حصد

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ص-د5 sîga, 57 mücavir kök, 6 ayet, 6 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.خلطحَصَدْتُمْموهالْحَصِيدِوَحَصِيدٌحصدزرعأكلحَصَادِهِخمدحببدأب

KökSîga 5Ayet 6Sure 6Mücavir 57

▶ Ağı aç (3B)

حصد

ح - ص - د

KÖK
  • 6 geçiş
  • 6 ayet
  • 5 sîga
  • 13 sözlük

Hasad: Biçilen ekin demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hasad: Biçilen ekin demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.187 harf
باب الحاء الصاد والدال معهما ح ص د، ص د ح يستعملان فقط حصد: الحَصْد: جَزُّ البُرِّ ونحوه. وقَتْلُ الناس أيضاً حَصْدٌ. وقول الله تعالى: "فجَعَلْناهُم حَصيداً" أي كالحَصيد المَحصُود. والحَصيدةُ: المَزْرَعة إذا حُصِدَت كُلُّها، والجميع الحَصائد، قال الأعشى: قالوا البقيَّةَ والهِنْديٌّ يحصُدُهُمْ ولا بقيَّة إلاّ الثَأرُ فانكَشَفُـوا نَصَبَ البقيّةَ بفِعْل مُضمَر أي ألقَوا. وقوله تعالى: "وحَبّ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR464 harf
حَصَدْتُ الزَرْعَ وغيرَهُ أَحْصِدُهُ وأحصُدُهُ حَصْداً. والزرع محصودٌ وحَصِيد وحَصدةٌ وحَصَد بالتحريك. وحصائدُ ألسنتهم التي في الحديث، هو ما قيل في الناس باللسان وقُطِعَ به عليهم. والمِحْصَدُ: المِنْجَلُ. وأَحْصَدَ الزرعُ واستحصد: حانَ له أن يُحْصَدَ. وهذا زمن الحَصادِ والحِصاد. وحبل يُحْصَدٌ: أي محكَمٌ مَفْتول، وحَصِدٌ بكسر الصاد. واستحصد الحبلُ، أي استحكم. واسْتَحْصَدَ القومُ، أي اجتمعوا
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR4.309 harf
ح ص د حصد ، صدح ، دحص استعمل من وجوهها : حصد ، صدح ، دحص . حصد : قال الليث : الحَصْد : جَزُّك البُرّ ونحوه من النَّبات ، وقَتْلُ الناس حَصْدٌ أيضاً ، قال الله جلّ وعزّ : ( حَتَّى ? جَعَلْنَ ? هُمْ حَصِيداً خَ ? مِدِينَ ) ( الأنبيَاء : 15 ) هؤلاء قوم قتلوا رسولا بُعِث إليهم فعاقبهم الله وقتلهم مَلِكٌ من ملوك الأعاجم ، فقال الله جلّ وعزّ : ( حَتَّى ? جَعَلْنَ ? هُمْ حَصِيداً خَ ? مِدِينَ ( أي
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR7.998 harf
(باب الحاء والصاد وما يثلثهما) (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى: تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والصاد وما يثلثهما) (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى: تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال استحصَفَ على بني فلانٍ الزّمانُ، إذا اشتدّ. وفرْجٌ مستحصِفٌ. وقال: وإذا طعنتَ طعنتَ في مستَحْصِفٍ *** رابي المَجَسَّةِ بالعبير مُقَرْمَدِ([2]) والحَصَف: بَثْر صِغارٌ يَستحصِف لها الجِلْد. (حصل) الحاء والصاد واللام أصلٌ واحد منقاس، وهو جمع الشيء، ولذلك سمِّيت حَوصلةُ *الطائر؛ لأنّه يجمع فيها. ويقال حصَّلت الشيءَ تحصيلا. وزعم ناسٌ من أهل اللغة أنّ أصل التحصيل استخراجُ الذهب أو الفضّة من الحجر أو من تراب المَعدِن؛ ويقال لفاعله المحصِّل. قال: ألا رجلٌ جزاهُ الله خيراً *** يدلُّ على محصِّلة تُبِيتُ([3]) فإن كان كذا فهو القياسُ، والباب كلُّه محمول عليه. والحَصَل: البلح قبل أن يشتدّ ويظهر ثَفارِيقُه، الواحدةُ حَصَلة. قال: * ينحَتُّ منهُنّ السَّدَى والحَصْلُ([4]) * السّدَى: البَلَح الذاوي، الواحدة سَداة. وهذا أيضاً من الباب، أعني الحصَل، لأنه حُصِّل من النخلة. ومما شذّ عن الباب وما أدري ممّ اشتقاقه، قولهم: حَصِلَ الفرسُ، إذا اشتكى بَطْنَهُ عن أكل التُّراب.([5]) (حصم) الحاء والصاد والميم أصلٌ قليل الكَلِم، إلاّ أنه تكسُّر في الشيء، يقال: انحصم العود، إذا انكسر. قال ابن مُقْبل: وبيَاضاً أحدثَتْه لِمَّتِي *** مثلَ عيدانِ الحَصاد المنحَصِمْ([6]) ومما اشتقّ منه حُصام([7]) الدّابة، وهو رُدَامه. والقياس قريب. (حصن) الحاء والصاد والنون أصلٌ واحد منقاس، وهو الحفظ والحِياطة والحِرز. فالحِصن معروف، والجمع حصون. والحاصِن والحَصَان: المرأة المتعفِّفة الحاصنةُ فرْجَها. قال: فَمَا ولَدتْنِي حاصِنٌ رَبَعِيّةٌ *** لئن أنا مالأْتُ الهوى لاتِّباعِها([8]) وقال حسّان في الحَصان: حَصَانٌ رَزَانٌ ما تُزَنُّ برِيبَةٍ *** وتُصبح غَرْثَى من لحوم الغَوافِل([9]) والفعل من هذا حَصُن. قال أحمد بن يحيى ثعلب: كلّ امرأةٍ عفيفة فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة، وكل امرأة متزوِّجةٍ فهي محصَنة لا غير. قال: ويقال لكلِّ ممنوعٍ مُحْصَن، وذكر ناسٌ أنّ القُفْل يسمَّى مُحْصَناً. ويقال أحْصَنَ الرّجُل فهو مُحْصَنٌ. وهذا أحدُ ما جاء على أفعل فهو مُفْعَل. (حصو/ي) الحاء والصاد والحرف المعتل ثلاثة أصول: الأول المنع، والثاني العَدُّ والإطاقة، والثالث شيءٌ من أجزاء الأرض. فالأوَّل الحصو. قال الشيبانيّ: هو المنع؛ يقال حصوته أي منعته. قال: ألا تخافُ الله إذْ حَصَوْتني *** حقِّي بلا ذنبٍ وإذْ عَنَّنْتَني([10]) والأصل الثاني: أحصيت الشيءَ، إذا عَدَدْته وأطْقته. قال الله تعالى: ﴿عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ﴾ [المزمل 20]. وقال تعالى: ﴿أَحْصَاهُ اللهُ وَنَسُوهُ﴾ [المجادلة 6]. والأصل الثالث: الحصى، وهو معروف. يقال أرضٌ مَحْصاةٌ، إذا كانت ذاتَ حصَى. وقد قيل حَصِيتْ تَحْصَى. ومما اشتقّ منه الحصاة؛ يقال ما له حصاةٌ، أي ما له عقل. وهو من هذا؛ لأن في الحصى قوةً وشدّة. والحصاة: العقل، لأنّ به تماسُكَ الرّجل وقوّة نفسه. قال: وإنّ لسانَ المرءِ مالم تكن له *** حَصاةٌ على عَوْراته لدَلِيلُ([11]) ويقال لكلِّ قطعةٍ من المسك حَصَاة؛ فهذا تشبيهٌ لا قياس. وإذا هُمِز فأصْله تجمُّع الشيء؛ يقال أحصأتُ الرّجلَ، إذا أروَيته من الماء، وحَصِئَ هو. ويقال حَصأ الصبيُّ من اللبن، إذا ارتضَعَ حتى تمتلئَ مَعِدته، وكذلك الجَدْي. (حصب) الحاء والصاد والباء أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من أجزاء الأرض، ثم يشتقّ منه، وهو الحصباء، وذلك جنسٌ من الحَصَى. ويقال حَصَبْتُ الرّجلَ بالحَصبَاء. وريحٌ حاصب، إذا أتَتْ بالغُبار. فأمّا الحَصْبَةُ فَبثْرةٌ تخرج بالجَسدِ، وهو مشبَّه بالحَصْباء. فأمَّا المُحَصَّب بمِنىً فهو موضع الجِمار. قال ذو الرمة: أرى ناقتي عند المحصَّب شاقَها *** رَواحُ اليَمانِي والهديلُ المُرجَّعُ([12]) يريد نفر اليمانينَ حين ينْصرفون. والهديل هاهنا: أصوات الحمام. أراد أنّها ذَكَرت الطير في أهلها فحنّت إليها. ومن الباب الإحصاب: أن يُثِير الإنسانُ الحصَى في عَدْوِه. ويقال أرض مَحْصَبَةٌ، ذاتُ حَصْباء. فأمّا قولُهم حَصَّب القوم عن صاحبهم *يُحَصِّبون، فذلك تَوَلِّيهِمْ عنه مسرِعين كالحاصب، وهي الريح الشديدة. فهذا محمولٌ على الباب. ويقال إنّ الحصِبَ من الألبان الذي لا يُخرِج زُبدَه، فذلك من الباب أيضاً؛ لأنه كأنه من بَرْده يشتدّ حتى يصير كالحصباء فلا يُخرج زُبْداً([13]). (حصد) الحاء والصاد والدال أصلان: [أحدهما] قطْع الشيء، والآخر إحكامه. وهما متفاوتان. فالأول حصدتُ الزّرعَ وغيرَه حَصْدا. وهذا زمَنُ الحَصاد والحِصاد. وفي الحديث: "وهَلْ يكُبُّ الناسَ على مَناخِرِهم في النار إلا حصائدُ ألسنتهم". فإن الحصائد جمع حَصِيدة، وهو كلُّ شيءٍ قيل في الناس باللِّسان وقُطِع به عليهم. ويقال حَصَدْتُ واحتصَدْت، والرجل محتصِد. قال: إنما نحنُ مِثلُ خامةِ زَرْعٍ *** فمتى يَأْنِ يَأْتِ محتصِدُهْ([14]) والأصل الآخر قولهم حَبْلٌ مُحْصَدٌ، أي مُمَرٌّ مفتول. ومن الباب شجرةٌ حَصْداء، أي كثيرة الورق؛ ودِرْع حصداء: مُحْكَمة؛ واستحصدَ القومُ، إذا اجتَمَعوا. (حصر) الحاء والصاد والراء أصلٌ واحد، وهو الجمع والحَبْس والمنع. قال أبو عمرو: الحَصِير الجَنْبُ. قال الأصمعيّ: الحصير ما بين العِرْق الذي يظهر في جنب البعير والفَرَس معترضاً، فما فوقه إلى منقطع الجنب فهو الحصير. وأيَّ ذلك [كان] فهو من الذي ذكرناه من الجَمْع، لأنّه مجمع الأضلاع. والحَِصر: العَيُّ، كأنَّ الكلام حُبِس عنه ومُنِع منه. والحَصَر: ضِيقُ الصَّدْر. ومن الباب([15]) الحُصْر، وهو اعتقال البَطْن؛ يقال منه حُصِر وأُحْصِر. والناقة الحَصُور، وهي الضيِّقة الإحليل؛ والقياس واحد. فأمَّا الإحصار فأن يُحْصَرَ الحاجُّ عن البيت بمرضٍ([16]) أو نحوه. وناسٌ يقولون: حَصَره المرض وأحصره العدُوّ. وروى أبو عبيدٍ عن أبي عمرو: حَصَرَني الشيء وأحصرني، إذا حبَسني، وذكر قول ابنِ ميّادة: وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدَتْ *** عَليكَ ولا أَنْ أَحْصَرتْكَ شُغُولُ([17]) والكلام في حَصَره وأحصره، مشتبهٌ عندي غايةَ الاشتباه؛ لأنّ ناساً يجمعون بينهما وآخرون يَفْرِقون، وليس فَرْقُ مَنْ فَرَقَ بينَ ذلك ولا جَمْعُ مَن جمعَ ناقضاً القياسَ الذي ذكرناه، بل الأمرُ كلُّه دالٌّ على الحبْس. ومن الباب الحَصُور الذي لا يأتي النِّساء؛ فقال قوم: هو فَعول بمعنى مفعول، كأنّه حَصِر أي حُبِس. وقال آخرون: هو الذي يأبَى النساء([18]) كأنّه أحجَمَ هو عنهنَّ، كما يقال رجل حَصُورٌ، إذا حَبَس رِفدَه ولم يُخْرِجْ ما يخرجه النّدامَى. قال الأخطل: وشاربٍ مُرْبِحٍ بالكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بِسَوَّارِ([19]) ومن الباب الحَصِر بالسِّرّ، وهو الكتوم له. قال جرير: ولقد تَسقَّطَنِي الوُشاةُ فصادَفُوا *** حَصِراً بِسرِّكِ يا أمَيْمَ ضَنِينا([20]) والحصير في قولـه عز وجل: ﴿وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ للكافِرِينَ حَصِيراً﴾ [الإسراء 8]، وهو المحْبِس. والحصير في قول لبيد: * لَدَى بابِ الحَصيرِ قيامُ([21]) * هو الملك. والحصَار: وِسادةٌ تحشَى وتجعل لقادمة الرَّحْل؛ يقال احتَصَرْت البعير احتصارا([22]).

---------------------------------------------------------------------- ([1]) ديوان الأعشى 27 واللسان (حصف). وفي الديوان: "إلى مخضرة". ([2]) للنابغة الذبياني في ديوانه 32، والبيت ملفق من بيتين وهما: وإذا طعنت في مستهدف *** رابى المجسة بالعبير مقرمدوإذا نزعت نزعت من مستحصف *** نزع الحزور بالرشاء المحصد([3]) البيت لعمرو بن قعاس المرادي، كما في الخزانة (1: 459) وكتاب سيبويه (1: 359). وأنشده في اللسان (حصل) بدون نسبة. وفي "رجل" أوجه الإعراب الثلاثة. ([4]) الثفاريق: جمع ثفروق، بضم الثاء المثلثة، وهو قمع البسرة والتمرة. وفي الأصل واللسان: "تغاريقه"، تحريف. وفي المخصص (11: 121): "إذا استبان البسر ونبت أقماعه وتدحرج قيل حصل النخل، وهو الحصل". ([5]) استشهد به في اللسان والمخصص على تسكين الصاد للضرورة، وأنشده كذلك في اللسان (سدا). ([6]) البيت في اللسان (حصم). ([7]) هذا اللفظ مما لم يرد في المعاجم المتداولة. والدابة، يذكر ويؤنث. ([8]) نسب في الحماسة بشرح المرزوقي 208 إلى إياس بن قبيصة الطائي. ([9]) ديوان حسان 324 واللسان (حصن، رزن). يقوله في شأن أم المؤمنين عائشة. ([10]) لبشير الفريري، كما في اللسان (حصى). ([11]) لكعب بن سعد الغنوي، كما في اللسان (حصى). ونبه الأزهري إلى طرفة، وهو في ديوانه ص52. ([12]) ديوان ذي الرمة 345 واللسان (هدل). ([13]) لم يذكر "الحصب" في اللسان. وفي القاموس: "وككتف: اللبن لا يخرج زبده من برده". ([14]) للطرماح في ديوانه 113 واللسان (خوم). وكلمة "مثل" ساقطة من الأصل. وإثباتها مما سيأتي في (خام 237) واللسان. وفي الديوان: إنما الناس مثل نابتة الزر *** ع متى يأن يأت محتصده([15]) في الأصل: "وهو من الباب". ([16]) في الأصل: "عرض"، صوابه من المجمل. ([17]) البيت في المجمل واللسان (شغل). ([18]) في الأصل: "يأتي النساء". ([19]) ديوان الأخطل 116 واللسان (6: 2، 51). ([20]) ديوان جرير 578 واللسان (حصر)، وورد محرفا في اللسان. ([21]) البيت بتمامه كما في ديوان لبيد 29: ومقامة غلب الرقاب كأنهم *** جن لدى طرف الحصير قيام([22]) وكذلك يقال حصره وأحصره.

ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR909 harf
- أصل الحصد قطع الزرع، وزمن الحصاد والحصاد، كقولك: زمن الجداد والجداد، وقال تعالى: ﴿وآتوا حقه يوم حصاده﴾ [الأنعام/141]، فهو الحصاد المحمود في إبانه، وقوله عز وجل: ﴿حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس﴾ [يونس/24]، فهو الحصاد في غير إبانه على سبيل الإفساد، ومنه استعير: حصدهم السيف، وقوله عز وجل: ﴿منها قائم وحصيد﴾
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR342 harf
ح ص د حصـد الزرع‏:‏ جره فهو حصيد وجمعه حصائد وهذا زمان الحصاد ‏"‏ وآتوا حقه يوم حصاده ‏"‏ وأخذوا حصاد الشجر أي ثمره‏.‏ وأحصد الزرع واستحصد‏.‏ وأحصد الحبل وأحصفه وحبل محصد محصف وقد استحصد الحبل إذا استحكم فتله‏.‏ ومـن المجـاز‏:‏ حصدهم بالسيف‏:‏ قتلهم ‏"‏ وهل يكب الناس على مناخرهم في النار إلا حصائد ألسنتهم ‏"‏ ومن زرع الشر حصد الندامة‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR5.095 harf
الحَصْدُ: جزك البر ونحوه من النبات. حَصَدَ الزرع وغيره من النبات يَحْصِدُه ويَحْصُدُه حَصْداً وحَصاداً وحِصاداً؛ عن اللحياني: قطعه بالمِنْجَلِ؛ وحَصَده واحتصده بمعنى واحد. والزرع محصود وحَصِيدٌ وحَصِيدَةٌ وحَصَدٌ، بالتحريك؛ ورجل حاصد من قوم حَصَدةٍ وحُصَّاد. والحَصَاد والحِصاد: أَوانُ الحَصْد. والحَِصَادُ والحَصِيدُ والحَصَد: الزرع والبر المحصود بعدما يحصد؛ وأَنشد: إِلى مُقْعَدات تَطْرَحُ الريحُ
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR340 harf
* ح ص د * * حَصَدَ * الزرع وغيره أي قطعه وبابه ضرب ونصر فهو * مَحْصُودٌ * و * حَصيدٌ * و * حَصيدةٌ * و * حَصَدٌ * بفتحتين و * حَصَائِدُ * الألسنة الذي في الحديث هو ما قيل في الناس باللسان وقُطع به عليهم و * المِحْصَدُ * المنجل وزنا ومعنى و * أحْصَدَ * الزرع و * اسْتَحْصَدَ * أي حان له أن * يُحْصَد * وهذا زمن * الحِصَاد * بفتح الحاء وكسرها
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR2.833 harf
حصد الزرع وغيره من النبات يحصده، بالكسر، ويحصده، بالضم، حصدا، بفتح فسكون، وحصادا، بالفتح، وحصادا، بالكسر، عن اللحياني: قطعه بالمنجل. وأصل الحصاد في الزرع، كاحتصده قال الطرماح: إنما نحن مثل خأمة زرع فمتى يأن يأت محتصده وهو حاصد، من قوم حصدة، محركة، وحصاد، بضم فتشديد. والحصاد، بالفتح: أوانه، ويكسر. والحصاد: نبت ينبت في البراق على نبتة الخافور يخبط الغنم، وفي بعض
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR5.393 harf
حَصَدَ 1 حَصَدَ حصد , (S, A, Mgh, &c.,) aor. حَصُدَ and حَصِدَ , inf. n. حَصْدٌ (S, Mgh, Msb, K) and حَصَادٌ (Lh, Mgh, K) and حِصَادٌ, (Lh, K,) He reaped, or cut (A, Mgh, K) with the مِنْجَل, (K,) seed-produce, (S, A, Mgh, Msb, K,) and plants, or herbage; (S, * K;) originally used in relation to seed-produce; (TA;) as also ↓ احتصد. (K.) ― -b2- [Hence,] حَصَدَهُمْ بِالسَّيْفِ (tropical:) [He
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR886 harf
حَصَدَ حَصَدَ I , U ( n. ac. حَصْد 1 , حَصَاْد 22 , حِصَاْد 23 ), a. Reaped, mowed. حَصِدَ حَصِدَ A ( n. ac. حَصَد 4 ), a. Was firmly twisted, solid, compact. أَحْصَدَ أَحْصَدَ IV , a. Was ripe, ready for reaping. اِحْتَصَدَ اِحْتَصَدَ VIII , a. Reaped, mowed. اِسْتَحْصَدَ اِسْتَحْصَدَ X , a. Banded, leagued together. b. see IV . حَصِد حَصِد 5 , a. Strongly twisted, compact &
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.429 harf
حصد حَصَدَ - يَحْصُدُ (حَصَدَ - يَحْصِدُ) - حَصِيْد - حَصَاد حَصَدَ - يَحْصُدُ (حَصَدَ - يَحْصِدُ) + كائن + شيئاً: يقطع ويجني ثمرته ويفصلها عن أصلها: يقوم بقطع المحصول الناتج من الحب أو النبات، وفصله عن باقي النبات حَصِيْد: على وزن" فـَعيـْل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " حَصَدَ - يَحْصُدُ ": الثمرة أو الشيء المهم المفصول والمقطوع عن
Tamamını oku

Sîgalar(5)

Mücavir kökler57 mücavir (73 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. زرع

    2 ortak ayet · Ekin demektir

  2. أكل

    3 ortak ayet · Ekel pas demektir

  3. نبت

    2 ortak ayet · Bitki

  4. خمد

    1 ortak ayet · Hamud üzeri külle kapatılmış kor demektir

  5. موه

    2 ortak ayet · Su

  6. رمن

    1 ortak ayet · Nar meyvesi veya ağacı demektir

  7. حبب

    2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)

  8. زخرف

    1 ortak ayet · Süs, desen demektir

  9. سنبل

    1 ortak ayet · Başaklar

  10. مسي

    1 ortak ayet · Dün

  11. خلط

    1 ortak ayet · Bulanık su demektir

  12. دأب

    1 ortak ayet · De’b (hemze) : Dabbe yürüyen hayvandır

Geçtiği ayetler(6)

  1. … قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ …

    BiçilmişDünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.

  2. فَمَا زَالَتْ تِلْكَ دَعْوَاهُمْ حَتَّى جَعَلْنَاهُمْ حَصِيدًا خَامِدِينَ

    BiçilmişBu haykırmaları devam edip dururken Biz; onları, biçilmiş bir ot, sönmüş bir ocak haline getirdik.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحصد
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerصرم, جذذ, قطع
Zıt Kökزرع
Çekirdek Özet 1Olgunlaşan bitkiyi dipten kesip devirme ve düğümü sıkıca pekiştirme
Çekirdek Özet 2Sürecin nihayete erip semerenin devşirilmesi veya helak ile kökten kesilip yere serilme
Çekirdek Özet 3Amel ve eylemlerin kaçınılmaz ontolojik hasılatı ve döngüsel hesaplaşma
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir tarımsal eyleme indirgeyerek ahlaki ve ontolojik sonuç yasasını gözden kaçırma

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حصSıkıştırma, kuşatma, ayırma, pay etme ve açığa çıkarma (örnek kökler: حصب, حصر, حصل, حصن, حصحص)دKapı ve kesinti imgesiyle hareketin tamamlanıp ürünün gövdeden kesin biçimde koparılması ve sürecin kapanışı

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarÇevirme, sınır koyma, muhafaza etme ve dış etkilerden ayırma
صOlta, bitkiEğilme, yakalama, topraktan yükselme veya sıkıca tutunma
دKapıGeçiş, hareketin sınırına varma, son bulma ve kapanma
حصدSınırı belirlenmiş bitkinin döngü kapısına ulaşıp kesilmesiÇevrelenip olgunlaşan bitkinin döngüsünün kapıya, yani nihai sınıra dayanarak dipten kesilip devrilmesi ve sürecin tamamlanması

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamEkinin veya otun orakla dipten kesilip biçilmesi; ipin katlarının çözülmeyecek şekilde sıkıca bükülüp pekiştirilmesi
Cahiliye şiiri kullanımıel-A‘şâ savaşta düşmanın orakla biçilir gibi kılıçtan geçirilmesini şu beyitte ifade eder: قالوا البقيَّةَ والهِنْديٌّ يحصُدُهُمْ / ولا بقيَّة إلاّ الثَأرُ فانكَشَفُـوا
Erken Arapça kullanımZü’r-Rimme çöl bitkilerinin rüzgârla dökülen tohum ve hasadını anlatırken şöyle der: عليهِنَّ رفضاً من حِصاد القُلاقِلِ

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Luğa, Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حصد kökü, tarımsal üretimin döngüsel evresi olan biçme ve devşirme eylemiyle doğrudan örtüşen kadim bir ortak mirasa dayanır. Batı ve Doğu Sami kollarında düzenli ses ve anlam denklikleri mevcuttur. Klasik Süryanicede ܚܨܕ (ḥṣad) ve Yahudi Babil Aramicesinde חֲצַד (ḥăṣad) fiilleri doğrudan «ekin biçmek, hasat etmek» manasında kullanılır. Arapçadaki kök, bu somut eylemin yanında ipin sıkı bükülmesi (iḥkâm) ve birikimin nihai akıbete varması yönündeki soyut semantik genişlemeyi de muhafaza etmiştir. Süreç tamamlama ve kökten kesme ekseni, Sami muhitinde hem tarımsal hasat hem de mecazi olarak ölüm ve ceza bağlamlarında paralel bir seyir izlemiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönBirbirine bağlı iki eksen: Kesip devirme ve sıkıca pekiştirmeEkinin kesilerek derlenmesi fiziksel boyutu, ipin muhkem bükülmesi (ḥablun muḥṣad) ise kuvvet ve tamamlanma boyutunu kurarKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiSüryanice ܚܨܕ (ḥṣad) ve Aramice חֲצַד (ḥăṣad)Kuzeybatı Sami dillerinde ekin biçme, hasat kaldırma fiiliyle ses ve anlam bakımından tam soydaştırKesin
Daha geniş dilsel ilişkiGüney Arapça ve diğer Afro-Asyatik izlerGüney Arabistan kitabelerinde tarımsal üretim ve vergilendirme terimleriyle paralellik arz ederMuhtemel

Kaynak Maqāyīs al-Luğa, HALOT, Payne Smith.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حصدAnlamlıBiçmek, hasat etmek, pekiştirmekEkinin orakla kesilmesi, ipin sağlam bükülmesiHedef kök; Kur'an'da geçer
حدصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur’an’da geçmez
صحدAnlamlıŞiddetli sıcak olmak, parlamakGüneşin şiddetle yakması, sert ve yalçın taşKur’an’da geçmez
صدحAnlamlıSesini yükseltmek, açıkça haykırmakKuşun veya insanın yüksek ve net ses çıkarmasıKur’an’da geçmez
دحصKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur’an’da geçmez
دصحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştirKur’an’da geçmez

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حصدMerkezBiçme ve semereyi devşirmeEkinin olgunluk evresine ulaştıktan sonra dipten kesilip devrilmesi ve sürecin toplanmasıOlgunlaşma şartı taşır; hem tarımsal mahsul hem nihai helak için kullanılır
صرمKomşuMeyve veya dalı koparıp almaAğacın üzerindeki meyveyi kesip toplama; boyuna kesmeحصد gibi dipten devirme değil, meyveyi daldan ayırma hareketidir
جذذKomşuParçalara ayırarak kırma ve kesmeBir bütünü ufak parçalara ayıracak şiddette kırma veya kesmeحصد gibi düzenli bir devşirme değil, imha ve parçalama odaklıdır
قطعKomşuKesip ayırmaBir şeyin devamlılığını kesintiye uğratma, parçayı bütünden ayırmaGenel bir kesme eylemidir; hasattaki gibi olgunlaşma ve ürün devşirme unsuru içermez
زرعZıtTohumu toprağa saçma, ekmeSürecin başlangıcı; tohumun toprağa gömülüp filizlenmeye bırakılmasıحصد tohumun gelişim döngüsünün nihayete erip kesilmesidir; zıt kutbudur

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحصدEkin biçmek, süreci kesip devşirmekEkinin dipten kesilmesi, amellerin sonucuna ulaşması ve helak olmaKesin
Latincemetere, messisEkin biçmek, hasatEkinin toplanmasını karşılar; helak ve pekiştirme mecazlarını tam kapsamazGüçlü
İngilizcereap, harvestHasat etmek, biçmek, sonucunu almakTarımsal faaliyeti ve mecazi amellerin karşılığını karşılar; kökten imha anlamı bağlama bağlıdırKesin
Almancaernten, mähenBiçmek, hasat kaldırmakBiçme eylemini ve meyveleri toplamayı verir; helak nüansı dışarıda kalırGüçlü
Fransızcamoissonner, récolterHasat etmek, devşirmekÜrünün toplanması ve karşılığın görülmesi manasını taşır; dipten söküp yok etme tonu zayıftırGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَصَادِهِMeşru tarımsal hasat ve ürün toplama zamanıNimetin olgunlaşıp devşirildiği gün yoksulun hakkının verilmesini emreden bağlam (En'âm 6:141)
حَصَدْتُمْGeleceğe yönelik iktisadi tedbir ve biçilen ürünKıtlık yıllarına hazırlık amacıyla biçilen ekinin başağında bırakılmasını öğütleyen kıssa bağlamı (Yûsuf 12:47)
الْحَصِيدِBiçilen, devşirilen tahıl ve hububatGökten inen bereketli su ile bitirilen biçilmeye hazır taneler (Kâf 50:9)
حَصِيدًاKökünden kesilip yere serilmiş, helak edilmiş kavimİlahi azap ile yeryüzünden kazınan, ayakta hiçbir şeyi kalmayan toplumlar (Enbiyâ 21:15, Yûnus 10:24)
وَحَصِيدٌTarih sahnesinden silinmiş, izi kalmamış medeniyetHelak edilen şehirlerin kalıntılarından bahseden, bir kısmı ayakta bir kısmı biçilmiş ekin gibi yok olmuş bağlam (Hûd 11:100)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİlahi adalet ve cezaToplumların helakinin sebepsiz değil, kendi ektiklerinin hasadı olduğu vurgusuNedensellik ve amellerin ontolojik sonucu
FıkıhZekât ve öşür hukukuÖşrün tahakkuk vakti olarak hasat gününün (yevme hasâdihî) belirlenmesiMülkiyetin kemale ermesi ve mali mükellefiyetin doğumu
TefsirTemsil ve teşbih tahliliYeryüzü hayatının cazibesi ve ansızın biçilmiş ekine dönmesi metaforuDünyanın geçiciliği ve sürecin kaçınılmaz sonu
HadisDil ve ahlak terbiyesiİnsanı cehenneme sürükleyen amillerin dillerin hasadı (hasâidü elsinetihim) olduğu tespitiSözlerin birikip sahibini helake götüren meyveye dönüşmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİlahi hesap ve ahlaki mukadderatAmel-karşılık dengesiSürecin nihai muhasebesini yapmaİnsan ne ekerse onu biçer ilkesi gereğince dünyevi eylemlerin uhrevi meyvesine ulaşmasıdırKesin
İlmiDöngüsel süreçler ve entropiTermal veya biyolojik döngü sonuSistemin çıktısını toplamaBüyüme ve olgunlaşma eğrisinin tepe noktasına varıp durması ve ürünün ayrıştırılmasıdırGüçlü
SiyasiHukuki düzen ve devletlerin çöküşüTarihsel tasfiyeYozlaşan iktidarın sahneden çekilmesiZulümde haddi aşan toplumsal yapıların kökten kesilerek tarih sahnesinden silinmesidirKesin
İktisadiTarımsal üretim ve kriz yönetimiKatma değerin toplanması ve stokGelir dağılımı ve rezerv oluşturmaÜrünün toplanarak hakkının ödenmesi ve kıtlık dönemlerine karşı başağında muhafaza edilmesidirKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerFonksiyonun integrali veya akümülasyonun sınır değeriZaman boyunca biriken sürekli fonksiyon değerlerinin belirli bir sınırda toplanarak nihai bir yekûna ulaşmasıGüçlü
Beşeri bilimlerSosyolojik doyum ve medeniyet tasfiyesiBir medeniyetin kültürel ve kurumsal potansiyelini tüketip olgunlaştıktan sonra çözülüş ve tasfiye evresine girmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökün anlamını yalnızca mekanik tarımsal bir işleme indirgeyerek ahlaki ve ontolojik hesap boyutundan koparmak
Kur'an içi daha geniş anlamحصد sadece buğday biçmek değil; amellerin, tarihin, sözlerin ve medeniyetlerin kaçınılmaz akıbetine ulaşıp kökten devrilmesidir
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetlerdeki helak tasvirlerini tesadüfi bir felaket sanmak; oysa Kur'an helaki, toplumun kendi ektiği kötülüğün doğal hasadı olarak gösterir

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın determinist ve ahlaki nedensellik yasasını (eylem-sonuç ilişkisini) en somut tarımsal metaforla açıklayan anahtar köktür
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Dünya hayatının faniliğini anlatan temsillerde, helak kıssalarında, yusuf kıssasındaki iktisadi modelde ve öşür ahkâmında belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?İlahi cezanın keyfi olduğu algısını yıkar; cezanın, bireyin ve toplumun kendi fiillerinin olgunlaşmış hasılatı olduğunu gösterir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBitkinin veya ekinin olgunluk evresinde orak ile kökünden kesilip yere yatırılması ve ipin sağlamca bükülüp sağlamlaştırılması.
  • Soyut anlamBir sürecin kemale ererek birikimini tüketmesi, eylemlerin kaçınılmaz sonucuna ulaşması ve sistemin nihai muhasebe ile tasfiye edilmesi.
  • Sistematik karşılıkDini planda amellerin karşılığı, iktisadi planda hasat ve rezerv dengesi, siyasi planda ise vadesi dolmuş medeniyetlerin ilahi yasa gereği tasfiyesidir.
  • LaTeX modeliH(t)=δ(t−T)∫0TA(τ) dτ
  • LaTeX açıklamasıModelde A(τ), zaman içinde ekilen amel, eylem veya biyolojik büyüme fonksiyonunu temsil eder. ∫0TA(τ) dτ ifadesi, 0 anından kemal vakti olan T hasat anına kadar biriken toplam potansiyeli ve mahsulü gösterir. δ(t−T) ise hasadın ancak ekinin olgunlaştığı veya toplumun vadesinin dolduğu tam T vaktinde devreye giren ani, kesici ve nihai sonlandırıcı müdahaleyi simgeler; bu iki unsurun çarpımı olan H(t), biçilme ve tasfiye eylemini (H) matematiksel olarak modeller.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح