حصد
ح - ص - د
KÖK- 6 geçiş
- 6 ayet
- 5 sîga
- 13 sözlük
Hasad: Biçilen ekin demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hasad: Biçilen ekin demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.187 harfباب الحاء الصاد والدال معهما
ح ص د، ص د ح يستعملان فقط
حصد:
الحَصْد: جَزُّ البُرِّ ونحوه. وقَتْلُ الناس أيضاً حَصْدٌ. وقول الله تعالى: "فجَعَلْناهُم حَصيداً" أي كالحَصيد المَحصُود. والحَصيدةُ: المَزْرَعة إذا حُصِدَت كُلُّها، والجميع الحَصائد، قال الأعشى:
قالوا البقيَّةَ والهِنْديٌّ يحصُدُهُمْ ولا بقيَّة إلاّ الثَأرُ فانكَشَفُـوا
نَصَبَ البقيّةَ بفِعْل مُضمَر أي ألقَوا. وقوله تعالى: "وحَبّ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR464 harfحَصَدْتُ الزَرْعَ وغيرَهُ أَحْصِدُهُ وأحصُدُهُ حَصْداً. والزرع محصودٌ وحَصِيد وحَصدةٌ وحَصَد بالتحريك. وحصائدُ ألسنتهم التي في الحديث، هو ما قيل في الناس باللسان وقُطِعَ به عليهم. والمِحْصَدُ: المِنْجَلُ. وأَحْصَدَ الزرعُ واستحصد: حانَ له أن يُحْصَدَ. وهذا زمن الحَصادِ والحِصاد. وحبل يُحْصَدٌ: أي محكَمٌ مَفْتول، وحَصِدٌ بكسر الصاد. واستحصد الحبلُ، أي استحكم. واسْتَحْصَدَ القومُ، أي اجتمعوا
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR4.309 harfح ص د
حصد ، صدح ، دحص
استعمل من وجوهها : حصد ، صدح ، دحص .
حصد : قال الليث : الحَصْد : جَزُّك البُرّ ونحوه من النَّبات ، وقَتْلُ الناس حَصْدٌ أيضاً ، قال الله جلّ وعزّ : ( حَتَّى ? جَعَلْنَ ? هُمْ حَصِيداً خَ ? مِدِينَ ) ( الأنبيَاء : 15 ) هؤلاء قوم قتلوا رسولا بُعِث إليهم فعاقبهم الله وقتلهم مَلِكٌ من ملوك الأعاجم ، فقال الله جلّ وعزّ : ( حَتَّى ? جَعَلْنَ ? هُمْ حَصِيداً خَ ? مِدِينَ ( أي
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR7.998 harf(باب الحاء والصاد وما يثلثهما)
(حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى:
تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال
(باب الحاء والصاد وما يثلثهما) (حصف) الحاء والصاد والفاء أصلٌ واحد، وهو تشدُّدٌ يكون في الشيءِ وصلابةٌ وقوَّة. فيقال لرَكانة العقْل حصافة، وللعَدْوِ الشديد إحصاف. يقال فرسٌ مِحْصَفٌ وناقة مِحْصافٌ. ويقال كتيبة محصوفةٌ، إذا تَجمَّع أصحابُها وقلّ الخَلَل فيهم. قال الأعشى: تأوِي طوائِفُها إلى مَحْصُوفة *** مكروهةٍ يخشى الكماةُ نِزالَها([1]) ويقال "مخصوفة"، وهذا له قياسٌ آخر وقد ذكر في بابه. ويقال استحصَفَ على بني فلانٍ الزّمانُ، إذا اشتدّ. وفرْجٌ مستحصِفٌ. وقال: وإذا طعنتَ طعنتَ في مستَحْصِفٍ *** رابي المَجَسَّةِ بالعبير مُقَرْمَدِ([2]) والحَصَف: بَثْر صِغارٌ يَستحصِف لها الجِلْد. (حصل) الحاء والصاد واللام أصلٌ واحد منقاس، وهو جمع الشيء، ولذلك سمِّيت حَوصلةُ *الطائر؛ لأنّه يجمع فيها. ويقال حصَّلت الشيءَ تحصيلا. وزعم ناسٌ من أهل اللغة أنّ أصل التحصيل استخراجُ الذهب أو الفضّة من الحجر أو من تراب المَعدِن؛ ويقال لفاعله المحصِّل. قال: ألا رجلٌ جزاهُ الله خيراً *** يدلُّ على محصِّلة تُبِيتُ([3]) فإن كان كذا فهو القياسُ، والباب كلُّه محمول عليه. والحَصَل: البلح قبل أن يشتدّ ويظهر ثَفارِيقُه، الواحدةُ حَصَلة. قال: * ينحَتُّ منهُنّ السَّدَى والحَصْلُ([4]) * السّدَى: البَلَح الذاوي، الواحدة سَداة. وهذا أيضاً من الباب، أعني الحصَل، لأنه حُصِّل من النخلة. ومما شذّ عن الباب وما أدري ممّ اشتقاقه، قولهم: حَصِلَ الفرسُ، إذا اشتكى بَطْنَهُ عن أكل التُّراب.([5]) (حصم) الحاء والصاد والميم أصلٌ قليل الكَلِم، إلاّ أنه تكسُّر في الشيء، يقال: انحصم العود، إذا انكسر. قال ابن مُقْبل: وبيَاضاً أحدثَتْه لِمَّتِي *** مثلَ عيدانِ الحَصاد المنحَصِمْ([6]) ومما اشتقّ منه حُصام([7]) الدّابة، وهو رُدَامه. والقياس قريب. (حصن) الحاء والصاد والنون أصلٌ واحد منقاس، وهو الحفظ والحِياطة والحِرز. فالحِصن معروف، والجمع حصون. والحاصِن والحَصَان: المرأة المتعفِّفة الحاصنةُ فرْجَها. قال: فَمَا ولَدتْنِي حاصِنٌ رَبَعِيّةٌ *** لئن أنا مالأْتُ الهوى لاتِّباعِها([8]) وقال حسّان في الحَصان: حَصَانٌ رَزَانٌ ما تُزَنُّ برِيبَةٍ *** وتُصبح غَرْثَى من لحوم الغَوافِل([9]) والفعل من هذا حَصُن. قال أحمد بن يحيى ثعلب: كلّ امرأةٍ عفيفة فهي مُحْصَنة ومُحْصِنة، وكل امرأة متزوِّجةٍ فهي محصَنة لا غير. قال: ويقال لكلِّ ممنوعٍ مُحْصَن، وذكر ناسٌ أنّ القُفْل يسمَّى مُحْصَناً. ويقال أحْصَنَ الرّجُل فهو مُحْصَنٌ. وهذا أحدُ ما جاء على أفعل فهو مُفْعَل. (حصو/ي) الحاء والصاد والحرف المعتل ثلاثة أصول: الأول المنع، والثاني العَدُّ والإطاقة، والثالث شيءٌ من أجزاء الأرض. فالأوَّل الحصو. قال الشيبانيّ: هو المنع؛ يقال حصوته أي منعته. قال: ألا تخافُ الله إذْ حَصَوْتني *** حقِّي بلا ذنبٍ وإذْ عَنَّنْتَني([10]) والأصل الثاني: أحصيت الشيءَ، إذا عَدَدْته وأطْقته. قال الله تعالى: ﴿عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ﴾ [المزمل 20]. وقال تعالى: ﴿أَحْصَاهُ اللهُ وَنَسُوهُ﴾ [المجادلة 6]. والأصل الثالث: الحصى، وهو معروف. يقال أرضٌ مَحْصاةٌ، إذا كانت ذاتَ حصَى. وقد قيل حَصِيتْ تَحْصَى. ومما اشتقّ منه الحصاة؛ يقال ما له حصاةٌ، أي ما له عقل. وهو من هذا؛ لأن في الحصى قوةً وشدّة. والحصاة: العقل، لأنّ به تماسُكَ الرّجل وقوّة نفسه. قال: وإنّ لسانَ المرءِ مالم تكن له *** حَصاةٌ على عَوْراته لدَلِيلُ([11]) ويقال لكلِّ قطعةٍ من المسك حَصَاة؛ فهذا تشبيهٌ لا قياس. وإذا هُمِز فأصْله تجمُّع الشيء؛ يقال أحصأتُ الرّجلَ، إذا أروَيته من الماء، وحَصِئَ هو. ويقال حَصأ الصبيُّ من اللبن، إذا ارتضَعَ حتى تمتلئَ مَعِدته، وكذلك الجَدْي. (حصب) الحاء والصاد والباء أصلٌ واحد، وهو جنسٌ من أجزاء الأرض، ثم يشتقّ منه، وهو الحصباء، وذلك جنسٌ من الحَصَى. ويقال حَصَبْتُ الرّجلَ بالحَصبَاء. وريحٌ حاصب، إذا أتَتْ بالغُبار. فأمّا الحَصْبَةُ فَبثْرةٌ تخرج بالجَسدِ، وهو مشبَّه بالحَصْباء. فأمَّا المُحَصَّب بمِنىً فهو موضع الجِمار. قال ذو الرمة: أرى ناقتي عند المحصَّب شاقَها *** رَواحُ اليَمانِي والهديلُ المُرجَّعُ([12]) يريد نفر اليمانينَ حين ينْصرفون. والهديل هاهنا: أصوات الحمام. أراد أنّها ذَكَرت الطير في أهلها فحنّت إليها. ومن الباب الإحصاب: أن يُثِير الإنسانُ الحصَى في عَدْوِه. ويقال أرض مَحْصَبَةٌ، ذاتُ حَصْباء. فأمّا قولُهم حَصَّب القوم عن صاحبهم *يُحَصِّبون، فذلك تَوَلِّيهِمْ عنه مسرِعين كالحاصب، وهي الريح الشديدة. فهذا محمولٌ على الباب. ويقال إنّ الحصِبَ من الألبان الذي لا يُخرِج زُبدَه، فذلك من الباب أيضاً؛ لأنه كأنه من بَرْده يشتدّ حتى يصير كالحصباء فلا يُخرج زُبْداً([13]). (حصد) الحاء والصاد والدال أصلان: [أحدهما] قطْع الشيء، والآخر إحكامه. وهما متفاوتان. فالأول حصدتُ الزّرعَ وغيرَه حَصْدا. وهذا زمَنُ الحَصاد والحِصاد. وفي الحديث: "وهَلْ يكُبُّ الناسَ على مَناخِرِهم في النار إلا حصائدُ ألسنتهم". فإن الحصائد جمع حَصِيدة، وهو كلُّ شيءٍ قيل في الناس باللِّسان وقُطِع به عليهم. ويقال حَصَدْتُ واحتصَدْت، والرجل محتصِد. قال: إنما نحنُ مِثلُ خامةِ زَرْعٍ *** فمتى يَأْنِ يَأْتِ محتصِدُهْ([14]) والأصل الآخر قولهم حَبْلٌ مُحْصَدٌ، أي مُمَرٌّ مفتول. ومن الباب شجرةٌ حَصْداء، أي كثيرة الورق؛ ودِرْع حصداء: مُحْكَمة؛ واستحصدَ القومُ، إذا اجتَمَعوا. (حصر) الحاء والصاد والراء أصلٌ واحد، وهو الجمع والحَبْس والمنع. قال أبو عمرو: الحَصِير الجَنْبُ. قال الأصمعيّ: الحصير ما بين العِرْق الذي يظهر في جنب البعير والفَرَس معترضاً، فما فوقه إلى منقطع الجنب فهو الحصير. وأيَّ ذلك [كان] فهو من الذي ذكرناه من الجَمْع، لأنّه مجمع الأضلاع. والحَِصر: العَيُّ، كأنَّ الكلام حُبِس عنه ومُنِع منه. والحَصَر: ضِيقُ الصَّدْر. ومن الباب([15]) الحُصْر، وهو اعتقال البَطْن؛ يقال منه حُصِر وأُحْصِر. والناقة الحَصُور، وهي الضيِّقة الإحليل؛ والقياس واحد. فأمَّا الإحصار فأن يُحْصَرَ الحاجُّ عن البيت بمرضٍ([16]) أو نحوه. وناسٌ يقولون: حَصَره المرض وأحصره العدُوّ. وروى أبو عبيدٍ عن أبي عمرو: حَصَرَني الشيء وأحصرني، إذا حبَسني، وذكر قول ابنِ ميّادة: وما هَجْرُ ليلَى أن تكون تباعدَتْ *** عَليكَ ولا أَنْ أَحْصَرتْكَ شُغُولُ([17]) والكلام في حَصَره وأحصره، مشتبهٌ عندي غايةَ الاشتباه؛ لأنّ ناساً يجمعون بينهما وآخرون يَفْرِقون، وليس فَرْقُ مَنْ فَرَقَ بينَ ذلك ولا جَمْعُ مَن جمعَ ناقضاً القياسَ الذي ذكرناه، بل الأمرُ كلُّه دالٌّ على الحبْس. ومن الباب الحَصُور الذي لا يأتي النِّساء؛ فقال قوم: هو فَعول بمعنى مفعول، كأنّه حَصِر أي حُبِس. وقال آخرون: هو الذي يأبَى النساء([18]) كأنّه أحجَمَ هو عنهنَّ، كما يقال رجل حَصُورٌ، إذا حَبَس رِفدَه ولم يُخْرِجْ ما يخرجه النّدامَى. قال الأخطل: وشاربٍ مُرْبِحٍ بالكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بِسَوَّارِ([19]) ومن الباب الحَصِر بالسِّرّ، وهو الكتوم له. قال جرير: ولقد تَسقَّطَنِي الوُشاةُ فصادَفُوا *** حَصِراً بِسرِّكِ يا أمَيْمَ ضَنِينا([20]) والحصير في قولـه عز وجل: ﴿وَجَعَلْنَا جَهَنَّمَ للكافِرِينَ حَصِيراً﴾ [الإسراء 8]، وهو المحْبِس. والحصير في قول لبيد: * لَدَى بابِ الحَصيرِ قيامُ([21]) * هو الملك. والحصَار: وِسادةٌ تحشَى وتجعل لقادمة الرَّحْل؛ يقال احتَصَرْت البعير احتصارا([22]).
---------------------------------------------------------------------- ([1]) ديوان الأعشى 27 واللسان (حصف). وفي الديوان: "إلى مخضرة". ([2]) للنابغة الذبياني في ديوانه 32، والبيت ملفق من بيتين وهما: وإذا طعنت في مستهدف *** رابى المجسة بالعبير مقرمدوإذا نزعت نزعت من مستحصف *** نزع الحزور بالرشاء المحصد([3]) البيت لعمرو بن قعاس المرادي، كما في الخزانة (1: 459) وكتاب سيبويه (1: 359). وأنشده في اللسان (حصل) بدون نسبة. وفي "رجل" أوجه الإعراب الثلاثة. ([4]) الثفاريق: جمع ثفروق، بضم الثاء المثلثة، وهو قمع البسرة والتمرة. وفي الأصل واللسان: "تغاريقه"، تحريف. وفي المخصص (11: 121): "إذا استبان البسر ونبت أقماعه وتدحرج قيل حصل النخل، وهو الحصل". ([5]) استشهد به في اللسان والمخصص على تسكين الصاد للضرورة، وأنشده كذلك في اللسان (سدا). ([6]) البيت في اللسان (حصم). ([7]) هذا اللفظ مما لم يرد في المعاجم المتداولة. والدابة، يذكر ويؤنث. ([8]) نسب في الحماسة بشرح المرزوقي 208 إلى إياس بن قبيصة الطائي. ([9]) ديوان حسان 324 واللسان (حصن، رزن). يقوله في شأن أم المؤمنين عائشة. ([10]) لبشير الفريري، كما في اللسان (حصى). ([11]) لكعب بن سعد الغنوي، كما في اللسان (حصى). ونبه الأزهري إلى طرفة، وهو في ديوانه ص52. ([12]) ديوان ذي الرمة 345 واللسان (هدل). ([13]) لم يذكر "الحصب" في اللسان. وفي القاموس: "وككتف: اللبن لا يخرج زبده من برده". ([14]) للطرماح في ديوانه 113 واللسان (خوم). وكلمة "مثل" ساقطة من الأصل. وإثباتها مما سيأتي في (خام 237) واللسان. وفي الديوان: إنما الناس مثل نابتة الزر *** ع متى يأن يأت محتصده([15]) في الأصل: "وهو من الباب". ([16]) في الأصل: "عرض"، صوابه من المجمل. ([17]) البيت في المجمل واللسان (شغل). ([18]) في الأصل: "يأتي النساء". ([19]) ديوان الأخطل 116 واللسان (6: 2، 51). ([20]) ديوان جرير 578 واللسان (حصر)، وورد محرفا في اللسان. ([21]) البيت بتمامه كما في ديوان لبيد 29: ومقامة غلب الرقاب كأنهم *** جن لدى طرف الحصير قيام([22]) وكذلك يقال حصره وأحصره.
ـ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR909 harf- أصل الحصد قطع الزرع، وزمن الحصاد والحصاد، كقولك: زمن الجداد والجداد، وقال تعالى: ﴿وآتوا حقه يوم حصاده﴾ [الأنعام/141]، فهو الحصاد المحمود في إبانه، وقوله عز وجل: ﴿حتى إذا أخذت الأرض زخرفها وازينت وظن أهلها أنهم قادرون عليها أتاها أمرنا ليلا أو نهارا فجعلناها حصيدا كأن لم تغن بالأمس﴾ [يونس/24]، فهو الحصاد في غير إبانه على سبيل الإفساد، ومنه استعير: حصدهم السيف، وقوله عز وجل: ﴿منها قائم وحصيد﴾
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR342 harfح ص د
حصـد الزرع: جره فهو حصيد وجمعه حصائد وهذا زمان الحصاد " وآتوا حقه يوم حصاده " وأخذوا حصاد الشجر أي ثمره.
وأحصد الزرع واستحصد.
وأحصد الحبل وأحصفه وحبل محصد محصف وقد استحصد الحبل إذا استحكم فتله.
ومـن المجـاز: حصدهم بالسيف: قتلهم " وهل يكب الناس على مناخرهم في النار إلا حصائد ألسنتهم " ومن زرع الشر حصد الندامة.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR5.095 harfالحَصْدُ: جزك البر ونحوه من النبات.
حَصَدَ الزرع وغيره من النبات يَحْصِدُه ويَحْصُدُه حَصْداً وحَصاداً وحِصاداً؛ عن اللحياني: قطعه بالمِنْجَلِ؛ وحَصَده واحتصده بمعنى واحد. والزرع محصود وحَصِيدٌ وحَصِيدَةٌ وحَصَدٌ، بالتحريك؛ ورجل حاصد من قوم حَصَدةٍ وحُصَّاد.
والحَصَاد والحِصاد: أَوانُ الحَصْد. والحَِصَادُ والحَصِيدُ والحَصَد: الزرع والبر المحصود بعدما يحصد؛ وأَنشد:
إِلى مُقْعَدات تَطْرَحُ الريحُ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR340 harf* ح ص د * * حَصَدَ * الزرع وغيره أي قطعه وبابه ضرب ونصر فهو * مَحْصُودٌ * و * حَصيدٌ * و * حَصيدةٌ * و * حَصَدٌ * بفتحتين و * حَصَائِدُ * الألسنة الذي في الحديث هو ما قيل في الناس باللسان وقُطع به عليهم و * المِحْصَدُ * المنجل وزنا ومعنى و * أحْصَدَ * الزرع و * اسْتَحْصَدَ * أي حان له أن * يُحْصَد * وهذا زمن * الحِصَاد * بفتح الحاء وكسرها
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR2.833 harfحصد الزرع وغيره من النبات يحصده، بالكسر، ويحصده، بالضم، حصدا، بفتح فسكون، وحصادا، بالفتح، وحصادا، بالكسر، عن اللحياني: قطعه بالمنجل. وأصل الحصاد في الزرع، كاحتصده قال الطرماح:
إنما نحن مثل خأمة زرع فمتى يأن يأت محتصده وهو حاصد، من قوم حصدة، محركة، وحصاد، بضم فتشديد. والحصاد، بالفتح: أوانه، ويكسر. والحصاد: نبت ينبت في البراق على نبتة الخافور يخبط الغنم، وفي بعض
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR5.393 harfحَصَدَ
1 حَصَدَ حصد , (S, A, Mgh, &c.,) aor. حَصُدَ and حَصِدَ , inf. n. حَصْدٌ (S, Mgh, Msb, K) and حَصَادٌ (Lh, Mgh, K) and حِصَادٌ, (Lh, K,) He reaped, or cut (A, Mgh, K) with the مِنْجَل, (K,) seed-produce, (S, A, Mgh, Msb, K,) and plants, or herbage; (S, * K;) originally used in relation to seed-produce; (TA;) as also ↓ احتصد. (K.) ― -b2- [Hence,] حَصَدَهُمْ بِالسَّيْفِ (tropical:) [He
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR886 harfحَصَدَ
حَصَدَ I , U ( n. ac. حَصْد 1 , حَصَاْد 22 , حِصَاْد 23 ),
a. Reaped, mowed.
حَصِدَ
حَصِدَ A ( n. ac. حَصَد 4 ),
a. Was firmly twisted, solid, compact.
أَحْصَدَ
أَحْصَدَ IV ,
a. Was ripe, ready for reaping.
اِحْتَصَدَ
اِحْتَصَدَ VIII ,
a. Reaped, mowed.
اِسْتَحْصَدَ
اِسْتَحْصَدَ X ,
a. Banded, leagued together.
b. see IV .
حَصِد
حَصِد 5 ,
a. Strongly twisted, compact &
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok17.429 harfحصد
حَصَدَ - يَحْصُدُ (حَصَدَ - يَحْصِدُ) - حَصِيْد - حَصَاد
حَصَدَ - يَحْصُدُ (حَصَدَ - يَحْصِدُ) + كائن + شيئاً: يقطع ويجني ثمرته ويفصلها عن أصلها: يقوم بقطع المحصول الناتج من الحب أو النبات، وفصله عن باقي النبات
حَصِيْد: على وزن" فـَعيـْل" اسم فاعل مبالغة بمعنى مفعول من " حَصَدَ - يَحْصُدُ ": الثمرة أو الشيء المهم المفصول والمقطوع عن
Mücavir kökler57 mücavir (73 toplam)
- زرع
2 ortak ayet · Ekin demektir
- أكل
3 ortak ayet · Ekel pas demektir
- نبت
2 ortak ayet · Bitki
- خمد
1 ortak ayet · Hamud üzeri külle kapatılmış kor demektir
- موه
2 ortak ayet · Su
- رمن
1 ortak ayet · Nar meyvesi veya ağacı demektir
- حبب
2 ortak ayet · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
- زخرف
1 ortak ayet · Süs, desen demektir
- سنبل
1 ortak ayet · Başaklar
- مسي
1 ortak ayet · Dün
- خلط
1 ortak ayet · Bulanık su demektir
- دأب
1 ortak ayet · De’b (hemze) : Dabbe yürüyen hayvandır
Geçtiği ayetler(6)
… قَادِرُونَ عَلَيْهَا أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ …
BiçilmişDünya hayatının misali; sadece gökten indirdiğimiz su gibidir. Onunla, insan ve hayvanların yiyerek beslendikleri bitkiler bol bol yetişir; yeryüzü renk renk, çeşit çeşit masullerle süslenir. Ve yerin sahibleri bütün bunlara kadir olduklarını sandıkları sırada; geceleyin veya gündüzün emrimiz geliverirde orayı hiç birşey bitirmemişe çeviririz. Daha dün birşey yokmuş gibi olur. İşte Biz, ayetlerimizi düşünen insanlar için böylece açıklarız.
فَمَا زَالَتْ تِلْكَ دَعْوَاهُمْ حَتَّى جَعَلْنَاهُمْ حَصِيدًا خَامِدِينَ
BiçilmişBu haykırmaları devam edip dururken Biz; onları, biçilmiş bir ot, sönmüş bir ocak haline getirdik.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حصد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | صرم, جذذ, قطع |
| Zıt Kök | زرع |
| Çekirdek Özet 1 | Olgunlaşan bitkiyi dipten kesip devirme ve düğümü sıkıca pekiştirme |
| Çekirdek Özet 2 | Sürecin nihayete erip semerenin devşirilmesi veya helak ile kökten kesilip yere serilme |
| Çekirdek Özet 3 | Amel ve eylemlerin kaçınılmaz ontolojik hasılatı ve döngüsel hesaplaşma |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir tarımsal eyleme indirgeyerek ahlaki ve ontolojik sonuç yasasını gözden kaçırma |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Çevirme, sınır koyma, muhafaza etme ve dış etkilerden ayırma |
| ص | Olta, bitki | Eğilme, yakalama, topraktan yükselme veya sıkıca tutunma |
| د | Kapı | Geçiş, hareketin sınırına varma, son bulma ve kapanma |
| حصد | Sınırı belirlenmiş bitkinin döngü kapısına ulaşıp kesilmesi | Çevrelenip olgunlaşan bitkinin döngüsünün kapıya, yani nihai sınıra dayanarak dipten kesilip devrilmesi ve sürecin tamamlanması |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ekinin veya otun orakla dipten kesilip biçilmesi; ipin katlarının çözülmeyecek şekilde sıkıca bükülüp pekiştirilmesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ savaşta düşmanın orakla biçilir gibi kılıçtan geçirilmesini şu beyitte ifade eder: قالوا البقيَّةَ والهِنْديٌّ يحصُدُهُمْ / ولا بقيَّة إلاّ الثَأرُ فانكَشَفُـوا |
| Erken Arapça kullanım | Zü’r-Rimme çöl bitkilerinin rüzgârla dökülen tohum ve hasadını anlatırken şöyle der: عليهِنَّ رفضاً من حِصاد القُلاقِلِ |
Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Luğa, Lisânü’l-Arab.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حصد kökü, tarımsal üretimin döngüsel evresi olan biçme ve devşirme eylemiyle doğrudan örtüşen kadim bir ortak mirasa dayanır. Batı ve Doğu Sami kollarında düzenli ses ve anlam denklikleri mevcuttur. Klasik Süryanicede ܚܨܕ (ḥṣad) ve Yahudi Babil Aramicesinde חֲצַד (ḥăṣad) fiilleri doğrudan «ekin biçmek, hasat etmek» manasında kullanılır. Arapçadaki kök, bu somut eylemin yanında ipin sıkı bükülmesi (iḥkâm) ve birikimin nihai akıbete varması yönündeki soyut semantik genişlemeyi de muhafaza etmiştir. Süreç tamamlama ve kökten kesme ekseni, Sami muhitinde hem tarımsal hasat hem de mecazi olarak ölüm ve ceza bağlamlarında paralel bir seyir izlemiştir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Brockelmann Lexicon Syriacum.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Birbirine bağlı iki eksen: Kesip devirme ve sıkıca pekiştirme | Ekinin kesilerek derlenmesi fiziksel boyutu, ipin muhkem bükülmesi (ḥablun muḥṣad) ise kuvvet ve tamamlanma boyutunu kurar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ܚܨܕ (ḥṣad) ve Aramice חֲצַד (ḥăṣad) | Kuzeybatı Sami dillerinde ekin biçme, hasat kaldırma fiiliyle ses ve anlam bakımından tam soydaştır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Güney Arapça ve diğer Afro-Asyatik izler | Güney Arabistan kitabelerinde tarımsal üretim ve vergilendirme terimleriyle paralellik arz eder | Muhtemel |
Kaynak Maqāyīs al-Luğa, HALOT, Payne Smith.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حصد | Anlamlı | Biçmek, hasat etmek, pekiştirmek | Ekinin orakla kesilmesi, ipin sağlam bükülmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur’an’da geçmez |
| صحد | Anlamlı | Şiddetli sıcak olmak, parlamak | Güneşin şiddetle yakması, sert ve yalçın taş | Kur’an’da geçmez |
| صدح | Anlamlı | Sesini yükseltmek, açıkça haykırmak | Kuşun veya insanın yüksek ve net ses çıkarması | Kur’an’da geçmez |
| دحص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur’an’da geçmez |
| دصح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir | Kur’an’da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حصد | Merkez | Biçme ve semereyi devşirme | Ekinin olgunluk evresine ulaştıktan sonra dipten kesilip devrilmesi ve sürecin toplanması | Olgunlaşma şartı taşır; hem tarımsal mahsul hem nihai helak için kullanılır |
| صرم | Komşu | Meyve veya dalı koparıp alma | Ağacın üzerindeki meyveyi kesip toplama; boyuna kesme | حصد gibi dipten devirme değil, meyveyi daldan ayırma hareketidir |
| جذذ | Komşu | Parçalara ayırarak kırma ve kesme | Bir bütünü ufak parçalara ayıracak şiddette kırma veya kesme | حصد gibi düzenli bir devşirme değil, imha ve parçalama odaklıdır |
| قطع | Komşu | Kesip ayırma | Bir şeyin devamlılığını kesintiye uğratma, parçayı bütünden ayırma | Genel bir kesme eylemidir; hasattaki gibi olgunlaşma ve ürün devşirme unsuru içermez |
| زرع | Zıt | Tohumu toprağa saçma, ekme | Sürecin başlangıcı; tohumun toprağa gömülüp filizlenmeye bırakılması | حصد tohumun gelişim döngüsünün nihayete erip kesilmesidir; zıt kutbudur |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حصد | Ekin biçmek, süreci kesip devşirmek | Ekinin dipten kesilmesi, amellerin sonucuna ulaşması ve helak olma | Kesin |
| Latince | metere, messis | Ekin biçmek, hasat | Ekinin toplanmasını karşılar; helak ve pekiştirme mecazlarını tam kapsamaz | Güçlü |
| İngilizce | reap, harvest | Hasat etmek, biçmek, sonucunu almak | Tarımsal faaliyeti ve mecazi amellerin karşılığını karşılar; kökten imha anlamı bağlama bağlıdır | Kesin |
| Almanca | ernten, mähen | Biçmek, hasat kaldırmak | Biçme eylemini ve meyveleri toplamayı verir; helak nüansı dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | moissonner, récolter | Hasat etmek, devşirmek | Ürünün toplanması ve karşılığın görülmesi manasını taşır; dipten söküp yok etme tonu zayıftır | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَصَادِهِ | Meşru tarımsal hasat ve ürün toplama zamanı | Nimetin olgunlaşıp devşirildiği gün yoksulun hakkının verilmesini emreden bağlam (En'âm 6:141) |
| حَصَدْتُمْ | Geleceğe yönelik iktisadi tedbir ve biçilen ürün | Kıtlık yıllarına hazırlık amacıyla biçilen ekinin başağında bırakılmasını öğütleyen kıssa bağlamı (Yûsuf 12:47) |
| الْحَصِيدِ | Biçilen, devşirilen tahıl ve hububat | Gökten inen bereketli su ile bitirilen biçilmeye hazır taneler (Kâf 50:9) |
| حَصِيدًا | Kökünden kesilip yere serilmiş, helak edilmiş kavim | İlahi azap ile yeryüzünden kazınan, ayakta hiçbir şeyi kalmayan toplumlar (Enbiyâ 21:15, Yûnus 10:24) |
| وَحَصِيدٌ | Tarih sahnesinden silinmiş, izi kalmamış medeniyet | Helak edilen şehirlerin kalıntılarından bahseden, bir kısmı ayakta bir kısmı biçilmiş ekin gibi yok olmuş bağlam (Hûd 11:100) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adalet ve ceza | Toplumların helakinin sebepsiz değil, kendi ektiklerinin hasadı olduğu vurgusu | Nedensellik ve amellerin ontolojik sonucu |
| Fıkıh | Zekât ve öşür hukuku | Öşrün tahakkuk vakti olarak hasat gününün (yevme hasâdihî) belirlenmesi | Mülkiyetin kemale ermesi ve mali mükellefiyetin doğumu |
| Tefsir | Temsil ve teşbih tahlili | Yeryüzü hayatının cazibesi ve ansızın biçilmiş ekine dönmesi metaforu | Dünyanın geçiciliği ve sürecin kaçınılmaz sonu |
| Hadis | Dil ve ahlak terbiyesi | İnsanı cehenneme sürükleyen amillerin dillerin hasadı (hasâidü elsinetihim) olduğu tespiti | Sözlerin birikip sahibini helake götüren meyveye dönüşmesi |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi hesap ve ahlaki mukadderat | Amel-karşılık dengesi | Sürecin nihai muhasebesini yapma | İnsan ne ekerse onu biçer ilkesi gereğince dünyevi eylemlerin uhrevi meyvesine ulaşmasıdır | Kesin |
| İlmi | Döngüsel süreçler ve entropi | Termal veya biyolojik döngü sonu | Sistemin çıktısını toplama | Büyüme ve olgunlaşma eğrisinin tepe noktasına varıp durması ve ürünün ayrıştırılmasıdır | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki düzen ve devletlerin çöküşü | Tarihsel tasfiye | Yozlaşan iktidarın sahneden çekilmesi | Zulümde haddi aşan toplumsal yapıların kökten kesilerek tarih sahnesinden silinmesidir | Kesin |
| İktisadi | Tarımsal üretim ve kriz yönetimi | Katma değerin toplanması ve stok | Gelir dağılımı ve rezerv oluşturma | Ürünün toplanarak hakkının ödenmesi ve kıtlık dönemlerine karşı başağında muhafaza edilmesidir | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonun integrali veya akümülasyonun sınır değeri | Zaman boyunca biriken sürekli fonksiyon değerlerinin belirli bir sınırda toplanarak nihai bir yekûna ulaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik doyum ve medeniyet tasfiyesi | Bir medeniyetin kültürel ve kurumsal potansiyelini tüketip olgunlaştıktan sonra çözülüş ve tasfiye evresine girmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca mekanik tarımsal bir işleme indirgeyerek ahlaki ve ontolojik hesap boyutundan koparmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | حصد sadece buğday biçmek değil; amellerin, tarihin, sözlerin ve medeniyetlerin kaçınılmaz akıbetine ulaşıp kökten devrilmesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki helak tasvirlerini tesadüfi bir felaket sanmak; oysa Kur'an helaki, toplumun kendi ektiği kötülüğün doğal hasadı olarak gösterir |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın determinist ve ahlaki nedensellik yasasını (eylem-sonuç ilişkisini) en somut tarımsal metaforla açıklayan anahtar köktür |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya hayatının faniliğini anlatan temsillerde, helak kıssalarında, yusuf kıssasındaki iktisadi modelde ve öşür ahkâmında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İlahi cezanın keyfi olduğu algısını yıkar; cezanın, bireyin ve toplumun kendi fiillerinin olgunlaşmış hasılatı olduğunu gösterir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBitkinin veya ekinin olgunluk evresinde orak ile kökünden kesilip yere yatırılması ve ipin sağlamca bükülüp sağlamlaştırılması.
- Soyut anlamBir sürecin kemale ererek birikimini tüketmesi, eylemlerin kaçınılmaz sonucuna ulaşması ve sistemin nihai muhasebe ile tasfiye edilmesi.
- Sistematik karşılıkDini planda amellerin karşılığı, iktisadi planda hasat ve rezerv dengesi, siyasi planda ise vadesi dolmuş medeniyetlerin ilahi yasa gereği tasfiyesidir.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde , zaman içinde ekilen amel, eylem veya biyolojik büyüme fonksiyonunu temsil eder. ifadesi, anından kemal vakti olan hasat anına kadar biriken toplam potansiyeli ve mahsulü gösterir. ise hasadın ancak ekinin olgunlaştığı veya toplumun vadesinin dolduğu tam vaktinde devreye giren ani, kesici ve nihai sonlandırıcı müdahaleyi simgeler; bu iki unsurun çarpımı olan , biçilme ve tasfiye eylemini () matematiksel olarak modeller.