حطب
ح - ط - ب
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 2 sîga
- 12 sözlük
Hatab: Odun demektir. “Hetba” kına yakılmış el demektir. Nişanlanmış kimselerin nişanını göstermek için elin kınalanması bugüne kadar gelmektedir. “Hitbe” mastar olarak bir erkeğin bir kadına evlenmek için talib olmasıdır. Hitab etmek, karşılıklı talepte bulunmak, bir şeyi istemek için konuşmak demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Hatab: Odun demektir. “Hetba” kına yakılmış el demektir. Nişanlanmış kimselerin nişanını göstermek için elin kınalanması bugüne kadar gelmektedir. “Hitbe” mastar olarak bir erkeğin bir kadına evlenmek için talib olmasıdır. Hitab etmek, karşılıklı talepte bulunmak, bir şeyi istemek için konuşmak demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.309 harfباب الحاء والطاء والباء معهما
ح ط ب، ح ب ط، ب ط ح مستعملات
حطب:
الحَطَب معروف، حَطَبَ يَحطِب حَطْباً وحَطَباً. والمخفَّف مصدر، والمثَّقَل اسم.
وحطَبْتُ القوم إذا احتَطَبتَ لهم، قال:
وهل أحطِبَنَّ القوم وهي عَرِيَّةٌ
ويقال للمُخلِّط في كلامه وأمره: حاطبُ لَيْلٍ، مَثَلاً له لأنّه لا يَتَفَقّد كلامَه كحاطب اللَّيل لا يُبصر ما يجمع في حَبْله من رديء وجيّد.
وحَطَب فلان بفُلان إذا سَعَى به.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR435 harfالحَطَبُ معروف، تقول منه: حَطَبْتُ واحتطبتُ، إذا جمعته. ويقال لمن يتكلّم بالغَثِّ والسمين: حاطِبُ لَيْلٍ، لأنّه لا يبصر ما يجمع في حَبْلِهِ. وحطَبني فلان، إذا أتاك بالحَطب. قال الراجز:
خَبٌّ جَروزٌ وإذا جاع بَكى
لا حَطَبَ القومَ ولا القومَ سَقى
والحَطَّابَةُ: الذين يحتطبون. وأحطب الكَرْمُ: حان أن يُقْطَعَ منه الحطبُ. وناقة مُحاطِبَةٌ: تأكل الشوكَ اليابس. ومكانٌ حطيبٌ: كثير الحطب. والحَطِبُ:
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR9.035 harfح ط ب
حطب ، حبط ، بطح : مستعملة .
حطب : أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أمثالهم في الأمر يُبرم ولم يشهده صاحبه قولهم : ( صَفْقَةٌ لم يشهدها حاطب ) . قال : وكان أصله أن بعض آل حاطب باع بيعة غُبِن فيها فقيل ذلك .
قال أبو عُبَيد : وقال أكثم بن صَيْفي : المِكْثَارُ كحاطب ليل .
قال أبو عُبَيد : وإنما شبهه بحاطب الليل : لأنه ربما نهشته الحية ، كذلك المِكثارُ ربما أصابه في إكثاره بعضُ ما يكره ) .
قال الليث :
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR2.143 harf(باب الحاء والطاء وما يثلثهما)
(حطم) الحاء والطاء والميم أصلٌ واحد، وهو كَسْر الشيء. يقال حطمت الشيءَ حَطْماً كسرتُه. ويقال للمتكسَّر في نفسه حَطِم. ويقال للفرس إذا تهدَّم لطول عمره حَطِمٌ. ويقال بل الحَطَمُ داءٌ يصيب الدابّة في قوائمها أو ضَعْفٌ. وهو فرسٌ حَطِم. والحُطْمة: السنة الشديدة؛ لأنها تَحْطِم كلّ شيء. والحُطَم: السوَّاق يَعنف، يحطِم بعضَ الإبل ببعض. قال الراجز:
* قد لفَّها الليلُ
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR537 harf- قال تعالى: ﴿فكانوا لجهنم حطبا﴾ [الجن/15]، أي: ما يعد للإيقاد، وقد حطبت حطبا (انظر: الأفعال 1/389) واحتطبت، وقيل للمخلط في كلامه: حاطب ليل؛ لأنه لا يبصر ما يجعله في حلبه، وحطبت لفلان حطبا: عملته له، ومكان حطيب: كثير الحطب، وناقة محاطبة: تأكل الحطب، وقوله تعالى: ﴿حمال الحطب﴾ [المسد/4]، كناية عنها بالنميمة، وحطب فلان بفلان: سعى به، وفلان يوقد بالحطب الجزل: كناية عن ذلك (قال الجرجاني: والعرب تقول:
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR491 harfح ط ب
حطب الحطاب واحتطب.
وإماء حواطب.
وفلان يحطب رفقاءه ويسقيهم.
قال الجليح: خـبّ جـزوع وإذا جاع بكى لا حطب القوم ولا القوم سقى ومن المجاز: هو حاطب ليل: للمخلط في كلامه.
وفلان يحمل الحطب بين القوم إذا مشـى بالنمائـم وحطـب فلـان بصاحبه: سعى به.
وحطب في حبله: نصره وأعانه وإنّك لتحطب في حبله وتميل إلى هواه.
وحطبت علينا بخير.
وماله حطب: هزل.
وقد أحطـب عنبكـم.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR2.925 harfالليث: الحَطَبُ مَعْرُوفٌ. والحَطَبُ: ما أُعِدَّ مِن الشجَرِ شَبُوباً للنَّارِ.
حَطَبَ يَحْطِبُ حَطْباً وحَطَباً: المخفف مصدر، وإِذا ثُقِّلَ، فهو اسم. واحْتَطَبَ احْتِطاباً: جَمَع الحَطَبَ. وحَطَبَ فلاناً حَطَباً يَحْطِبُه واحْتَطَبَ له: جَمَعَه له وأَتاهُ به؛ قال ذو الرُّمة: وهَلْ أَحْطِبَنَّ القَوْمَ، وهي عَرِيَّةٌ، * أُصُولَ أَلاءٍ في ثَرًى عَمِدٍ جَعْدِ وحَطَبَنِي فلان إِذا أَتاني
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR4.612 harfالحطب محركة معروف، ومثله في الصحاح والمجمل والخلاصة، وقال ابن سيده: الحطب: ما أعد من الشجر شبوبا للنار، حطب كضرب يحطب حطبا وحطبا، المخفف مصدر، وإذا ثقل فهو اسم: جمعه، كاحتطب احتطابا وحطب فلانا يحطبه، واحتطب له: جمعه له وأتاه به قال الجوهري: وحطبني فلان، إذا أتاك بالحطب، قال ذو الرمة:
وهل أحطبن القوم وهي عرية أصول ألاء في ثرى عمد جعد وقال الشماخ:
خب
الحطب محركة معروف، ومثله في الصحاح والمجمل والخلاصة، وقال ابن سيده: الحطب: ما أعد من الشجر شبوبا للنار، حطب كضرب يحطب حطبا وحطبا، المخفف مصدر، وإذا ثقل فهو اسم: جمعه، كاحتطب احتطابا وحطب فلانا يحطبه، واحتطب له: جمعه له وأتاه به قال الجوهري: وحطبني فلان، إذا أتاك بالحطب، قال ذو الرمة: وهل أحطبن القوم وهي عرية أصول ألاء في ثرى عمد جعد وقال الشماخ: خب جروز وغذا جاع بكى لا حطب القوم ولا القوم سقى قال ابن بري: الخب: اللئيم، والجروز: الأكول. ويقال للذي يحتطب الحطب فيبيعه: حطاب، يقال: جاءت الحطابة، وهم الذين يحتطبون، وإماء حواطب، وفلان يحطب رفقاءه ويسقيهم. وأرض حطيبة: كثيرة الحطب ومثله مكان حطيب وواد حطيب قال: واد حطيب عشيب ليس يمـنـعـه من الأنيس حذار الموت ذي الرهج وقد حطب الرجل وأحطب، ومن المجاز قولهم هو حاطب ليل، يتكلم بالغث والسمين مخلط في كلامه وأمره، لا يتفقد كلامه، كالحاطب بالليل الذي يحطب كل رديء وجيد، لأنه لا يبصر ما يجمع في حبله، وقال الأزهري: شبه الجاني على نفسه بلسانه بحاطب الليل، لأنه إذا حطب ليلا ربما وقعت يده على أفعى فنهشته، وكذلك الذي لا يزم لسانه ويهجو الناس ويذمهم ربما كان ذلك سببا لحتفه. وفي أمثال أبي عبيد: المكثار حاطب ليل وأول من قاله أكثم بن صيفي، أورده الميداني في حرف الميم، والثعالبي في المضاف والمنسوب. واحتطب البعير: رعى دق الحطب، قال الشاعر، وذكر إبلا: إن أخصبت تركت ما حول مبركهازينا وتجدب أحيانا فتحتطب وبعير حطاب: يرعاه، ولا يكون ذلك إلا من صحة وفضل قوة، والأنثى: حطابة. والحطاب ككتاب: هو أن يقطع الكرم حتى ينتهي إلى حد ما جرى فيه الماء. ومن المجاز استحطب العنب: احتاج أن يقطع شيء من أعاليه. وفي الأساس: وأحطب عنبكم واستحطب: حان أن يقنب انتهى. وحطبوه: قطعوه، وأحطب الكرم: حان أن يقطع منه الحطب، وقال ابن شميل: العنب كل عام يقطع من أعاليه شيء، ويسمى ما يقطع منه الحطاب، يقال: قد استحطب عنبكم فاحطبوه حطبا، أي اقطعوا حطبه. والمحطب: المنجل الذي يقطع به. ومن المجاز حطب فلان به أي سعى ومنه قوله تعالى وامرأته حمالة الحطب قيل: هو النميمة، وقيل: إنها كانت تحمل الشوك شوك العضاه فتلقيه على طريق سيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم، قال الأزهري: جاء في التفسير أنها أم جميل، وكانت تمشي بالنميمة، ومن ذلك قول الشاعر: من البيض لم تصطد على ظهر لأمةولم تمش بين الحي بالحطب الرطب يعني بالحطب الرطب: النميمة. والأحطب، قال الجوهري: هو الرجل الشديد الهزال، كالحطب، ككتف، أو هو المشؤوم، وفي بعض النسخ: الموسوم، وهي حطباء. ومن المجاز: حطب في حبلهم يحطب: نصرهم وأعانهم، وإنك تحطب في حبله وتميل إلى هواه، كما في الأساس. والحطوبة: شبه حزمة من حطب، وهي الضغث.
وحويطب بن عبد العزى القرشي العامري أبو محمد وقيل أبو الإصبع وحاطب بن أبي بلتعة عمرو بن عمير بن سلمة اللخمي، حليف بني أسد بن عبد العزى، وهو المراد من قولهم: صفقة لم يشهدها حاطب وكان حازما، صحابيان وحاطب بن عمرو بن عتيك الأنصاري الأوسي، وحاطب بن الحارث، وحاطب بن عمرو، وحاطب بن عبد العزى العامريان، القرشيون، وحاطب بن الحارث بن قيس، وإليه نسبت حرب حاطب، كانت بين الأوس والخزرج، قاله السهيلي في الروض الأنف. وحطاب بن حنش الجهني كقصاب، فارس مشهور وحطاب ابن الحارث بن معمر الجمحي، هاجر مع أخيه حاطب إلى الحبشة فمات في الطريق، رضي الله عنه، وابنه عبد الحميد بن حطاب له ذكر صحابي، أو هو بالخاء المعجمة، القولان حكاهما الحفاظ وصححوا أنه بالحاء المهملة، وهو قرشي جمحي، كما في الإصابة وحطاب التميمي اليربوعي ذكره الحافظ، ويوسف بن حطاب المدني شيخ شبابة، هكذا ذكره الحافظ، وعبد السيد بن عتاب الحطاب مقرىء العراق قرأ على أبي العلاء الواسطي وغيره، وعبد الله بن ميمون الحطاب شيخ للإمام أحمد ابن حنبل، رضي الله عنه، روى عنه في الزهد، وهو يروي عن أبي المليح الرقي. وفاته محمد بن عبد الله الحطاب، روى عنه أبو حفص بن شاهين في معجمه وأبو طاهر بن أحمد بن قيداس الحطاب، شيخ للسلفي، والحسن بن عبد الرحمن الحطاب شيخ لأبي إسحاق الحبال، وسالم بن أبي بكر الحطاب، عن أبي السعادات بن القزاز، وابنه علي: سمع منه ابن نقطة، ومحمد بن أبي بكر بن الحطاب التميمي اليمني مات بشزبيد سنة 665 يأتي ذكره في ز ق ر وأبو عبد الله محمد بن أبي العباس أحمد بن إبراهيم بن أحمد المعروف بابن الحطاب الرازي الفقيه الشافعي، توفي والده بالإسكندرية سنة 491 وقد أجاز لولده هذا جميع سماعاته ورواياته، نقلت من خط حسن بن محمد بن صالح النابلسي كما نقله عن خط الحافظ عبد العظيم المنذري، وهو صاحب المشيخة المشتملة على ستة وأربعين شيخا، ممن سمع عليهم الحديث والقرآن من أهل مصر ومن قدم عليها من الواردين، وهي انتقاء الحافظ ابن طاهر السلفي وقد أتمها في سنة اثنتي عشرة وخمسمائة بثغر الإسكندرية، وأبو علي علان بن إبراهيم الحطاب الفامي البغدادي، وأبو بكر عبد الله بن إبراهيم الحطابي محدثان والسداسيات، نسخة مشهورة، وهي رواية أبي طاهر الشفيقي وأبي القاسم بن الموقا، وقد ملكتها بحمد الله تعالى كما ملكت المشيخة، محدثون. وعن الأزهري: قال أبو تراب: سمعت بعضهم يقول: احتطب عليه في الأمر واحتقب بمعنى واحد، واحتطب المطر: قلع أصول الشجر. ويقال: ناقة محاطبة: تأكل الشوك اليابس. وبنو حاطبة: بطن من العرب. وحطيب كأمير: واد باليمن نقله الصاغاني. وحيطوب: ع.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR6.040 harfحَطَبَ
1 حَطَبَ حطب , (S, A, K,) aor. حَطِبَ , (K,) inf. n. حَطْبٌ, (TA,) He collected حَطَب, (S, A, K,) i. e. firewood; (A, K;) as also ↓ احتطب: (S, A, K:) [and] so حَطَبَ الحَطَبَ, (Mgh, Msb,) aor. and inf. n. as above; and ↓ احتطب. (Msb.) ― -b2- [Hence,] حَطَبَ فِى حَبْلِهِ, (A,) or فى حَبْلِهِمْ, (K,) [lit. He collected firewood in his, or their, rope; meaning] (tropical:) he aided, or
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR609 harfحَطَبَ
حَطَبَ I ( n. ac. حَطْب 1 ),
a. Gathered, brought firewood.
b. Abounded in firewood.
c. [ Bi or 'Ala ], Accused falsely, slandered.
أَحْطَبَ
أَحْطَبَ IV ,
a. Abounded in firewood.
اِحْتَطَبَ
اِحْتَطَبَ VIII ,
a. see I (a) .
اِسْتَحْطَبَ
اِسْتَحْطَبَ X ,
a. Required pruning ( vine ).
حَطَب
حَطَب 4 , ( pl. أَحْطَاْب 38 ),
a. Firewood; logs.
حَطِب
حَطِب 5 ,
a. Very lean.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR13.932 harfحطب
حَطَبَ - يَحْطِبُ - حَطَب
حَطَبَ - يَحْطِبُ + الكائن (النبت وجذوع وفروع الشجر): يموت وييس ويبدأ فيه النخر
حَطَب: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من" حَطَبَ - يَحْطِبُ ": كل ما يجمع ليحرق من النفايات وخاصة جذوع وسوق الأشجار
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التخرب والاهتراء والفساد الذاتي للكائن بعد توقف الحياة فيه" وهي:
فَرُضَ -
Mücavir kökler5 mücavir (6 toplam)
Geçtiği ayetler(2)
وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ
OdunKarısı da odun taşıyarak;
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حطب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | وقد, جزل, حطم |
| Zıt Kök | خضر |
| Çekirdek Özet 1 | Ağaçtan kesilip kırılan, kuruyarak yeşilliğini ve canlılığını yitirmiş yakacak dal ve odun |
| Çekirdek Özet 2 | Kendi öz varlığını tüketerek yıkıcı bir ateşe malzeme olma ve fitneyi körükleme hali |
| Çekirdek Özet 3 | Üretkenliğini kaybetmiş varlığın nihai bir enerji ve ceza girdisine dönüşmesi kanunu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir orman emvali sayıp mecazi ve ahlaki boyuttaki yıkıcı tutuşturuculuk işlevini gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حط | Bir şeyi yukarıdan aşağıya indirmek, kırmak, ufalamak ve baskı uygulayarak parçalamak; nitekim حطط yere indirmeyi ve yükü düşürmeyi, حطم ise kırıp un ufak etmeyi bildirir | ب | İndirme ve kırma eylemine temas, toplanma ve nesneleşme vasfı katarak dalın ağaçtan koparılıp biriktirilen kuru odun haline getirilmesini ifade eder |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dalın ana gövdeden ve canlı dokudan koparılarak ayrılmasını temsil eder |
| ط | sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Kırılan kuru parçaların bir araya getirilip toplanmasını ve demetlenmesini simgeler |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Biriktirilen nesnenin yakılacağı ocağın veya kabın içine dahil edilmesini gösterir |
| حطب | Canlı bütünlüğünden koparılıp ayrılan parçaların toplanarak yakıcı bir merkeze girdi kılınması hareketi | Kökün tamamı, canlılığını ve nemini yitirmiş kısımların toplanıp yakılmaya hazır hale getirilmesi sürecini canlandırır |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağaçtan kesilip toplanan, ateşi tutuşturmak ve alevlendirmek için kurutulmuş dal parçaları ve odun yığını |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays bir beytinde av öncesi odun toplama işini tasvir ederken kökü fiil olarak kullanır: إذا ما ركبنا قال ولدان أهلنا / تعالوا إلى أن يأتي الصيد نحطب |
| Erken Arapça kullanım | Celîh el-Râciz, kabilesine odun ve su temin etmeyen asalak bir şahsı yererken kökü zikreder: خب جروز وإذا جاع بكى / لا حطب القوم ولا القوم سقى |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Sami dilleri ailesinde حطب kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami grubunda düzenli ses ve anlam denkliğiyle doğrudan ağaç kesme, odun yarma ve yakacak temin etme temel eylemini karşılar. İbranicede חָטַב biçimi "odun kesmek, baltayla yarmak veya yontmak" manasındadır; Tevrat metinlerinde odun kesiciler için doğrudan bu kökten türeyen isimler kullanılır. Süryanice ve Aramicede ܚܛܒ kökü benzer biçimde kesme, parçalama ve yakacak hazırlama semantik alanında korunmuştur. Erken Sami katmanında kökün çekirdeği, sert ve kuru bir cismi kesici bir aletle gövdeden ayırma hareketidir. Arapçada ise bu ilksel eylem hem somut yakacak maddesini hem de geceleri ne topladığını bilmeksizin çalı çırpı toplayan kişinin durumundan mülhem olarak söz taşıyıcılığı ve fitne körükleyiciliğini ifade eden zengin bir deyimleşme kazanmıştır. Kullanıcının notundaki nikâh veya hitap türevleri bu köke değil, fonetik olarak yakın duran خطب köküne aittir ve aralarında etimolojik bağ yoktur.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ح-ط-ب üçlüsü | Kuru odun toplama, zayıflayıp kuruma ve söz taşıyarak fitne ateşini tutuşturma anlamlarına genişlemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice חָטַב, Süryanice ܚܛܒ | Kök, Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan odun yarma ve kesme fiili olarak mevcuttur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami dilleri ötesinde doğrulanabilir Afroasyatik ortak kök tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حطب | Anlamlı | Odun ve yakacak toplamak | Kuru dalları kırıp ateşe atmak veya söz taşıyarak fitneyi alevlendirmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| حبط | Anlamlı | Boşa gitmek, silinmek | Hayvanın zararlı ot yiyip karnının şişmesi ve ölmesi; amellerin boşa çıkması | Kur'an'da geçer |
| طحب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| طبح | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بحط | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بطح | Anlamlı | Yere sermek, düzlemek | Bir şeyi yüzüstü yere yatırmak, geniş ve düz vadi yatağı | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حطب | Merkez | Yanma ve yakılma malzemesi | Canlılığını yitirmiş, toplanıp ateşe atılmaya hazır kuru organik madde | Ateşi alevlendiren ve kendisi de yok olan yakıt |
| وقد | Komşu | Tutuşma ve alev alma hali | Ateşin fiilen parlaması ve yanma sürecinin başlaması | حطب yakıtın kendisidir; وقد ise o yakıtın alevlenip ışık ve ısı saçmasıdır |
| جزل | Komşu | Odunun kalın ve iri olması | Kolayca tükenmeyen, közü uzun süre dayanan kalın ağaç gövdesi | حطب her türlü kuru çalı çırpıyı içerirken جزل nitelikli ve iri odunu belirtir |
| حطم | Komşu | Kırılma ve parçalanma | Bir şeyin sert darbeyle çiğnenip un ufak edilmesi | حطم mekanik parçalanmaya odaklanır; حطب ise kırılan parçanın yakıt olmasına bakar |
| خضر | Zıt | Canlılık, tazelik ve yeşillik | Suyunu muhafaza eden, büyüyen ve ateşe dirençli olan taze nebat | حطب kökünün kuruluk ve yanıcılık niteliğinin tam zıddıdır |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حطب | Odun, yakacak | Kuru dal yığını; mecazen fitne malzemesi ve dedikodu | Kesin |
| Latince | lignum, fomes | Yakacak odun, tutuşturucu malzeme | Ağaçtan elde edilen odun kütlesini ve yangın başlatıcı maddeyi karşılar; dedikodu mecazını içermez | Güçlü |
| İngilizce | firewood, fuel, kindling | Yakacak odun, tutuşturucu | Katı yakıtı ve ateşi körükleyen unsuru tam karşılar; fitne körükleme mecazı kısmen kinaye olarak aktarılabilir | Güçlü |
| Almanca | Brennholz, Zündstoff | Odun, tutuşturucu madde | Somut odun yanında "Zündstoff" fitne ve kavga çıkarıcı unsuru da mecazen karşılar | Güçlü |
| Fransızca | bois de chauffage, brandon | Yakacak odun, fitne meşalesi | Somut yakacağı ve kavga çıkaran şahsı ("brandon de discorde") ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حَمَّالَةَ الْحَطَبِ | Fitne ve düşmanlığı körükleyen, dedikodu taşıyıcısı | Peygamber’e düşmanlık eden kadının tavrı ve uhrevi cezası bağlamında (Mesed 111:4) |
| حَطَبًا | Cehennem ateşinin yakıtı ve tutuşturucusu olan kimseler | Adaletten ve haktan sapan azgınların kendi sonlarını hazırlamaları bağlamında (Cin 72:15) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret ve cehennem tasviri | İnsanın cehennemde sadece cezalandırılan bir nesne mi yoksa azabı bizzat besleyen yakıt mı olduğu | Azabın dışsal değil, insanın kendi inkâr ve zulmünün bir tecessümü olması |
| Fıkıh | İbaha ve kamu malları | Sahipsiz arazilerden odun toplama hakkı ve bunun mülkiyet doğurup doğurmayacağı | Emek sarfıyla sahipsiz bir doğal kaynaktan mubah yararlanma |
| Tefsir | Mesed ve Cin sureleri tefsiri | Odun taşıyıcılığı ifadesinin hakiki mi (diken dökme) yoksa mecazi mi (söz taşıma) olduğu | Dedikodu ve gıybetin toplumsal barışı yakan bir ateşe dönüştüğü tespiti |
| Hadis | Ahlak ve ilim rivayetleri | Gece ne topladığını bilmeyen oduncuya ("hâtıbu leyl") benzetilen denetimsiz râvi ve lafazanlar | Sözde ve bilgide seçicilik yapmayıp zararlı ile faydalıyı birbirine karıştırma |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ceza yasası | Tüketici girdi | Helak sürecini besleme | Canlı ve fıtri bağını koparmış bireyin nihayetinde yıkıcı ateşe yakıt olması | Kesin |
| İlmi | Bilgi ahlakı ve metodoloji | Ayıklanmamış veri | Yozlaşmayı hızlandırma | Gece karanlığında odun toplayan gibi sağlam ile çürüğü ayırmadan bilgi aktarmak | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal kutuplaşma | Fitne unsuru | İç barışı kundaklama | Kitleleri tahrik ederek siyasal ve toplumsal çatışmaları körükleyen yıkıcı propaganda | Güçlü |
| İktisadi | Temel enerji kaynağı | Katı biyokütle | Isınma ve üretim girdisi | İlkel ve geleneksel ekonomilerde üretimi ve ısınmayı sağlayan temel ham madde | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yanma reaksiyonundaki indirgeyici yakıt reaktantı | Bir kimyasal yanma tepkimesinde oksijenle birleşerek hızla tüketilen ve geriye yalnızca atık kül bırakan karbon kütlesi | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal çatışmada kışkırtıcı kutuplaştırma faili | Toplumsal gerilim alanlarına dedikodu, dezenformasyon ve nefret söylemi taşıyarak krizin şiddetini artıran yıkıcı aktör | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca kırsal alanda ocak yakmak için kullanılan basit bir ağaç parçasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın kendi iradesiyle ahlaki veya ontolojik bir çöküşe uğrayarak bizzat azabı alevlendiren bir mahiyete dönüşmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İlgili ayetlerdeki tasvirleri sadece bedensel bir işçilik zannedip fitne, koğuculuk ve zulmün kozmik bir azap yakıtına dönüştüğü hakikatini kavrayamamak |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın günah ve zulüm ile cehennem arasındaki nedensellik bağını nasıl somutlaştırdığını gösterir; inkârcı birey azabın pasif kurbanı değil, alevin kaynağıdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Zalimlerin akıbetini tasvir eden eskatolojik ayetlerde ve Peygamber'e karşı sinsi propaganda yürütenlerin nitelendiği surelerde |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cehennem ateşinin sadece dışarıdan yaratılmış bağımsız bir unsur olduğu zannını yıkar; insanın bizzat kendi kuru ve verimsiz amelleriyle o ateşi beslediğini bildirir |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamCanlılığını ve öz suyunu kaybetmiş ağaçtan koparılarak ateşe atılmak üzere toplanan kuru dal ve yakacak kütlesi.
- Soyut anlamÖzündeki fıtri bereketi yitiren, gıybet ve husumetle toplumsal ateşi körükleyen ve ahirette bizzat kendi azabının maddesi haline gelen insan hali.
- Sistematik karşılıkBir sistemdeki entropik ve üretkenliğini yitirmiş elemanların, sistemin kendi kendini imha etme sürecinde yakıt vazifesi görmesi.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıModelde bireyin veya sistemin canlılık, fıtrat ve ahlaki üretkenlik derecesini (), ise kuruluk, verimsizlik ve yabancılaşma miktarını gösterir. katsayısı bu kuru kalıntıların toplanma ve biriktirilme hızını, biriken toplam yakıt () miktarını simgeler. Ortaya çıkan ise tutuşan nihai ceza ve yıkım enerjisidir; yakıt miktarıyla doğru orantılıdır.