حرص

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ر-ص5 sîga, 37 mücavir kök, 5 ayet, 5 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.رحمحَرَصْتُمْتَحْرِصْرأفألفنسوحرصحَرِيصٌزحزحوددميلأَحْرَصَعلقسنهأنس

KökSîga 5Ayet 5Sure 5Mücavir 37

▶ Ağı aç (3B)

حرص

ح - ر - ص

KÖK
  • 5 geçiş
  • 5 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Haris elbisedeki yırtık demektir. Haris olmak yırtınmak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Haris elbisedeki yırtık demektir. Haris olmak yırtınmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.660 harf
باب الحاء والصاد والارء معهما ح ص ر، ص ح ر، ص ر ح، ح ر ص، مستعملات فقط حصر: حَصِرَ حَصَراً: أي عَيَّ فلم يَقْدِر على الكلام. وحَصِرَ صدْرُ المء: أي ضاق عن أمرٍ حَصَراً. والحُصْرُ: اعتِقالُ البَطْن حُصِرَ، وبه حُصْرٌ، وهو مَحْصُور. والحِصار: مَوضع يُحْصَر فيه المَرءُ، حَصَروه حَصْراً، وحاصَرُوه، قال رؤبة: مِدْحةَ مَحْصُورٍ تَشَكَّى الحَصْرا دَجْرانَ لم يَشرَبْ هناك الخَمْرا دَجران: أيْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR275 harf
الحِرْصُ: الجَشَعُ. وقد حَرَصَ على الشيء يَحْرِصُ بالكسر، فهو حَريصٌ. والحَرْصُ: الشَقُّ. والحارِصَةُ: الشَجَّةُ التي تشقُّ الجلد قليلاً. وكذلك الحَرْصَةُ. وحَرَصَ القَصَّرُ الثوبَ يَحْرِصُهُ، أي خَرَقه بالدقّ. والحَريصةُ والحارِصةُ: السحابةُ التي تَقْشِرُ وجهَ الأرض بمطرها.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR13.140 harf
ح ص ر حصر ، حرص ، صرح ، صحر ، رصح : مستعملة . حصر : قال الليث : الحَصَرُ : ضرْبٌ من العِيّ ، تقول : حَصِرَ فلانٌ فلم يقدر على الكلام ، وإذا ضَاقَ صدرُ المرء من أَمْرٍ قيل : حَصِرَ صَدْرُ المرء عن أمره يحصَر حَصَراً . قال الله : ( إِلاَّ ? لَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى ? قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَ ? قٌ أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَن يُقَ ? تِلُونَكُمْ ) ( النِّساء : 90 ) معناه :
Maddenin bağlantısı

ح ص ر حصر ، حرص ، صرح ، صحر ، رصح : مستعملة . حصر : قال الليث : الحَصَرُ : ضرْبٌ من العِيّ ، تقول : حَصِرَ فلانٌ فلم يقدر على الكلام ، وإذا ضَاقَ صدرُ المرء من أَمْرٍ قيل : حَصِرَ صَدْرُ المرء عن أمره يحصَر حَصَراً . قال الله : ( إِلاَّ ? لَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَى ? قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَ ? قٌ أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ أَن يُقَ ? تِلُونَكُمْ ) ( النِّساء : 90 ) معناه : ضَاقَت صُدُورَهُم عن قتالكم وقتال قومهم . وقال الفرّاء في قوله : ( أَوْ جَآءُوكُمْ حَصِرَتْ صُدُورُهُمْ ) ( النِّساء : 90 ) . العرب تقول : أتاني فلانٌ ذَهَبَ عَقْلُه يريدون قَدْ ذَهَب عَقْلُه . قال : وسمع الكِسَائيُّ رجلاً يقول : فأصبحتُ نظرتُ إلى ذات التَّنَانِير . وقال الزَّجَّاجُ : جعل الفرّاء قوله حَصِرَت حَالاً ولا تكون حَالاً إلا بِقَدْ . قال : وقال بعضهم : حَصِرَت صُدُورُهم خَبَرٌ بعد خبر كأنه قال : أو جَاءُوكُم ، ثم أخبر بَعْدُ ، فقال : حصرت صُدُورُهم أن يقاتلوكم . وقال أحمد بن يحيى : إذا أضمرتَ قد قَرُبَتْ من الحال وصارت كالاسم ، وبها قرأ من قرأ : ( حَصِرَةً صُدُورُهُم ) . وقال أبو زيد : ولا يكون جَاءَني القَوْمُ ضاقت صدورهم إلا أن تصله بواو أو بقد ، كأنك قلت : جاءني القَوْمُ وضَاقَت صُدُورُهم . وقال غيره : كلّ من ضاق صَدْرُه بأمر فقد حَصِرَ ، ومنه قول لبيد : جرداءَ يَحْصَرُ دُونَها جُرَّامها يصف نخلةً طَالَتْ فحَصِرَ صَدْرُ صَارِمِ ثمرها حين نظر إلى أعاليها ، وضاق صَدْرُه أن رَقِيَ إليها لطولها . وقال الليث : الْحَصرُ : اعتقال البَطْن ، وصاحبه محصور . أبو عُبَيد عن الأصمعي واليزيدي : الحُصْرُ : من الغَائِط ، والأُسْرُ : من البَوْلِ . قال أبو عُبَيد : وقال الكسائي : حُصِرَ بغائطه ، وأُحْصِرَ . وقال ابن بُزُرْج : يقال : للذي به الْحُصرِ محصور ، وقد حُصِرَ عليه بَوْلُه يُحْصَر حَصْراً أَشَدَّ الحَصْر ، وقد أخذه الحُصْرُ وأخذه الأُسْرُ شيء واحدٌ ، وهو أن يَمْسِك ببوله فلا يَبُول ، قال : ويقولون : حُصِرَ عليه بَولُه وخَلاَؤُه ، ورجل حَصِرٌ بالعَطَاء . قال : ويقال : قومٌ مُحْصَرون إذا حُوصِرُوا في حِصْنٍ وكذلك هم مُحْصَرُون في الحَجِّ . قال الله جلّ وعزّ : ( فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ ) ( البَقَرَة : 196 ) قال : ورجل حَصُورٌ إذا حُصِرَ عن النساء فلا يَسْتَطِيعُهنّ . وقال الليث : الحِصَارُ : الموضع الذي يُحْصَر فيه الإنسان ، تقول : حَصَرُوه حَصْراً ، وحاصَرُوه وكذلك قال رؤبة : مِدْحَة مَحْصورٍ تَشَكَّى الحَصْرا قال : يعني بالمحصور : المحبوس ، قال : والإحْصَارُ : أن يُحْصَر الحاجُّ عن بلوغ المَنَاسِكِ بمرض أو نحوه . قال : والحَصور : الذي لا أرَبَ له في النساء : والحَصورُ كالهَيُوب : المُحْجِمُ عن الشيء ، وأنشد : لا بالحَصُور ولا فيها بِسَوّار وقال غيرُه : أراد الحَصور البخيل هاهنا ، وقال الفرّاء : العرب تقول للذي يمنعه خوف أو مرض من الوصول إلى إتمام حَجِّه أو عُمْرته وكل مالم يكن مقهوراً كالحَبْس والسِّجْنِ وأشباه ذلك . يقال في المرض : قد أُحْصِر ، وفي الحبس إذ حَبَسه سلطان أو قاهِرٌ مانع قد حُصِر ، فهذا فَرْقٌ بينهما ، ولو نويْتَ بقهر السلطان أنها عِلَّة مانِعةٌ ، ولم تذهب إلى فعل الفاعل جاز لك أن تقول : قد أُحْصِر الرجلُ ، ولو قُلْت في أُحْصِر من الوجَع والمرض إن المرض حَصَره . أو الخَوْف جاز أن يقول : حُصر ، قال : وقوله عَزَّ وَجَلٌ ) وَسَيِّدًا وَحَصُورًا ) ( آل عِمرَان : 39 ) يقال : إنه المُحْصَر عن النساء لأنها عِلّة ، وليس بمحبوس فعلى هذا فابْنِ . وأخْبَرني المنذري عن ابن فَهْم عن محمد بن سلاّم عن يونس أنه قال : إذا رُدَّ الرجل عن وجه يريده فقد أُحْصِر . أبو عُبَيد عن أبي عُبَيْدة : حُصِر الرجلُ في الحَبْس ، وأُحْصِرَ في السفر من مَرَضٍ أو انقطاع به . وقال ابن السكيت : يقال : أحَصَرَهُ المرضُ إذا منعه من السفر أو من حاجة يُريدُها ، وحَصَرَه العدُوّ إذا ضَيّق عليه فحُصِر أي ضاقَ صدرُه ، وقال أبو إسحاق النحويّ : الرِّواية عن أهل اللغة أن يُقال للَّذي يَمْنعُه الخوْف والمرض أُحْصِر ، قال : ويقال للمحبوس حُصِر ، قال : وإنما كان ذلك كذلك : لأن الرجل إذا امتنع من التصرف فقد حَصَر نفْسه ، فكأَن المرض أحْبَسه أي جعله يَحْبس نَفْسَه ، وقولك : حَصَرْتُه إنَّما هو حَبَسْتُه لا لأَنَّه حبَس نفسه فلا يجوز فيه أُحْصِر ، قلت : وقد صحَّت الرواية عن ابن عباس أنه قال : لاحَصْر إلا حصْر العدو فجعله بغير ألف جائزاً بمعنى قول الله جلّ وعزّ : ( فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا ? سْتَيْسَرَ مِنَ ? لْهَدْىِ ) ( البَقَرَة : 196 ) وقال الله جلّ وعزّ : ( وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَ ? فِرِينَ حَصِيرًا ) ( الإسرَاء : 8 ) . قال أبو الحسن الأخْفَشُ : حصيراً أي مَحْبِساً ومَحْصِرا ، قال : ويقال للملك حَصِيرٌ لأنه محجوب . والحَصيرُ : الجَنْبُ . قال : والحصيرُ : البساط الصغير من النبات . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم في قول الله جلّ وعزّ : ( وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَ ? فِرِينَ حَصِيرًا ) ( الإسرَاء : 8 ) ، قال : الحَصيرُ المَحْبِسُ : ثم ذَكَرَ نَحْواً من تفسير الأخفش . الحرّاني عن ابن السكيت قال : الحَصيرُ : المَحْبِس ، ويقال : رجل حَصُور وحصيرٌ إذا كان ضَيِّقاً ، حكاهما لنا أبو عمرو ، قال : ويقال : قد حَصَرْتُ القومَ في مدينة بغير ألف ، وقد أحْصَرهُ المرضُ أي منعه من السفر ، قال : والحَصُور : الذي لا يأتي النِّسَاء ، وقال الليث في قوله عز وجلّ : ( وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَ ? فِرِينَ حَصِيرًا ) ( الإسرَاء : 8 ) يُفَسَّر على وجهين على أنهم يحصرون فيها . قال : وحَصِيرُ الأرض : وجْهُهَا . قال : والحَصِيرُ : سَفِيفَةٌ من بَرْدِيَ أَو أَسَل . وقال القُتَيْبِيّ في تفسير قوله : ( وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ لِلْكَ ? فِرِينَ حَصِيرًا ) ( الإسرَاء : 8 ) من حَصَرْتُه أي حَبَسْتُه ، فعيل بمعنى فاعل . وقال الزجاج : حصيراً معناه حبْساً من حَصَرتُه أي حَبَسْتُه فهو محصور ، وهذا حصيرُه أي مَحْبسه . قال : والْحَصيرُ : المنسوج : سُمِّي حصيراً لأنه حُصِرَت طاقاتُه بعضُها مع بعض ، وقال : والْجَنبُ يقال له الحصير ، لأن بعض الأضلاع مَحْصورٌ مع بعض . أبو عُبَيْد عن أبي عمرو قال : الحَصيرُ : الْجَنبُ . قال : وقال الأصمعي : الحَصِير : ما بين العِرْق الذي يظهر في جَنْب البعير والفرس معترضاً فما فوقه إلى مُنْقَطَعِ الْجَنْب . فهو الحَصير . وقال شَمِر : الحَصيرُ : لحم ما بين الكَتِف إلى الخاصِرة . أبو عُبَيد عن الكسائي : الحصور : الناقة الضّيِّقَةُ الإحليل ، وقد حَصُرت وأَحصَرَت . قال : وقال الأصمعي : الحِصَارُ : حَقِيبَة تُلْقى على البعير ويرفع مؤخرها فيجعل كآخرة الرَّحْل ، ويُحْشَى مُقَدَّمُها فيكون كقادمة الرَّحل ، يقال منه : قد احتَصَرْتُ البعير احتِصاراً . وأما قول الهذلي : وقالوا تَرَكْنا القومَ قد حَصَروا به ولا غَرْوَ أن قَدْ كَانَ ثَمّ لَحِيمُ قال معنى حَصَروا به أي أَحَاطُوا به . وقال أبو سعيد : امرأةٌ حَصْراء أي رَتْقَاء . وقال الزَّجاج في قوله : ( وَسَيِّدًا وَحَصُورًا ) ( آل عِمرَان : 39 ) أَي لا يأتي النساء ، وقيل له حَصُور : لأنه حُصِرَ عما يكون من الرجال . قال : والحَصُورُ : الذي لا ينفق على الندامى ، وهم مِمَّن يُفَضِّلون الحَصور الذي يكتم السرّ في نفسه وهو الحَصِر ، وقال جرير : ولقد تَسقَّطَني الوُشَاةُ فَصَادَفُوا حَصِراً بِسِرِّك يا أُمَيْمَ ضَنِينَا وأخبرني المنذري عن أبي العباس أنه قال : أصل الحَصْر والإحصار : المَنْعُ ، قال : وأَحصَرَه المرض ، وحُصِر في الحبْس أقوى من أُحصِر ، لأن القرآنَ جَاءَ بِهَا ، قال : وأحصَرْت الجَمل وحصَّرْتُه وَحَصَرْتُه : جعَلْتُ له حِصَاراً وهو كِسَاء يُجعَلُ حول سَنَامه . قال : وقال ابن الأعرابي : أرض مَحْصُورَةٌ وَمَنْصورة ومَضْبُوطَة أي مَمْطُورَةٌ . وقال شَمِر : يقال للناقة : إنها لَحَصِرة الشُّخْب نَشِبَةُ الدَّرِّ . والحَصَرُ : نَشَبُ الدِّرَّة في العروق من خُبْثِ النَّفْس وكَرَاهَة الدِّرَّة . ويقال للحِصار مِحْصَرَة للكساء حوْلَ السَّنَام . صحر : قال الليث : الصحراء : الفَضَاءُ الواسع وأَصْحَرَ القومُ إذا بَرَزُوا إلى فَضَاءٍ لا يُوَارِيهم شيءٌ وجمعها الصَّحارَى والصَّحَارِي ، ولا يجمع على الصُّحْر لأنه ليس بنَعْت . وحمارٌ أَصْحَرُ اللون ، وجمعه صُحْرٌ . والصُّحْرَةُ : اسم اللَّوْنِ ، والصَّحَر المَصْدَر ، وهو لون غُبْرَة فيه حُمْرَةٌ خفيفةٌ إلى بياض قليل ، وقال ذو الرُّمَّة : صُحْرَ السَّرَابِيل في أحشائِهَا قَبَبُ قال : ورجل أَصْحَرُ ، وامرأة صَحْراءُ : في لونهما صُفْرَة . ويقال للنبات إذا أخذت فيه الصُّفْرَةُ غير الخالصة قد اصحارَّ النبات ثم يهيجُ بَعْدُ فيَصْفَرُّ . أبو عُبَيد عن الأصمعي قال : الأصْحَرُ نحوُ الأصْبَح ، والأنْثَى صَحْرَاء . أبو عُبَيد عن أبي زَيْد : لَقِيتُه صَحْرَةَ بَحْرَةَ إذا لم يكن بَيْنَك وبينه شَيءٌ ، وقيل : لَمْ يُجْريا لأنهما إسمان جعلا إسماً واحداً . وقال الليث : الصَّحِيرُ من صَوْت الحَمِير أشَدُّ من الصَّهيل في الخَيْل ، يقال : صَحَرَ يَصْحَرُ صَحِيراً . ابن السِّكّيت عن أبي عمرو : الصَّحِيرَةُ : لَبَنٌ حليبٌ يُغْلَى ، ثم يُصَبُّ عليه السَّمنُ فَيُشْرَبُ . وقال الكِلاَبيُّ : الصَّحيرةُ : اللبَنُ الحليبُ يُسَخَّنُ ، ثم يُذَرُّ عليه الدقيق ويُتَحَسَّى . وقال غَنِيَّةُ : الصَّحيرَةُ : الحَليب يَصْحَر ، وهو أن يُلْقَى فيه الرَّضْفُ أو يجعلَ في القِدْر فيُغْلَى به فَوْرٌ واحدٌ حتى يحتَرِق . قال : والاحْتِراقُ : قَبّلَ الغَلْي . وقالت أُمُّ سَلَمَة لعائشةَ : سكَّنَ الله عُقَيْرَاكِ فلا تُصْحِريه ، معناه لا تُبْرِزيه إلى الصَّحْراء . وقال الأصمعي : الصّحْرَةُ : جَوْبَةٌ تَنْفَتِقُ بينَ جِبَال . وروى عنه أبو عُبَيد : الصُّحْرةُ تَنْجَابُ في الحَرَّة تكون أيضاً ليّنة تُطِيفُ بها حجارة . وقال أبو ذَؤَيْب : أَتِيٌّ مَدَّهُ صُحَرٌ ولُوبُ وقال ابن شُمَيْل : الصحراء من الأرض : مِثْلُ ظهر الدَّابة الأجْرَد ، ليس بها شَجَرٌ ولا إكامٌ ولا جبال مَلْسَاء ، يقال صَحْرَاءُ بَيِّنَةُ الصَّحَر والصُّحْرَة . وقال شَمِر : يقال : أصْحَر المكانُ أي اتَّسَع ، وأصحَرَ الرجلُ : نَزَلَ الصَّحْرَاء . وفي الحديث أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كُفِّنَ في ثَوْبَيْنِ صُحَارِيِّيْن . صرح : أبو الْهَيْثَم عن نُصَيْر : يقال للناقة التي لا تُرَغِّي أي لا يكون للبنها رغْوَةٌ مِصْرَاحٌ يَشْفَتِرُّ شُخْبُهَا ولا يُرَغِّى أبداً . أبو عُبَيْد : الصَّرْحُ : كلّ بناء عال مرتفع ، وجمعه صُرُوحٌ . وقال أبو ذُؤَيْب : تَحْسِبُ آرامَهُنَّ الصُّرُوحا وقال الزَّجّاج في قوله جلّ وعزّ : ( كَ ? فِرِينَ قِيلَ لَهَا ? دْخُلِى ? لصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَن سَاقَيْهَا قَالَ ) ( النَّمل : 44 ) قال : الصَّرْحُ في اللغة : القَصْرُ ، والصَّحْنُ ، يقال : هذه صَرْحَةُ الدَّار وقارِعَتُها أي ساحَتُها . وقال بعض المفسّرين : الصَّرْحُ : بلاط اتُّخِذَ لها من قَوَارِيرَ . وقال الليث : الصَّرْحُ : بيت واحد يُبْنَى مُنْفَرِداً ضَخْماً طويلاً في السماء وجمعه صُرُوح . قال : والصَّريحُ : المَحْضُ الخالِصُ من كل شيء ، ويقال للّبن والبَوْل صَريح إذا لم يكن فيه رُغوة . وقال أبو النَّجم : يَسُوفُ من أَبْوَالِها الصَّرِيحَا قال : والصَّرِيح من الرِّجال والخيل : المحضُ ، ويجمعُ الرجالُ على الصُّرَحاء والخيل على الصَّرَائح . قُلْتُ : والصَّرِيح : فَحْلٌ من خَيل العرب معروف ، ومنه قول طُفَيْل : عَناجِيجُ من آلِ الصّريح وأَعْوَجٍ مَغَاوِيرُ فِيها للأرِيبِ مُعَقِّب وصَرِيحُ النُّصْحِ : مَحْضُه . أبو العباس عن ابن الأعرابي : صَرَحَ الشيءَ وصَرّحَه وأَصْرَحَه إذا بَيَّنَهُ وأَظْهَرَه ، وقال الهُذَلي : وكَرّمَ ماءً صَرِيحاً أي خالصاً ، وأراد بالتكريم التكثير ، وهي لغة هُذَلِيَّة . ويقال : صَرّحَ فلان ما في نفسه تَصْريحا إذا أَبْدَاه ، وصَرّحَتِ الخمرُ تَصْريحاً إذا ذهب منها الزّبَدُ وقال الأعشى : كُمَيْتاً تكَشَّفُ عن حُمْرَةٍ إذا صَرّحَتْ بَعْدَ إزبَادِهَا ويقال : جاء بالكُفْر صُرَاحاً أي جِهَاراً قلت : كأنه أراد صَرِيحاً . أبو عُبَيْد عن الفرّاء : لَقِيتُه مُصارحَةً ومُقَارَحَةً ، وصِرَاحاً وكِفَاحاً بمعنى واحد ، وذلك إذا لَقِيتُه مُوَاجَهَةً . ويقال : صَرّحَتِ السنَةُ إذا ظهَرَتْ جُدُوبَتُها ، وقال سَلامةُ بن جَنْدل : قومٌ إذا صَرّحَتْ كَحْلٌ بُيُوتَهُم مَأْوَى الضُّيُوفِ ومأْوى كلِّ قُرْضُوب ومن أمثال العرب : صَرّحَتْ بِجِدّانٍ وجِلْدَانٍ إذا أَبْدَى الرجُلُ أَقْصَى ما يُرِيدُه . والصَّرِيحُ : الخالِصُ ، والصَّرَحُ مِثْلُه . وأنشد ابن السِّكّيت قولَه : تعلو السيوفُ بأَيْدِيهم جَمَاجِمَهُم كما يُفَلَّق مَرْوُ الأمْعَزِ القَرَح ويومٌ مصرِّحٌ : لا سَحَاب فيه ولا رِيح ، وقال الطِّرِمَّاحُ : إذا امْتَلَّ يهوِي قلتَ ظِلُّ طَخَاءَة ذرا الرِّيحُ في أعقاب يوم مُصَرِّحِ أي ذراه الريح في يوم مُصْحٍ . الليث : خَمْرٌ صُرَاح وصُرَاحِيَةٌ ، وكأسُ صُرَاح : غير ممزوجة ، وجاء بالكفر صُراحاً أي خالصاً جهاراً . شمر عن ابن شميل : الصَّرْحَةُ من الأرض : ما استوى وظهر ، يقال : هم في صَرْحَةِ المِرْبَدِ ، وصرْحَةِ الدار ، وهو ما استوى وظهر ، وإن لم يظهر فهو صرحة بعد أن يكون مُسْتَوِياً حَسَناً . قال : وهي الصحراء فيما زعم أبو أَسْلَم ، وأنشد : كأنها حين فاض الماءُ واخْتَلَفَتْ فَتْخَاءُ لاحَ لها بالصرْحة الذّيبُ حرص : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الحَرْصَةُ والشَّقْفَة والرَّعْلَةُ والسَّلعَة : الشَّجَّةُ . الليث : حَرَصَ يحْرِصُ حِرْصاً ، وقول العرب : حَرِيصٌ عليك معناه حَرِيصٌ على نفعك . وقوم حُرَصاء وحِرَاصٌ . قلت : اللغة العالية حَرَصَ يحرِص ، وأمَّا حَرِصَ يَحْرَص فلغة رديئة والقراء مجمعون على : ( :ُ :ِوَلَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ ) ( يُوسُف : 103 ) . وقال الليث : الْحَرْصةُ مِثل العَرْصة إلا أن الحَرْصة مُستقَر وسط كل شيء ، والعَرْصةُ : الدار ، قلت : لم أسمع حَرْصة بمعنى العَرصة لغير الليث : وأما الصرحةُ فمعروفة . أبو عُبَيد عن الأصمعي وغيره قال : أول الشِّجَاج الحارصة ، وهي التي تحرِصُ الجلد أي تَشُقّه قليلا ، ومنه قيل : حَرَصَ القَصّارُ الثوبَ إذا شَقَّه ، وقد يقال لها : الحَرْصةُ . وقال ابن السكيت : قال الأصمعي : الحريصةُ : سحابة تَقْشِر وجه الأرض وتُؤثر فيه من شدة وَقْعها ونحو ذلك روى أبو عُبَيد عنه ، وأصل الحَرْصُ : القشر ، وبه سُمِّيَت الشَّجّة حارِصة ، وقيل للشرِه حريص ، لأنه يَقْشِر بحرصه وَجُوه الناس يسألهم . والحِرْصِيانُ فِعْليَانٌ من الحَرْصِ وهو القَشْرُ . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : يقال لباطن جِلْدِ الفيل حِرْصيان ، وقيل في قول الله جلّ وعزّ : ( خَلْقٍ فِى ظُلُمَ ? تٍ ) ( الزُّمَر : 6 ) هي الحِرْصيان والغِرْس والبطن ، قال : والحِرْصِيان : باطن جلد البطن ، والغِرْسُ : ما يكون فيه الولد . وقال في قول الطرمَّاح : وقد ضُمِّرتْ حتى انْطَوَى ذو ثَلاثِها إلى أَبْهَرَي دَرْمَاء شَعْبِ السَّنَاسِن قال : ذو ثلاثها أراد الحِرْصِيان والغِرْسَ والبَطن . وقال ابن السكيت : الحرصِيَانُ : جِلدةٌ حمراءُ بين الجلد الأعلى واللحم تُقْشَرُ بعد السَّلْخ ، والجمع الحِرْصِيَانَات ، وذو ثَلاَثها عَنَى به بطنها ، والثلاثُ : الحِرْصِيانُ ، والرَّحِم ، والسابِيَاءُ . قلت : الحرصِيان فِعْلِيَانٌ من الْحَرْصِ ، وعلى مثاله حِذْريان وصِلِّيَان . رصح : أهمله الليث . وروى ابن الفرج عن أبي سعيد الضَّريرِ أنه قال : الأرْصَح والأرصَعُ والأزَلُّ . واحد . قال : وقال ذلك أبو عَمْرو ، ويقال : الرَّصَعُ : قُرْبُ ما بين الوَرِكَيْن ، وكذلك الرَّصَح والرَّسَحُ والزَّللُ .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR17.928 harf
(باب الحاء والراء وما يثلثهما) (حرز) الحاء والراء والزاء أصلٌ واحد، وهو من الحِفْظ والتَّحفظ يقال حَرَزْتُه([1]) واحترزَ هو، أي تحفَّظَ. وناسٌ يذهبون إلى أنّ هذه الزّاءَ مبدلةٌ مِن سين، وأنَّ الأصل الحَرْس وهو وجهٌ. وفي الكتاب الذي للخليل أنّ الحَرَزَ جَوْز محكوكٌ يُلعَب به، والجمع أحْراز. قلنا: وهذا شيءٌ لا يعرَّج عليه ولا مَعْنَى له. (حرس) الحاء والراء والسين أصلان: أحدهما الحِفْظ والآخر
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR407 harf
- الحرص: فرط الشره، وفرط الإرادة. قال عز وجل: ﴿إن تحرص على هداهم﴾ [النحل/37]، أي: تفرط إرادتك في هدايتهم، وقال تعالى: ﴿ولتجدنهم أحرص على حياة﴾ [البقرة/96]، وقال تعالى: ﴿ولتجدنهم أحرص الناس على حياةؤ﴾ [البقرة/96]، وقال تعالى: ﴿وما أكثر الناس ولو حرصت بمؤمنين﴾ [يوسف/103]، وأصل ذلك من: حرص القصار الثوب، أي: قشره بدقة، والحارصة: شجة تقشر الجلد، والحارصة والحريصة: سحابة تقشر الأرض بمطرها (انظر: المجمل
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR338 harf
ح ر ص حرص على الشيء وهو حريص من قوم حراص وما أحرصك على الدنيا‏!‏ والحرص شؤم ولا حرس الله من حرص‏.‏ وحرص القصّار الثوب‏:‏ شقه وبثوبك حرصة‏.‏ وأصابته حارصة وهي من الشجاج التي شقت الجلد‏.‏ وحمار محرص‏:‏ مكدح‏.‏ وانهلـت الحارصـة والحريصـة وهـي ظلم البطاح بها انهلال حريصة فصفا النطاف بها بعيـد المقلـع ورأيت العرب حريصه على قع الحريصه‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.430 harf
الحِرْصُ: شدّةُ الإِرادة والشَّرَه إِلى المطلوب. وقال الجوهري: الحِرْصُ الجَشَعُ، وقد حَرَصَ عليه يَحْرِصُ ويَحْرُصُ حِرْصاً وحَرْصاً وحَرِصَ حَرَصاً؛ وقول أَبي ذؤيب: ولقد حَرَِِصْت بأَن أُدافعَ عنهمُ، فإِذا المَنيّةُ أَقْبَلَتْ لا تُدْفَعُ عدَّاه بالباء لأَنه في معنى هَمَمْتُ، والمعروف حَرَصْتُ عليه. الأَزهري: قول العرب حَرِيصٌ عليك معناه حَرِيصٌ على نَفْعِك، قال: واللغة العالية حَرَصَ يَحْرِصُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR180 harf
* ح ر ص * * الحِرْصُ * الجشع وقد * حَرَصَ * على الشيء يحرص بالكسر * حِرْصا * فهو حريص و * الحَرْصُ * الشق و * الحارِصَةُ * الشجة التي تشق الجلد قليلا وكذا * الحَرْصةُ * بوزن الضربة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.073 harf
الحرص، بالكسر: الجشع؛ وهو شدة الإرادة والشره إلى المطلوب، وقد حرص عليه كضرب وسمع، ومن الأخيرة قراءة الحسن والنخعي وأبي حيوة وأبي البرهسم إن تحرص على هداهم بفتح الراء، كما نقله الصاغاني، قال شيخنا: وبقي عليه: حرص كنصر، ذكره ابن القطاع وصاحب الاقتطاف، وتركه المصنف قصورا، ومن الغريب قول القرطبي: إن حرص كضرب ضعيفة، مع أنها وردت في القرآن العظيم الجامع، انتهى. قلت: قال الأزهري: واللغة العالية حرص
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.905 harf
حَرَصَهُ 1 حَرَصَهُ حرص حرصه حرصة , aor. [ حَرِصَ and] حَرُصَ , (TK,) inf. n. حَرْصٌ, (T, S, K, &c.,) He rent it; or clave it: (T, S, K, &c.:) and he, or it, stripped off, scraped off, rubbed off, abraded, or otherwise removed, its superficial part, peel, rind, or the like: (T, K, &c.:) the former, (Az,) or the latter, (Az, Er-Rلghib, B,) is the primary signification. (TA.) You say, حَرَصَ
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR438 harf
حَرَصَ حَرَصَ U ( n. ac. حَرْص 1 ), a. Rent, tore ( cloth ). حَرَصَ حَرَصَ I ( n. ac. حِرْص 2 ) حَرِصَ A ( n. ac. حَرَص 4 ) a. [ 'Ala ], Craved for, coveted. حَرَّصَ حَرَّصَ II a. [ 'Ala ], Made eager, desirous. اِحْتَرَصَ اِحْتَرَصَ VIII , a. Craved, longed for. حِرْص حِرْص 2 , a. Eagerness, avidity; craving; cupidity. حَرِيْص حَرِيْص 25 , ( pl. حِرَاْص 23 , حُرَصَآءُ 43 , حَرَاْئِصُ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR12.707 harf
حرص حَرَصَ - يَحْرِصُ - حَرِيْص - أَحْرَص حَرَصَ - يَحْرِصُ + كائن + على كائن أو شيء أو أمر: يريد تحقيقه بشدة مع حذرالفشل: يتوخى الدقة والحذر في قيامه بفعل ما، وذلك رغبة منه في إتمامه بشكل صحيح وسليم، لأنه يمثل له أمراً مهماً وممتعاً حَرِيْص: على وزن " فـَعيل" اسم فاعل مبالغة من " حَرَصَ - يَحْرِصُ ": الذي " يَحْرِصُ " بشدة أَحْرَص: اسم
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler37 mücavir (50 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. زحزح

    1 ortak ayet · Onu uzaklaştıran

  2. ميل

    1 ortak ayet · Eyik ağaç anlamındadır

  3. عنت

    1 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz

  4. علق

    1 ortak ayet · Sülük demektir

  5. رأف

    1 ortak ayet · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir

  6. ألف

    1 ortak ayet · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

  7. سنه

    1 ortak ayet · Seneler

  8. عمر

    1 ortak ayet · “U’mare” katlı bina demektir

  9. عدل

    1 ortak ayet · Denk tutuyorlar

  10. ودد

    1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  11. رحم

    2 ortak ayet · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir

  12. أنس

    2 ortak ayet · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir

Geçtiği ayetler(5)

  1. وَلَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلَى حَيَاةٍ وَمِنَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا يَوَدُّ أَحَدُهُمْ …

    Daha hırslıAnd olsun ki; onları, insanlardan şirk koşanlardan daha çok hayata düşkün bulacaksın. Onlardan herbiri bin yıl ömür verilmesini ister. Halbuki çok yaşatılması onu azabtan uzaklaştıracak değildir. Allah onların ne yaptığını hakkıyla görendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحرص
YapıÜçlü kök
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerطمع, شح, رغب
Zıt Kökزهد
Çekirdek Özet 1Bir şeyin yüzeyini yarmak, elbiseyi yırtmak, deriyi hafifçe sıyırmak ve yerdeki otu kazırcasına tüketmek
Çekirdek Özet 2Bir hedefe ulaşmak, bir şeyi korumak veya elde etmek için sınırları zorlayırcasına yırtınmak ve aşırı tutkuyla yönelmek
Çekirdek Özet 3İradenin itici gücü olan yönelişin mutlaklaştırılması durumunda hırsa; hak ve hayır ekseninde yoğunlaştığında ise nebevî ihtimama dönüşen sınır zorlayıcı motivasyon
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca ahlaki bir yergi olan kör hırs veya açgözlülük ile sınırlayıp Peygamber’in hidayet ve ümmeti için çırpınışını ifade eden kurucu anlamını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حرYakıcılık, hararet, sürtünme, zorlama, keskinleşme ve aşındırıcı şiddet barındıran hareket (örneğin حرر, حرق, حرف, حرث)صSıkıştırma, odaklama ve kuşatma niteliği taşıyan harfin eklenmesiyle hararet ve sürtünme hareketi nesnenin yüzeyini yaran, sıyıran ve odaklanan sınır tanımaz bir tutkuya ve yırtınmaya dönüşmüştür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanı kuşatma, sınır çekme, engelleme veya koruma altına alma
رİnsan başıBilinç, başlangıç, öne atılma, yöneliş ve tepe noktası
صOlta, bitkiYakalama, peşine düşme, sımsıkı kavrama ve kıstırma
حرصÇit ile çevrili korunaklı bir sınıra başını ve iradesini dayayarak arzulanan nesneyi sımsıkı yakalamak için engeli yırtıp aşma hareketiSomut planda deriyi veya bezi yırtıp sıyıran kuvvet; soyut planda ise engelleri hiçe sayarak hedefe kilitlenen, kendini yırtarcasına ortaya konan sınır tanımaz arzu ve çaba

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamÇamaşırcının tokmaklarken kumaşı zedelemesi ve yırtması; deriyi hafifçe yaran ilk kademe yara; yerin yüzeyindeki otları kökünden kazırcasına sıyıran şiddetli yağmur veya otlakta hiçbir şey bırakmayan hayvan otlayışı
Cahiliye şiiri kullanımıEbû Züeyb el-Hüzelî beytinde ölümü savuşturmak için kendini yırtarcasına çabalamayı bu kökle ifade etmiştir: ولقد حرصت بأن أدافع عنهم / فإذا المنية أقبلت لا تدفع
Erken Arapça kullanımHukuki ve tıbbi yaralama tasniflerinde deriyi yarıp kanatmayan ilk çizik için حارصة nitelemesi; hayvanların meradaki her şeyi sıyırıp tüketmesi durumunda حُرِصَ المرعى denilmesi

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Batı Sami dil grubunda kök, kesme, çizme, oyma ve karar kılma temel dairesi etrafında şekillenir. İbranicede חָרַץ (ḥāraṣ) fiili nesneleri keskinleştirmek, yarmak, çentik açmak anlamlarının yanı sıra zihinsel olarak kesin karar vermek, hüküm altına almak işlevini üstlenir. Süryanicede ܚܪܨ (ḥraṣ) kökü kuşanmak, sıkı bağlamak, gayret göstermek ve bir işe azimle girişmek çağrışımlarına sahiptir. Kökün ortak Sami katmanındaki ilksel fiziksel tabanı, bir yüzeyin mekanik olarak çizilmesi, yarılması ve sıyrılmasıdır. Arapça, bu fiziksel yarma ve kumaşı hırpalama (yırtınma) hareketini içselleştirerek, insanın bir gaye veya arzu uğruna kendisini ve sınırlarını zorlamasını, nesneye aşırı yapışmasını ve aşırı irade sergilemesini ifade eden zihinsel ve ahlaki bir merkeze evriltmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönYarma ve sıyırmadan aşırı iradeye geçişKumaşın tokmakla yırtılması veya derinin sıyrılması anlamındaki fiziksel hareket, hedefe ulaşmak için yırtınma ve doymak bilmez arzu (ceşa‘) manasına aktarılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָרַץ ve Süryanice ܚܪܨİbranicede yarma, kesme ve kesin karar alma; Süryanicede sıkı bağlanma ve gayret gösterme ortak bir kararlılık ve keskinlik çekirdeğini belgelerGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik kesme ve sıyırma kökleriÇeşitli Afro-Asyatik kollarda sert bir aletle kazıma ve yüzeyi sıyırma eylemlerini bildiren ikili ses öbekleriyle paralellik kurulabilmektedirMuhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حرصAnlamlıYırtmak, sıyırmak, aşırı arzulamakGiysiyi yırtmak, deriyi çizmek, bir hedefe ulaşmak için yırtınmak ve aşırı tutku duymakHedef kök; Kur'an'da geçer
حصرAnlamlıKuşatmak, daraltmak, engellemekBir şeyi çepeçevre sarıp hareket alanını kısıtlamak, içine kapanmakOrtak harf grubu; Kur'an'da geçer
رحصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerce mühmel (kullanım dışı) kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
رصحAnlamlıZayıflamak, etsiz kalmakKalçanın veya bedenin etsiz, basık ve zayıf olması durumuTehzîb'de müsta'mel; Kur'an'da geçmez
صحرAnlamlıAçığa çıkmak, kızıllık, düzlükGeniş, bitkisiz, açık ve düz arazi; açıklıkta görünür olma haliKur'an'da geçmez
صرحAnlamlıAçık olmak, parlamak, yükselmekKatışıksız, duru ve belirgin olmak; yüksek köşk ve sarayKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حرصMerkezAşırı yöneliş, yırtınma, tutkuHedefe ulaşmak için fiziksel ve ruhsal sınırları zorlayırcasına çaba gösterme ve aşırı arzu duymaHem dünyevi düşkünlüğü hem de nebevî şefkatli çırpınışı kapsayan kök
طمعKomşuBeklenti, ümitli arzuElde edilmesi mümkün veya muhtemel görünen bir menfaate karşı zihnen ümit beslemeحرص fiili bir yırtınma ve iç tazyik iken, طمع dışarıdan gelecek nesneye odaklı beklentidir
شحKomşuBencillik, sahiplenme tutkusuEldekini vermeme cimriliği ile başkasındakini hırsla istemenin nefiste birleşmiş katı haliحرص hedef yönelimli aşırı çabayı, شح ise nefsin bencil mülkiyet tutkusunu niteler
رغبKomşuİstek, yönelim, meyilBir şeye doğru geniş bir arzuyla yönelme veya ondan yüz çevirmeحرص daha baskıcı, yırtıcı ve zorlayıcı bir şiddet taşır; رغب ise iradi yöneliştir
زهدZıtYüz çevirme, azla yetinmeDeğer vermeyip terk etme, dünyevi nesneye karşı kayıtsız kalma ve arzusuzlukحرص kökünün gerektirdiği aşırı odaklanma ve yırtınmanın doğrudan zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحرصŞiddetli arzu, yırtınma, aşırı istekHem açgözlülüğü hem de sınır tanımaz himmet ve şefkati karşılayan çift yönlü semantik alanKesin
LatinceCupiditas, aviditas, zelusAşırı tutku, açgözlülük, adanmışlıkCupiditas kör arzuyu, aviditas doymak bilmezliği karşılarken zelus gayret ve bağlılık boyutunu yansıtırGüçlü
İngilizceGreed, covetousness, earnest desireHırs, açgözlülük, derin kaygı ve gayretGreed olumsuz hırsı karşılarken earnest desire veya solicitousness nebevî himmet boyutunu açıklarKesin
AlmancaHabgier, Eifer, brennendes VerlangenAçgözlülük, gayret, yakıcı arzuHabgier negatif dünyevi hırsı, Eifer ise gayret ve fedakarane adanmışlığı yansıtırGüçlü
FransızcaAvidité, convoitise, sollicitudeAçgözlülük, tamah, ihtimamlı düşkünlükConvoitise tutkulu istemeyi, sollicitude ise başkası için çırpınan nebevî ihtimamı karşılarGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَحْرَصَDünyevi varoluşa ve yaşama doymak bilmez açgözlülükle yapışmaHayata en düşkün toplulukların ölümden kaçış psikolojisini ve dünyayı tek gaye edinmelerini bildiren bağlam (Bakara 2:96)
تَحْرِصْİnsanların hidayete ermesi için Peygamber’in kendini tüketircesine yırtınması ve çırpınışıResul’ün inkârcıların kurtuluşu yolunda gösterdiği sınır tanımaz cehdi ve ilahi sınırın hatırlatılması (Nahl 16:37)
حَرَصْتَNe kadar yırtınılırsa yırtınılsın insanların çoğunun iman etmeyeceğine dair beşeri sınırTebliğcinin aşırı gayretine rağmen toplum çoğunluğunun tercihinin değişmeyeceğini vurgulayan bağlam (Yûsuf 12:103)
حَرَصْتُمْHukuki ve ahlaki mükemmelliği yakalamak için ne kadar çabalanırsa çabalansın güç yetirilemeyecek mutlak eşitlikÇok eşlilikte kalbî adaletin ve tam dengenin beşeri gayretin ötesinde olduğunu belirten fıkhi bağlam (Nisâ 4:129)
حَرِيصٌMüminlerin dünya ve ahiret esenliği üzerine titreyen, onlar için çırpınan nebevî düşkünlükResulullah’ın müminlere karşı taşıdığı derin şefkati, sorumluluğu ve koruyucu ihtimamı öven bağlam (Tevbe 9:128)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, hidayet ve kader ilişkisiPeygamber’in aşırı arzusuna rağmen kalplerin hidayet bulmayışında ilahi meşiet ve kulun kesb yetkisinin sınırlarıİnsani çabanın ve yırtınmanın ontolojik neticeyi tek başına belirleyemeyeceği gerçeği
FıkıhAile hukuku ve ceza hukukuEşler arasında adaleti sağlama çabasının azami sınırı ve yaralama diyetlerinde ilk kademe sıyrık (hârisa)Kusursuz adaletin beşeri iradeyi aşan boyutu ile fiziksel zedelenmenin asgari başlangıcı
TefsirNebevî ahlak ve tebliğ psikolojisiResul’ün muhataplarının kurtuluşu için kendini helak edercesine gösterdiği olağanüstü ihtimamHırsın olumsuz anlamından sıyrılarak nebevî dert edinme ve tebliğ aşkı olarak tanımlanması
HadisAhlak ve zühd rivayetleriÂdemoğlunun mal ve uzun ömür konusundaki doymak bilmez hırsı ile ilim ve hayra duyulan hırsın mukayesesiNefsin doyurulamaz tutkusu ile tükenmeyen manevi öğrenme arzusunun ayrışması

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniNebevî tebliğ ve davetYırtınırcasına ihtimamTevhidin ve hidayetin yayılması için gösterilen sınır tanımaz adanmışlıkİmanın toplumsallaşmasında peygamberi harekete geçiren içsel ve tükenmez motor güçKesin
İlmiHakikati arama ve metodolojiZihinsel kilitlenme ve cehdBilgiye ulaşmak için tüm bilişsel engelleri aşma ve derinleşme arzusuAraştırmacının hakikat arayışında gösterdiği yüksek motivasyon ve tecessüsGüçlü
Siyasiİktidar ve yönetici sorumluluğuToplumsal adalet gayreti ve iktidar şehvetiYöneticinin halkının esenliği üzerine titremesi veya tam aksine koltuğa açgözlülükle yapışmasıİki uçlu bir mekanizma olarak hem kamu maslahatını koruma azmi hem de tahakküm hırsıGüçlü
İktisadiMülkiyet, sermaye ve piyasa davranışıDoyumsuz sermaye birikimi dürtüsüTüketim ve biriktirme arzusunun ahlaki frenleri parçalayarak piyasayı sömürüye açmasıEmeğin ve piyasa dengesinin aşırı kâr ve biriktirme tutkusuyla tahrip edilmesiKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerAsimptotik yakınsama ve aşırı gerilim limitiBir eğrinin bir sınıra sonsuz bir çabayla durmaksızın yaklaşması fakat sistemsel kısıt sebebiyle o sınıra asla tam olarak dokunamaması (Nisâ 4:129 ayetindeki adalet sınırına benzer şekilde)Güçlü
Beşeri bilimlerObsesif teleolojik motivasyonBireyin veya grubun belirli bir hedefe ulaşmak adına tüm içsel enerjisini o noktaya odaklayarak diğer tüm çevresel uyaranları ve kendi beden sınırlarını tüketmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü bütünüyle bencilce bir açgözlülük, kapitalist birikim hırsı veya kınanmış bir karakter zaafı olarak algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamKökün dünyevi düşkünlük için yerici bir tarzda kullanılmasının yanında, Peygamber’in ümmetine karşı beslediği eşsiz şefkat, ihtimam ve kurtarıcı çırpınışını (Tevbe 9:128) ifade eden zirve ahlakı da içermesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataPeygamber’in tebliğdeki ısrarını ve insanlık için duyduğu derin hüznü basit bir zorlama veya psikolojik baskı zannedip nebevî risaletin şefkat eksenli rahmet dinamiğini ıskalamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İnsandaki yönelim ve motivasyon potansiyelinin çift kutuplu doğasını gösterir; iradenin süfli bir dünyaya kilitlendiğinde insanı canavarlaştıran, ulvi bir amaca bağlandığında ise peygamberi bir şefkat abidesine dönüştüren dönüştürücü kuvveti açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Peygamber’in tebliğ psikolojisini ve muhatapları karşısındaki içsel çırpınışını anlatan ayetlerde (Yûsuf 12:103, Nahl 16:37, Tevbe 9:128), inkârcıların varoluşsal açmazını sunan metinlerde (Bakara 2:96) ve aile hukukundaki adalet sınırlarını çizen hükümlerde (Nisâ 4:129).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Müminin hedeflerine karşı kayıtsız ve gevşek olmasını salık veren pasif zühd anlayışını yıkar; hayır, ıslah ve adalet yolunda azami çabanın ve yırtınmanın nebevî bir sünnet olduğunu kanıtlar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamKumaşın tokmaklanarak yırtılması, derinin hafifçe sıyrılıp açılması ve otlağın kökünden kazınırcasına tüketilerek yüzeyin tahrip edilmesi.
  • Soyut anlamBir amaca, nesneye veya insana yönelik olarak sınırları zorlayan, kendini paralar ve yırtarcasına ortaya konan sınır tanımaz irade, şiddetli arzu ve düşkünlük.
  • Sistematik karşılıkİnsanın varoluşsal itici gücünün yöneldiği nesneye göre biçimlenmesi; dünyevi meta ekseninde tahripkâr bir doyumsuzluk, ilahi rıza ve insanlığın kurtuluşu ekseninde ise koruyucu ve fedakâr bir nebevî ihtimam olması.
  • LaTeX modelilim⁡E→∞Φ(E)=S  ⟹  ΔR=S−R≠0
  • LaTeX açıklamasıFormülde E öznenin ortaya koyduğu azami çaba, enerji ve yırtınmayı temsil eder. Bu cehd sonsuza doğru tırmandığında yönelim fonksiyonu Φ(E) ideal hedef seviyesi olan S sınırına doğru yakınsar. Ancak sistemin doğasındaki beşeri ve ontolojik kısıtlar sebebiyle ulaşılan reel netice R, ideal hedef S ile mutlak biçimde örtüşemez ve aradaki fark ΔR daima sıfırdan farklı kalır; bu durum öznenin ne kadar yırtınırsa yırtınsın mutlak eşitliği veya herkesin hidayetini tek başına temin edemeyeceğini modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح