جزع

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ج-ز-ع2 sîga, 17 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.تبعغنيجَزُوعًاشيأجزعحيصكبرأَجَزِعْنَابرزجمعضعفكونسويهدي

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 17

▶ Ağı aç (3B)

جزع

ج - ز - ع

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Katlanamayan

Notlarım

Sözlükler(12)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.435 harf
باب العين و الجيم والزاي معهما )ع ج ز، ز ع ج، ج ز ع مستعملات ع ز ج، ع ز ج، ج ع ز، ز ج ع مهملات( عجز: أعجزني فلان إذا عجزت عن طلبه وإدراكه. والعجزُ نقيض الحزم. وعَجَزَ يَعْجِزُ عَجْزا فهو عاجزٌ ضعيفٌ. قال الأعشي: فذاك ولم يُعْجِزْ من الموتِ ربَّه والعجوز: المرأة الشيخة. ويُجْمَعُ عجائز، والفعل: عجزت. وعجَزت تعجز عجْزاً، وعجّزت تعجيزاً، والتخفيف أحسن. ويقال للمرأة: اتقي الله في شيبتك، وعجزِكِ،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR555 harf
الجَزْعُ: مصدر جَزَعْتُ الواديَ، إذا قطعتَه عَرْضاً. والجِزْعُ بالكسر: منعطَفُ الوادي. والجِزْعَةُ أيضاً: القليل من المال والماء، وطائفةٌ من الليل. يقال: جَزَعَ له جِزْعَةً من المال، أي قطع له منه قطعةً. واجْتَزَعْتُ من الشجرة عوداً: اقتطعته واكتسرته. والجَزَعُ، بالتحريك: نقيض الصَّبر. وقد جَزِعَ من الشيء بالكسر، وأَجْزَعَهُ غيره. والجازِعُ: الخشبةُ التي توضع في العريش عَرْضاً، يَطْرَحُ عليها
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR7.497 harf
باب العين والجيم مع الزاي عجز ، عزج ، جزع ، جعز ، زعج : مستعملات عجز : قال الله جلّ وعزّ : ( وَإِلَيْهِ تُقْلَبُونَ وَمَآ أَنتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِى الاَرْضِ وَلاَ فِى ) ( العَنكبوت : 22 ) قال الفراء : يقول القائل كيف وصَفَهم الله أنّهم لايُعجِزون في الأرض ولا في السماء وليسوا في أهل السماء ؟ فالمعنى ما أنتم بمعجزين في الأرض ولا من في السماء بمعجز . وقال أبو إسحاق : معناه ما أنتم بمعجزين في الأرض
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.212 harf
(باب الجيم والزاء وما يثلثهما) (جزع) الجيم والزاء والعين أصلان: أحدهما الانقطاع، والآخر جوهرٌ من الجواهر. فأمّا الأول فيقولون جَزَعْتُ الرّملة إذا قطعتَها؛ ومنه: جِزْعُ الوادي، وهو الموضع الذي يَقطعُه من أحد جانبَيه إلى الجانب؛ ويقال هو مُنْعَطَفه. فإنْ كان كذا فلأنّه انقَطع عن الاستواء فانعرج. والجزَع: نَقِيض الصّبر، وهو انقطاعُ المُنَّة عن حَمْل ما نزل([1]). و[الجُِِزْعة([2])] هي القليل من
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR523 harf
- قال تعالى: ﴿سواء علينا أجزعنا أم صبرنا﴾ [إبراهيم/21]، الجزع: أبلغ من الحزن، فإن الحزن عام والجزع هو: حزن يصرف الإنسان عما هو بصدده، ويقطعه عنه، وأصل الجزع: قطع الحبل من نصفه، يقال: جزعته فانجزع، ولتصور الانقطاع منه قيل: جزع الوادي، لمنقطعه، ولانقطاع اللون بتغيره قيل للخرز المتلون جزع، ومنه استعير قولهم: لحم مجزع، إذا كان ذا لونين. وقيل للبسرة إذا بلغ الإرطاب نصفها: مجزعة. والجازع: خشبة تجعل في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR794 harf
ج ز ع جزع الوادي‏:‏ قطعه عرضاً‏.‏ قال امرؤ القيس‏:‏ وآخر منهم جازع تجد كبكب وهم بجزع الوادي وهو منقطعه‏.‏ ونزلوا بين أجراعٍ وأجزاع‏.‏ وتجزع الشيء‏:‏ تقطع وتفرق‏.‏ قال الراعي‏:‏ ومن فارس لم يحرم السيف حظه إذا رمحه في الدارعيـن تجزعـا ومنه الجزع الظفاري لأن لونه قد تجزع إلى بياض وسواد‏.‏ قال امرؤ القيس‏:‏ كأنّ عيون الوحش حول خبائنا وأرحلنا الجزع الذي لم يثقـب ويقال‏:‏ فلان ينظم الجزع بالليل
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.251 harf
قال الله تعالى: إِذا مَسَّه الشرُّ جَزُوعاً وإِذا مسه الخيْرُ مَنُوعاً؛ الجَزُوع: ضد الصَّبُورِ على الشرِّ، والجَزَعُ نَقِيضُ الصَّبْرِ. جَزِعَ، بالكسر، يَجْزَعُ جَزَعاً، فهو جازع وجَزِعٌ وجَزُعٌ وجَزُوعٌ، وقيل: إِذا كثر منه الجَزَعُ، فهو جَزُوعٌ وجُزاعٌ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: ولستُ بِميسَمٍ في الناس يَلْحَى، على ما فاته، وخِمٍ جُزاع وأَجزعه غيرُه. والهِجْزَع: الجَبان، هِفْعَل من الجَزَع،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR234 harf
* ج ز ع * * جَزَعَ * الوادي قطعه عرضا وبابه قطع و * الجَزْعُ * أيضا الخرز اليماني وهو الذي فيه بياض وسواد تشبه به الأعين و * الجِزْعُ * بالكسر منعطف الوادي و * الجَزَعُ * ضد الصبر وبابه طرب وقد * جَزِعَ * من الشيء و * أجْزَعَهُ * غيره
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.429 harf
جزع الأرض والوادي، كمنع، جزعا: قطعه، أو جزعه: قطعه عرضا كما في الصحاح، وكذلك المفازة والموضع إذا قطعته عرضا فقد جزعته، قال الجوهري: ومنه قول امرئ القيس: فريقان منهم سالك بطن نخلة وآخر منهم جازع نجد كبكب وفي العباب: ومنه الحديث أنه صلى الله عليه وسلم وقف على وادي محسر فقرع راحلته، فخبت حتى جزعه. وقال زهير بن أبي سلمى: ظهرن من السوبان ثم جزعنه
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR8.956 harf
جَزْعٌ 1 جَزْعٌ جزع [inf. n. of جَزَعَ] signifies The act of cutting; or cutting off. (TA.) [See also 8.] ― -b2- [Hence,] جزَعَ لَهُ جِزْعَةً مِنَ المَالِ He cut off for him a portion of the property. (S.) ― -b3- And جَزَعَ الوَادِى, (S, Msb, K,) aor. جَزَعَ , (Msb, K,) inf. n. جَزْعٌ, (S, Msb, K,) He passed the valley to the other side: (Msb:) or he passed the valley [in any manner]: (K:) or he
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR809 harf
جَزَعَ جَزَعَ A ( n. ac. جَزْع 1 ), a. Cut through. b. Passed through, traversed. جَزِعَ جَزِعَ A ( n. ac. جَزَع 4 , جُزُوْع 27 ) a. [ Min ], Was disturbed, troubled at. b. [ 'Ala ], Was distressed for ( person ). جَزَّعَ جَزَّعَ II , a. Cut into pieces. b. Had but little of. c. Was partly ripe. d. Soothed, consoled. أَجْزَعَ أَجْزَعَ IV , a. Left a part of. b. Distressed,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR22.239 harf
جزع جَزِعَ - يَجْزَعُ - جَزُوْع جَزِعَ - يَجْزَعُ + الكائن: ضد " صبر ": شعر في نفسه بعدم الرضا والحزن والقهر والذل والخوف من الآتي المجهول جَزُوْع: اسم فاعل مبالغة على وزن " فَعُول": كثير الجزع واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور النفسي بالرعب والروع والجزع "، وهي: هَلِعَ - يَهْلَعُ، جَزِعَ - يَجْزَعُ، رَعَبَ - يَرعَبُ، راعَ - يَرُوْعُ،
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler17 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. حيص

    1 ortak ayet · Havş altı çalılık sık orman demektir

  2. برز

    1 ortak ayet · Bariz çıkıntı demektir

  3. شرر

    1 ortak ayet · Şerareden gelen bir kelimedir

  4. ضعف

    1 ortak ayet · Katlanmış deri demektir

  5. مسس

    1 ortak ayet · Ona dokundu

  6. غني

    1 ortak ayet · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir

  7. سوي

    1 ortak ayet · Seviye: Engebesiz düz yerdir

  8. صبر

    1 ortak ayet · Granit taş demektir

  9. جمع

    1 ortak ayet · Yumruk demektir

  10. كبر

    1 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  11. تبع

    1 ortak ayet · İnek yavrusu, dana demektir

  12. هدي

    1 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

Geçtiği ayetler(2)

  1. … شَيْءٍ قَالُوا لَوْ هَدَانَا اللَّهُ لَهَدَيْنَاكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ

    KatlanmamamızOnların hepsi; Allah’ın huzuruna toplanıp çıkarlar. Zayıflar büyüklük taslayanlara: Doğrusu biz; size uymuştuk. Allah’ın azabından bizi koruyabilecek misiniz? derler. Onlar da: Allah, bizi doğru yola eriştirseydi; biz de sizi eriştirirdik. Şu halde artık sızlansak da katlansak da birdir. Bizim için kaçıp sığınacak bir yer yoktur, derler.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökجزع
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهلع, حزن, فزع
Zıt Kökصبر
Çekirdek Özet 1İpin ortasından kopması, bir vadi veya arazinin enlemesine kesilerek geçilmesi
Çekirdek Özet 2Karşılaşılan musibet veya baskı karşısında içsel direncin kırılarak tahammülün tükenmesi
Çekirdek Özet 3Mukavemet hattının kopması sonucu metanetin yitirilmesi ve telassız bir panik/çözülme haline girilmesi
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir üzüntü veya keder sanarak iradi direncin ve sabrın tamamen kırılmasını ifade eden kopuş anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
جزKesmek, bölmek, bütünden bir parça koparmak veya pay ayırmak; nitekim جزأ bir bütünü kısımlara ayırmayı, جزي ise bir bedelin veya parçanın karşılığını tam olarak vermeyi ifade eder.عBoğaz harfi olan ayın sesinin getirdiği derinlik ve sertlik, kesilme eylemini doğrudan insanın içsel taşıma gücüne (münne) yönelterek ruhsal mukavemetin aniden çatlamasını, sabır hattının ortadan ikiye kopmasını ve taşınamaz hale gelen yük karşısında tam bir çaresizlik patlamasını neticelendirmiştir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
جDeğnek, deve; taşıma, yol alma, toplamaBir yükü yüklenme, dirençle bir hattı sürdürme ve yolu katetme potansiyelini temsil eder.
زKesici alet; kesme, ayırma, biçmeDoğrusal olarak ilerleyen akışı veya taşıyıcı unsuru aniden ikiye bölme, ayırma ve kesme hamlesini gösterir.
عGöz; görme, bilme, kaynakKopuşun ve sarsıntının içsel zeminde algılanmasını, dışarıya vurulmasını ve apaçık görünür bir kaynağa dönüşmesini simgeler.
جزعYük taşıyan eksenin kesici bir etkiyle aniden bölünerek bilince ve dışa panik halinde yansımasıTaşınmakta olan psikolojik veya fiziki direncin kritik bir sınırda enlemesine kesilerek kopması, metanetin dağılarak gözle görülür bir çaresizlik ve telaşa dönüşmesi hareketidir.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir ipin gerilimden ötürü tam ortasından kopup ikiye ayrılması (قطع الحبل من نصفه) veya bir yolcunun vadiyi boydan boya değil enlemesine keserek karşı kıyıya geçmesi (قطع الوادي عرضاً). Ayrıca üzerinde beyaz ve siyah damarların birbirini enlemesine kestiği alacalı Yemen akik taşına da bu kopuk desen sebebiyle bu ad verilmiştir.
Cahiliye şiiri kullanımıİmrüülkays, çadırların çevresindeki yaban sığırlarının gözlerini parlatılmış ve henüz delinmemiş alacalı akik taşlarına benzeterek şöyle der: كأنّ عيونَ الوحشِ حولَ خبائنا / وأَرْحُلِنا الجَزْعُ الّذي لم يُثَقّب
Erken Arapça kullanımA‘şâ Bâhile’nin mersiyesinde sabır ile tahammülsüzlük karşıtlığını ifade eden beytinde geçer: فإِنْ جَزِعْنا فإِنَّ الشرَّ أَجْزَعَنا / وإِنْ صَبَرْنا فإِنا مَعْشَرٌ صُبُرُ. Ayrıca Hz. Ömer hançerlendiğinde İbn Abbas’ın onun kederini dağıtmak ve metanet kazandırmak için söylediği teselli edici sözler erken rivayetlerde يُجْزِعُه biçiminde aktarılmıştır.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde جزع kökünün temel semantik omurgası, çizgisel bir uzamı veya nesneyi enlemesine katetmek, kesmek, ayırmak ve bütünlüğü çatlatmak ekseninde gelişmiştir. Batı Sami ve Güney Sami sahasında kök, hem morfolojik fiziki yarıklara/kıvrımlara hem de bu yarılmanın sonucu olan çizgili/alacalı minerallere ad olmuştur. Klasik İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami kollarında kesme ve bölme eylemi çoğunlukla جز ikilisinden türeyen varyantlarda korunurken, Arapçada kök 'ayn harfinin eklemlenmesiyle hem topoğrafik (vadinin enlemesine aşılması, meyil hattı) hem de psikolojik (ruhi direncin kırılması, sabırsızlık) bir ihtisaslaşma kazanmıştır. Süryanicede ve diğer akraba lehçelerde benzer kök formları genellikle parçalama, ayırma ve yarma anlamlarıyla sınırlı kalırken, Arapça bu somut kopuş tablosunu insanın musibet karşısındaki metanetinin tuzla buz olması metaforuna aktararak kavramsal olarak derinleştirmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Arabic-English Lexicon, Lisān al-ʿArab.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönİpin ortasından kopması ve vadinin enine kesilmesiKesilme ve boyuna gidişin engellenmesi anlamından içsel takatin tükenip sabrın iflas etmesine uzanan düzenli bir soyutlama mevcuttur.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİkili جز tabanı üzerinden kesme, biçme ve ayırmaGüney ve Kuzeybatı Sami dillerindeki kesme ve parça ayırma fiilleriyle ortak bir arkaik morfem tabanını paylaşır.Güçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme ve ayırma kökleriVeri bulunamadıVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
جزعAnlamlıKopmak, sabırsızlanmakİpin ortadan kesilmesi, vadinin enine geçilmesi, tahammülün kırılması.Hedef köktür; Kur'an'da geçer.
جعزAnlamlıKatılık, kabalık, hırsHuysuzluk etmek, yutulamayacak kadar sert ve kuru lokma.Kur'an'da geçmez; katılık ve tıkanma ortak algısı taşır.
زجعKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
زعجAnlamlıYerinden oynatmak, tedirgin etmekRahatını bozup bir kimseyi yerinden fırlatmak, kımıldatmak, sarsmak.Kur'an'da geçmez; sükunetin bozulması bakımından hedef kökle komşudur.
عجزAnlamlıGeride kalmak, güç yetirememekTakatin sonuna gelmek, bir işi başarmaktan aciz düşmek, arka taraf.Kur'an'da geçer; direncin tükenmesi yönüyle kalb ilişkisi barındırır.
عزجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn'da mühmel, Tahzîb'de nadir kullanımlı sayılmıştır.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
جزعMerkezRuhsal direncin kopmasıYük altında iç mukavemetin kırılarak feryat ve telaşa dönüşmesi halidir.İpin ikiye ayrılması gibi sabrın aniden son bulması durumudur.
هلعKomşuSabırsızlık ve hırsMusibet anında sızlanma, nimet anında ise aşırı cimrilik ve doyumsuzluk sergilemedir.Karakter zaafı ve fıtri dayanıksızlığın sürekli bir hâl almasıdır.
حزنKomşuKeder ve iç burkulmasıYitirilen bir şeyin ardından kalpte doğan elem ve durgunluktur.Kendi içinde taşınabilen bir üzüntüdür; جزع gibi mutlaka dışa taşkın kopuş doğurmaz.
فزعKomşuAni dehşet ve ürpertiBeklenmedik bir tehlike veya ses karşısında duyulan ani korku ve kaçış refleksidir.Tehdidin aniliğine verilen şok tepkisidir; جزع ise baskının ağırlığıyla tükeniştir.
صبرZıtNefsi tutmak ve direnmekZorluk, acı ve kriz anında nefsi telaştan, sızlanmaktan alıkoyup hatta sebat etmektir.Mukavemet hattını kesintisiz koruyarak dağılmayı engelleme eylemidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaجزعTahammülsüzlük, sızlanma, içsel kopuşSabrın zıddı olarak bir musibet karşısında iradi mukavemetin iflas etmesidir.Kesin
LatinceDesperatio, inpatientiaUmutsuzluk, sabırsızlıkSabrın tükenmesini ve direncin kırılarak teslim olunmasını karşılar; vadi kesme anlamını taşımaz.Güçlü
İngilizceAgony, despondency, breakdown of fortitudeDerin sızlanma, çöküş, tahammül kaybıKişinin metanetini tamamen yitirip acıya teslim olma durumunu ifade eder; ani kopuş nüansını kısmen içerir.Güçlü
AlmancaVerzagtheit, Ungeduld, seelischer ZusammenbruchYılgınlık, sabırsızlık, ruhi çöküntüTaşınan yük karşısında cesaret ve dayanıklılığın parçalanması durumuna denk gelir.Güçlü
FransızcaDécouragement extrême, impatience convulsiveAşırı yılgınlık, sızlanmalı sabırsızlıkMetanetin ortadan kalkarak yerini sızlanma ve çözülmeye bırakması manasını verir.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَجَزِعْنَاAhirette azap altındaki çaresiz sızlanma ve şikayetİnkarcıların ve onların peşine takılanların cehennemde kurtuluş ümidi kalmadığında sabretmekle bağırıp çağırmanın farksız olduğunu itiraf ettikleri bağlam (İbrâhîm 14:21).
جَزُوعًاİnsanın sarsıcı bir kriz veya musibet karşısındaki fıtri tahammülsüzlüğüİnsanın yaratılışındaki zayıflık ve kontrolsüz duygu yapısının anlatıldığı, kötülük dokunduğunda feryat figan edip dağılmasını bildiren ahlaki zemin (Meâric 70:20).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamKader, rıza ve insani sorumlulukBaşa gelen ilahi takdir ve musibetler karşısında gösterilen sabırsızlığın imanın rıza derecesini zedeleyip zedelemeyeceği tartışılmıştır.İlahi kazaya teslimiyetin zıddı olan isyankâr içsel dağılma ve itiraz.
FıkıhCenaze ahkâmı ve matem sınırlarıÖlüm ve felaket anında feryat etmek, saç baş yolmak, yaka paça yırtmak gibi fiillerin caiz olup olmadığı incelenmiştir.Yas tutarken haram olan fiili taşkınlık ve aşırı sızlanma eylemleri.
Tefsirİnsan psikolojisi ve ahiret psikolojisiİnsanın terbiye edilmemiş ham doğasının musibet anında nasıl çöktüğü ve cehennem ehlinin sabır imkânını kaybetmesi izah edilmiştir.Metanetin sıfırlandığı, nefsin kendini tutamadığı sınır nokta.
HadisMusibetlere karşı ahlaki duruşGerçek sabrın felaketin ilk çarptığı anda gösterilmesi gerektiği, sızlanmanın ecre mani olacağı bildirilmiştir.İmtihan anında meşru üzüntü sınırını aşıp feryat ve infiale sürüklenme.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniRıza ve tevekkül nizamıİlahi kazaya itiraz ve yeisİmtihan bilincini felç etmekKulun başına gelen bela karşısında kader şuurunu yitirip manevi bağlarını koparmasıdır.Kesin
İlmiKriz ve problem çözme süreciZihinsel tıkanma ve panikRasyonel muhakemeyi durdurmakBilimsel veya pratik bir krizde metodolojik sükûnetin yerini telaşa bırakarak analitik üretimi kesmesidir.Güçlü
SiyasiToplumsal krizler ve savaş haliKolektif çözülme ve hezimetToplumsal direnç hattını kırmakDüşman baskısı veya afet anında kitlelerin dirayetini yitirerek infiale kapılması ve savunma hattının çökmesidir.Güçlü
İktisadiPiyasa dalgalanmaları ve darlıkPanik satışı ve iflas psikolojisiİktisadi dengeyi sabote etmekEkonomik daralma anında güvenin hızla terk edilmesi, panik halinde kaynakların heba edilmesi durumudur.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerMalzeme biliminde kırılma noktası (ultimate tensile strength / fracture)Gerilim altında uzayan bir malzemenin esneklik sınırını aşıp tam ortasından aniden kopması hadisesidir; kökün bir ipin gerilip kopması yönündeki somut anlamına tam bir yapısal uyum gösterir.Kesin
Beşeri bilimlerPsikolojide akut dekompansasyon ve tükenmişlikBireyin başa çıkma (coping) mekanizmalarının aşırı stres altında çökerek duygusal regülasyonun iflas etmesi, histeri veya felç edici bir çaresizliğe gömülmesidir.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir sızlanma, ağlama veya anlık hoşnutsuzluk olarak daraltıp kelimenin temsil ettiği yapısal "iç direnç kopuşunu" göz ardı etmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da kök, insanın fıtratındaki ontolojik dayanıksızlığı (Meâric 70:20) ve ahirette her türlü kurtuluş imkânının kesilmesiyle ortaya çıkan nihai tükenişi (İbrâhîm 14:21) anlatır. Buradaki anlam, sıradan bir duygulanım değil, mukavemet ekseninin tamamen iflasıdır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİnsanın zaaflarını tasvir eden ayetleri basit bir ahlaki tavsiye düzeyine indirgemek; cehennemdeki psikolojik hezimeti ve sabır ile sızlanmanın eşitlendiği varoluşsal çaresizliği kavrayamamak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurundaki en zayıf fay hatlarından birini gösterir. Terbiye edilmemiş nefsin musibet anında nasıl dağıldığını, buna karşılık vahiy ve ibadetle inşa edilen sabrın insanı bu dağılmadan nasıl kurtardığını ortaya koyar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İnsan psikolojisinin ve fıtri dayanıksızlığının irdelendiği nefis terbiyesi ayetlerinde ve inkarcıların kıyamet sahasındaki çaresizlik diyaloglarında belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Sabrı sadece "pasif bekleyiş", zıddı olan hali de sadece "üzüntü" sanan algıyı yıkar; sabrın kesintisiz bir mukavemet hattı olduğunu, جزع kökünün ise bu hattın gerilim altında kırılarak yok olması demek olduğunu netleştirir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir gergi ipinin ortasından kopması; bir arazinin veya vadinin boylamasına değil enlemesine kesilerek karşıdan karşıya geçilmesi.
  • Soyut anlamMaruz kalınan kriz, acı veya musibet yükü karşısında nefsin taşıma gücünün çatlaması, sebatın iflas ederek dışa feryat ve çözülme şeklinde yansıması.
  • Sistematik karşılıkSistemin maruz kaldığı dış baskının kritik direnç eşiğini aşması sonucu dengenin geri döndürülemez biçimde bozularak mukavemetin sıfırlanması.
  • LaTeX modelilim⁡F→Fc∂R∂F=−∞  ⟹  R=0
  • LaTeX açıklaması

Modelde F sisteme veya nefse uygulanan dışsal yük ve musibeti, Fc ise içsel tahammülün kritik kırılma sınırını temsil eder. R iç mukavemet ve metanet fonksiyonudur. Dış yük kritik sınıra yaklaştığında mukavemetin türevi negatif sonsuza ıraksar; bu durum direncin tedrici değil ani bir kopuşla (R=0) çöktüğünü, yani kökün somut anlamındaki ipin ortadan ikiye ayrılması gibi sabrın nihayete erip yerini tam bir tahammülsüzlüğe bıraktığını sembolize eder.

Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ج