حطب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ط-ب2 sîga, 5 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.كونحَطَبًاحطبقسطالْحَطَبِمرأجهم

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 5

▶ Ağı aç (3B)

حطب

ح - ط - ب

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 12 sözlük

Hatab: Odun demektir. “Hetba” kına yakılmış el demektir. Nişanlanmış kimselerin nişanını göstermek için elin kınalanması bugüne kadar gelmektedir. “Hitbe” mastar olarak bir erkeğin bir kadına evlenmek için talib olmasıdır. Hitab etmek, karşılıklı talepte bulunmak, bir şeyi istemek için konuşmak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Hatab: Odun demektir. “Hetba” kına yakılmış el demektir. Nişanlanmış kimselerin nişanını göstermek için elin kınalanması bugüne kadar gelmektedir. “Hitbe” mastar olarak bir erkeğin bir kadına evlenmek için talib olmasıdır. Hitab etmek, karşılıklı talepte bulunmak, bir şeyi istemek için konuşmak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR1.309 harf
باب الحاء والطاء والباء معهما ح ط ب، ح ب ط، ب ط ح مستعملات حطب: الحَطَب معروف، حَطَبَ يَحطِب حَطْباً وحَطَباً. والمخفَّف مصدر، والمثَّقَل اسم. وحطَبْتُ القوم إذا احتَطَبتَ لهم، قال: وهل أحطِبَنَّ القوم وهي عَرِيَّةٌ ويقال للمُخلِّط في كلامه وأمره: حاطبُ لَيْلٍ، مَثَلاً له لأنّه لا يَتَفَقّد كلامَه كحاطب اللَّيل لا يُبصر ما يجمع في حَبْله من رديء وجيّد. وحَطَب فلان بفُلان إذا سَعَى به.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR435 harf
الحَطَبُ معروف، تقول منه: حَطَبْتُ واحتطبتُ، إذا جمعته. ويقال لمن يتكلّم بالغَثِّ والسمين: حاطِبُ لَيْلٍ، لأنّه لا يبصر ما يجمع في حَبْلِهِ. وحطَبني فلان، إذا أتاك بالحَطب. قال الراجز: خَبٌّ جَروزٌ وإذا جاع بَكى لا حَطَبَ القومَ ولا القومَ سَقى والحَطَّابَةُ: الذين يحتطبون. وأحطب الكَرْمُ: حان أن يُقْطَعَ منه الحطبُ. وناقة مُحاطِبَةٌ: تأكل الشوكَ اليابس. ومكانٌ حطيبٌ: كثير الحطب. والحَطِبُ:
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.035 harf
ح ط ب حطب ، حبط ، بطح : مستعملة . حطب : أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أمثالهم في الأمر يُبرم ولم يشهده صاحبه قولهم : ( صَفْقَةٌ لم يشهدها حاطب ) . قال : وكان أصله أن بعض آل حاطب باع بيعة غُبِن فيها فقيل ذلك . قال أبو عُبَيد : وقال أكثم بن صَيْفي : المِكْثَارُ كحاطب ليل . قال أبو عُبَيد : وإنما شبهه بحاطب الليل : لأنه ربما نهشته الحية ، كذلك المِكثارُ ربما أصابه في إكثاره بعضُ ما يكره ) . قال الليث :
Maddenin bağlantısı

ح ط ب حطب ، حبط ، بطح : مستعملة . حطب : أبو عُبَيد عن الأصمعي : من أمثالهم في الأمر يُبرم ولم يشهده صاحبه قولهم : ( صَفْقَةٌ لم يشهدها حاطب ) . قال : وكان أصله أن بعض آل حاطب باع بيعة غُبِن فيها فقيل ذلك . قال أبو عُبَيد : وقال أكثم بن صَيْفي : المِكْثَارُ كحاطب ليل . قال أبو عُبَيد : وإنما شبهه بحاطب الليل : لأنه ربما نهشته الحية ، كذلك المِكثارُ ربما أصابه في إكثاره بعضُ ما يكره ) . قال الليث : الحَطَب : معروف ، والفعل منه حَطَب يَحْطِب حَطْباً وحَطَباً . المُخفَّفُ مصدر ، وإذا ثُقِّلَ فهو اسم . واحْتَطَب احْتِطَاباً ، وحَطَبْتُ فُلاَناً إذا احْتَطَبْتَ لَهُ . وقال ذو الرُّمَّة : وهَلْ أَحْطِبَنَّ القَوْمَ وهي عَرِيَّةٌ أُصُولَ أَلاءٍ في ثَرًى عَمِدٍ جَعْدِ ويقال للمُخَلِّط في كلامه أو أَمْرِه حاطِب ليل ، معناه أنه لا يَتَفَقَّد كلامَه كالحاطب بالليل الذي يحطِبُ كُلَّ رَديء وجَيّد لأنه لا يُبْصِر ما يَجْمَع في حَبْله . وقال غَيْرُه : شُبِّه الجانِي على نفسه بلسانه بحاطب الليل لأنه إذا حطب لَيْلاً ربما وقَعتْ يَدُه على أَفْعَى فَنَهَشَتْه ، وكذلك الذي لا يَزُمُّ لِسانَه ويَهْجُو الناسَ ويذُمُّهم رُبَّما كان ذلك سَبَباً لِحَتْفه . وقال الليث : يقال : حَطَبَ فُلاَنٌ بفُلاَن إذا سَعَى به . وأما قول الله تعالى : ( لَهَبٍ وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ ) ( المَسَد : 4 ) فإنه جاء في التفسير أنها أُمّ جَمِيل امرأةُ أبي لَهَب ، وكانتْ تمْشي بالنَّمِيمَةِ ، ومن ذلك قَوْل الشَّاعِر : من البِيضِ لم تُصْطَدْ على ظَهْرِ لأْمَةٍ ولَمْ تَمْشِ بَيْنَ الحَيِّ بالحَطَبِ الرَّطْبِ أي بالنميمة ، وقيل إنها كانت تحمل شَوْك العِضاه فتطرحه في طريق رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) وطريق أصحابه . وقال ابن شُمَيْل : العِنَبُ كل عام يُقْطَع من أعاليه شَيْءٌ ويُسَمَّى ما يُقْطَع منه الحِطَابُ ، يقال : قد اسْتَحْطَبَ عِنَبُكم فاحْطِبُوه حَطْباً أي اقْطَعوا حَطَبَه . ويقال للذي يَحْتَطِب الحَطَبَ فيبِيعُه حَطَّاب ، ويقال : جاءَتِ الحَطَّابة . وقال أبو تراب : سَمِعتُ بعضَهم يقول : احْتَطَبَ عليه في الأمر واحْتَقَبَ بمعنى واحد . حبط : قال الليث : الحَبَطُ : وَجَعٌ يأخذ البَعِيرَ في بَطْنِه من كلأ يَسْتَوْبِلُه ، يقال : حَبِطَت الإبلُ تَحْبَط حَبَطاً ، قال : وإذا عَمِل الرجلُ عملاً ثم أفسده قيل : حَبِطَ عَمَلُه ، وأَحْبَطه صاحِبُه ، وأَحْبطَ الله أعْمَالَ مَنْ يُشْرِك به . وقال ابن السكيت : يقال : حَبَطَ عَمَلُه يَحْبُط حَبْطاً وحُبُوطاً بسكون الباء ، وحَبِطَ بطنُه إذا انْتَفَخَ يَحْبَطُ حَبَطاً فهو حَبِطٌ ، ورأيت بخط الأقْرَع في كتاب ابن هانىء : حَبَطَ عَمَلُه يَحْبُط حُبُوطاً وحَبْطاً وهو أصَحّ . وأمَّا قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( وإنَّ مِمَّا يُنبِتُ الربيع ما يقتل حَبَطاً أو يُلِمّ ) فإن أَبَا عُبَيد فَسَّرَ الحَبَط ، وترك من تفسير هذا الحديث أشياء لا يستغني أهل العلم عن معرفتها ، فذكرتُ الحديثَ على وجهه لأفَسِّر منه كلَّ ما يُحتَاج إليه من تفسيره . حَدّثنا عبد الله بن محمد بن هاجَك قال : حدثنا علي بن حُجْر ، قال : حدثنا إسماعيل بن إبراهيم عن هشام عن يحيى بن أبي كثير عن هلال بن أبي مَيْمُونةَ عن عَطاءِ بن يَسَار عن أبي سَعِيد الخُدْرِي أنه قال : جلس رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) على المِنْبَر وجَلَسْنا حَوْلَه فقال : ( إني أخاف عليكم بعدي ما يُفْتَح عليكم من زهرة الدنيا وزينتها ) . قال : فقال رجُلٌ : أو يَأْتي الخَيْرُ بالشرِّ يا رسول الله ؟ قال : فسكت عنه رسول الله وَرَأَيْنا أَنّه يُنْزَلُ عليه فأَفَاقَ يمْسَح عنه الرُّحَضاء ، وقال : أَيْنَ هذا السائل وكأنّه حَمِده فقال : إنه لا يأْتي الْخَيْرُ بالشَّرِّ وإن مِمَّا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ ما يَقتُل حَبطاً أو يُلِمّ إلا آكِلةَ الْخَضِر ، فإنها أكلت حتى إذا امتلأت خاصِرَتاها استقبلت عَيْنَ الشمس فَثَلَطَتْ وبالَتْ ثم رَتَعَتْ ، وإنَّ هذا المال خَضِرَةٌ حُلْوَة ، ونِعْمَ صاحِبُ المُسْلِم هو لمن أعطى المسكين واليَتِيم وابنَ السبيل أو كما قال رسول الله : ( وإنّه مَنْ يأْخُذْه بغير حَقِّه فهو كالآكل الذي لا يَشبَع ويكون عليه شهيداً يوم القيامة . قلت : وإنما تَقَصَّيْتُ رِواية هذا الخبر لأنه إذا بُتِر اسْتَغْلَقَ معناه ، وفيه مَثَلان : ضَرَبَ أحدَهما للمُفْرِط في جمع الدنيا ومَنْع ما جَمَع من حَقّه ، والمثل الآخر ضربه للمُقْتَصِد في جمع المال وبذله في حَقّه . وأما قوله ( صلى الله عليه وسلم ) ( وإنّ مِمَّا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ ما يَقْتُل حَبَطاً فهو مَثَلُ الحرِيص المُفْرِط في الجمع والمَنْع وذلك أن الرَّبيع يُنبِت أَحْرارَ العُشْب التي تحْلَوْلِيها الماشِيَة فَتَسْتَكْثِر منها حتى تَنْتَفِخَ بطونها وتَهْلِكُ ، كذلك الذي يجمع الدنيا ويحرص عليها ويَشحُّ على ما جَمَعَ حتى يمنَع ذا الحقِّ حَقّه منها ، يَهلِكُ في الآخرة بدخول النار واستِيجابِ العذاب ) . وأمَّا مَثَلُ المُقْتَصِد المحمود ، فقوله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إلا آكِلَة الخَضِر فإنها أكلَتْ حتى إذا امتلأت خواصِرُها استَقْبَلَتْ عينَ الشَّمْس فَثَلَطَتْ وبالَتْ ثم رتَعَت ، وذلك أن الخَضِر ليس من أَحْرار البقول التي تستكثر منها الماشية فتُهْلكُه أكْلاً ولكنه من الجَنْبَة التي ترْعاها بَعدَ هَيْج العُشبِ ويُبْسِه . وأكثرُ ما رأيت العرب يَجعَلون الخضِرَ ما اخضَرَّ من الحَلِيّ الذي لم يَصْفَرّ ، والماشِيَةُ ترتَع منه شَيئاً شَيئاً ولا تستكثر منه فلا تحبَطُ بطونُها عنه ، وقد ذكره طرفَةُ فَبيَّن أنه من نبات الصيف في قوله : كنَباتِ المخْزِ يمأَدْنَ إذا أنَبتَ الصَّيفُ عَسَالِيجَ الخَضِر فالخَضِر من كلأ الصيف ، وليس من أحرار بقول الربيع ، والنَّعَم لا تَسْتَوْبله ولا تحبَط بُوطنها عنه ، وأمَّا الخُضارَة فهي من البقول الشتوية وليست من الْجَنبة فضرب النبي ( صلى الله عليه وسلم ) آكلة الخَضِر مثلاً لمن يَقْتَصِد في أخذ الدنيا وجمعها ولا يسرف في قَمّها والحِرْص عَلَيْها وأنه ينجو من وَبَالِها كما نَجَت آكِلَة الخَضِر ، ألا تَرَاه قال : فإنها إذا أصابت من الخِضِر استقبلت عَيْنَ الشمس فَثَلَطَت وبالت ، وإذا ثَلَطَت فقد ذهب حَبَطُها ، وإنما تَحْبَطُ الماشِيَةُ إذا لم تَثْلِط ولَمْ تَبُلْ وأْتُطِمَت عليها بطونها . وأما قوله ج : ( إن هَذَا المَالَ خَضِرَةٌ حُلوْة ) فالخَضِرَةُ هاهنا الناعمة الغَضَّةُ ، وحَثَّ على إعطاء المسكين واليتيم منه مع حَلاَوَتِه ورغبته ورغبة الناس فيه لِيَقِيَه الله وَبالَ نَعْمتها في دنياه وآخرته . وقال الليث : الحَبِطَاتُ : حَيٌّ من تميم ، منهم المِسْوَر بن عَبّادٍ الحَبَطِيّ . قال أبو عُبَيد : إنما سُمُّوا الحَبطات : لأن أحدهم الحارثَ بن مازن بن عمرو بن تميم الحَبِط كان في سفر فأَصابه مِثْلُ الحَبَط الذي يُصِيبُ المَاشِيَة فَنُسِبُوا إليه ، وقيل : فُلاَنٌ الحَبَطيّ ، قال وإذا نَسَبُوا إلى الحَبِط قالوا حَبَطِيٌّ ، وإلى سَلِمَة قالوا سَلَمِيّ ، وإلى شَقِرَة قالوا شَقَرِيّ ، وذلك أنهم كرهوا كَثْرةَ الكسرات فَفَتَحُوا . قلت : ولا أرى حَبْطَ العَمَلَ وبُطْلاَنَه مأخوذاً إلا من حبَط البَطْن : لأن صاحب الحَبط يَهْلِك وكذلك عَمَل المُنافق والمُشْرِك يَحْبط غير أنَّهم سكنوا الباء من قولهم : حَبِطَ عملُه يَحْبَطَ حَبْطاً وحركوها من حَبِط بَطْنَه يَحْبَط حَبَطاً ، كذلك أُثْبِتَ لنا عن ابن السِّكِّيت وغَيْرِه . ويقال : حَبِطَ دَمُ القتيل يَحْبَطُ حَبْطاً إذا هُدِرَ ، وحَبِط مَاءُ البئر حَبْطاً إذا ذَهَب . وأخبرني أبو بكر بن عثمان عن أبي حاتم عن أبي زيد أنه حكى عن أَعْرَابي قرأ : ( فَقَدْ حَبَطَ عَمَلُه ) بفتح الباء ، وقال : يَحْبُط حُبُوطاً . قلت : ولم أسمع هذا لغيره ، والقِرَاءةُ : ( فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ ) ( المائدة : 5 ) . ويقال : فَرَسٌ حَبِطُ القُصَيْرَى إذا كان مُنْتَفِخَ الخَاصِرَتَيْن ، ومنه قول الجَعْدي : فَلِيقُ النَّسَا حَبِطُ المَوْقِفَيْن يَسْتَنُّ كالصَّدَعِ الأشْعَبِ ولا يقولون حَبِط للفرس حتى يُضِيفُوه إلى القُصَيْرى أو إلى الخاصرة أو إلى الموقف ، لأنَّ حَبَطَه انْتِفاخُ خَوَاصِرِه . ( بطح ) : قال الليث : البَطْحُ من قولك : بَطَحَه على وجهه فانْبَطَح ، قال والبَطْحاءُ : مَسِيلٌ فيه دُقَاقُ الحَصَى ، فإذا اتَّسَع وعَرُض فهو أَبْطَحُ ، وبَطْحَاءُ مَكَّة وأَبْطَحُها . قال : ومِنًى من الأبْطِح . وقال ابن الأعرابي : قريش البِطَاح هم الذين ينزلون الشِّعْبَ بين أَخْشَبَيْ مكّة ، وقُريش الظواهر : الذين ينزلون خَارِجَ الشِّعْبِ ، وأكرمهما قُرَيْش البِطَاح . وتَبَطَّح فلانٌ إذا اسْبَطَرَّ على وجهه مُمْتداً على وجه الأرض ، ومنه قول الراجز : إذا تَبَطَّحْنَ عَلَى المَحَامِلِ تَبَطُّحَ البَطِّ بِجَنْبِ الساحِلِ وفي ( النوادر ) : البُطاحُ : مرض يأخذ من الحُمَّى . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : البُطَاحِيُّ مأخوذ من البُطَاح ، وهو المرض الشديد . وبُطَاح : منزل لبني يَرْبُوع وقد ذكره لبيد فقال : تَرَبَّعَتِ الأشْرَافَ ثُمَّ تَصَيَّفَت حِسَاءَ البُطَاحِ وانْتَجَعْنَ السَّلاَئلاَ والبَطِيحَةُ ما بَيْنَ واسِط والبَصْرَة : ماءٌ مُسْتَنْقِعٌ لا يُرى طرفاه من سعته ، وهو مَغِيضُ مَاء دِجْلَة والفرات ، وكذلك مَغَايض ما بَيْنَ البصرة والأهْوَاز ، والطَّفُّ : ساحِلُ البَطِيحَة وهي البَطَائح . وتَبَطَّحَ السَّيلُ إذا سَالَ سَيْلاً عريضاً ، وقال ذو الرُّمَّة : ولا زَالَ من نَوْءِ السِّمَاكِ عَلَيْكُما ونوءِ الثُّريَّا وَابِلٌ مُتَبَطِّح وقال أبو سعيد : يقال : هو بَطْحَةُ رَجُل مثل قولك : قامةُ رَجُل . وقال النضر : الأبْطَحُ : بَطْنُ المَيْثَاء والتَّلْعة والوادي وهو البَطْحَاء ، وهو التراب السهل في بطونها مِمَّا قد جَرَّتْه السيول ، يُقَالُ : أَتَيْنَا أَبْطَحَ الوَادِي فَنِمْنَا عَلَيْه ، وبَطْحَاؤُه مِثْلُه ، وهو تُرَابُه وحَصَاهُ السهل اللَّيِّنُ ، والجميع الأبَاطِحُ لا تنبت شيئاً إنما هي بَطْن المَسيل ، ويقال : قد انْبَطَح الوادي بهذا المكان أي اسْتَوْسَع فيه . أبو عَمْرو : البَطِحُ : رمل في بطحاء وسُمِّي المكانُ أَبْطَح : لأن الماء يَنْبَطِح فيه أي يَذهبَ يَميناً وشمالاً ، والبَطِحُ بمعنى الأَبْطَح . وقال لبيد : يَزَعُ الهَيَام عن الثَّرَى ويَمُدُّه بَطِحٌ يُهايِلُه عَلَى الكُثْبَانِ حَدَّثَنا أبُو يَزِيد عن عبد الجَبّار عن سفيان عن هشام بن عروة عن أبيه قال : كان عُمَرُ أولَ مَنْ بَطَحَ المَسْجِدَ ، وقال : ابْطَحُوه من الوادي المُبَارك ، وكان النبي ( صلى الله عليه وسلم ) نائماً بالعَقِيقِ فقيل له : إنَّكَ بالوادي المُبَارَك . قوله : بَطَحَ المسجد أي ألْقَى فيه الحَصَى وَوَثَّرَه بِهِ . قال ابن شُمَيْل : بَطْحَاءُ الوادي وأَبَطَحُه : حَصَاهُ السَّهْلُ اللَّيِّنُ في بَطْن المَسِيل .

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR2.143 harf
(باب الحاء والطاء وما يثلثهما) (حطم) الحاء والطاء والميم أصلٌ واحد، وهو كَسْر الشيء. يقال حطمت الشيءَ حَطْماً كسرتُه. ويقال للمتكسَّر في نفسه حَطِم. ويقال للفرس إذا تهدَّم لطول عمره حَطِمٌ. ويقال بل الحَطَمُ داءٌ يصيب الدابّة في قوائمها أو ضَعْفٌ. وهو فرسٌ حَطِم. والحُطْمة: السنة الشديدة؛ لأنها تَحْطِم كلّ شيء. والحُطَم: السوَّاق يَعنف، يحطِم بعضَ الإبل ببعض. قال الراجز: * قد لفَّها الليلُ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR537 harf
- قال تعالى: ﴿فكانوا لجهنم حطبا﴾ [الجن/15]، أي: ما يعد للإيقاد، وقد حطبت حطبا (انظر: الأفعال 1/389) واحتطبت، وقيل للمخلط في كلامه: حاطب ليل؛ لأنه لا يبصر ما يجعله في حلبه، وحطبت لفلان حطبا: عملته له، ومكان حطيب: كثير الحطب، وناقة محاطبة: تأكل الحطب، وقوله تعالى: ﴿حمال الحطب﴾ [المسد/4]، كناية عنها بالنميمة، وحطب فلان بفلان: سعى به، وفلان يوقد بالحطب الجزل: كناية عن ذلك (قال الجرجاني: والعرب تقول:
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR491 harf
ح ط ب حطب الحطاب واحتطب‏.‏ وإماء حواطب‏.‏ وفلان يحطب رفقاءه ويسقيهم‏.‏ قال الجليح‏:‏ خـبّ جـزوع وإذا جاع بكى لا حطب القوم ولا القوم سقى ومن المجاز‏:‏ هو حاطب ليل‏:‏ للمخلط في كلامه‏.‏ وفلان يحمل الحطب بين القوم إذا مشـى بالنمائـم وحطـب فلـان بصاحبه‏:‏ سعى به‏.‏ وحطب في حبله‏:‏ نصره وأعانه وإنّك لتحطب في حبله وتميل إلى هواه‏.‏ وحطبت علينا بخير‏.‏ وماله حطب‏:‏ هزل‏.‏ وقد أحطـب عنبكـم‏.‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR2.925 harf
الليث: الحَطَبُ مَعْرُوفٌ. والحَطَبُ: ما أُعِدَّ مِن الشجَرِ شَبُوباً للنَّارِ. حَطَبَ يَحْطِبُ حَطْباً وحَطَباً: المخفف مصدر، وإِذا ثُقِّلَ، فهو اسم. واحْتَطَبَ احْتِطاباً: جَمَع الحَطَبَ. وحَطَبَ فلاناً حَطَباً يَحْطِبُه واحْتَطَبَ له: جَمَعَه له وأَتاهُ به؛ قال ذو الرُّمة: وهَلْ أَحْطِبَنَّ القَوْمَ، وهي عَرِيَّةٌ، * أُصُولَ أَلاءٍ في ثَرًى عَمِدٍ جَعْدِ وحَطَبَنِي فلان إِذا أَتاني
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR4.612 harf
الحطب محركة معروف، ومثله في الصحاح والمجمل والخلاصة، وقال ابن سيده: الحطب: ما أعد من الشجر شبوبا للنار، حطب كضرب يحطب حطبا وحطبا، المخفف مصدر، وإذا ثقل فهو اسم: جمعه، كاحتطب احتطابا وحطب فلانا يحطبه، واحتطب له: جمعه له وأتاه به قال الجوهري: وحطبني فلان، إذا أتاك بالحطب، قال ذو الرمة: وهل أحطبن القوم وهي عرية أصول ألاء في ثرى عمد جعد وقال الشماخ: خب
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR6.040 harf
حَطَبَ 1 حَطَبَ حطب , (S, A, K,) aor. حَطِبَ , (K,) inf. n. حَطْبٌ, (TA,) He collected حَطَب, (S, A, K,) i. e. firewood; (A, K;) as also ↓ احتطب: (S, A, K:) [and] so حَطَبَ الحَطَبَ, (Mgh, Msb,) aor. and inf. n. as above; and ↓ احتطب. (Msb.) ― -b2- [Hence,] حَطَبَ فِى حَبْلِهِ, (A,) or فى حَبْلِهِمْ, (K,) [lit. He collected firewood in his, or their, rope; meaning] (tropical:) he aided, or
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR609 harf
حَطَبَ حَطَبَ I ( n. ac. حَطْب 1 ), a. Gathered, brought firewood. b. Abounded in firewood. c. [ Bi or 'Ala ], Accused falsely, slandered. أَحْطَبَ أَحْطَبَ IV , a. Abounded in firewood. اِحْتَطَبَ اِحْتَطَبَ VIII , a. see I (a) . اِسْتَحْطَبَ اِسْتَحْطَبَ X , a. Required pruning ( vine ). حَطَب حَطَب 4 , ( pl. أَحْطَاْب 38 ), a. Firewood; logs. حَطِب حَطِب 5 , a. Very lean.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR13.932 harf
حطب حَطَبَ - يَحْطِبُ - حَطَب حَطَبَ - يَحْطِبُ + الكائن (النبت وجذوع وفروع الشجر): يموت وييس ويبدأ فيه النخر حَطَب: على وزن " فـَعـَل" اسم فعل بمعنى مفعول من" حَطَبَ - يَحْطِبُ ": كل ما يجمع ليحرق من النفايات وخاصة جذوع وسوق الأشجار واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التخرب والاهتراء والفساد الذاتي للكائن بعد توقف الحياة فيه" وهي: فَرُضَ -
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler5 mücavir (6 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. قسط

    1 ortak ayet · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…

  2. مرأ

    1 ortak ayet · Mer’, “merve”den dönüşmüştür

  3. حمل

    1 ortak ayet · Haml: İple yüklenen yük demektir

  4. جهم

    1 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir

  5. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. وَامْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ

    OdunKarısı da odun taşıyarak;

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحطب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerوقد, جزل, حطم
Zıt Kökخضر
Çekirdek Özet 1Ağaçtan kesilip kırılan, kuruyarak yeşilliğini ve canlılığını yitirmiş yakacak dal ve odun
Çekirdek Özet 2Kendi öz varlığını tüketerek yıkıcı bir ateşe malzeme olma ve fitneyi körükleme hali
Çekirdek Özet 3Üretkenliğini kaybetmiş varlığın nihai bir enerji ve ceza girdisine dönüşmesi kanunu
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca sıradan bir orman emvali sayıp mecazi ve ahlaki boyuttaki yıkıcı tutuşturuculuk işlevini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حطBir şeyi yukarıdan aşağıya indirmek, kırmak, ufalamak ve baskı uygulayarak parçalamak; nitekim حطط yere indirmeyi ve yükü düşürmeyi, حطم ise kırıp un ufak etmeyi bildirirبİndirme ve kırma eylemine temas, toplanma ve nesneleşme vasfı katarak dalın ağaçtan koparılıp biriktirilen kuru odun haline getirilmesini ifade eder

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvar; çevirme, koruma, ayırmaDalın ana gövdeden ve canlı dokudan koparılarak ayrılmasını temsil eder
طsepet, çark; sarma, kuşatma, içine almaKırılan kuru parçaların bir araya getirilip toplanmasını ve demetlenmesini simgeler
بev, çadır; iç, barınma, içinde olmaBiriktirilen nesnenin yakılacağı ocağın veya kabın içine dahil edilmesini gösterir
حطبCanlı bütünlüğünden koparılıp ayrılan parçaların toplanarak yakıcı bir merkeze girdi kılınması hareketiKökün tamamı, canlılığını ve nemini yitirmiş kısımların toplanıp yakılmaya hazır hale getirilmesi sürecini canlandırır

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamAğaçtan kesilip toplanan, ateşi tutuşturmak ve alevlendirmek için kurutulmuş dal parçaları ve odun yığını
Cahiliye şiiri kullanımıİmruü’l-Kays bir beytinde av öncesi odun toplama işini tasvir ederken kökü fiil olarak kullanır: إذا ما ركبنا قال ولدان أهلنا / تعالوا إلى أن يأتي الصيد نحطب
Erken Arapça kullanımCelîh el-Râciz, kabilesine odun ve su temin etmeyen asalak bir şahsı yererken kökü zikreder: خب جروز وإذا جاع بكى / لا حطب القوم ولا القوم سقى

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حطب kökü, özellikle Batı ve Kuzeybatı Sami grubunda düzenli ses ve anlam denkliğiyle doğrudan ağaç kesme, odun yarma ve yakacak temin etme temel eylemini karşılar. İbranicede חָטַב biçimi "odun kesmek, baltayla yarmak veya yontmak" manasındadır; Tevrat metinlerinde odun kesiciler için doğrudan bu kökten türeyen isimler kullanılır. Süryanice ve Aramicede ܚܛܒ kökü benzer biçimde kesme, parçalama ve yakacak hazırlama semantik alanında korunmuştur. Erken Sami katmanında kökün çekirdeği, sert ve kuru bir cismi kesici bir aletle gövdeden ayırma hareketidir. Arapçada ise bu ilksel eylem hem somut yakacak maddesini hem de geceleri ne topladığını bilmeksizin çalı çırpı toplayan kişinin durumundan mülhem olarak söz taşıyıcılığı ve fitne körükleyiciliğini ifade eden zengin bir deyimleşme kazanmıştır. Kullanıcının notundaki nikâh veya hitap türevleri bu köke değil, fonetik olarak yakın duran خطب köküne aittir ve aralarında etimolojik bağ yoktur.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönح-ط-ب üçlüsüKuru odun toplama, zayıflayıp kuruma ve söz taşıyarak fitne ateşini tutuşturma anlamlarına genişlemiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice חָטַב, Süryanice ܚܛܒKök, Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan odun yarma ve kesme fiili olarak mevcutturKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıSami dilleri ötesinde doğrulanabilir Afroasyatik ortak kök tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حطبAnlamlıOdun ve yakacak toplamakKuru dalları kırıp ateşe atmak veya söz taşıyarak fitneyi alevlendirmekHedef kök; Kur'an'da geçer
حبطAnlamlıBoşa gitmek, silinmekHayvanın zararlı ot yiyip karnının şişmesi ve ölmesi; amellerin boşa çıkmasıKur'an'da geçer
طحبAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
طبحAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بحطAnlamı bulunmayanVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştirKur'an'da geçmez
بطحAnlamlıYere sermek, düzlemekBir şeyi yüzüstü yere yatırmak, geniş ve düz vadi yatağıKur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حطبMerkezYanma ve yakılma malzemesiCanlılığını yitirmiş, toplanıp ateşe atılmaya hazır kuru organik maddeAteşi alevlendiren ve kendisi de yok olan yakıt
وقدKomşuTutuşma ve alev alma haliAteşin fiilen parlaması ve yanma sürecinin başlamasıحطب yakıtın kendisidir; وقد ise o yakıtın alevlenip ışık ve ısı saçmasıdır
جزلKomşuOdunun kalın ve iri olmasıKolayca tükenmeyen, közü uzun süre dayanan kalın ağaç gövdesiحطب her türlü kuru çalı çırpıyı içerirken جزل nitelikli ve iri odunu belirtir
حطمKomşuKırılma ve parçalanmaBir şeyin sert darbeyle çiğnenip un ufak edilmesiحطم mekanik parçalanmaya odaklanır; حطب ise kırılan parçanın yakıt olmasına bakar
خضرZıtCanlılık, tazelik ve yeşillikSuyunu muhafaza eden, büyüyen ve ateşe dirençli olan taze nebatحطب kökünün kuruluk ve yanıcılık niteliğinin tam zıddıdır

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحطبOdun, yakacakKuru dal yığını; mecazen fitne malzemesi ve dedikoduKesin
Latincelignum, fomesYakacak odun, tutuşturucu malzemeAğaçtan elde edilen odun kütlesini ve yangın başlatıcı maddeyi karşılar; dedikodu mecazını içermezGüçlü
İngilizcefirewood, fuel, kindlingYakacak odun, tutuşturucuKatı yakıtı ve ateşi körükleyen unsuru tam karşılar; fitne körükleme mecazı kısmen kinaye olarak aktarılabilirGüçlü
AlmancaBrennholz, ZündstoffOdun, tutuşturucu maddeSomut odun yanında "Zündstoff" fitne ve kavga çıkarıcı unsuru da mecazen karşılarGüçlü
Fransızcabois de chauffage, brandonYakacak odun, fitne meşalesiSomut yakacağı ve kavga çıkaran şahsı ("brandon de discorde") ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَمَّالَةَ الْحَطَبِFitne ve düşmanlığı körükleyen, dedikodu taşıyıcısıPeygamber’e düşmanlık eden kadının tavrı ve uhrevi cezası bağlamında (Mesed 111:4)
حَطَبًاCehennem ateşinin yakıtı ve tutuşturucusu olan kimselerAdaletten ve haktan sapan azgınların kendi sonlarını hazırlamaları bağlamında (Cin 72:15)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamAhiret ve cehennem tasviriİnsanın cehennemde sadece cezalandırılan bir nesne mi yoksa azabı bizzat besleyen yakıt mı olduğuAzabın dışsal değil, insanın kendi inkâr ve zulmünün bir tecessümü olması
Fıkıhİbaha ve kamu mallarıSahipsiz arazilerden odun toplama hakkı ve bunun mülkiyet doğurup doğurmayacağıEmek sarfıyla sahipsiz bir doğal kaynaktan mubah yararlanma
TefsirMesed ve Cin sureleri tefsiriOdun taşıyıcılığı ifadesinin hakiki mi (diken dökme) yoksa mecazi mi (söz taşıma) olduğuDedikodu ve gıybetin toplumsal barışı yakan bir ateşe dönüştüğü tespiti
HadisAhlak ve ilim rivayetleriGece ne topladığını bilmeyen oduncuya ("hâtıbu leyl") benzetilen denetimsiz râvi ve lafazanlarSözde ve bilgide seçicilik yapmayıp zararlı ile faydalıyı birbirine karıştırma

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVarlık ve ceza yasasıTüketici girdiHelak sürecini beslemeCanlı ve fıtri bağını koparmış bireyin nihayetinde yıkıcı ateşe yakıt olmasıKesin
İlmiBilgi ahlakı ve metodolojiAyıklanmamış veriYozlaşmayı hızlandırmaGece karanlığında odun toplayan gibi sağlam ile çürüğü ayırmadan bilgi aktarmakGüçlü
SiyasiToplumsal kutuplaşmaFitne unsuruİç barışı kundaklamaKitleleri tahrik ederek siyasal ve toplumsal çatışmaları körükleyen yıkıcı propagandaGüçlü
İktisadiTemel enerji kaynağıKatı biyokütleIsınma ve üretim girdisiİlkel ve geleneksel ekonomilerde üretimi ve ısınmayı sağlayan temel ham maddeKesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerYanma reaksiyonundaki indirgeyici yakıt reaktantıBir kimyasal yanma tepkimesinde oksijenle birleşerek hızla tüketilen ve geriye yalnızca atık kül bırakan karbon kütlesiKesin
Beşeri bilimlerSosyal çatışmada kışkırtıcı kutuplaştırma failiToplumsal gerilim alanlarına dedikodu, dezenformasyon ve nefret söylemi taşıyarak krizin şiddetini artıran yıkıcı aktörGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca kırsal alanda ocak yakmak için kullanılan basit bir ağaç parçasına indirgemek
Kur'an içi daha geniş anlamİnsanın kendi iradesiyle ahlaki veya ontolojik bir çöküşe uğrayarak bizzat azabı alevlendiren bir mahiyete dönüşmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayetlerdeki tasvirleri sadece bedensel bir işçilik zannedip fitne, koğuculuk ve zulmün kozmik bir azap yakıtına dönüştüğü hakikatini kavrayamamak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın günah ve zulüm ile cehennem arasındaki nedensellik bağını nasıl somutlaştırdığını gösterir; inkârcı birey azabın pasif kurbanı değil, alevin kaynağıdır
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Zalimlerin akıbetini tasvir eden eskatolojik ayetlerde ve Peygamber'e karşı sinsi propaganda yürütenlerin nitelendiği surelerde
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Cehennem ateşinin sadece dışarıdan yaratılmış bağımsız bir unsur olduğu zannını yıkar; insanın bizzat kendi kuru ve verimsiz amelleriyle o ateşi beslediğini bildirir

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamCanlılığını ve öz suyunu kaybetmiş ağaçtan koparılarak ateşe atılmak üzere toplanan kuru dal ve yakacak kütlesi.
  • Soyut anlamÖzündeki fıtri bereketi yitiren, gıybet ve husumetle toplumsal ateşi körükleyen ve ahirette bizzat kendi azabının maddesi haline gelen insan hali.
  • Sistematik karşılıkBir sistemdeki entropik ve üretkenliğini yitirmiş elemanların, sistemin kendi kendini imha etme sürecinde yakıt vazifesi görmesi.
  • LaTeX modeliF(t)=∫0tα⋅[1−C(τ)] dτ  ⟹  Q∝F
  • LaTeX açıklamasıModelde C(τ) bireyin veya sistemin canlılık, fıtrat ve ahlaki üretkenlik derecesini (0≤C≤1), [1−C(τ)] ise kuruluk, verimsizlik ve yabancılaşma miktarını gösterir. α katsayısı bu kuru kalıntıların toplanma ve biriktirilme hızını, F(t) biriken toplam yakıt ([[حطب]]) miktarını simgeler. Ortaya çıkan Q ise tutuşan nihai ceza ve yıkım enerjisidir; yakıt miktarıyla doğru orantılıdır.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح