حجج

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ج-ج27 sîga, 55 mücavir kök, 26 ayet, 10 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.حرمحَاجَّالْحُجَّةُالْحَجَّالْحَجِّحججألههديأنسالْحَاجِّعمرعندبلغ

KökSîga 27Ayet 26Sure 10Mücavir 55

▶ Ağı aç (3B)

حجج

ح - ج - ج

KÖK
  • 33 geçiş
  • 26 ayet
  • 27 sîga
  • 9 sözlük

Hacebe kaş demektir. Be’nin cim’e dönüşmesi ile hicac kaş kemiği olmuştur. İki kenar anlamına elir. İki kenar anlamında karşılıklı gidip gelmek veya tartışmak anlamındadır, hüccet delil demektir. Yıldır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hacebe kaş demektir. Be’nin cim’e dönüşmesi ile hicac kaş kemiği olmuştur. İki kenar anlamına elir. İki kenar anlamında karşılıklı gidip gelmek veya tartışmak anlamındadır, hüccet delil demektir. Yıldır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.349 harf
باب الحاء مع الجيم ح ج، ج ح يستعملان حج: قد تُكسَر الحَجّةُ والحَجُّ فيقال: حِجُّ وحِجَّةٌ. يقال للرجل الكثير الحَجٍّ حَجّاج من غير إمالةٍ. وكلُّ نَعْتٍ فَعّال فإنّه مفتوح الألف، فإذا صيَّرتَه اسماً يَتَحَوَّل عن حال النَّعْت فتدخله الإمالة كما دَخَلَتْ في الحَجّاج والَعجّاج. وحَجٍّ علينا فُلانٌ أي قَدِمَ. والحَجُّ: كثرة القَصْد إلى من يُعَظَّم، قال: كانت تحُجُّ بنُو سَعْدٍ عِمامتَـه إذا
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.072 harf
الحَجُّ: القصد. ورجل مَحْجوجٌ، أي مقصود. وقد حَجَّ بنو فُلانٍ فلاناً، إذا أطالوا الاختلاف إليه. هذا الأصلُ، ثم تُعورِفَ استعمالُه في القصد إلى مكَّى للنُسك. تقول: حججت البيتَ أحُجُّهُ حَجَّاً، فأنا حاجٌّ. ويُجْمَعُ على حُجٍّ. والحِجُّ بالكسر: الاسم. والحِجَّةُ المَرَّةُ الواحدة، وهو من الشواذ، لأنَّ القياس بالفتح. والحَجَّةُ: السنة، والجمع الحِجَجُ. وذو الحِجَّة شهر الحجِّ، والجمع ذَواتُ
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR677 harf
ح ج ج إحتـج علـى خصمـه بحجـة شهبـاء وبحجـج شهـب‏.‏ وحـاج خصمه فحجه وفلان خصمه محجوةج وكانت بينهما محاجة وملاجة‏.‏ وسلك المحجة وعليكم بالمناهج النيرة والمحاج الواضحة‏.‏ وأقمت عنده حجة كاملة وثلاث حجج كوامل‏.‏ وحجوا مكة وهم حجاج عمار كالسفـار للمسافريـن و ‏"‏ هـؤلاء الـداج وليسـوا بالحـاج ‏"‏‏.‏ والحجيـج لهـم عجيج‏.‏ وفلان تحجه الرفاق أي تقصده‏.‏ قال‏:‏ يحجون سب الزبرقان المزعفرا وحج
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.936 harf
الحَجُّ: القصدُ. حَجَّ إِلينا فلانٌ أَي قَدِمَ؛ وحَجَّه يَحُجُّه حَجّاً: قصده. وحَجَجْتُ فلاناً واعتَمَدْتُه أَي قصدته. ورجلٌ محجوجٌ أَي مقصود. وقد حَجَّ بنو فلان فلاناً إِذا أَطالوا الاختلاف إليه؛ قال المُخَبَّلُ السعدي: وأَشْهَدُ مِنْ عَوْفٍ حُلُولاً كثِيرةً، يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ المُزَعْفَرا أَي يَقْصِدُونه ويزورونه. قال ابن السكيت: يقول يُكْثِرُونَ الاختلاف إِليه، هذا الأَصل، ثم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR875 harf
* ح ج ج * * الحَجُّ * في الأصل القصد وفي العرف قصد مكة للنسك وبابه رد فهو * حاجٌّ * وجمعه * حُجُّ * بالضم كبازل وبزل و * الحِجُّ * بالكسر الاسم و * الحِجَّةُ * بالكسر أيضا المرة الواحدة وهي من الشواذ لأن القياس الفتح والحجة بالكسر أيضا السنة والجمع * الحِجَجُ * بوزن العنب و * ذو الحِجَّةِ * بالكسر شهر الحج وجمعه ذوات الحجة ولم يقولوا ذوو على واحده و * الحَجيجُ * الحجاج جمع حاج مثل غاز وغزي وعاد
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.159 harf
الحج: القصد مطلقا. حجه يحجه حجا: قصده، وحججت فلانا، واعتمدته: قصدته. ورجل محجوج، أي مقصود. وقال جماعة: إنه القصد لمعظم. وقيل: هو كثرة القصد لمعظم، وهذا عن الخليل. الحج : الكف كالحجحجة، يقال: حجحج عن الشىء وحج: كف عنه، وسيأتي. الحج : القدوم ، يقال: حج علينا فلان، أي قدم. الحج : سبر الشجة بالمحجاج للمعالجة. والمحجاج: اسم للمسبار . وحجه يحجه حجا، فهو محجوج، وحجيج، إذا قدح بالحديد في العظم
Maddenin bağlantısı

الحج: القصد مطلقا. حجه يحجه حجا: قصده، وحججت فلانا، واعتمدته: قصدته. ورجل محجوج، أي مقصود. وقال جماعة: إنه القصد لمعظم. وقيل: هو كثرة القصد لمعظم، وهذا عن الخليل. الحج : الكف كالحجحجة، يقال: حجحج عن الشىء وحج: كف عنه، وسيأتي. الحج : القدوم ، يقال: حج علينا فلان، أي قدم. الحج : سبر الشجة بالمحجاج للمعالجة. والمحجاج: اسم للمسبار . وحجه يحجه حجا، فهو محجوج، وحجيج، إذا قدح بالحديد في العظم إذا كان قد هشم حتى يتلطخ الدماغ بالدم، فيقلع الجلدة التي جفت، ثم يعالج ذلك فيلتئم بجلد، ويكون آمة، قال أبو ذؤيب يصف امرأة: وصب عليها الطيب حتى كأنها أسى على أم الدماغ حجـيج وكذلك حج الشجة يحجها حجا، إذا سبرها بالميل ليعالجها، قال عذار بن درة الطائي:

يحج مأمومة في قعرها لجف فاست الطبيب قذاها كالمغاريد يحج، أي يصلح. مأمومة: شجة بلغت أم الرأس. وفسر ابن دريد هذا الشعر فقال: وصف الشاعر طبيبا يداوى شجة بعيدة القعر، فهو يجزع من هولها، فالقذى يتساقط من استه كالمغاريد، والمغاريد: جمع مغرود، وهو صمغ معروف. وقال غيره: است الطبيب يراد بها ميله، وشبه ما يخرج من القذى على ميله بالمغاريد. وقيل: الحج: أن يشج الرجل، وفيختلط الدم بالدماغ، فيصب عليه السمن المغلى حتى يظهر الدم فيؤخذ بقطنة. وقال الأصمعي: الحجيج من الشجاج: الذي قد عولج، وهو ضرب من علاجها. وقال ابن شميل الحج: أن تفلق الهامة، فتنظر هل فيها عظم أو دم، قال: والوكس: أن يقع في أم الرأس دم أو عظام، أو يصيبها عنت. وقيل: حج الجرح: سبره ليعرف غوره، عن ابن الأعرابي. وقيل: حججتها: قستها. وحج العظم يحجه حجا: قطعه من الجرح واستخرجه. الحج: الغلبة بالحجة ، يقال: حجه يحجه حجا، إذا غلبه على حجته. وفي الحديث: فحج آدم موسى أي غلبه بالحجة، وفي حديث معاوية: فجعلت أحج خصمي أي أغلبه بالحجة. الحج: كثرة الاختلاف والتردد ، وقد حج بنو فلان فلانا، إذا أطالوا الاختلاف إليه، وفي التهذيب: وتقول: حججت فلانا، إذا أتيته مرة بعد مرة، فقيل: حج البيت؛ لأنهم يأتونه كل سنة: قال المخبل السعدى: وأشهد من عوف حلولا كـثـيرة يحجون سب الزبرقان والمزعفرا أي يقصدونه ويزورونه. قال ابن السكيت: يقول: يكثرون الاختلاف إليه، هذا الأصل ثم تعورف استعماله في قصد مكة للنسك . وفي اللسان: الحج: قصد التوجه إلى البيت بالأعمال المشروعة فرضا وسنة، تقول: حججت البيت أحجه حجا، إذا قصدته، وأصله من ذلك. وقال بعض الفقهاء: الحج: القصد، وأطلق على المناسك لأنها تبع لقصد مكة، أو الحلق، وأطلق على المناسك لأن تمامها به، أو إطالة الاختلاف إلى الشىء، وأطلق عليها لذلك. كذا في شرح شيخنا. تقول: حج البيت يحجه حجا، و هو حاج ، وربما أظهروا التضعيف في ضرورة الشعر قال الراجز: بكل شيخ عامر أ وحاجج و ج: حجاج:، كعمار، وزوار، وحجيج ، قال الأزهري ومثله: غاز وغزى، وناج ونجى، وناد وندى، للقوم يتناجون، يجتمعون في مجلس، وللعادين على أقدامهم عدى. ونقل شيخنا عن شروح الكافية والتسهيل: أن لفظ حجيج اسم جمع، والمصنف كثيرا ما يطلق الجمع على ما يكون اسم جمع أو اسم جنس جمعى؛ لأن أهل اللغة كثيرا ما يريدون من الجمع ما يدل لفظه على جمع كهذا، ولو لم يكن جمعا عند النحاة وأهل الصرف. يجمع على حج ، بالضم، كبازل وبزل، وعائذ وعوذ، وأنشد أبو زيد لجرير يهجو الأخطل، ويذكر ما صنعه الجحاف بن حكيم السلمى من قتل بنى تغلب قوم الأخطل باليسر، وهو ماء لبنى تميم: قد كان في جيف بدجلة حرقـت أوفى الذين على الرحوب شغول وكأن عافية النسـور عـلـيهـم حج بأسفل ذي المجـاز نـزول

يقول: لما كثرت قتلى بنى تغلب جافت الأرض، فحرقوا؛ ليزول نتنهم، والرحوب: ماء لبنى تغلب، والمشهور رواية البيت حج بالكسر وهو اسم الحاج، وعافية النسور: هي الغاشية التي تغشى لحومهم، وذو المجاز: من أسواق العرب. ونقل شيخنا عن ابن السكيت: الحج، بالفتح: القصد، وبالكسر: القوم الحجاج. قلت: فيستدرك على المصنف ذلك. وفي اللسان: الحج بالكسر: الحجاج قال: كأنما أصواتها بالوادي أصوات حج من عمان عادى هكذا أنشده ابن دريد بكسر الحاء. وهي حاجة من حواج بيت الله، بالإضافة، إذا كن قد حججن، وإن لم يكن قد حججن قلت: حواج بيت الله، فتنصب البيت؛ لأنك تريد التنوين في حواج إلا أنه لا ينصرف، كما يقال: هذا ضارب زيد أمس، وضارب زيدا غدا، فتدل بحذف التنوين على أنه قد ضربه، وبإثبات التنوين على أنه لم يضربه، كذا حققه الجوهرى وغيره. الحج بالكسر: الاسم ، قال سيبويه: حجه يحجه حجا، كما قالوا: ذكره ذكرا. وقال الأزهري: الحج: قضاء نسك سنة واحدة، وبعض يكسر الحاء فيقول الحج والحجة، وقرئ ولله على الناس حج البيت والفتح أكثر. وقال الزجاج في قوله تعالى ولله على الناس حج البيت يقرأ بفتح الحاء وكسرها، والفتح الأصل. وروى عن الأثرم قال: والحج والحج، ليس عند الكسائي بينهما فرقان. والحجة بالكسر المرة الواحدة من الحج، وهو شاذ لوروده على خلاف القياس؛ لأن القياس في المرة الفتح في كل فعل ثلاثي، كما أن القياس فيما يدل على الهيئة الكسر، كذا صرح به ثعلب في الفصيح، وقلده الجوهري والفيومي والمضف وغيرهم. وفي اللسان: روى عن الأثرم وغيره: ما سمعنا من العرب حججت حجة، ولا رأيت رأية، وإنما يقولون: حججت حجة. وقال الكسائي: كلام العرب كله على فعلت فعلة إلا قولهم: حججت حجة، ورأيت رؤية فتبين أن الفعلة للمرة تقال بالوجهين: الكسر على الشذوذ وقال القاضي عياض: ولا نظير له في كلامهم والفتح على القياس. الحجة : السنة والجمع حجج. الحجة والحاجة: شحمة الأذن ، الأخيرة اسم، كالكاهل والغارب، قال لبيد يذكر نساء: يرضن صعاب الدر في كل حجة وإن لم تكن أعناقهن عـواطـلا غرائر أبكار علـيهـا مـهـابة وعون كرام يرتدين الوصـائلا يرضن صعاب الدر، أي يثقبنه، والوصائل: برود اليمن، واحدتها وصيلة والعون: جمع عوان للثيب، وقال بعضهم: الحجة هنا الموسم. ويفتح ، كذا ضبط بخط أبي زكريا في هامش الصحاح. عن أبي عمرو: الحجة: ثقبة شحمة الأذن، والحجة بالفتح: خرزة أو لؤلؤة تعلق في الأذن قال ابن دريد: وربما سميت حاجة. الحجة بالضم : الدليل و البرهان وقيل: ما دفع به الخصم، وقال الأزهري: الحجة: الوجه الذي يكون به الظفر عند الخصومة. وإنما سميت حجة لأنها تحج، أي تقصد؛ لأن القصد لها وإليها، وجمع الحجة حجج وحجاج. والمحجاج بالكسر: الجدل ككتف، وهو الرجل الكثير الجدل. تقول: أحججته إذا بعثته ليحج . قولهم: و حجة الله لا أفعل، بفتح أوله، وخفض آخره: يمين لهم ، كذا في كتب الأيمان. وحجحج بالمكان: أقام به فلم يبرح، كتحجحج. الحجحجة: النكوص، يقال: حملوا على القوم حملة ثم حجحجوا. وحجحج الرجل: نكص ، وقيل عجز، وأنشد ابن الأعرابي: ضربا طلحفا ليس بالمحجحج

أي ليس بالمتواني المقصر. حجحج عن الشىء: كف عنه. حجحج الرجل: أراد أن يقول ما فيه نفسه ثم أمسك عما أراد قوله . وفي المحكم: حجحج الرجل: لم يبد ما في نفسه. والحجحجة: التوقف عن الشىء والارتداع. والحجوج، كحزور ، أي بفتح أوله وتشديد ثالثه المفتوح : الطريق يستقيم مرة ويعوج أخرى ، وأنشد: أجد أيامك من حجوج إذا استقام مرو يعوج والحجج، بضمتين: الطرق المحفرة ، ومثله في اللسان، قال شيخنا: وهو صريح في أنه جمع، وهل مفرده حجيج، كطريق? أو حجاج، ككتاب? أو لا مفرد له? احتمالات، وسيأتي. الحجج الجراح المسبورة ، ومفرده حجيج، كطريق، حججته حجا فهو حجيج، وقد تقدم. من المجاز: الحجاج بالفتح ويكسر: الجانب والناحية، وحجاجا الجبل: جانباه. الحجاج والحجاج: عظم مستدير حول العين ينبت عليه الحاجب ، ويقال: بل هو الأعلى تحت الحاجب، وأنشد قول العجاج: إذا حجاجا مقلتيها هججا وقال ابن السكيت: هو الحجاج. والحجاج: العظم المطبق على وقبة العين، وعليه منبت شعر الحاجب، وفي الحديث كانت الضبع وألادها في حجاج عين رجل من العماليق وفي حديث جيش الخبط فجلس في حجاج عينه كذا وكذا نفرا يعني السمكة التي وجدوها على البحر. وأما قول الشاعر: تحاذر وقع السوط خرصاء ضمهـا كلال فحالت في حجا حاجب ضمر فإن ابن جنى قال: يريد في حجاج حاجب ضمر، فحذف للضرورة. قال ابن سيده: وعندي أنه أراد بالحجا هنا الناحية. والجمع أحجة وحجج، بضمتين. قال أبو الحسن: الحجج شاذ؛ لأن ما كان من هذا النحو لم يكسر على فعل؛ كراهية التضعيف، فأما قوله: يتركن بالأمالس السمالج للطير واللغاوس الهزالج كل جنين معر الحواجج فإنه جمع حجاجا على غير قياس، وأظهر التضعيف اضطرارا. الحجاج : حاجب الشمس يقال: بدا حجاج الشمس، أي حاجبها، وهو قرنها، وهو مجاز. والحجحج: الفسل الردىء والمتواني المقصر. واس ، هكذا في نسختنا، وفي اللسان وغيره من أمهات اللغة ورأس أحج: صلب ، قال المرار الفقعسى يصف الركاب في سفر: ضربن بكل سالفة ورأس أحج كأن مقدمه نصيل

وفرس أحج: أحق ، وسيأتي في القاف. يقال للرجل الكثير الحج: إنه لحجاج، بفتح الجيم من غير إمالة وكل نعت على فعال فهو غير ممال الألف، فإذا صيروه اسما خاصا تحول عن حال النعت، ودخلته الإمالة، كاسم الحجاج والعجاج. وفي اللسان: الحجاج أماله بعض أهل الإمالة في جميع وجوه الإعراب على غير قياس، في الرفع والنصب، ومثل ذلك الناس في الجر خاصة، قال ابن سيده: وإنما مثلته به؛ لأن ألف الحجاج زائدة غير منقلبة، ولا يجاورها مع ذلك ما يوجب الإمالة، وكذلك الناس؛ لأن الأصل إنما هو الأناس، فحذفوا الهمزة وجعلوا اللام خلفا عنها، كالله، إلا أنهم قد قالوا: الأناس، قال: وقالوا: مررت بناس، فأمالوا في الجر خاصة، تشبيها للألف بألف فاعل؛ لأنها ثانية مثلها، وهو نادر؛ لأن الألف ليست منقلبة، فأما في الرفع والنصب فلا يميله أحد. وقد يقولون: حجاج ، بغير ألف ولام، وهو اسم رجل، كما يقولون: العباس، وعباس. حجاج : ة، ببيهق . ويحج -بصيغة المضارع- الفاسي: أبو عمران موسى بن أبي حاج: فقيه مالكي، شارح المدونة وغيرها، ترجمة أحمد باب السوداني في كفاية المحتاج. والتحاج: التخاصم . ومما يستدرك عليه: قولهم: أقبل الحاج والداج، يمكن أن يراد به الجنس، وقد يكون اسما للجمع، كالجامل والباقر. وروى الأزهري عن أبي طالب في قولهم: ما حج ولكنه دح، قال: الحج: الزيارة والإتيان. وإنما سمى حاجا بزيارة بيت الله تعالى، قال والداج: الذي يخرج للتجارة، وفي الحديث: لم يترك حاجة ولا داجة الحاج والحاجة: أحد الحجاج، والداج والداجة: الأتباع، يريد الجماعة الحاجة، ومن معهم من أتباعهم، ومنه الحديث: هؤلاء الداج وليسوا بالحاج . واحتج الشىء: صلب. واحتج البيت، كحجه، عن الهجرى، وأنشد: تركت احتجاج البيت حتى تظاهرت على ذنـوب بـعـدهـن ذنـوب وذو الحجة: شهر الحج؛ سمى بذلك للحج فيه، والجمع ذوات الحجة، ولم يقولوا: ذوو على واحده ونقل القزاز -في غريب البخارى-: وأما ذو الحجة للشهر الذي يقع فيه الحج فالفتح فيه أشهر، والكسر قليل، ومثله في مشارق عياض، ومطالع ابن قرقول. قال الأزهري: ومن أمثال العرب: لج فحج . معناه: لج فغلب من لاجه بحججة، يقال: حاججته أحاجه حجاجا ومحاجة حتى حججته، أي غلبته بالحجج التي أدليت بها، وقيل: معناه: أي أنه لج وتمادى به لجاجه، وأداه اللجاج إلى أن حج البيت الحرام وما أراده، أريد أنه هاجر أهله بلجاجه حتى خرج حاجا . وسلك المحجة، وهي الطريق. وقيل: جادة الطريق، وقيل: محجة الطريق:سننه، والجمع المحاج، تقول: عليكم بالمناهج النيرة، والمحاج الواضحة. والحجة بالضم: مصدر بمعنى الاحتجاج والاستدلال. وفي التهذيبك محجة الطريق: هي المقصد والمسلك. وفي حديث الدجال: إن يخرج وأنا فيكم فأنا حجيجه أي محاججه ومغالبه بإظهار الحجة عليه. والحجج: الوقرة في العظم. وحجحج: من زجر الغنم. وحجحج، وتحجحج:صاح. وكبش حجحج، أي عظيم، قال: أرسلت فيها حجحجا قد أسدسا ومن أمثال الميداني قولهم: نفسك بما تحجحج أعلم أي أنت بما في قلبك أعلم من غيرك.

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.166 harf
حجَّ حجَّ U ( n. ac. حَجّ 1 ), a. Went, repaired to, visited; went on a pilgrimage to ( Mecca ). b. Probed ( wound ). c. Overcame in argument. حَاْجَجَ حَاْجَجَ III , a. Argued, disputed with. b. [ 'An ], Pleaded the cause of. أَحْجَجَ أَحْجَجَ IV , a. Sent on a pilgrimage. تَحَجَّجَ تَحَجَّجَ V , a. see VIII (a) . تَحَاْجَجَ تَحَاْجَجَ VI , a. Argued, disputed together.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR74.499 harf
حجج 1.BAB حَجَّ - يَحُجُّ - حِجّ - حَجٌّ - حَاجّ حَجَّ - يحُجُّ + كائن + كائناً أو مكاناً أو شيئاً: يقصده بغرض الإقامة المؤقتة فيه للزيارة: يتوجه إليه ليزوره وخاصة لأنه يعتبره مقدساً ليقوم بأفعال وشعائر تعبدية فيه حِجّ: على وزن " فـِعل"اسم فعل " حَجَّ - يَحُجُّ ": التوجه للقيام بفعل " حَجَّ - يَحُجُّ": التوجه من محل إقامته قاصداً مكاناً
Tamamını oku

Sîgalar(27)

Mücavir kökler55 mücavir (204 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. أله

    20 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  2. هدي

    8 ortak ayet · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…

  3. تمم

    3 ortak ayet · Çiçeklenmiş ağaç demektir

  4. عمر

    3 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  5. إبراهيم

    4 ortak ayet · İbrahim

  6. علم

    10 ortak ayet · Dağın sivri noktası demektir

  7. عند

    5 ortak ayet · “Anid“ yulara gelmeyen devedir

  8. بيت

    3 ortak ayet · Beyt ev demektir

  9. أنس

    6 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

  10. قول

    13 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

  11. حرم

    3 ortak ayet · Hiram keçe demektir

  12. بلغ

    3 ortak ayet · İş ayakkabısı

Geçtiği ayetler(26)

  1. … أَوْ نُسُكٍ فَإِذَا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ …

    HacAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

  2. … الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ ثَلَاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَسَبْعَةٍ إِذَا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كَامِلَةٌ ذَلِكَ لِمَنْ …

    HacAllah için haccı da; ümreyi de tamamlayın. Fakat alıkonulursanız, kurbandan kolayınıza geleni gönderin. Kurban yerine varıncaya kadar, başlarınızı tıraş etmeyin. İçinizden her kim, hasta olursa veya başında bir eziyet bulunursa; ona oruçtan, sadakadan veya kurbandan fidye. Emin olduğunuz vakitte; kim, hacc zamanına kadar umre ile faydalanmak isterse, kolayına gelen bir kurban keser. Ama bulamazsa, hacc günlerinde üç; döndüğünüz vakit yedi gün olmak üzere tam on gün oruç tutar. Bu; ailesi Mescid-i Haram’da oturmayanlar içindir. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, azabı pek şiddetli olandır.

  3. … الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ وَمَا تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَتَزَوَّدُوا فَإِنَّ …

    HacHacc, bilinen aylardır. Her kim o aylarda kendisine haccı farz ederse; artık haccda kadına yaklaşmak, günah işlemek, tartışma yoktur. Siz ne hayır yaparsanız, Allah onu bilir. Bir de azık edininiz. Şüphesiz ki, azığın en hayırlısı, takvadır. Ey akıl sahibleri; Ben’den korkun.

  4. وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ …

    HacBüyük hacc günü, insanlara Allah ve Rasulünden bir ilandır. Muhakkak ki Allah ve Rasulü, artık müşriklerden uzaktır. Eğer tevbe ederseniz; bu, sizin için daha hayırlıdır. Yok eğer yüz çevirirseniz; bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakacak değilsiniz. Küfredenlere elem verici bir azabı müjdele.

Sîga sayfası: أَتُحَاجُّونَنَا
Sîga sayfası: أَتُحَاجُّونِّي

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحجج
YapıÜçlü (mücerred sülâsî)
Özel DurumMuzaaf (ikinci ve üçüncü harfi aynı olan mükerrer kök)
Bağlamsal Yakın Köklerقصد, جدل, برهن
Zıt Kökنكص
Çekirdek Özet 1Bir hedefe saygı ve tazimle tekrar tekrar yönelmek, hedefe varmak için yolu tüketmek ve engelleri aşarak sonuca ulaşmak
Çekirdek Özet 2Zihni ve ameli yönelişin hakikate kilitlenmesi; bâtılı çürüten sarsılmaz delil getirme ve bu delil uğruna sebatla hac ve muhâcce etme
Çekirdek Özet 3Meşruiyetin, bilginin ve ibadetin keyfi kabullerden arındırılarak kesin ve aşılmaz bir eksene (hüccete) bağlanması sistemi
Kritik Hata RiskiHaccı yalnızca şeklî bir ritüele, hücceti ise kısır bir laf yarıştırmasına daraltarak kökün taşıdığı hakikati ispat ve ilahi merkeze yöneliş bağını koparmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حجBir şeyi sınırlandırmak, engellemek, dış tesirlerden korumak ve odaklanmış bir hat çizmek; nitekim aynı ikili tabanı paylaşan حجب örtüp perdelemeyi, حجر menedip taşla çevirmeyi, حجز araya set çekip ayırmayı ifade eder.جSınırlama ve odaklanma hareketini süreklilik, tekrar ve amaca kilitlenmiş bir dinamizme dönüştürür; korunan merkeze yönelmeyi (hac) ve muhalif iddiaları kesin biçimde kesip hükümsüz kılan sarsılmaz kanıtı (hüccet) meydana getirir.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanı çevreleme, dışarıya karşı koruma, dokunulmaz ve tayin edilmiş bir merkez oluşturma
جDeğnek, deveYola koyulma, mesafe katetme, yüklenip hedefe doğru adımlarla yürüme
جDeğnek, deveKatlanan yürüyüş, sebatla sürdürülen hareket, varılacak noktada ısrar etme ve engeli zorlama
حججÇitle çevrili korunaklı merkeze doğru sebatla yol almaKorunmuş ve dokunulmaz kılınmış mukaddes bir amaca ulaşmak için her türlü engeli aşarak tekrar tekrar yönelme ve zihni tartışmada muhatabın yolunu sarsılmaz delille tahkim etme hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamBir kimseye veya yüce kabul edilen bir makama saygı göstererek art arda gitmek, onu sürekli ziyaret etmek; yaranın derinliğini ve durumunu anlamak için mil (el-mihcâc) ile yoklayıp yarmak; kaşı çevreleyen kemik hattı (el-hicâc).
Cahiliye şiiri kullanımıŞair el-Mühabbeleş-Şa‘dî bir beytinde الزبرقان adlı reisi kastederek kabilelerin ona saygı için sürekli gidip gelmesini şöyle anlatır: وَأَشْهَدُ مِنْ عَوْفٍ حُلُولاً كَثِيرَةً / يَحُجُّونَ سِبَّ الزِّبْرِقانِ المُزَعْفَرا
Erken Arapça kullanımBir kimsenin hasmını kesin delille alt etmesi حَجَّ خَصْمَهُ şeklinde ifade edilir; ayrıca senelik döngüyü tamamlayan zamana ve döneme حِجَّة denir. Belirgin ve ana yola da مَحَجَّة adı verilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, el-Mufradāt.

Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde حجج kökü, döngüsel bir hareketle mukaddes bir merkeze yönelme, bayram yapma ve halka halinde dönerek kutlama semantik matrisiyle derin bir ortak mirasa dayanır. İbranicede חָגַג (hagag) kökü bayram kutlamak, kurban için toplanmak ve mukaddes mekana hac etmek anlamına gelirken; חַג (hag) kelimesi doğrudan bayram ve hac ziyareti karşılığıdır. Süryanice ve Aramicede ܚܓ / ܚܓܐ (ḥagga) formu bayram, şenlik ve mukaddes toplantı anlamını muhafaza eder. Akadcada ḫagû sevinmek, şenlik yapmak kökünü temsil eder. Arapçada bu ilksel ritüel ve döngüsel yöneliş anlamı genişleyerek hem kutsal mabede düzenli varış (hac) hem de zihinsel düzlemde hasmın önünü kesen, döngüyü tamamlayıp gerçeği tartışmasız biçimde sabitleyen sarsılmaz delil (hüccet) kavramına evrilmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBir hedefe tazimle kastetmek, yarayı derinlemesine yoklamak, açık yolu (mahacce) izlemekFiziksel olarak engelleri aşıp hedefe varmak ile zihnen hasmın iddialarını delip gerçeği tescillemek arasındaki eylemsel bağKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָגַג, Aramice ve Süryanice ܚܓܐKutsal bir merkeze döngüsel yürüyüş, bayram, kurban ve toplu ibadet matrisiKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve Habeşçe (Ge'ez) ḥagagDini bayram, toplanma ve adak takdimi alanındaki fonetik ve anlamsal örtüşmeGüçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حججAnlamlıBir hedefe yönelmek, delil getirmek, hac ibadeti yapmakHedef köktür; fiziksel yöneliş ve zihni ispatı birleştirirKur'an'da geçer
جحجAnlamlıGeri çekilmek, duraklamak, tereddüt etmekSavaşta veya bir işte hamle yaptıktan sonra geri adım atmayı ifade eder (el-cahcehe)Kur'an'da geçmez; hedef kökteki ileri yönelişin aksine geri çekilmeyi bildirir
ججحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıArap dil fonetiğinde kullanım dışı (mühmel) diziliştirKur'an'da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حججMerkezYöneliş ve ispatBir hedefe hürmetle kastedip gitmek ve hasmı susturan kesin delili ortaya koymakHem bedeni hac ibadetini hem de mantıki hücceti kapsar
قصدKomşuYönelişBir şeye doğru aşırılığa kaçmadan, doğrudan yönelmekحجج kökündeki tazim, tekrar ve kutsal merkeze varış vurgusu قصد kökünde yerini doğrudanlık ve ölçülülüğe bırakır
جدلKomşuTartışmaİpi sıkı bükmek gibi hasmı lafzen alt etmeye çalışmak, çekişmekجدل genellikle tarafların birbirini alt etme çabasını anlatırken حجج hakkı ispata yarayan kanıtı merkeze alır
برهنKomşuİspatGöz kamaştırıcı derecede açık ve aydınlatıcı delilبرهن delilin bizatihi parlaklığına ve netliğine odaklanırken حجج hasmın itirazını kesip yolu bağlamasına odaklanır
نكصZıtGeri adım atmaYönelinen hedeften korku veya tereddütle topukları üzerinde geri dönmekحجج kökünün gerektirdiği hedefe sebatla varış ve davasını ispat etme eyleminin tam karşıtıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحججHac etmek, kesin delil getirmekFiziksel olarak bir merkeze tazimle yönelmeyi ve fikri olarak hasmı susturan kanıtı ifade ederKesin
LatinceArgumentum, peregrinatioKanıt, kutsal yolculukArgumentum kökün zihni ispat tarafını, peregrinatio ise kutsal mekana seyahat boyutunu karşılar; tek kelime iki alanı birden kuşatmazGüçlü
İngilizcePilgrimage, argument, proofKutsal ziyaret, kanıt, delilPilgrimage ameli haccı karşılarken argument ve proof muhâcce ve hüccet kavramlarını yansıtırGüçlü
AlmancaWallfahrt, Beweis, ArgumentHac ziyareti, ispat, delilWallfahrt kutsal mekana gidişi verir; Beweis kökün hasmı ilzam eden mantıki kesinliğini karşılarGüçlü
FransızcaPèlerinage, preuve, argumentHac yolculuğu, delilPèlerinage ibadet boyutunu, preuve ve argument ise tartışmayı bağlayan hüccet yönünü karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Robert Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
الْحَجّ / حَجَّİslam'ın rüknü olan hac ibadeti ve Kabe'yi ziyaretŞeâir, ihram ve ibadet menâsikinin bildirildiği bağlamlar (Bakara 2:196, 2:197, Âl-i İmrân 3:97, Hac 22:27)
حُجَّةHasmı susturan, mazereti ortadan kaldıran sarsılmaz delilPeygamberlerin tebliğ gerekçesi ve tevhidin kesinliği bağlamı (Nisâ 4:165, En'âm 6:149, Şûrâ 42:15)
حَاجَّ / تُحَاجُّونَHak veya bâtıl adına delil yarışına girmek, tartışmakİbrahim peygamberin kavmi ve Nemrut ile münazarası veya Ehl-i Kitap ile yürütülen teolojik tartışmalar (Bakara 2:139, 2:258, Âl-i İmrân 3:65, 3:66, En'âm 6:80)
حِجَجYıllar, senelik döngülerHz. Musa ile Medyenli ihtiyar arasındaki evlilik ve hizmet sözleşmesi bağlamı (Kasas 28:27)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamHüccet ve istidlâl teorisiAklın ve vahyin getirdiği delillerin bağlayıcılığı; Allah'a karşı kimsenin mazeret (hüccet) ileri süremeyeceğiİtirazı tamamen çürüten ve şüpheyi gideren mutlak bilgi vasıtası
FıkıhHac menâsiki ve dava hukukuHaccın şartları, farzları, ihram yasakları; yargılamada hakimin hükmüne esas teşkil eden kesin ispat vasıtalarıBedenen ve malen yapılan farz ibadet ile mahkemede hakkı sabitleyen hukuki hüccet
TefsirCedel ve muhâcce ayetleriPeygamberlerin inkârcılarla yaptıkları tartışma yöntemleri; bilmeyerek tartışmanın kınanmasıZan ve hevâya değil, vahiy kaynaklı bilgiye dayanan meşru münazara
HadisMenâsik ve davanın ispatıHaccın edası, Arafat vakfesi; vefat edenin geride bıraktığı ibadet borçları ve hak talebinde hüccet getirmeNebevi tatbikatın gösterilmesi ve haklının delilini açıkça ortaya koyması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniTevhid eksenli ibadet ve BeytullahKutsal merkeze yöneliş ve teslimiyetÜmmet bilincini somutlaştırma ve kulluğu tescillemeİnananların aynı merkez etrafında toplanması ve tevhid akidesinin ameli ilanıKesin
İlmiEpistemoloji ve mantıkKesin delil ve tutarlı çıkarımŞüpheyi yok ederek bilginin doğruluğunu tescillemeİddiaların temelsiz kalmasını önleyen, aklı ikna eden nihai bilgi zeminiKesin
SiyasiHukuki meşruiyet ve diplomasiYargısal ve idari bağlayıcı senetMazeret kapısını kapatarak adaleti icra etmeKararların keyfilikten çıkarılıp itiraz kabul etmez meşru dayanaklara yaslanmasıGüçlü
İktisadiSözleşme süreleri ve taahhüt döngüsüYıllık planlama ve sözleşme birimiDönemsel borçlanma ve emeğin zamanla takas edilmesiKasas 28:27 ayetinde olduğu gibi ekonomik sözleşmelerin yıllık takvim (hicac) esasına bağlanmasıGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGeometride merkeze çekim ve döngüsel yörünge; matematikte aksiyomatik ispatSistemin tanımlanmış sabit bir merkeze periyodik olarak yaklaşması ve aksiyomlardan türetilen su götürmez mantıksal ispat adımıGüçlü
Beşeri bilimlerHukukta ispat yükü ve kesin hüküm; sosyolojide ortak toplumsal merkezToplumsal ihtilafları sona erdiren nihai hukuki karine ve toplumu periyodik olarak bir araya getiren kolektif eylemKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiحجج kökünü yalnızca yılda bir kez Mekke'ye yapılan turistik ve şeklî bir seyahate indirgemek; türevi olan hücceti ise faydasız bir lâfız dalaşı veya sofistike bir tartışma sanmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKök, varoluşsal bir istikameti (Kâbe'ye yöneliş) ve zihinsel bir dürüstlüğü (hakikate teslim olma ve kesin delil sunma) aynı gövdede birleştirir. Hac, tevhid hüccetinin bedensel tescilidir.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİbadetin bilincinden koparak şekilciliğe saplanılması ve zihinsel zeminde bilgesiz, delilsiz tartışmaların (muhâcce) hak arayışı zannedilerek cehaletin meşrulaştırılması.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Vahyin bilgi teorisini (hüccet) ile eylem teorisini (hac) tek bir kök ekseninde buluşturarak, inancın kuru bir iddia değil, hem akli delille hem de fiili yönelişle ispatlanan bir hakikat olduğunu gösterir.
Hangi ayetgroupsunda belirleyicidir?İbrahim peygamberin tevhid mücadelesini anlatan kıssalarda, Ehl-i Kitap ile itikadi meselelerin tartışıldığı ayetlerde ve Kabe'nin haccına dair hüküm bildiren şer'î pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Bilgisizce tartışmaya girmeyi (ilmî dayanağı olmayan muhâcceyi) yasaklar; Allah'ın dini karşısında insanların ileri sürebileceği hiçbir mazeretin (hüccetin) geçerli olamayacağını ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYüceltilen bir hedefe ve merkeze doğru engelleri aşarak tekrar tekrar yönelmek; yaranın derinliğini mil sokarak yoklayıp açmak.
  • Soyut anlamBir iddiayı veya inancı şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesin bilgi ve sarsılmaz gerekçelerle tahkim ederek hasmın itirazını kesmek.
  • Sistematik karşılıkİbadette Kâbe'ye yöneliş ile düşüncede mutlak hakikate (hüccetullâh) kilitlenişin epistemolojik ve pratik birliği.
  • LaTeX modeliH=(∮ΓF⃗⋅dr⃗)∩(lim⁡t→∞D(t)S(t)=∞)
  • LaTeX açıklamasıModelde kapalı bir eğri boyu yapılan integral ∮ΓF⃗⋅dr⃗, merkeze yönelen döngüsel ve kararlı hac ibadetini temsil eder. Kesişimdeki limit ifadesi lim⁡t→∞D(t)S(t)=∞ ise zamanla delilin D şüpheye S olan oranının sonsuza gitmesini, yani hüccetin tüm itirazları geçersiz kılan mutlak ispat gücünü sembolize eder.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح