حدد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-د-د13 sîga, 45 mücavir kök, 20 ayet, 12 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.دخللِحُدُودِحَدِيدٌحللحَادَّعرفحددجنحرسليُحَادُّونَحِدَادٍطلقعدوالْحَدِيدِحُدُودَجريخلدهونتحت

KökSîga 13Ayet 20Sure 12Mücavir 45

▶ Ağı aç (3B)

حدد

ح - د - د

KÖK
  • 25 geçiş
  • 20 ayet
  • 13 sîga
  • 9 sözlük

Hadid demir demektir. Hayde, Hadid, Sınırlara konan taş demektir. Sonra sınır anlamı kazanmıştır.“Demir de denmektedir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(9)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hadid demir demektir. Hayde, Hadid, Sınırlara konan taş demektir. Sonra sınır anlamı kazanmıştır.“Demir de denmektedir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.508 harf
باب الحاء مع الدال حد، دح مستعملان حد: فَصلُ ما بينَ كُلِّ شيئين حَدٌّ بينهما. ومُنْتَهَى كُلِّ شيءٍ حدُّه. وحَدَّ السيفُ واحتَدَّ. وهو جَلْدٌ حَديدٌ. وأحدَدْتُه. واستَحَدَّ الرجلُ واحتَدَّ حِدَّةً فهو حديد. وحُدُودُ الله: هي الأشياء التي بيَّنَها وأَمَر أنْ لا يُتَعَدَّى فيها. والحَدُّ: حَدُّ القاذِف ونحوِه مما يُقامُ عليه من الجَزاء بما أتاه. والحديدُ معروف، وصاحبُه الحَدّاد. ورجل محدُود:
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.844 harf
الحدّ الحاجز بين الشيئين. وحَدُّ الشيء: منتهاه. تقول: حَدَدْتُ الدار أَحُدُّها حَدّاً. والتحديد مثله. وفلان حَديدُ فلان: إذا كان أرضه إلى جنب أرضه. والحَدُّ: المَنْعُ، ومنه قيل للبوّاب: حَدَّاد. ويقال للسَّجان حدّاد، لأنه يمنع منا لخروج، أو لأنه يعالج الحديد من القيود. قال الشاعر: يقولُ لي الحَـدَّادُ وهـو يقـودنـي إلى السِجْنِ لا تَجْزَعْ فما بك من باسِ والمَحدود: الممنوع من البَخْت وغيره.
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR682 harf
ح د د حده‏:‏ منعه واللهم احدده‏.‏ وإذا طلع عليهم من كرهوه قالوا‏:‏ حداد حديه‏.‏ ولفلان حداد كالح وهو البواب ودون ذلك حدد‏.‏ قال‏:‏ وحدداً أن يكون كذا كما تقول معاذ الله‏.‏ قال الكميت‏:‏ حـدداً أن يكـون سيبك فينا زرماً أو يجيئنا ممصورا ومالـي عنـه حـدد أي بـد‏.‏ وامـرأة محـد وقـد أحـدت ولبسـت الحـداد‏.‏ وحـاده محـادة وداري محادة لداره وفلان حديدي في الدار أي محادي‏.‏ ومن المجاز‏:‏ احتدّ
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR12.138 harf
الحَدُّ: الفصل بين الشيئين لئلا يختلط أَحدهما بالآخر أَو لئلا يتعدى أَحدهما على الآخر، وجمعه حُدود. وفصل ما بين كل شيئين: حَدٌّ بينهما. ومنتهى كل شيء: حَدُّه؛ ومنه: أَحد حُدود الأَرضين وحُدود الحرم؛ وفي الحديث في صفة القرآن: لكل حرف حَدّ ولكل حَدّ مطلع؛ قيل: أَراد لكل منتهى نهاية. ومنتهى كل شيءٍ: حَدّه. وفلان حديدُ فلان إِذا كان داره إِلى جانب داره أَو أَرضه إِلى جنب أَرضه. وداري حَديدَةُ دارك
Maddenin bağlantısı

الحَدُّ: الفصل بين الشيئين لئلا يختلط أَحدهما بالآخر أَو لئلا يتعدى أَحدهما على الآخر، وجمعه حُدود. وفصل ما بين كل شيئين: حَدٌّ بينهما. ومنتهى كل شيء: حَدُّه؛ ومنه: أَحد حُدود الأَرضين وحُدود الحرم؛ وفي الحديث في صفة القرآن: لكل حرف حَدّ ولكل حَدّ مطلع؛ قيل: أَراد لكل منتهى نهاية. ومنتهى كل شيءٍ: حَدّه. وفلان حديدُ فلان إِذا كان داره إِلى جانب داره أَو أَرضه إِلى جنب أَرضه. وداري حَديدَةُ دارك ومُحادَّتُها إِذا كان حدُّها كحدها. وحَدَدْت الدار أَحُدُّها حدّاً والتحديد مثله؛ وحدَّ الشيءَ من غيره يَحُدُّه حدّاً وحدَّدَه: ميزه. وحَدُّ كل شيءٍ: منتهاه لأَنه يردّه ويمنعه عن التمادي، والجمع كالجمع. وحَدُّ السارق وغيره: ما يمنعه عن المعاودة ويمنع أَيضاً غيره عن إِتيان الجنايات، وجمعه حُدُود. وحَدَدْت الرجل: أَقمت عليه الحدّ. والمُحادَّة: المخالفة ومنعُ ما يجب عليك، وكذلك التَّحادُّ؛ وفي حديث عبدالله بن سلام: إِن قوماً حادّونا لما صدقنا الله ورسوله؛ المُحادَّة: المعاداة والمخالفة والمنازعة، وهو مُفاعلة من الحدّ كأَنّ كل واحد منهما يجاوز حدّه إِلى الآخر. وحُدُود الله تعالى: الأَشياء التي بيَّن تحريمها وتحليلها، وأَمر أَن لا يُتعدى شيء منها فيتجاوز إِلى غير ما أَمر فيها أَو نهى عنه منها، ومنع من مخالفتها، واحِدُها حَدّ؛ وحَدَّ القاذفَ ونحوَه يَحُدُّه حدّاً: أَقام عليه ذلك. الأَزهري: والحدّ حدّ الزاني وحدّ القاذف ونحوه مما يقام على من أَتى الزنا أَو القذف أَو تعاطى السرقة. قال الأَزهري: فَحُدود الله، عز وجل، ضربان: ضرب منها حُدود حَدَّها للناس في مطاعمهم ومشاربهم ومناكحهم وغيرها مما أَحل وحرم وأَمر بالانتهاء عما نهى عنه منها ونهى عن تعدّيها، والضرب الثاني عقوبات جعلت لمن ركب ما نهى عنه كحد السارق وهو قطع يمينه في ربع ديناءِ فصاعداً، وكحد الزاني البكر وهو جلد مائة وتغريب عام، وكحدّ المحصن إِذا زنى وهو الرجم، وكحد القاذف وهو ثمانون جلدة، سميت حدوداً لأَنها تَحُدّ أَي تمنع من إِتيان ما جعلت عقوبات فيها، وسميت الأُولى حدوداً لأَنها نهايات نهى الله عن تعدّيها؛ قال ابن الأَثير: وفي الحديث ذكر الحَدِّ والحدُود في غير موضع وهي محارم الله وعقوباته التي قرنها بالذنوب، وأَصل الحَدِّ المنع والفصل بين الشيئين، فكأَنَّ حُدودَ الشرع فَصَلَت بين الحلال والحرام فمنها ما لا يقرب كالفواحش المحرمة، ومنه قوله تعالى: تلك حدود الله فلا تقربوها؛ ومنه ما لا يتعدى كالمواريث المعينة وتزويج الأَربع، ومنه قوله تعالى: تلك حدود الله فلا تعتدوها؛ ومنها الحديث: إِني أَصبحت حدّاً فأَقمه عليّ أَي أَصبت ذنباً أَوجب عليّ حدّاً أَي عقوبة. وفي حديث أَبي العالية: إِن اللَّمَمَ ما بين الحَدَّيْن حَدِّ الدنيا وحَدِّ الآخرة؛ يريد بِحِدِّ الدنيا ما تجب فيه الحُدود المكتوبة كالسرقة والزنا والقذف، ويريد بِحَدِّ الآخرة ما أَوعد الله تعالى عليه العذاب كالقتل وعقوق الوالدين وأَكل الربا، فأَراد أَن اللمم من الذنوب ما كان بين هذين مما لم يُوجِبْ عليه حدّاً في الدنيا ولا تعذيباً في الآخرة. وما لي عن هذا الأَمر حَدَدٌ أَي بُدٌّ. والحديد: هذا الجوهر المعروف لأَنه منيع، القطعة منه حديدة، والجمع حدائد، وحَدائدات جمع الجمع؛ قال الأَحمر في نعت الخيل: وهن يَعْلُكْن حَدائِداتها ويقال: ضربه بحديدة في يده. والحدّاد: معالج الحديد؛ وقوله: إِنِّي وإِيَّاكمُ، حتى نُبِيءَ بهِ مِنْكُمُ ثمانَيةً، في ثَوْبِ حَدَّادِ أَي نغزوكم في ثياب الحَديد أَي في الدروع؛ فإِما أَن يكون جعل الحدّاد هنا صانع الحديد لأَن الزرّاد حَدّادٌ، وإِما أَن يكون كَنَى بالحَدَّادِ عن الجوهر الذي هو الحديد من حيث كان صانعاً له. والاسِتحْداد: الاحتلاق بالحديد. وحَدُّ السكين وغيرها: معروف، وجمعه حُدودٌ. وحَدَّ السيفَ والسِّكِّينَ وكلَّ كليلٍ يَحُدُّها حدّاً وأَحَدَّها إِحْداداً وحَدَّدها: شَحَذَها ومَسَحها بحجر أَو مِبْرَدٍ، وحَدَّده فهو مُحدَّد، مثله؛ قال اللحياني: الكلام أَحدَّها، بالأَلف، وقد حَدَّثْ تَحِدُّ حِدَّةً واحتَدَّتْ. وسكين حديدة وحُدادٌ وحَديدٌ، بغير هاء، من سكاكين حَديداتٍ وحَدائدَ وحِدادٍ؛ وقوله: يا لَكَ من تَمْرٍ ومن شِيشاءِ، يَنْشَبُ في المَسْعَلِ واللَّهاءِ، أَنْشَبَ من مآشِرٍ حِداءِ فإِنه أَراد حِداد فأَبدل الحرف الثاني وبينهما الأَلف حاجزة، ولم يكن ذلك واجباً، وإِنما غير استحساناً فساغ ذلك فيه؛ وإِنها لَبَيِّنَةُ الحَدِّ. وحَدَّ نابُهُ يَحِدُّ حِدَّة ونابٌ حديدٌ وحديدةٌ كما تقدّم في السكين ولم يسمع فيها حُدادٌ. وحَدّ السيفُ يَحِدُّ حِدَّة واحتدّ، فهو حادّ حديدٌ، وأَحددته، وسيوفٌ حِدادٌ وأَلْسِنَةٌ حِدادٌ، وحكى أَبو عمرو: سيفٌ حُدّادٌ، بالضم والتشديد، مثل أَمر كُبَّار. وتحديدُ الشَّفْرة وإِحْدادُها واسِتحْدادُها بمعنى. ورجل حَديدٌ وحُدادٌ من قوم أَحِدَّاءَ وَأَحِدَّةٍ وحِدادٍ: يكون في اللَّسَنِ والفَهم والغضب، والفعل من ذلك كله حَدَّ يَحِدُّ حِدّةً، وإِنه لَبَيِّنُ الحَدِّ أَيضاً كالسكين. وحَدَّ عليه يَحدُّ حَدَداً، واحْتَدَّ فهو مُحْتَدٌّ واستَحَدَّ: غَضِبَ. وحاددته أَي عاصيته. وحادَّه: غاصبه مثل شاقَّه، وكأَن اشتقاقه من الحدِّ الذي هو الحَيّزُ والناحية كأَنه صار في الحدّ الذي فيه عدوّه، كما أَن قولهم شاقَّه صار في الشّق الذي فيه عدوّه. وفي التهذيب: استحَدَّ الرجلُ واحْتَدَّ حِدَّةً، فهو حديد؛ قال الأَزهري: والمسموع في حِدَّةِ الرَّجلِ وطَيْشِهِ احْتَدَّ؛ قال: ولم أَسمع فيه استَحَدَّ إِنما يقال استحدّ واستعان إِذا حلق عانته. قال الجوهري: والحِدَّةُ ما يعتري الإِنسان من النَّزقِ والغضب؛ تقول: حَدَدْتُ على الرجل أَحِدُّ حِدَّةً وحَدّاً؛ عن الكسائي: يقال في فلان حِدَّةٌ؛ وفي الحديث: الحِدَّةُ تعتري خيار أُمتي؛ الحِدَّةُ كالنشاط والسُّرعة في الأُمور والمَضاءة فيها مأْخوذ من حَدِّ السيف، والمراد بالحِدَّةِ ههنا المَضاءُ في الدين والصَّلابة والمَقْصِدُ إِلى الخير؛ ومنه حديث عمر: كنت أُداري من أَبي بكر بعضَ الحَدِّ؛ الحَدُّ والحِدَّةُ سواء من الغضب ، وبعضهم يرويه بالجيم، من الجِدِّ ضِدِّ الهزل، ويجوز أَن يكون بالفتح من الحظ. والاستحدادُ: حلقُ شعر العانة. وفي حديث خُبيبٍ: أَنه استعار موسى استحدّ بها لأَنه كان أَسيراً عندهم وأَرادوا قتله فاستَحَدَّ لئلا يظهر شعر عانته عند قتله. وفي الحديث الذي جاء في عَشْرٍ من السُّنَّةِ: الاستحدادُ من العشر، وهو حلق العانة بالحديد؛ ومنه الحديث حين قدم من سفر فأَراد الناس أَن يطرقوا النساء ليلاً فقال: أَمْهِلوا كي تَمْتَشِذَ الشَّعِثَةُ وتَسْتَحِدَّ المُغِيبَةُ أَي تحلق عانتها؛ قال أَبو عبيد: وهو استفعال من الحديدة يعني الاستحلاف بها، استعمله على طريق الكناية والتورية. الأَصمعي: استحدَّ الرجلُ إِذا أَحَدَّ شَفْرته بحديدة وغيرها. ورائحة حادَّةٌ: ذَكِيَّةً، على المثل. وناقة حديدةُ الجِرَّةِ: توجد لِجِرَّتها ريح حادّة، وذلك مما يُحْمَدُ. وَحَدُّ كل شيء: طَرَفُ شَبَاتِهِ كَحَدِّ السكين والسيف والسّنان والسهم؛ وقيل: الحَدُّ من كل ذلك ما رق من شَفْرَتِهِ، والجمع حُدُودٌ. وحَدُّ الخمر والشراب: صَلابَتُها؛ قال الأَعشى: وكأْسٍ كعين الديك باكَرْت حَدَّها بِفتْيانِ صِدْقٍ، والنواقيسُ تُضْرَبُ وحَدُّ الرجُل: بأْسُه ونفاذُهُ في نَجْدَتِهِ؛ يقال: إِنه لذو حَدٍّ؛ وقال العجاج: أَم كيف حدّ مطر الفطيم وحَدَّ بَصَرَه إِليه يَحُدُّه وأَحَدَّه؛ الأُولى عن اللحياني: كلاهما حَدَّقَهُ إِليه ورماه به. ورجل حديد الناظر، على المثل: لا يهتم بريبة فيكون عليه غَضاضَةٌ فيها، فيكون كما قال تعالى: ينظرون من طرف خفيّ؛ وكما قال جرير: فَغُضَّ الطَّرْفَ إِنك من نُمَيْرٍ قال ابن سيده: هذا قول الفارسي. وحَدَّدَ الزرعُ: تأَخر خروجه لتأَخر المطر ثم خرج ولم يَشْعَبْ. والحَدُّ: المَنْعُ. وحدَّ الرجلَ عن الأَمر يَحُدُّه حَدّاً: منعه وحبسه؛ تقول: حَدَدْتُ فلاناً عن الشر أَي منعته؛ ومنه قول النابغة: إِلاَّ سُلَيْمانَ إِذْ قال الإِلهُ لَهُ: قُمْ في البرية فاحْدُدْها عن الفَنَدِ والْحَدَّادُ: البَوَّابُ والسَّجَّانُ لأَنهما يمنعان من فيه أَن يخرج؛ قال الشاعر: يقول ليَ الحَدَّادُ، وهو يقودني إِلى السجن: لا تَفْزَعْ، فما بك من باس قال ابن سيده: كذا الرواية بغير همز باس على أَن بعده: ويترك عُذْري وهو أَضحى من الشمس وكان الحكم على هذا أَن يهمز بأْساً لكنه خفف تخفيفاً في قوّة فما بك من بأْس، ولو قلبه قلباً حتى يكون كرجل ماش لم يجز مع قوله وهو أَضحى من الشمس، لأَنه كان يكون أَحد البيتين بردف، وهو أَلف باس، والثاني بغير ردف، وهذا غير معروف؛ ويقال للسجان: حَدَّادٌ لأَنه يمنع من الخروج أَو لأَنه يعالج الحديد من القيود. وفي حديث أَبي جهل لما قال في خزَنة النار وهم تسعة عشر ما قال، قال له الصحابة: تقيس الملايكة بالْحَدَّادين؛ يعني السجانين لأَنهم يمنعون المُحْبَسينَ من الخروج، ويجوز أَن يكون أَراد به صُنَّاع الحديد لأَنهم من أَوسخ الصُّنَّاع ثوباً وبدناً؛ وأَما قول الأَعشى يصف الخمر والخَمَّار: فَقُمْنَا، ولمَّا يَصِحْ ديكُنا، إِلى جُونَةٍ عند حَدَّادِها فإِنه سمى الخَمَّار حَدَّاداً، وذلك لمنعه إِياها وحفظه لها وإِمساكه لها حتى يُبْدَلَ له ثمنها الذي يرضيه. والجونة: الخابية. وهذا أَمر حَدَدٌ أَي منيع حرام لا يحل ارتكابه. وحُدَّ الإِنسانُ: مُنِعَ من الظفَر. وكلُّ محروم. محدودٌ. ودون ما سأَلت عنه حَدَدٌ أَي مَنْعٌ. ولا حَدَدَ عنه أَي لا مَنْعَ ولا دَفْعَ؛ قال زيد بن عمرو بن نفيل:لا تَعْبُدُنّ إِلهاً غيرَ خالقكم، وإِن دُعِيتُمْ فقولوا: دونَهُ حَدَدُ أَي مَنْعٌ. وأَما قوله تعالى: فبصرك اليوم حديد؛ قال: أَي لسان الميزان. ويقال: فبصرك اليوم حديد أَي فرأْيك اليوم نافذ. وقال شمر: يقال للمرأَة الحَدَّادَةُ. وحَدَّ الله عنا شر فلان حَدّاً: كفه وصرفه؛ قال: حِدَادِ دون شرها حِدادِ حداد في معنى حَدَّه؛ وقول معقل بن خويلد الهذلي: عُصَيْمٌ وعبدُ الله والمرءُ جابرٌ، وحُدِّي حَدادِ شَرَّ أَجنحةِ الرَّخَم أَراد: اصرفي عنا شر أَجنحة الرخم، يصفه بالضعف، واستدفاع شر أَجنحة الرخم على ما هي عليه من الضعف؛ وقيل: معناه أَبطئي شيئاً، يهزأُ منه وسماه بالجملة. والحَدُّ: الصرف عن الشيء من الخير والشر. والمحدود: الممنوع من الخير وغيره. وكل مصروف عن خير أَو شر: محدود. وما لك عن ذلك حَدَدٌ ومَحْتَدٌ أَي مَصْرَفٌ ومَعْدَلٌ. أَبو زيد: يقال ما لي منه بُدُّ ولا محتد ولا مُلْتَدٌّ أَي ما لي منه بُدٌّ. وما أَجد منه مَحتداً ولا مُلْتَدّاً أَي بُدٌّاً. الليث: والحُدُّ الرجلُ المحدودُ عن الخير. ورجل محدود عن الخير: مصروف؛ قال الأَزهري: المحدود المحروم؛ قال: لم أَسمع فيه رجل حُدٌّ لغير الليث وهو مثل قولهم رجل جُدٌّ إِذا كان مجدوداً. ويدعى على الرجل فيقال: اللهم احْدُدْهُ أَي لا توقفه لإِصابة. وفي الأَزهري: تقول للرامي اللهم احْدُدْهُ أَي لا توقفه للإِصابة. وأَمر حَدَدٌ: ممتنع باطل، وكذلك دعوة حَدَدٌ. وأَمر حَدَدٌ: لا يحل أَن يُرْتَكَبَ. أَبو عمرو: الحُدَّةُ العُصبةُ.وقال أَبو زيد: تَحَدَّدَ بهم أَي تَحَرَّشَ ،. ودعوةٌ حَدَدٌ أَي باطلة.والحِدادُ: ثياب المآتم السُّود. والحادُّ والمُحِدُّ من النساء: التي تترك الزينة والطيب؛ وقال ابن دريد: هي المرأَة التي تترك الزينة والطيب بعد زوجها للعدة. حَدَّتْ تَحِدُّ وتَحُدُّ حدّاً وحِداداً، وهو تَسَلُّبُها على زوجها، وأَحَدَّتْ، وأَبى الأَصمعي إِلا أَحَدَّتْ تُحِدُّ، وهي مُحِدٌّ، ولم يَعْرِفْ حَدَّتْ؛ والحِدادُ: تركُها ذلك. وفي الحديث: لا تُحِدُّ المرأَةُ فوق ثلاث ولا تُحِدُّ إِلاَّ على زوج. وفي الحديث: لا يحل لأَحد أَن يُحِدَّ على ميت أَكثر من ثلاثة أَيام إِلا المرأَة على زوجها فإِنها تُحِدُّ أَربعة أَشهر وعشراً. قال أَبو عبيد: وإِحدادُ المرأَة على زوجها ترك الزينة؛ وقيل: هو إِذا حزنت عليه ولبست ثياب الحزن وتركت الزينة والخضاب؛ قال أَبو عبيد: ونرى أَنه مأْخوذ من المنع لأَنها قد منعت من ذلك، ومنه قيل للبوّاب: حدّادٌ لأَنه يمنع الناس من الدخول. قال الأَصمعي: حَدَّ الرجلُ يَحُدُّه إِذا صرفه عن أَمر أَراده. ومعنى حَدَّ يَحدُّ: أَنه أَخذته عجلة وطَيْشٌ. وروي عنه، عليه السلام، أَنه قال: خيار أُمتي أَحِدّاؤها؛ هو جمع حديد كشديد وأَشداء. ويقال: حَدَّد فلان بلداً أَي قصد حُدودَه؛ قال القطامي: مُحدِّدينَ لِبَرْقٍ صابَ مِن خَلَلٍ، وبالقُرَيَّةِ رَادُوه بِرَدَّادِ أَي قاصدين. ويقال: حدداً أَن يكون كذا كقوله معاذ الله؛ قال الكميت: حَدَداً أَن يكون سَيْبُك فينا وتَحاً، أَو مُجَبَّناً مَمْصُورَا أَي حراماً كما تقول: معاذ اللهُ قد حَدَّدَ اللهَ ذلك عنا. والحَدَّادُ: البحر، وقيل: نهر بعينه، قال إِياس بن الأَرَتِّ: ولم يكونُ على الحَدَّادِ يملكه، لو يَسْقِ ذا غُلَّةٍ من مائه الجاري وأَبو الحَديدِ: رجل من الحرورية قتل امرأَة من الإِجْماعِيين كانت الخوارج قد سبتها فغالوا بها لحسنها، فلما رأَى أَبو الحَديد مغالاتهم بها خاف أَن يتفاقم الأَمر بينهم فوثب عليها فقتلها؛ ففي ذلك يقول بعض الحرورية يذكرها: أَهابَ المسلمون بها وقالوا، على فَرْطِ الهوى: هل من مزيد؟ فزاد أَبو الحَدِيدِ بِنَصْل سيف صقيل الحَدّ، فِعْلَ فَتىً رشيد وأُم الحَديدِ: امرأَةُ كَهْدَلٍ الراجز؛ وإِياها عنى بقوله: قد طَرَدَتْ أُمُّ الحَديدِ كَهْدَلا، وابتدر البابَ فكان الأَوّلا، شَلَّ السَّعالي الأَبلقَ المُحَجَّلا، يا رب لا ترجع إِليها طِفْيَلا، وابعث له يا رب عنا شُغَّلا، وَسْوَاسَ جِنٍّ أَو سُلالاً مَدْخَلا، وجَرَباً قشراً وجوعاً أَطْحَلا طِفْيَلٌ: صغير، صغره وجعله كالطفل في صورته وضعفه، وأَراد طُفَيْلاً، فلم يستقم له الشعر فعدل إِلى بناء حِثْيَلٍ، وهو يريد ما ذكرنا من التصغير. والأَطْحَلُ: الذي يأْخذه منه الطحل، وهو وجع الطحال. وحُدٌّ: موضع، حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: فلو أَنها كانت لِقَاحِي كَثِيرةً، لقد نَهِلَتْ من ماء حُدٍّ وَعَلَّت وَحُدَّانُ: حَيٌّ من الأَزد؛ وقال ابن دريد: الحُدَّانُ حي من الأَزد فَأُدْخِلَ عليه اللامُ؛ الأَزهري: حُدَّانُ قبيلة في اليمن. وبنو حُدَّان، بالضم (* قوله «وبنو حدان بالضم إلخ» كذا بالأصل والذي في القاموس ككتان. وقوله وبنو حداد بطن إلخ كذا به أيضاً والذي في الصحاح وبنو احداد بطن إلخ): من بني سعد. وينو حُدَّاد: بطن من طيّ. والحُدَّاء: قبيلة؛ قال الحرث بن حِلِّزة: ليس منا المُضَرّبُون، ولا قَيـ ـس، ولا جَنْدَلٌ، ولا الحُدَّاءُ وقيل: الحُدَّاء هنا اسم رجل، ويحتمل الحُدَّاء أَن يكون فُعَّالاً من حَدَأَ، فإِذا كان ذلك فبابه غير هذا. ورجل حَدْحَدٌ: قصير غليظ.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.098 harf
* ح د د * * الحَدُّ * الحاجز بين الشيئين وحد الشيء منتهاه وقد * حَدَّ * الدار من باب رد و * حَدَّدها * أيضا * تَحدِيداً * و * الحَدُّ * المنع ومنه قيل للبواب * حَدَّادٌ * وللسجان أيضا إما لأنه يمنع عن الخروج أو لأنه يعالج الحديد من القيود و * المَحْدُودُ * الممنوع من البخت وغيره و * حَدَّهُ * أقام عليه الحد من باب رد أيضا وإنما سمي حدا لأنه يمنع من المعاودة و * أحَدَّتِ * المرأة امتنعت عن الزينة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.524 harf
الحد: الفصل الحاجز بين الشيئين لئلا يختلط أحدهما بالآخر، أو لئلا يتعدى أحدهما على الآخر، وجمعه حدود. وفصل ما بين كل شيئين حد بينهما والحد: منتهى الشيء، ومنه أحد حدود الأرضين وحدود الحرم، وفي االحديث في صفة القرآن لكل حرف حد، ولكل حد مطلع قيل: أراد لكل منتهى له نهاية. والحد من كل شيء: حدته، ومنه حديث عمر كنت أداري من أبي بكر بعض الحد، وبعضهم يرويه بالجيم من الجد ضد الهزل. وحد كل شيء: طرف
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.878 harf
حَدَّ حَدَّ U ( n. ac. حَدّ 1 ), a. Marked out the limits or boundaries of; defined. b. Prevented, restrained. c. [ acc. & 'Ala ), Forbade ( a thing ) to. d. [ acc. & 'An ], Distinguished from. e. Sharpened, ground. f. I ( n. ac. حَدّ 1 , حِدَّة 2t ), Was sharp, pointed; was keen, penetrating. g. [ 'Ala ], Was enraged, exasperated against; stormed at. h. I , U ( n. ac. حَدّ 1 ,
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok83.076 harf
حدد 1.BAB حَدَّ - يَحُدُّ - حَدّ - حُدُوْد - حَادّ - حِداد - حَدِيْد - الحَدِيْد حَدَّ - يَحُدُ + الشيء + كائناً أو شيئاً: يشكل له حداً وحدوداً مانعة: يقع الشيء على الموضع الفاصل الطرفي عن الكائن أو الشيء الآخر فيفصله ويميزه عنه حَدّ: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل " حَدَّ - يَحُدُّ ": وهو كذلك اسم مكان أو آلة منه: الشيء أوالموضع الفاصل
Tamamını oku

Sîgalar(13)

Mücavir kökler45 mücavir (190 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. رسل

    9 ortak ayet · Saçak demektir

  2. طلق

    3 ortak ayet · “Dalk” sansar demektir

  3. أله

    15 ortak ayet · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

  4. خلد

    4 ortak ayet · Huld : Parçalanmayan sert kaya demektir

  5. حلل

    3 ortak ayet · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…

  6. صوم

    2 ortak ayet · “Sume” damga demektir

  7. هون

    2 ortak ayet · Düzlük demektir

  8. بين

    6 ortak ayet · Beyn topraktaki yarık demektir

  9. عدو

    3 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir

  10. جنح

    2 ortak ayet · Kanat demektir

  11. دخل

    3 ortak ayet · Dahl: Kuytu yer demektir

  12. تحت

    2 ortak ayet · Ayağın alt tarafı demektir

Geçtiği ayetler(20)

  1. … مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا …

    SınırlarBoşanma iki defadır. Ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle salmaktır. Onlara verdiğinizden birşeyi geri almanız sizlere helal değildir. Meğer erkekle kadın Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkmuş olalar. Eğer siz de, onların Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, o halde fidye vermelerinde bir vebal yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Onları aşmyın. Kim Allah’ın hududunu aşarsa, işte onlar zalimlerin kendileridir.

  2. … أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ …

    SınırlarBoşanma iki defadır. Ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle salmaktır. Onlara verdiğinizden birşeyi geri almanız sizlere helal değildir. Meğer erkekle kadın Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkmuş olalar. Eğer siz de, onların Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, o halde fidye vermelerinde bir vebal yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Onları aşmyın. Kim Allah’ın hududunu aşarsa, işte onlar zalimlerin kendileridir.

  3. … بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

    SınırlarBoşanma iki defadır. Ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle salmaktır. Onlara verdiğinizden birşeyi geri almanız sizlere helal değildir. Meğer erkekle kadın Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkmuş olalar. Eğer siz de, onların Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, o halde fidye vermelerinde bir vebal yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Onları aşmyın. Kim Allah’ın hududunu aşarsa, işte onlar zalimlerin kendileridir.

  4. … جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ يُبَيِّنُهَا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

    SınırlarŞayet erkek eşini bir daha boşarsa; artık ondan sonra kadın, başka bir kocaya nikahlanıp varıncaya kadar ona helal olmaz. Şayet bu koca da onu boşar ve onlar Allah’ın hududunu ikame edeceklerini zannederlerse; tekrar birbirlerine dönmelerinde her ikisi için de bir günah yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Bunları, bilen bir kavim için açıklıyor.

  5. الْأَعْرَابُ أَشَدُّ كُفْرًا وَنِفَاقًا وَأَجْدَرُ أَلَّا يَعْلَمُوا حُدُودَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

    SınırlarBedeviler; küfür ve nifak bakımından daha yaman ve Allah’ın peygamberine indirdiğinin hududunu bilmemeye daha müsaittirler. Ve Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

  6. … يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ …

    SınırlarEy Peygamber; kadınları boşayacağınız zaman, onları iddetleri içinde boşayın. İddeti de sayın. Rabbınız olan Allah’tan korkun. Apaçık bir hayasızlık yapmaları hali bir yana, onları evlerinden çıkarmayın, kendileri de çıkmasınlar. Bunlar Allah’ın hudududur. Kim, Allah’ın hududunu aşarsa; şüphesiz kendine zulmetmiş olur. Bilmezsin belki Allah, bunun ardından bir durum peyda ediverir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحدد
YapıÜçlü
Özel DurumMüzâaf
Bağlamsal Yakın Köklerمنع, فصل, حجز
Zıt Kökعدو
Çekirdek Özet 1İki şeyin birbirine karışmasını ve tecavüzü önleyen ayırıcı sınır çizgisi, keskin engel ve nihayet
Çekirdek Özet 2İlahi iradenin belirlediği kırmızı çizgiler (hudûdullah), çiğnenemez hükümler ve bunlara karşı cephe alma (muhâdde)
Çekirdek Özet 3Meşruiyet alanını koruyan normatif çerçeve, düzeni muhafaza eden caydırıcı kuvvet ve haddi aşmanın doğurduğu yaptırım
Kritik Hata RiskiHudûd kavramını yalnızca fıkhi ceza maddelerine indirgeyip varoluşsal ve ahlaki sınırları ıskalamak; hadîd kelimesini sınırlayıcı ve koruyucu güç boyutundan kopararak salt mekanik bir maden saymak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حدBir hattın belirginleşmesi, kabarıp sivrilmesi veya iki alanı birbirinden ayıracak şekilde öne çıkması; nitekim aynı çekirdeği paylaşan köklerden حدب belirgin bir tümsekleşme ve kabarma ile ayrışmayı, حدث bir durumun sınır çizerek yeni bir vakıa halinde belirmesini, حدق ise göz veya bahçe gibi bir alanın etrafını kuşatan sınır hattını ifade eder.دAynı harfin yinelenmesiyle (idğam ve taz'îf) sınır ve ayrım fikri pekişmiş; soyut ayrım çizgisi aşılması zor, sert, kesici ve mutlak bir engele, bizzat bir duvara, kılıç keskinliğine ve bükülmez demire dönüşmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDış müdahaleyi durduran, iki alanı kesin biçimde birbirinden ayıran ve içeride olanı korumaya alan engel hattı.
دkapı; giriş, geçiş, hareketBir alandan diğer alana geçişin denetlendiği, eşiğin kontrol edildiği ve durdurmanın yapıldığı geçit noktası.
دkapı; giriş, geçiş, hareketKapı imgesinin yinelenmesiyle geçiş üzerindeki denetimin çift taraflı tahkim edilmesi; eşiğin mutlak bir sınıra dönüşmesi.
حددÇit ile çevrili korunaklı alanın giriş eşiklerinin kilitlenmesi; iki alan arasına aşılmaz, keskin ve geçiş vermeyen bir durdurucu hat çekilmesi.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİki tarla veya mülk arasına dikilerek tecavüzü ve karışmayı önleyen sınır taşı; kılıcın ve bıçağın keskin ağzı; sertliği ve dayanıklılığıyla engelleme sağlayan demir madeni.
Cahiliye şiiri kullanımıErken dönem şairlerinden el-Accâc'ın recezinde kök, bir gücün önünde durulmaz nüfuzunu veya engelleyici sertliğini ifade etmek üzere şu şekilde yer alır: أُمْ كَيْفَ حَدَّ مُضَرَ القَطِيمُ
Erken Arapça kullanımErken dönem şairlerinden el-Kümeyt, mahrumiyeti ve engellenmeyi kovma anlamında kökü sığınma ifadesi olarak şöyle kullanmıştır: حَدَداً أَنْ يَكُونَ سَيْبُكَ فِينَا / زَرِماً أَوْ يَجِيئَنَا مَمْصُوراً . Ayrıca erken dönem Arapçasında vefat eden eşi için ziyneti terk edip yas tutan, nefsine sınır koyan kadına مُحِدّ denilmiştir.

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, Asāsü’l-Belāġa.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dilinde *ḥ-d-d kökü keskin olmak, sivrilmek, sınır çekmek ve sertleşmek anlam çekirdeğine dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde kök somut kesicilik ve uç/sivrilik üzerinde yoğunlaşmıştır. İbranicede חָדַד (ḥādad) fiili keskin olmak, bilenmek anlamına gelirken, חַד (ḥad) ismi sivri, keskin uç ve kenar demektir. Süryanicede ܚܕ (ḥadd) kökü keskinleşmek ve bilemek anlamlarını korur. Doğu Sami kolunda yer alan Akadcada edēdu fiili sivrilmek, keskinleşmek ve uç vermek anlamında düzenli ses denkliğiyle karşımıza çıkar. Arapçada حدد kökü bu ilksel somut keskinlik ve sertlik matrisini iki ana istikamette geliştirmiştir: Birincisi kılıcın keskin ağzı, demir madeni (el-hadîd) ve keskin bakış/dil gibi nüfuz edici sertlik; ikincisi ise iki şeyin arasını geometrik, hukuki ve ahlaki olarak kesin biçimde ayıran, teması ve tecavüzü "kesen" ayırıcı sınır (hadd) ve engel (men') fikridir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Hebrew and Aramaic Lexicon of the Old Testament, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحددKeskinleşmek, bilemek, ayırmak, engellemek, sınır koymak; hadd (sınır/ceza), hadîd (demir) ve hiddet (keskinlik/öfke) türevleriKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥādad, Süryanice ḥadd, Akadca edēduKeskin olmak, bilenmek, sivrilmek ve sınır çizgisi oluşturmak anlamında ortak Sami mirasıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme ve sertlik kökleriBerberice ve Mısır dilinde kesme ve ayırma bildiren birincil köklerle muhtemel tipolojik paralelliklerMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisānü’l-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حددAnlamlıSınır koymak, engellemek, keskinleşmekİki şey arasına ayırıcı hat çekmek, kılıcı bilemek, sert demir madeniHedef kök; Kur'an'da geçer.
دحدAnlamlıİtilip kovulmak, kısa boylu ve toplu olmakBir şeyi yerinden sürüp uzaklaştırmak veya yere yakın, basık ve toparlak olmakKur'an'da geçmez; engelleme ve uzaklaştırma yönüyle zayıf anlam bağı taşır.
ددحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîbü'l-Luğa'da mühmel kaydedilmiştir; Kur'an'da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حددMerkezSınır, ayırma ve engellemeİki şey arasına tecavüzü önleyen, dokunulmaz ve keskin bir ayırıcı hat koymakHak alanlarını belirler, çiğnenmesi yaptırım gerektirir.
منعKomşuFiili engelleme ve korumaBir eylemin yapılmasını doğrudan durdurmak; geometrik veya hukuki sınır çizgisi şart değildirFailin bir nesneye veya fiile ulaşmasını doğrudan alıkoyar.
فصلKomşuİki unsuru birbirinden ayırmaBir bütünü parçalara bölmek veya aralık bırakmak; hadd gibi yasaklayıcı ve cezai bir hat zorunlu değildirHüküm veya mekan ayrımı oluşturur, mutlaka dokunulmaz sınır içermez.
حجزKomşuAraya fiziki perde koymaİki varlık arasına somut bir engel (hâciz) yerleştirmek; haddin taşıdığı keskinlik ve kural boyutu ikincildirTemas ve akışı durduran somut perde veya seti öne çıkarır.
عدوZıtHaddi aşma, tecavüz ve haksızlıkBelirlenmiş meşru sınırı çiğneyerek öteye geçmek, başkasının alanını ihlal etmekSınırın (hadd) korunması ilkesinin doğrudan ihlalidir.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحددSınır koymak, engellemek, keskin olmakAyırıcı hat, demir, dokunulmaz kırmızı çizgi ve sertlik anlamlarını tek gövdede birleştirirKesin
Latincelimes, finis, terminusSınır, nihayet, işaret taşıLimes savunma ve ayrım sınırını, finis nihayeti, terminus sınır taşını karşılar; demir ve keskinlik boyutunu içermezGüçlü
İngilizceboundary, limit, frontierSınır, kısıt, eşikNormatif ve mekânsal sınır anlamını verir; kökün demir ve keskinlik çekirdeğini dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaGrenze, Begrenzung, SchrankeSınır, sınırlama, bariyerHukuki ve mekânsal ayrımı güçlü ifade eder; nesnel sertlik ve kesicilik anlamını karşılamazGüçlü
Fransızcalimite, borne, frontièreSınır, sınır taşı, hudutBorne kelimesi sınır taşını birebir karşılar; kökün türevlerindeki ceza ve keskinlik boyutunu kapsamazGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حُدُودَ / حُدُودَهُ / لِحُدُودِİlahi emir ve yasaklar, ahlaki ve hukuki kırmızı çizgilerAile hukuku, evlilik, talak, oruç kuralları ve miras paylaşımları bağlamında çiğnenmemesi emredilen hükümler; Bakara 2:187, Bakara 2:230, Nisâ 4:14, Tevbe 9:112, Talâk 65:1
الْحَدِيدَ / حَدِيدٌ / حَدِيدًاDemir madeni, caydırıcı güç ve inşa vasıtasıTeknolojik tahkimat, zırh imali, nizamı koruyan kuvvet ve azap vasıtası bağlamında; İsrâ 17:50, Kehf 18:96, Hac 22:21, Sebe 34:10, Hadîd 57:25
حِدَادٍKeskin, incitici, sert (dil)Zayıf karakterli kimselerin ve münafıkların müminleri sözle hırpalayıp yaralaması bağlamında; Ahzâb 33:19
حَدِيدٌKeskin, perdesiz ve nüfuz edici (göz / basiret)Ahirette hakikatin bütün çıplaklığıyla kavranması ve yanılsama perdesinin kalkması bağlamında; Kâf 50:22
يُحَادُّونَ / حَادَّ / يُحَادِدِKarşı sınır çekmek, cephe almak ve hasım olmakAllah ve Resûlünün koyduğu egemenlik sınırına karşı kendi sınırını koyup düşmanlık üretme bağlamında; Tevbe 9:63, Mücâdele 58:5, Mücâdele 58:20, Mücâdele 58:22

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamMuhâdde (ilahi iradeye karşı sınır çekme) ve teklif sınırlarıAllah ve Resûlüne muhâdde edenlerin imandan çıkış derecesi; ilahi teklifin insan iradesini sınırlayan ontolojik çerçevesiİsyankârın ilahi nizama karşı alternatif bir egemenlik alanı ve sınır dayatması
FıkıhHadd ve Hudûdullah (şer'i cezalar ve hüküm sınırları)Şer'an miktarı nassla belirlenmiş cezaların (hadd) ta'zirden farkı; kamu düzenini koruyan sınırların af kabul etmezliğiSuçun tekrarını ve başkalarının hakkına tecavüzü kesin olarak engelleyen yasal yaptırım
TefsirAhkâm ayetlerindeki "hudûdullah" tamlaması ve Hadîd SuresiHelal-haram sınırlarının dengelenmesi; demirin (hadîd) indirilmesi ile adaletin ikamesi arasındaki tamamlayıcı ilişkiHukukun çiğnenemez normatif çerçevesi ile bu çerçeveyi koruyan caydırıcı otorite
HadisHadd uygulamaları ve Kur'an'ın anlamsal sınırlarıŞüphelerle hadlerin düşürülmesi ilkesi; her harfin bir haddi (anlamsal kapsamı) olduğunu bildiren rivayetlerHaksız cezalandırmayı önleyen ihtiyat prensibi ve nassın anlamsal çerçevesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet, helal-haram dengesiŞeriat ve ilahi sınırlarMeşruiyet dairesini belirlemeDinin sınırları insana keyfi kısıtlama değil, fıtratını koruyacak güvenli varoluş alanı açar.Kesin
İlmiMantık, usul ve metodolojiEl-Hadd (öz tanım)Kavram kargaşasını önlemeBir kavramın mahiyetini diğerlerinden kesin olarak ayıran, efradını câmi ağyârını mâni tanım.Güçlü
SiyasiEgemenlik, hukuk ve savunmaHudutlar ve caydırıcı güç (hadîd)Kamu düzenini sağlamaKitap ve mizan ile belirlenen adaletin, demir ile temsil edilen caydırıcı güçle muhafaza edilmesi.Güçlü
İktisadiMülkiyet, ticaret ve sözleşmelerMülkiyet sınırı ve akdi hadlerGasbı ve haksız kazancı engellemeMülkiyet haklarının sınır taşlarıyla güvenceye alınması; miras, faiz ve zekat sınırlarının ihlal edilmemesi.Güçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerSınır koşulları (boundary conditions) ve LimitMatematik ve fizikte bir diferansiyel denklemin veya dinamik sistemin davranışını hapseden, tanımlayan ve çözümü mümkün kılan aşılmaz uç değerler.Güçlü
Beşeri bilimlerNormatif sınır ve toplumsal tabakalaşma eşiğiHukukta suç ve ceza arasındaki meşruiyet çizgisi; sosyolojide bir grubun kimliğini, iç dayanışmasını ve dışarıya karşı varlığını koruyan kurumsal sınırlar.Güçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHudûd kavramını sadece ceza hukukundaki el kesme, celde gibi bedensel cezalara indirgemek; hadîd kelimesini ise ilahi adaleti koruyan caydırıcı güç bağlamından koparıp salt sanayi madeni olarak görmek.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da hudûd, cezalardan önce aile, evlilik, miras, oruç ve temel ahlaki ilişkileri kuşatan koruyucu sınırlardır. Hadîd ise hakkı ve nizamı ayakta tutan sertlik, mukavemet, teknolojik kabiliyet ve caydırıcılıktır.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataKur'an'ın bir yasaklar ve cezalar manzumesi gibi algılanması; sınır kavramının insan onurunu, hakkını ve mülkiyetini koruyan ontolojik emniyet sübabı olduğunun gözden kaçırılması; siyaset ve güç teorisinde adaletsiz güç veya güçsüz adalet yanılgısına düşülmesi.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Varlık, hukuk, ahlak ve siyasetin kaostan kurtulup düzene kavuşmasının "sınır" (hadd) bilinciyle mümkün olduğunu; ilahi teklifin esasının sınırları korumak (hıfz-ı hudûd) ve sınırı aşmamak (adem-i teaddî) olduğunu temellendirir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Aile ve miras hukukunu bildiren hüküm ayetlerinde (Bakara 2:187, 2:230; Nisâ 4:13-14; Talâk 65:1); ilahi otoriteye karşı cepheleşmeyi anlatan muhâdde ayetlerinde (Mücâdele 58:5, 58:20); adalet-güç dengesini kuran nizam ayetlerinde (Hadîd 57:25).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi emirlerin bireysel özgürlükleri keyfi biçimde kısıtladığı zannını yıkar; sınırların varlığı kaostan koruyan kurucu hatlar olduğunu, gücün (demir) ise mutlak bir zorbalık aracı değil, mizan ve adaletin koruyucu kalkanı olması gerektiğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamİki parsel arasına dikilen ayırıcı sınır taşı; kılıcın ve bıçağın keskin kenarı; bükülmez, mukavim ve aşılmaz demir madeni.
  • Soyut anlamEylemlerin, kavramların ve hukuki alanların meşruiyet hududu; hakikate nüfuz eden keskin algı ve basiret; ilahi otoriteye karşı zıt bir sınır çekip hasım olma durumu.
  • Sistematik karşılıkAdalet ve nizama zemin teşkil eden meşruiyet çerçevesi; sınır ihlallerini önleyen ve nizamı muhafaza eden caydırıcı kuvvet.
  • LaTeX modeliD={x∈X∣f(x)≤0},∂D={x∈X∣f(x)=0},V(x)={0x∈DFx∉D
  • LaTeX açıklamasıModelde X evrensel eylem ve varlık uzayını, f(x) meşruiyet ölçütünü, D ilahi emir ve yasaklarla belirlenmiş meşru eylem alanını (helal dairesi) temsil eder. ∂D kümenin sınırını, yani nasslarla çizilmiş kırmızı çizgileri (hudûdullah) simgeler. V(x) fonksiyonu eylemin doğurduğu yaptırım ve ihlal durumudur. Eylem meşru alanın içinde kaldığı sürece (x∈D) ceza ve ihlal sıfırdır (0). Eylem sınırın dışına taştığında (x∉D), devreye giren F değeri, sınırı koruyan caydırıcı kuvveti, şer'i hadd cezasını ve demirin (hadîd) temsil ettiği müeyyideyi simgeler. Sınırın (f(x)=0) varlığı, eylemlerin keyfiyetten arınıp ölçülü ve korunaklı bir nizamda cereyan etmesini sağlar.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح