حسر
ح - س - ر
KÖK- 12 geçiş
- 12 ayet
- 10 sîga
- 12 sözlük
Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir. Bir şeyi arzulamak anlamında kullanılmaktadır. “Hasre" harap olmuş yer demektir. Mastar olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hasir(ha,sin) : Susuz kalmış, çorak yer demektir. Bir şeyi arzulamak anlamında kullanılmaktadır. “Hasre" harap olmuş yer demektir. Mastar olarak yıkılmak parçalanmak, çökmek anlamlarında kullanılmaktadır.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR779 harfحَسَرْتُ كُمِّي عن ذراعي أًحْسِرُهُ حَسْراً: كشفت. والحاسِرُ: الذي لا مِغْفَرَ له ولا دِرع. والانْحِسارُ: الانكشاف. والمِحْسَرَةُ: المِكْنَسَةُ. وحسَرَ البعيرُ يَحْسِرُ حُسوراً: أعيا. واسْتَحْسَرَ وتَحَسَّرَ مثلُه. وحَسَرْتُهُ أنا حَسْراً، يتعدَّى ولا يتعدَّى، وأَحْسَرْتُهُ أيضاً، فهو حَسيرٌ، والجمع حَسْرى. وحَسَرَ بصرُه يَحْسِرُ حُسوراً، أي كَلَّ وانقطع نظَره من طولٍ مَدىً وما أشبهَ ذلك، فهو
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR21.335 harfح س ر
حسر ، حرس ، سحر ، سرح ، رسح : مستعملة .
حسر : قال الليث : الْحَسْرُ : كَشْطُكَ الشَّيءَ عن الشيءِ . يقال : حَسَرَ عن ذِراعيه ، وحَسَرَ البَيْضَة عن رأسه ، وحَسَرَت الرِّيحُ السّحابَ حَسْراً . وانْحَسَرَ الشيءُ إذا طاوَع . وقد يجيء في الشِّعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر .
وقال الليث : حَسَرَ البَحرُ عن الساحل إذا نَضِبَ عنه حتى بدا ما تحت الماء من الأرض ، ولا يُقالُ : انحسَرَ البَحْرُ .
وقال
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.397 harf(باب الحاء والسين وما يثلهما)
(حسف) الحاء والسين والفاء أصلٌ واحد، وهو شيءٌ يتقشَّر عن شيء ويسقط. فمن ذلك الحُسَافة، وهو ما سَقَط من التمر والثَّمَر. ويقال انحسف الشّيءُ، إذا تفتَّت في يدك. وأمَا الحَسيفَة، وهي العداوة، فجائزٌ أن يكون من هذا الباب. والذي عندي أنها من باب الإبدال، وأنّ الأصل الحسيكة؛ فأُبدلت الكاف فاءً. وقد ذكرت الحسيكة وقياسُها بعد هذا الباب. ويقال الحَسَفُ الشَّوك، وهو من
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR998 harf- الحسر: كشف الملبس عما عليه، يقال: حسرت عن الذراع، والحاسر: من لا درع عليه ولا مغفر، والمحسرة: المكنسة، وفلان كريم المحسر، كناية عن المختبر، وناقة حسير: انحسر عنها اللحم والقوة، ونوق حسرى، والحاسر: المعيا لانكشاف قواه، ويقال للمعيا حاسر ومحسور، أما الحاسر فتصورا أنه قد حسر بنفسه قواه، وأما المحسور فتصورا أن التعب قد حسره، وقوله عز وجل: ﴿ينقلب إليك البصر خاسئا وهو حسير﴾ [الملك/4]، يصح أن يكون
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR880 harfح س ر
حسر عن ذراعيه كشف وحسر عمامته عن رأسه وحسر كمّه عن ذراعه وحسرت المرأة درعهـا عـن جسدهـا وكذلـك كل شيء كشف فقد حسر.
وامرأة حسنة المحاسر.
وانحسر عنه الظلام وتحسر.
وتحسر الوبر عن الإبل والريش عن الطير وحسرت الطير: أسقطت ريشها.
ورجـل حاسـر: مكشـوف الـرأس.
وحسـرت على كذا وتحسرت عليه ويا حسرتا عليه وحسرني فلان.
وحسرت الدابة فهي حسير ودواب حسرى وحسرت الدابة بنفسها حسوراً
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR7.993 harfالحَسْرُ: كَشْطُكََ الشيء عن الشيء.
حَسَرَ الشيءَ عن الشيء يَحْسُرُه ويَحْسِرُه حَسْراً وحُسُوراً فانْحَسَرَ: كَشَطَهُ، وقد يجيء في الشعر حَسَرَ لازماً مثل انْحَسَر على المضارعة. والحاسِرُ: خلاف الدَّارِع. والحاسِرُ: الذي لا بيضة على رأْسه؛ قال الأَعشى:
في فَيْلَقٍ جَأْواءَ مَلْمُومَةٍ،
تَقْذِفُ بالدَّارِعِ والحاسِرِ
ويروى: تَعْصِفُ؛ والجمع حُسَّرٌ، وجمع بعض الشعراء حُسَّراً على حُسَّرِينَ؛ أَنشد
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR619 harf* ح س ر * * حَسَرَ * كُمّه عن ذراعه كشفه وبابه ضرب و * الانْحِسارُ * الانكشاف و * حَسَر * البعير أعيا و * حَسَرهُ * غيره و * استَحْسَر * أيضا أعيا قلت ومنه قوله تعالى ﴿ملوما محسورا﴾ وقوله ﴿ولا يستحسرون﴾ و * حَسَ * بصره كَلّ وانقطع نظره من طول مدى وما أشبه ذلك فهو * حَسِيرٌ * و * مَحْسور * أيضا وبابه جلس و * الحَسْرةُ * أشد التلهف على الشيء الفائت تقول * حَسِرَ * على الشيء من باب طرب و *
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.202 harfحسره يحسره، بالضم، ويحسره، بالكسر، حسرا، بفتح فسكون: كشفه. والحسر أيضا: كشطك الشيء، حسر الشيء عن الشيء يحسره، ويحسره، حسرا وحسورا: كشطه، فانحسر، قد يجيء في الشعر حسر لازما مثل انحسر، على المضارعة. يقال: حسر الشيء حسورا، بالضم، أي انكشف. وفي الصحاح: الانحسار: الانكشاف. حسرت كمى عن ذراعي أحسره حسرا: كشفت.
وفي الأساس: حسر كمه عن ذراعه: كشف، وعمامته عن رأسه، والمرأة درعها عن جسدها. وكل شيء
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.892 harfحَسَرَهُ
1 حَسَرَهُ حسر حسره حسرة , aor. حَسُرَ (S, Msb, K) and حَسِرَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. حَسْرٌ (S, Msb, K) and حُسُورٌ, (TA,) He removed it, put it off, took it off, or stripped if off, (Mgh, K, TA,) عَنْ شَىْءٍ from a thing which it covered or concealed. (TA.) حُسِرَ is said of anything as meaning It was removed, put off, taken off, or stripped off, from a thing which it covered or
حَسَرَهُ 1 حَسَرَهُ حسر حسره حسرة , aor. حَسُرَ (S, Msb, K) and حَسِرَ , (Mgh, Msb, K,) inf. n. حَسْرٌ (S, Msb, K) and حُسُورٌ, (TA,) He removed it, put it off, took it off, or stripped if off, (Mgh, K, TA,) عَنْ شَىْءٍ from a thing which it covered or concealed. (TA.) حُسِرَ is said of anything as meaning It was removed, put off, taken off, or stripped off, from a thing which it covered or concealed. (A.) You say, حَسَرَ كُمَّهُ عَنْ ذِرَاعِهِ He removed his sleeve from his fore arm. (S, A.) And simply حَسَرَ عَنْ ذِرَاعِهِ He uncovered his fore arm. (Msb.) And حَسَرَ عِمَامَتَهُ عَنْ رَأْسِهِ He removed, or took off, his turban from his head. (A.) And حَسَرَتْ دِرْعَهَا, (A, Msb,) aor. حَسِرَ , (Msb,) She (a woman) took off her shift (A, Msb) عَنْ جَسَدِهَا from her body: (A:) and خِمَارَهَا her head-covering. (Msb.) ― -b2- [Hence,] حَسَرَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ (tropical:) [The wind removed the clouds from the sky]. (A.) And حَسَرَ قِنَاعَ الهَمِّ عَنِّى (tropical:) [He, or it, removed the covering of anxiety from me]. (A.) ― -b3- Also, (K,) inf. n. حَسْرٌ, (TA,) He peeled a branch of a tree. (K, TA.) ― -b4- And He swept a house or chamber. (K, TA.) ― -b5- And حَسَرُوهُ, aor. حَسُرَ , inf. n. حَسْرٌ and حُسْرٌ, (tropical:) They begged of him and he gave them until nothing remained in his possession. (TA.) -A2- حَسَرَ, (S, A, K,) aor. حَسِرَ and حَسُرَ , (TA,) inf. n. حَسْرٌ (S, TA) and حُسُورٌ; (TA;) and ↓ احسر, (S, K,) inf. n. اـِحْسَارٌ; and ↓ حسّر, inf. n. تَحْسِيرٌ; (TA;) He, (a man, S, A,) and it, (a journey, TA,) tired, fatigued, or jaded, (S, A, K,) a beast, (A, TA,) or a camel: (S:) and he drove a camel until he tired, fatigued, or jaded, him. (K.) And حُسِرَتِ الدَّابَّةُ The beast was fatigued so that it was left to remain where it was. (AHeyth.) ― -b2- And حَسَرَ, aor. حَسُرَ , (assumed tropical:) It (the distance to which it looked, and the indistinctness of the object,) fatigued the eye. (TA.) And حُسِرَ البَصَرُ مِنْ طُولِ النَّظَرِ (tropical:) [The eye was fatigued by the length of looking: see a similar meaning of حَسَرَ and حَسِرَ, below]. (A.) -A3- See 7, with which حَسَرَ is syn. ― -b2- [Hence,] حَسَرَ, (ISk, A, Mgh, Msb,) aor. حَسُرَ , (TA,) (tropical:) It (water) sank and disappeared; or became low; or retired: (ISk, A, Mgh:) it sank and disappeared, or retired, from its place: (Msb:) properly, it became removed from the shore: (Mgh:) and it (the sea, or great river,) sank, or retired, from (عَنْ) El-'Irلk, and from the shore, so that the ground which was beneath the water appeared: (TA:) you do not say, in this sense, ↓ انحسر. (Az. [But this latter is sometimes used, as, for instance, in the Msb art. جزر.]) Hence, in a trad., كُلْ مَا حَسَرَ عَنْهُ البَحْرُ وَدَعْ مَا طَفَا عَلَيْهِ [Eat thou that from which the sea retires, and leave what floats upon it]. (Mgh.) -A4- حَسَرَ, aor. حَسِرَ , (S, A, K,) inf. n. حُسُورٌ (S, A) and حَسَرَ; (TA;) and حَسرَ, aor. حَسَرَ , (A, K,) inf. n. حَسَرٌ; (TA;) and ↓ استحسر, (S, K,) and ↓ تحسّر; (S;) He (a camel, S, or a beast, A) became tired, fatigued, or jaded, (S, K, TA,) by travel: (TA:) [or] the last signifies he (a camel) fell down from fatigue. (Ham p. 491.) [Hence,] it is said in a trad., ↓ اُدْعُوا اللّٰهَ وَ لَا تَسْتَحْسِرُوا (assumed tropical:) Supplicate ye God, and be not weary: and a similar instance occurs in the Kur xxi. 19. (TA.) ― -b2- [Hence also,] حَسَرَ, aor. حَسِرَ , (S, K,) or حَسُرَ , (Msb,) inf. n. حُسُورٌ; (S, Msb, K;) and حَسِرَ, aor. حَسَرَ ; (A;) (tropical:) It (the sight) was, or became, dim, dull, or hebetated; (S, Msb, K;) and it failed; (S, K;) [or became fatigued;] by reason of length of space [overlooked], (S, Msb, K,) and the like; (S, Msb;) or by long looking. (A.) -A5- حَسِرَ عَلَيْهِ, aor. حَسَرَ , inf. n. حَسَرٌ (S Msb, K) and حَسْرَةٌ, (S, K,) or the latter is a simple subst., (Msb,) and حَسَرَانٌ, (TA,) He grieved for it, or at it; or regretted it; he felt, or expressed, grief, sorrow, or regret, on account of it; syn. تَلَهَّفَ; (Msb, K;) as also ↓ تحسّر: (S, K:) or the former, he grieved for it, or regretted it, (تَلَهَّفَ عَلَيْهِ, S, A, or نَدِمَ عَلَيْهِ, TA,) namely, a thing that had escaped him, most intensely. (S, A, * TA.) [See حَسْرَةٌ.]
حسّر 2 حسّر حسر , inf. n. تَحْسِيرٌ: see 1. ― -b2- Also He despised another: he annoyed, or vexed, him: (K:) he drove him away. (TA.) ― -b3- He caused him to experience, or fall into, grief, or regret: (Mgh, Msb, K:) or to grieve for, or to regret, most intensely, a thing that had escaped him. (S.) -A2- حسّرتِ الطَّيْرُ, (S,) inf. n. as above; (S, K) and ↓ تحسّرت, (A, TA,) and ↓ انحسرت; (TA;) The birds moulted; shed their feathers. (S, A, K, * TA.)
4 أَحْسَرَ see 1. -A2- Also احسر القَوْمُ The people, or party, experienced fatigue. (TA.)
تحسّر 5 تحسّر حسر تحسر It (the plumage of a bird, A, and the fur, or soft hair, of a camel, S, K) fell off; (S, A, K;) when relating to the fur, or soft hair, of a camel, [said to be] by reason of fatigue; (K;) but this restriction is not necessary; for its falling off is sometimes occasioned by diseases; though it may be said that the former cause is the more common. (TA.) You say also, تحسّر الوَبَرُ عَنِ البَعِيرِ The fur, or soft hair, fell off from the camel: and in like manner one says of the plumage from the birds: (A:) and of the hair from the ass. (TA.) See also 2. ― -b2- تحسّرت بَيْنَ يَدَيْهِ [She uncovered herself, or her head and forehead, or her head, or her face, before him: (see حَاسِرٌ:) or] she sat before him with her face uncovered. (TA from a trad.) -A2- See also 1, in two places.
انحسر 7 انحسر أنحسر انحسر ٱنحسر It became removed, put off, taken off, or stripped off, from a thing which it covered or concealed; (S, A, Mgh, Msb;) as also ↓ حَسَرَ, (K,) which occurs in poetry, (TA,) inf. n. حُسُورٌ. (K.) [See also 5.] ― -b2- It (the darkness) became removed, or cleared away; (A, Msb;) عَنْهُ [from him, or it]. (A.) ― -b3- See also 1: ― -b4- and 2.
10 اـِسْتَحْسَرَ see 1, in two places.
حَسِرٌ حَسِرٌ حسر : see حَسِيرٌ.
حَسْرَةٌ حَسْرَةٌ حسر حسره حسرة Grief, or regret; syn. تَلَهُّفٌ, (Msb, K,) and تَأَسُّفٌ, (Msb,) or نَدَامَةٌ, (Jel in ii. 162 and viii. 36 and xxxix. 57,) or نَدَمٌ and غَمٌّ: (Bd in viii. 36:) or intense lamentation or expression of pain or of grief or of sorrow; syn. شِدَّةُ التَّأَلُّمِ: (Jel in vi. 31 and xxxvi. 29:) or most intense grief or regret (أَشَدُّ التَّلَهُّفِ, S, or أَشَدُّ النَّدَمِ, Zj) for a thing that has escaped one, (S,) so that he who feels it is like a beast that is tired, or fatigued, or jaded, (حَسِير,) and of no use: (Zj in xxxvi. 29 of the Kur:) pl. حَسَرَاتٌ. (Msb.) You say, يَا حَسْرَتَا عَلَيْهِ [O my grief, or regret, &c., for it!] (A.)
حَسْرَان حَسْرَان حسر حسران : see what next follows.
حَسِيرٌ حَسِيرٌ حسير Tired, fatigued, or jaded, (S, K,) by much travel; (TA;) applied to a camel, (S, K,) alike to the male and the female; and so ↓ حَاسِرٌ and حَاسِرَةٌ, applied to a horse or the like: (TA:) and ↓ مُحَسَّرٌ a camel fatigued, or jaded; emaciated by fatigue, or made to exert himself beyond his strength in a journey: (Ham p. 208:) pl. of the first حَسْرَى. (S, K.) ― -b2- (tropical:) Sight that is dim, dull, or hebetated, and failing, by reason of length of space [overlooked] (S, Msb, K, TA) and the like; (S, Msb;) as also ↓ مَحْسُورٌ; (S, K;) or [fatigued] by long looking. (A) ― -b3- Also, (S, K,) and ↓ حَسِرٌ and ↓ حَسْرَان, (TA, [but whether the latter be with or without tenween is not shown,]) Grieving, or regretting: (K:) or grieving, or regretting, most intensely, on account of a thing that has escaped one. (S, TA.)
حَاسِرٌ حَاسِرٌ حاسر A man having no مِغْفَر [or covering for the head, made of mail, &c.,] (S, K,) upon him; (S;) nor a coat of mail; (S, K;) contr. of دَارِعٌ; (Mgh;) nor a helmet upon his head; (TA;) contr. of مُقَنَّعٌ: (Mgh:) or having no جُنَّة [or defensive covering, &c.]: (K:) a man having no turban on his head: (TA:) a man having his head uncovered: (A:) pl. حُسَّرٌ, and pl. pl. حُسَّرُونَ; the latter a form used by one of the poets; the former pl. applied to foot-soldiers in war, because they uncover their arms and legs, or because they have not upon them coats of mail nor helmets; occurring in this sense in a trad. (TA.) Also, without ة, A woman who has taken off her shift from her person: (ISd, Msb, TA:) who has taken off her clothes from her person: who has uncovered her head and her fore arms: who has taken off her head-covering: and, with ة, a woman having her face uncovered: pl. حُسَّرٌ and حَوَاسِرُ. (TA.) ― -b2- اِبْنُوا المَسَاجِدَ حُسَّرًا in a trad. of 'Alee, means Build ye mosques, or oratories, with bare walls, with no شُرَف [or acroterial ornaments or crestings]. (TA.) -A2- See also حَسِيرٌ.
مَحْسَرٌ مَحْسَرٌ محسر (tropical:) The internal, or intrinsic, state or quality, (S, A, K,) of a person; (S, A;) as also ↓ مَحْسِرٌ: (K:) and the latter, [or both,] the nature, or natural disposition. (K, TA.) You say, فُلَانٌ كَرِيمُ المَحْسَرِ (tropical:) Such a one is generous, or noble, in respect of his internal, or intrinsic, state or quality: (S, A:) or ↓ المَحْسِرِ, meaning as above: or in respect of his nature, or natural disposition: or face, or countenance. (TA.)
مَحْسِرٌ مَحْسِرٌ محسر The face, or countenance: (K:) [or a part, of the person, that is uncovered:] the pl., مَحَاسِرُ, signifies the parts, of the person of a woman, that are exposed to view; namely, the face, arms, and legs. (Az.) You say اِمْرَأَةٌ حَسَنَةُ المَحَاسِرِ [A woman beautiful in respect of the parts, of the person, that are exposed to view]. (A.) ― -b2- [Hence, (tropical:) An elevated, plain tract, bare of herbage or trees]. You say أَرْضٌ عَارِيَةُ المَحَاسِرِ (tropical:) Land bare of herbage: (A:) and in like manner, فَلَاةٌ عارية المحاسر a desert without any covering of trees; its محاسر meaning its elevated and plain tracts of ground that are uncovered by plants [or trees]. (T, TA.) ― -b3- See also مَحْسَرٌ, in two places.
مِحْسَرَةٌ مِحْسَرَةٌ محسره محسرة An instrument for sweeping; a broom, or besom. (S, K.)
مُحَسَّرٌ مُحَسَّرٌ محسر : see حَسِيرٌ. ― -b2- Also Annoyed; vexed: and despised: (S, K:) applied to a man. (S.) It is said in a trad. that the companions of a man who is to come forth in the end of time, to be called أَمِيرُ العُصَبِ, or, as some say, أَمِيرُ الغَضَبِ shall be مُحَسَّرُونَ, (TA,) meaning despised; (S, TA;) i. e. annoyed, or vexed, and caused to grieve or regret, or to grieve or regret most intensely: or driven away, or outcasts, and fatigued; from حَسَرَ signifying “ he fatigued ” a beast. (TA.)
مَحْسُورٌ مَحْسُورٌ محسور [pass. part. n. of حَسَرَهُ; Removed; put, taken, or stripped, off: &c. ― -b2- And hence,] (tropical:) A man who has given all that he had, so that nothing remains in his possession: thus it is said to mean in the Kur xvii. 31. (TA.) ― -b3- See also حَسِيرٌ.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.111 harfحَسَرَ
حَسَرَ I , U ( n. ac. حَسْر 1 , حُسُوْر 27 ),
a. Uncovered, bared, stripped.
b. Was fatigued, weary, jaded, exhausted.
حَسِرَ
حَسِرَ A ( n. ac. حَسَر 4 ),
a. see supra (b) & see V (a) .
حَسَّرَ
حَسَّرَ II ,
a. Vexed, ill-treated, grieved.
b. Moulted ( bird ).
أَحْسَرَ
أَحْسَرَ IV ,
a. Exhausted, overdrove ( cattle ).
تَحَسَّرَ
تَحَسَّرَ V
a. [ 'Ala ], Sighed, grieved for,
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR53.820 harfحسر
1.BAB
حَسَرَ - يَحْسُرُ - حَسِيْر - اسْتَحْسَرَ - يَسْتَحْسِرُ
حَسَرَ - يَحْسُرُ + كائن أو شيء أو أمر + عن كائن أو شيء أو أمر: يبطؤ ويكل ويعيا ويقصر عن القيام بالفعل أو بلوغ الغاية المطلوبة
حَسِيْر: على وزن "فـَعيل": اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " حَسَرَ - يَحْسُرُ ": قاصر عن بلوغ المطلوب
اسْتَحْسَرَ - يَسْتَحْسِرُ + كائن + عن فعل:
Sîgalar(10)
- حَسَرَاتٍHasretler(فَعَلَاتٍ)×2
- حَسْرَةًHasret(فَعْلَةً)×2
- الْحَسْرَةِHasret(الْفَعْلَةِ)×1
- حَسِيرٌBitkin(فَعِيلٌ)×1
- لَحَسْرَةٌHasret(لَفَعْلَةٌ)×1
- مَحْسُورًاAçıkta kalan(مَفْعُولًا)×1
- يَاحَسْرَةًEy hasret(يَافَعْلَةً)×1
- يَاحَسْرَتَاEy hasretim(يَافَعْلَتَا)×1
- يَاحَسْرَتَنَاEy bizim hasretimiz(يَافَعْلَتَنَا)×1
- يَسْتَحْسِرُونَBitkinleşirler(يَسْتَفْعِلُونَ)×1
Mücavir kökler70 mücavir (96 toplam)
- كرر
2 ortak ayet · Kalın katmerli örülmüş urgan demektir
- فرط
2 ortak ayet · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
- غزز
1 ortak ayet · Akına çıkanlar
- خسأ
1 ortak ayet · Hasi : Buruşmuş, kırışmış elbise demektir
- عنق
1 ortak ayet · Onların boyunları
- لوم
1 ortak ayet · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
- بغت
1 ortak ayet · Baas aniden ortaya çıkıp saldıran hayvan demektir
- غلل
1 ortak ayet · Ğille, İç gömlek demektir
- وزر
1 ortak ayet · Kemiksiz et parçası demektir
- عمل
3 ortak ayet · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
- بصر
2 ortak ayet · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
- صنع
1 ortak ayet · İmal ederler
Geçtiği ayetler(12)
… مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ
HasretlerUyanlar dediler ki: Bizim için dönüş olsaydı da bizden uzaklaştıkları gibi, biz de onlardan uzaklaşsaydık. Böylece onların bütün yaptıklarını Allah hasretler halinde kendilerine gösterecektir ve onlar ateşten çıkacak değildirler.
أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَنًا فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ فَلَا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَرَاتٍ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَصْنَعُونَ
HasretlerKötü işi kendisine süslendirilip de onu güzel gören bir midir? Muhakkak ki Allah, dilediğini saptırır, dilediğini de hidayete erdirir. Öuleyse onlara yanarak kendini harab etme. Şüphesiz ki Allah, onların yaptıklarını bilendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حسر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | ندم, اسف, لهف, عيي |
| Zıt Kök | ستر |
| Çekirdek Özet 1 | Örtüyü, zırhı veya giysiyi sıyırıp açığa çıkarma; süpürüp soyma; takatin tamamen tükenip zafiyetin açıkta kalması |
| Çekirdek Özet 2 | Kişinin kaçırdığı imkânlar karşısında korumasız, dermansız ve çıplak kalarak yaşadığı onarılmaz iç tükeniş ve pişmanlık |
| Çekirdek Özet 3 | Bir varlığın örtüsünden veya enerjisinden soyularak mutlak sınırına varması, savunmasız ve bitkin halde gerçeğe toslaması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «özlem» veya «iç çekme» sayıp ardındaki çıplak kalma, dermansızlık ve telafisizlik dinamiklerini gözden kaçırma |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حس | Algı alanına çıkarma, hissetme, kazıyıp yok etme veya kökten ayıklama; حسس, حسم, حسن, حسب köklerinde olduğu gibi bir durumun örtüsünü kaldırıp belirgin kılma ve sonuca bağlama | ر | Çekirdeğin taşıdığı açığa çıkarma ve kazıma hareketine süreklilik, akış ve yayılma katarak örtünün sıyrılması, dermanın büsbütün tükenip takatsizliğin ortada kalması anlamını pekiştirmiştir |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Sınırlandırılmış, korunmuş veya örtü altında tutulan güvenli alanı temsil eder |
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığı ayakta tutan desteği, zırhı veya dayanma noktasını gösterir |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Varlığın üst kısmını, seyrini, hareketin vardığı nihai uç noktayı simgeler |
| حسر | Koruyucu çitin ve dayanağın sıyrılarak varlığın üstünden kalkması; örtüsüz ve takatsiz kalıp açıkta bırakılma hareketi | Koruyucu çit ve dayanağın sıyrılmasıyla varlığın üst katmanının bütünüyle açılması, zırhsız kalması ve tüm dermanını tüketerek durması hareketini bütünleştirir |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin üzerindeki örtüyü, giysiyi veya tozu sıyırıp açığa çıkarmak; savaşçının zırhını ve miğferini çıkarıp korumasız (hâsir) kalması; bineğin gücünün tükenip dermansız (hasîr) düşmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde savaş ordusunu tasvir ederken zırhlı ve zırhsız/korumasız savaşçıları şöyle anar: في فَيْلَقٍ جَأْواءَ مَلْمُومَةٍ / تَقْذِفُ بالدَّارِعِ والحاسِرِ |
| Erken Arapça kullanım | Bir kadının başörtüsünü veya elbisesini üzerinden sıyırması için حَسَرَتِ المرأَةُ ثَوْبَهَا veya kolunu açması için حَسَرَ عَنْ ذِرَاعَيْهِ denilir; evi süpürüp temizlemeye ve süpürgeye de örtüyü ve çöpü sıyırdığı için مِحْسَرَة adı verilir |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حسر kökü, üzerindeki katmanı sıyırma, örtüyü kazıma, dermanı tüketerek çıplak ve korumasız kalma semantik dairesiyle örtüşür. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında kökün doğrudan ses denkliği gösteren türevleri çoğunlukla eksilme, zayıflama, yetersiz kalma ve mahrum bırakılma (İbranice חסר h-s-r «eksik olmak, yoksun kalmak, tükenmek») anlam eksenine oturur. Arapçada kök, hem bu yoksunluk ve derman tükenişini korumuş hem de fiziksel düzlemde giysinin, zırhın veya süprüntünün sıyrılıp altındakinin apaçık ortaya çıkması biçimindeki somut açma hareketini merkezde tutmuştur. Bu iki hat birleşerek kişinin tüm manevi ve ameli kalkanlarından soyulup telafisiz bir eksiklik ve çıplaklık içinde kalması anlamındaki hasret kavramını meydana getirmiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Örtüyü, zırhı sıyırma ve gücün tükenmesi | Kolun sıyrılması, zırhsız kalma ve yürümekten yorulup çöken deve (hasîr) somut çekirdeğinden türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice חסר (h-s-r) | Varlığın eksilmesi, dermanın çekilmesi, mahrumiyet ve açıkta kalma ile birebir ses ve anlam paralelliği gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik kök katmanı | Kabuğun veya koruyucu katmanın dökülüp eksilmesine dayanan arkaik biçimlenmelerle uyumludur | Muhtemel |
Kaynak Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حسر | Anlamlı | Örtüyü sıyırma, zırhsız kalma, takatsizlik | Hedef köktür; dermanın ve örtünün tükenip açıkta kalınmasını anlatır | Kur'an'da geçer |
| حرس | Anlamlı | Gözetleme, koruma, bekleme | Sınırları muhafaza etme ve açık vermeme hareketidir; korumanın kalkmasını anlatan hedef kökün karşıt işlevli kardeşi gibidir | Kur'an'da geçer |
| سحر | Anlamlı | Hakikati örtme, aldatma, şafak vakti | Gerçeğin üzerini yanıltıcı bir perdeyle örtme; hedef kökün açığa çıkarma hareketinin zıddı yönde işler | Kur'an'da geçer |
| سرح | Anlamlı | Serbest bırakma, yayılma, salıverme | Bağları ve kayıtları çözüp varlığı serbest akışa bırakma hareketidir | Kur'an'da geçer |
| رحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilişinde anlamlı bağımsız bir kök kaydı oluşmamıştır | Kur'an'da geçmez |
| رسح | Anlamlı | Zayıflık, kalçada etsizlik ve çelimsizlik | Bedenin etinden ve diriliğinden soyulup kuru kalması halidir; hedef kökteki derman sıyrılmasıyla benzeşir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حسر | Merkez | Açığa çıkma, derman tükenişi, onarılmaz pişmanlık | Örtünün kalkması sonucu hiçbir korunak ve telafi imkânı kalmaksızın açıkta ve bitkin kalmayı ifade eder | Tüm zırh ve bahanelerin dökülmesiyle yaşanan içsel çöküştür |
| ندم | Komşu | Pişmanlık, geçmiş fiilden ötürü kederlenme | ندم yapılan hatanın ardından duyulan suçluluk hissidir; حسر kökündeki dermansız kalma ve çıplaklık şart değildir | Akli bir pişmanlık ve nedamet sürecini merkezine alır |
| اسف | Komşu | Derin keder, şiddetli üzüntü ve öfke | اسف içinde öfke ve reaksiyon barındıran yoğun bir kederdir; حسر ise direncin kırılıp elin kolun bağlanmasıdır | Duygusal patlama veya hüzünlü öfke tonu ağır basar |
| لهف | Komşu | Elden kaçana yanma, iç çekme | لهف kaçırılan fırsata duyulan arzu ve yakınmadır; حسر ise kaçan şeyin ardından takatin büsbütün tükenmesidir | Fırsatın ardından hayıflanma ve sızlanma öne çıkar |
| عيي | Komşu | Takatsizlik, acizlik, sözün veya gücün bitmesi | عيي bir işi başarmaktan aciz düşmektir; حسر kökünde ise tükenişle birlikte örtünün sıyrılıp açığa çıkması vardır | Fiziksel ve zihinsel iflası anlatır |
| ستر | Zıt | Örtme, gizleme, perdeleme | Varlığın üzerini koruyucu bir örtüyle kapatıp kusur ve zayıflıkları gizleme eylemidir; kökün mutlak zıddıdır | Açığa çıkarmanın karşıtı olarak saklama hareketidir |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حسر | Örtünün sıyrılması, derman tükenişi, hasret | Somut zırhsız kalış ile telafisiz manevi çöküntüyü bir arada taşır | Kesin |
| Latince | Denudare, fatigare, angor | Çıplak bırakmak, yormak, iç sıkıntısı | Denudare soyma yönünü, fatigare bitkinliği, angor ise boğucu kederi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Strip bare, exhaust, irremediable regret | Soyup açığa çıkarmak, tüketmek, onarılmaz pişmanlık | Regret tek başına iç kederi verir fakat kökteki dermanın soyulup çıplak kalma tabiatını tam kapsamaz | Güçlü |
| Almanca | Entblößen, erschöpfen, Verzweiflung | Açığa çıkarmak, tüketip yormak, çaresiz esef | Erschöpfen dermanın tükenişini, entblößen örtünün kalkmasını verir | Güçlü |
| Fransızca | Dénuder, épuiser, amertume / désolation | Çıplak bırakmak, tüketmek, onarılmaz acı | Dénuder ve épuiser fiziksel kök anlamına çok yakınken désolation boşluk hissini karşılar | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَسْرَةً / حَسَرَاتٍ / الْحَسْرَةِ | Onarılmaz pişmanlık, telafisiz iç tükenişi | Ahirette hakikatin örtüsü kalkınca amellerin boşa çıktığını görenlerin veya elçileri yalanlayanların durumu; Bakara 2:167, Âl-i İmrân 3:156, Meryem 19:39, Yâsîn 36:30 |
| حَسِيرٌ | Yorgunluktan dermanı kesilmiş, gerçeği aramaktan aciz düşmüş göz | İlahi yaratılışta kusur arayan gözün hiçbir noksan bulamayarak takatsiz geri dönmesi bağlamı; Mülk 67:4 |
| مَحْسُورًا | İmkânlarından bütünüyle soyulmuş, açıkta ve dermansız kalmış kimse | İnfakta aşırıya kaçıp elindekini savuran ve sonunda korumasız, muhtaç kalan kişi uyarısı; İsrâ 17:29 |
| يَسْتَحْسِرُونَ | İbadetten ve itaatten dolayı yorulmak, bıkkınlık ve dermansızlık göstermek | Meleklerin Allah katındaki kesintisiz ve takatsizlikten münezzeh kullukları bağlamı; Enbiyâ 21:19 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri, cehennem azabı ve adaletullah | Kafirlerin dünyada yaptıkları amellerin hasrete dönüşmesi ve bu manevi azabın bedeni azapla ilişkisi | Amelin hakikat perdesi sıyrılınca bizzat bir ızdırap kaynağına dönüşmesi |
| Fıkıh | İktisadi denge, infak ve mülkiyet tasarrufları | İsrâ 17:29 bağlamında kişinin ailesini ve kendini muhtaç (mahsûr) bırakacak derecede ölçüsüz saçıp savurmasının hükmü | Bütün kaynaklarını tüketip korumasız ve açıkta kalma tehlikesi |
| Tefsir | Kıyamet isimleri (Yevmü'l-Hasre) ve psikolojik tasvirler | Meryem 19:39 ve diğer ayetlerde hasretin sıradan üzüntüden farkı; ölümün boğazlanması ve telafi kapısının mutlak kapanışı | Geri dönüşsüzlük, telafisizlik ve örtülerin kalkmasıyla beliren çıplak acı |
| Hadis | Zamanın ve amellerin zayi edilmesi | Allah'ın anılmadığı meclislerin ve boşa harcanan ömrün kıyamet günü insan üzerine hasret olacağı uyarıları | Fırsat eldeyken fark edilmeyen ziyanın sonradan bütün çıplaklığıyla açığa çıkması |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret muhasebesi | Hakikatin çıplaklaşması | Telafisizlik şoku | Aldatıcı dünya perdeleri kalktığında insanın hiçbir ameli kalkanının kalmaması hali | Kesin |
| İlmi | Araştırma ve idrak sınırı | İdrakin doyuma ulaşıp tükenmesi | Sınır tayini | Aklın ve duyuların mutlak nizam karşısında kusur bulmaktan aciz kalıp yorulması | Güçlü |
| Siyasi | Savunma ve kamu gücü | Zırhsızlık ve donanımsızlık hali | Güvenlik açığı | Bir yapının tüm koruyucu sistemlerinden soyunarak düşman karşısında savunmasız kalması | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak yönetimi ve harcama | İflas ve likidite tükenişi | Dengeleyici sınır | Ölçüsüz saçıp savurma neticesinde sermayesiz, korumasız ve açıkta (mahsûr) kalma riski | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi ve enerji tükenişi | Bir sistemin kullanılabilir serbest enerjisini tüketerek artık hiçbir iş yapamaz, direnç gösteremez hale gelmesi (termodinamik yorgunluk) | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tükenmişlik sendromu ve telafisiz iflas | Kişinin veya kurumun bütün savunma mekanizmalarını, kaynaklarını tüketip dış etkilere karşı tamamen korumasız kalarak çökmesi | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü modern Türkçedeki «özlem», «uzaktakini arzulama» veya sadece geçmişe dair sıradan bir «hayıflanma» manasına hapsetmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; koruyucu örtünün kalkmasını, kişinin tüm manevi ve maddi kalkanlarından soyulup çırılçıplak kalmasını, takatin sıfırlanmasını ve telafisi imkânsız bir sonuca toslamayı bildirir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki hasret kavramı duygusal bir duygu durumu sanılır; oysa hasret, amellerin boşa çıkmasıyla koruyucu zırhın yok olması ve insanın mutlak çaresizlik içinde kendi çıplaklığıyla yüzleşmesidir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan psikolojisini ahiret ve sorumluluk bilinci üzerinden nasıl inşa ettiğini gösterir; kâfirin nihai akıbetinin sadece fiziki ceza değil, kalkanların kalkmasıyla gelen telafisiz iç tükeniş olduğunu açıklar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahiret pişmanlığını ve hesaplaşmayı tasvir eden ayetlerde, infakta itidal sınırını çizen emirlerde ve kâinatın kusursuzluğunu gözlemlemeye çağıran kozmolojik ayetlerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Pişmanlığın her zaman telafi edilebilir bir iç muhasebe olduğu zannını yıkar; belirli bir eşikten sonra örtünün kalktığını ve dermanın tükenmesiyle pişmanlığın ebedi bir azaba dönüştüğünü gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamÜzerindeki elbiseyi, zırhı veya örtüyü sıyırıp çıkarmak; yeri süpürüp temizlemek; yolculuk ve çaba neticesinde takatin tamamen çekilip bitkin düşmek.
- Soyut anlamİnsanın sığındığı tüm geçici dayanak ve perdelerin yırtılmasıyla, kaçırdığı hakikat karşısında hiçbir telafi gücü kalmaksızın çıplak ve dermansız kalması.
- Sistematik karşılıkBir sistemin koruma kalkanlarının ve potansiyel enerjisinin sıfırlanarak, geri döndürülemez bir tükeniş ve açıkta kalma durumuna uğraması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde hasret durumunu, varlığın elinde kalan iş yapabilme ve telafi enerjisini, varlığı koruyan örtü, zırh veya savunma kalkanını, ise kaçırılan hakikat ile gerçekleşen durum arasındaki telafisiz farkı temsil eder. Enerji sıfıra yaklaşırken () ve koruyucu örtü tamamen ortadan kalktığında (), kaçırılan imkânın doğurduğu tükeniş ve hasret () mutlak boyutuna ulaşır.