | Amputare kökten kesmeyi, comminuere ise kırıntılara ayırmayı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | to sever completely, to shatter into pieces | Kökten kesmek, parçalamak | Sever kökten kopuşu, shatter ise ufalanarak dağılmayı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | zertrümmern, abschneiden | Paramparça etmek, kesip koparmak | Kesip ayırma eyleminin yıkıcı ve ufaltıcı boyutunu aktarır | Güçlü |
| Fransızca | fracasser, retrancher | Parçalamak, kesip çıkarmak | Somut cismin kırılıp dağılmasını ve akışın kesilmesini ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Wörterbuch.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| جُذَاذًا | Ufalanmış put parçaları, kırıntılar | İbrahim aleyhisselamın kavminin putlarını kırıp parça pinçik etmesi bağlamı; Enbiyâ 21:58 |
| مَجْذُوذٍ | Kesilmiş, sonlandırılmış, inkıtaya uğramış | Cennet ehlinin mazhar olduğu ilahi ihsanın asla kesilmeyeceğini bildiren bağlam; Hûd 11:108 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nimetin ebediyeti | Cennet nimetlerinin fani olmayıp kesintisiz devam edeceği meselesi | Kök, yok oluş ve kesinti şüphesini nefyetmek üzere yoğunlaşır |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Yerleşik bir fıkıh ıstılahı olarak karşılık tespit edilmedi |
| Tefsir | Şirkin tasfiyesi ve uhrevi vaat | Putların ufalanması ve ilahi lütfun tükenmezliğinin izahı | Putların acziyetini hissettirecek somut bir ufalanma ile cennet nimetindeki sonsuz akışın tespiti |
| Hadis | Savaş ve akrabalık bağı mecazları | Düşmanın kökünün kazınması ve kesilmiş akrabalık bağı tasviri | Kesin, geri dönülmez ve radikal kopuş anlamında yoğunlaşma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve uhrevi mükafat | Putların imhası ve kesintisiz ihsan | Şirki kökten tasfiye etmek ve nimetin sürekliliğini teminat altına almak | Sahte ilahlar parçalanırken gerçek ilahi lütfun ebediyeti vurgulanır | Kesin |
| İlmi | Epistemolojik tasfiye | Yanlış öncüllerin çürütülmesi | Sahte argüman ve kabulleri kökünden parçalamak | Gerçeğe perde olan yapay otoritelerin zihnen ufalanmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç dengesi | Tiranlığın sembolik yıkımı | Despotik tahakküm araçlarını etkisiz kılmak | Toplumu baskılayan sahte kutsallıkların dağıtılmasıdır | Muhtemel |
| İktisadi | Kaynak akışı | Akışın kesilmemesi | Üretim ve dolaşımda kopuşu engellemek | Sistematik iflas veya tedarik krizine yol açacak mutlak duruşları nefyetmektir | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık parçalanma ve süreksizlik noktası | Bir fonksiyonun tanım aralığında aniden kesintiye uğraması veya katı bir cismin darbeyle ufalanması olgusudur | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal desakralizasyon ve yapı söküm | Toplumsal hiyerarşiyi meşrulaştıran mitlerin ve sembolik yapıların radikal biçimde yıkılıp anlamsızlaştırılmasıdır | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece basit bir kırma veya sıradan bir kesinti düzeyine indirgenmesi |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün hem batılı kırıntılara ayıracak köklü bir tasfiyeyi hem de ilahi ihsandaki mutlak kopuşsuzluğu kuşatması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbrahim'in eylemini alelade bir tahribat saymak ve cennet nimetinin sürekliliğindeki ontolojik güvenceyi kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın batılın imhasını en radikal fiziksel somutlukla, hakkın ihsanını ise en kesin kesintisizlikle sunduğunu gösterir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbrahim kıssasında putların parçalandığı sahnede ve ahiret yurdundaki ebedi nimetlerin nitelendiği ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tevhidin sahte otoritelerle uzlaşmayıp onları kökten tasfiye ettiğini ve ilahi lütfun dışsal bir darbeyle kesilemeyeceğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamSert bir nesneyi kökünden kesip koparmak ve kırıntı haline gelecek derecede ufalamak.
- Soyut anlamBir yapının varlığını radikal biçimde sonlandırmak veya bir lütfun kesintiye uğramasını kesin olarak olumsuzlamak.
- Sistematik karşılıkSürekliliğin güvence altına alınması veya batıl formun mutlak dekonstrüksiyonu.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde kümesi batıl ve sahte nesneleri simgeler; bu kümedeki elemanlar kökün yıkıcı ve ufaltıcı etkisiyle sıfır noktasına (), yani mutlak işlevsizliğe ve kırıntı haline indirgenir. kümesi ise ilahi ihsanı temsil eder; buradaki akış hiçbir kesintiye uğramaksızın sabit ve ebedi bir süreklilikle () devam eder.