حوب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-و-ب1 sîga, 9 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.أتيمولأكلحُوبًاحوبخبثيتمكونطيبكبر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 9

▶ Ağı aç (3B)

حوب

ح - و - ب

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 12 sözlük

Ayb (Ayn) bozulmuş süt demektir. Kusurlu şey anlamındadır. Havb bozukluk anlamındadır.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(12)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Ayb (Ayn) bozulmuş süt demektir. Kusurlu şey anlamındadır. Havb bozukluk anlamındadır.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.149 harf
باب الحاء والباء و واي معهما ح ب و، ح و ب، ب و ح، ب ي ح، مستعملات حبو: الصَّبيُّ يَحْبُو قبل أن يَقومَ. والبعير يَحْبُو إذا عُقِلَ فيزحَفُ حَبْواً. وحَبَت الأضلاع إلى الصُّلْب، وهو اتّصالُها. ويُقال لِلمَسايِلِ إذا اتّصل بعضُها ببعضٍ: حبا بعضُها إلى بعضٍ. قال: تَحْبُو إلى أَصْلابه أمْعاؤُهُ. قال أبو الدُّقَيْش: تحبو ههنا: تتّصِل. والمِعَى كُلُّ مِذْنبٍ بقرار الأرض، والمِذْنَبُ في سَنَد رمل.
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR1.111 harf
الحوبُ: بالضم: الإثم؛ والحابُ مثلهز ويقال: حُبْتَ بكذا أي أثِمْتَ، تحوب حَوْباً وحَوْبَةً وحِيَابَةً. وفلان أَعَقُّ وأحوبُ. وإن لي حَوْبَةً أعولُها، أي ضَعَفَةً وعيالاً. ابن السكيت: لي في بني فلان حُوبَةٌ، وبعضهم يقوله حِيبَةً فتذهب الواو إذا انكسر ما قبلها. وهي كل حُرْمَةٍ تضيع من أمٍّ أو أختٍ أو بنتٍ أو غير ذلك من كل ذات رَحِمٍ. قال: وهي في موضعٍ آخَرَ الهَمُّ والحاجَةُ. وأنشد للفرزدق: فهَبْ
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf
(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Maddenin bağlantısı

(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي) (حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال: كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء العرب. والحِواء: البيت الواحد، وكلُّه من قياس الباب. (حوب) الحاء والواو والباء أصلٌ واحد يتشعّب إلى إثم، أو حاجة أو مَسكَنة، وكلها متقاربة. فالحُوبُ والحَوْب: الإثم. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ كانَ حُوباً كَبِيراً﴾ [النساء 2]، و﴿حَوْباً كَبيراً([3])﴾. والحَوْبة: ما يَأثم الإنسانُ في عقوقه، كالأمِّ ونحوها. وفلان يتحوّب من كذا، أي يتأثم. وفي الحديث: "ربِّ تقبّلْ توبَتي، واغفِرْ حَوبتي". ويقال التحوُّب التَّوجُّع. قال طُفيل: فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ *** من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ([4]) ويقال: أَلْحَقَ [الله([5])] به الحَوْبة، وهي الحاجةُ والمَسْكنة. فإنْ قيل: فما قياس الحَوْباء، وهي النَّفس؟ قيل لـه: هي الأصلُ بعينه؛ لأنّ إشْفَاق([6]) الإنسان على نفسه أغلبُ وأكثر. فأما قولهم في زجر الإبل. حُوْبُِ، فقد قُلْنا إنّ هذه الأصوات والحكاياتِ ليست مأخوذةً من أصلٍ. وكلُّ ذي لسانٍ عربيٍّ فقد يمكنه اختراعُ مثل ذلك، ثم يكثُرُ على ألسنة الناس. فأمّا الحَوأب فهو مذكور في بابه([7]). (حوت) الحاء والواو والتاء أصلٌ صحيح منقاس، وهو من الاضطراب والرَّوَغان، فالحُوت العظيم من السّمَك، وهو مضطربٌ أبداً غير مستقرّ. والعرب تقول: حاوَتَنِي فلانٌ، إذا راوغَني. ويُنشَد هذا البيت: ظَلّت تُحاوِتُني رَمْدَاءُ داهِيَةٌ *** يوم الثويَّةِ عن أهلي وعن مالي([8]) (حوث) الحاء والواو والثاء قِيلٌ غيرُ مطَّردٍ ولا متفرّع. يقولون: إنّ الحَوْثَاءَ الكبدُ وما يليها. وينشدون: * الكِرْشَ والحَوْثاء والمَرِيّا([9]) * وجاريةٌ حَوْثاء: سمينة. قال: * وهْيَ بِكْرٌ غريرةٌ حَوْثاءُ * وتركهم حَوْثاً بَوْثاً. إذا فرَّقَهم. وكل هذا متقاربٌ في الضّعف والقِلّة، ويقولون اسْتَبَثْتُ الشيءَ واستَحثْتُه، إذا ضاع في ترابٍ فطلبتَه. (حوج) الحاء والواو والجيم أصلٌ واحد، وهو الاضطرار إلى الشيء، فالحاجة واحدة الحاجات. والحَوْجاء: الحاجة. ويقال أحْوَجَ الرّجُلُ: احتاجَ. ويقال أيضاً: حاجَ يَحُوج([10])، بمعنى احتاجَ. قال: غَنِيتُ فلَم أرْدُدْكمُ عند بُِغْيَةٍ *** وحُجْتُ فلم أكدُدْكمُ بالأصابعِ([11]) فأمَا الحاجُ فضربٌ من الشَّوك، وهو شاذٌّ عن الأصل. (حوذ) الحاء والواو والذال أصلٌ واحد، وهو من الخفّة والسُّرعة وانكماشٍ([12]) في الأمر. فالإحْواذ السَّير السريع. ويقال حاذَ الحمارُ أُتُنَه يحُوذها، إذا ساقَها بعُنْف. قال العجاج: * يحُوذُهُنَّ وله حُوذِيُّ([13]) * والأحوذيُّ: الخفيف في الأمور، الذي حَذِقَ الأشياءَ وأتْقَنَها. وقالت عائشة في عمر: "كان واللهِ أحوَذِيَّاً نسيجَ وَحْدِه". والأحوذِيّان: جناحا القطاة. قال: * على أحوذِيَّينِ استقلّت([14]) * ومن الباب استحوَذَ عليه الشيطان، وذلك إذا غَلَبَه وساقَه إلى ما يريد من غَيِّه. ومن الشاذّ عن الباب أيضاً أنهم يقولون: هو خفيفُ الحاذِ. ويُنشِدون: خفيف الحاذِ نَسّال القيافي *** وعَبْدٌ للصَّحَابة غيرَ عَبْدِ([15]) ومن الشاذّ عن الباب: الحاذُ، وهو شجرٌ. (حور) الحاء والواو والراء ثلاثة أصول: أحدها لون، والآخَر الرُّجوع، والثالث أن يدور الشيء دَوْراً. فأما الأول فالحَوَر: شدّةُ بياض العينِ في شدّةِ سوادِها. قال أبو عمرو: الحَوَر أن تسودَّ العين كُلُّها مثلََُ الظباء والبقر. وليس في بني آدمَ حَوَرٌ. قال وإنما قيل للنساء حُورُ العُيون، لأنهن شُبِّهن بالظِّباء والبقر قال الأصمعيّ: ما أدري ما الحَوَر في العين. ويقال حوّرت الثيابَ، أي بيّضْتُها، ويقال لأصحاب عيسى عليه السلامُ الحواريُّون؛ لأنهم كانوا يحوِّرون الثِّياب، أي يبيّضونها. هذا هو الأصل، ثم قيل لكلِّ ناصر حَوَاريٌّ. قال رسول الله صلى الله عليه وآله: "الزُّبير ابنُ عمَّتي وحَوارِيَّ من أمّتي". والحَوَاريّات: النِّساء البيض. قال: فقُلْ للحَوَاريّاتِ يبكين غيرَنا *** ولا يَبْكِنا إلا الكلابُ النوابحُ([16]) والحُوَّارَى من الطَّعام: ما حُوِّر، أي بُيِّض. واحورَّ الشيءُ: ابيضّ، احوراراً. قال: يا وَرْدَُ إني سأموتُ مَرَّهْ *** فمَنْ حَليفُ الْجَفْنَةِ المُحوَرَّهْ([17]) أي المبيَّضَة بالسَّنَام. وبعضُ العرب يسمِّي النَّجم الذي يقال لـه المشترِي "الأحورَ". ويمكن أن يحمل على هذا الأصل الحَوَرُ، وهو ما دُبِغ من الجلود بغير القَرَظ ويكون ليِّنا، ولعل ثَمَّ أيضاً لوناً. قال العجّاج: بِحجِنَاتٍ يتثقَّبْنَ البُهَرْ *** كأنما يَمْزِقْنَ باللحم الحَوَرْ([18]) يقول: هذا البازي يمزّق أوساطَ الطير، كأنه يَمْزِق بها حَوَراً، أي يُسرع في تمزيقها. وأمّا الرجوع، فيقال حارَ، إذا رجَع. قال الله تعالى: ﴿إنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ. بَلَى﴾ [الانشقاق 14- 15]. والعرب تقول: "الباطلُ في حُورٍ" أيْ رَجْعٍ ونَقْصٍ، وكلُّ نقص ورجوع حُورٌ. قال: * والذّمُّ يبقَى وزادُ القَومِ في حُورِ([19]) * والحَوْر: مصدر حار حَوْراً رَجَع. ويقال: " [نعوذ بالله([20])] من الحَوْر بعد الكَوْر". وهو النُّقصان بعد الزيادة. ويقال: "حارَ بعد ما كارَ([21])". وتقول: كلَّمتُه فما رجَعَ إليّ حَوَاراً وحِوَاراً ومَحُورَةً وحَوِيراً. والأصل الثالث المِحْور: الخشبةُ التي تدور فيها المَحَالة. ويقال حَوّرْتُ الخُبْزَةَ تحويراً، إذا هيّأتها وأدَرْتَها لتضعَها في المَلَّة. ومما شذَّ عن الباب حُِوار الناقة، وهو ولدُها. (حوز) الحاء والواو والزاء أصلٌ واحد، وهو الجمع والتجمّع، يقال لكلِّ مَجْمَعٍ وناحيةٍ حَوْزٌ وحَوْزَة. وحَمَى فلانٌ الحَوْزَة، أي المَجْمع والناحية. وجعلته للمرأةُ مثلاً لما ينبغي أن تحمِيَه وتمنعَه، فقالت: فَظَلْتُ أَحْثي التُّرْبَ في وجهه *** عنِّي وأحمِي حَوْزةَ الغائِبِ([22]) ويقال تَحوّزَت الحيةُ، إذا تلوّتْ. قال القُطامي: تَحَيَّزُ مِنِّي خشيةً أن أَضِيفَها *** كما انحازت الأفعى مخافةَ ضاربِ([23]) وكلُّ مَن ضمَّ شيئاً إلى نفسه فقد حازَهُ حَوْزاً. ويقال لطبيعة الرجُل حَوْزٌ. والحُوزِيُّ من الناس: الذي يَنْحازُ عنهم ويعتزلهم. ويروى بيت العجّاج: * يحوزُهنّ ولَهُ حُوزيّ([24]) * وهو الحِمار يجمع أتُنَهُ ويسوقُها. والأحْوَزِيُّ من الرجال مثل الأحوذيّ والقياس واحد. (حوس) الحاء والواو والسين أصلٌ واحد: مخالطة الشيء ووطؤُه. يقال حُسْتُ الشيءَ حَوْساً. والتحوُّس، كالتردّد في الشيء، وهو أنْ يُقِيم مع إرادة السفَر، وذلك إذا عارضَه ما يشغلُه. قال: * سِرْ قَدْ أَنَى لك أيُّها المُتحوِّسُ([25]) * ويقال الأحْوسُ الدائم الركْض([26])، والجريءُ الذي* لا يهوله شيء. قال: * أحْوَسُ في الظلماء بالرُّمْحِ الخَطِلْ([27]) * وهو حوّاس بالليل. (حوش) الحاء والواو والشين كلمة واحدةٌ. الحُوش الوَحْش. يقال للوحشيِّ حُوشِيٌّ. وقال عمرُ في زهيرٍ: "كان لا يعاظِل بين القوافي، ولا يتبع حُوشِيَّ الكلام، ولا يمدَحُ الرّجلَ إلا بما فيه". قال القتبيّ: الإبل الحُوشيّة منسوبةٌ إلى الحُوش، وإنها فُحولُ نَعَم الجِنِّ، ضَرَبتْ في بعض الإبل فنُسِبتْ إليها. قال رؤبة: *جَرَّت رحانا مِن بلاد الحُوشِ([28]) * وأظنُّ أنَّ هذا من المقلوب، مثل جَذَبَ وجَبَذَ. وأصل الكلمة إن صَحّت فمن التجمُّع والجَمْع، يقال حُشْتُ الصّيدَ وأَحَشْتُه، إذا أخذْتَه من حَوَالِه([29]) وجمعتَه لتَصْرفه إلى الحِبالة. واحتَوَشَ القومُ فلاناً: جعَلُوه وَسْطهم. ويقال تَحَوَّشَ عنِّي القوم: تنحَّوا. وما ينحاش فلانٌ مِن شيءٍ، إذا لم يتجمَّعْ له؛ لقلّة اكتراثِه به. قال: وبَيْضاءَ لا تَنحاشُ مِنّا وأمُّها *** إذا ما رأتْنَا زِيل مِنّا زَوِيلُها([30]) ويقال إنّ الحُوَاشَةَ الأمْرُ يكون فيه الإثمُ؛ وهو من الباب، لأن الإنسان يتجمَّع منه ويَنْحاش. وأنشد: أردْتَ حُواشةً وجهِلْتَ حَقّاً *** وآثَرْتَ الدُّعابَةَ غير راضِ([31]) ويقال الحُواشَة الاستحياء؛ وهو من الأصل، لأن المستحيي يتجمَّع من الشيء. والحَوْشُ: أن يأكل الإنسانُ من جوانب الطعام حتى يَنْهَكه([32]). والحائِش: جماعة النَّخْل، ولا واحدَ له. (حوص) الحاء والواو والصاد كلمة واحدةٌ تدلُّ على ضِيق الشيء. فالحَوْص الخِياطة؛ حُصْت الثّوبَ حَوْصاً، وذَلك أن يُجمَع بين طرَفَيْ ما يُخاط. والحَوَصُ: ضِيقُ مُؤْخِر العينين في غَوْرها. ورجلٌ أحوص. ويقال بل الأحوص الضيِّق إحدى العَينَيْن. (حوض) الحاء والواو والضاد كلمةٌ واحدةٌ، وهو الهَزْم في الأرض. فالحَوْض حَوْض الماء. واستَحْوَضَ الماءَ: اتَّخَذ لنفسه حَوْضاً. والمُحَوَّض، كالحوض يُجعل للنخلة تشربُ منه. ويقال فلانٌ يُحوِّض حَوَاليْ فُلانة، إذا كان يهواها. ويقال للرّجل المهزوم الصَّدْرِ: حوض الحِمار؛ وهو سَبٌّ. (حوط) الحاء والواو والطاء كلمةٌ واحدة، وهو الشيء يُطِيفُ بالشيء. فالحَوْط مِن حاطَه حَوْطاً. والحِمار يَحُوط عانَتَه: يجمعُها. وحَوَّطت حائطاً. ويقال إنَّ الحُوَاطَةَ([33]) حَظِيرةٌ تتَّخذ للطعام. والحَوْطُ: شيءٌ مستدير تعلقهُ([34]) المرأةُ على جَبِينها، مِن فِضَّة. (حوق) الحاء والواو والقاف أصلٌ واحد يقْرُب من الذي قبلَه. فالحََُوق: ما استدارَ بالكَمَرة. والحَوْق: كَنْس البَيت. والمِحْوَقة: المِكْنَسة. والحُواقَة: الكُنَاسَة. (حوك) الحاء والواو والكاف، ضمُّ الشيء إلى الشيء. ومن ذلك حَوْك الثَّوْبِ والشّعر. (حول) الحاء والواو واللام أصلٌ واحد، وهو تحرُّكٌ في دَوْرٍ. فالحَوْل العام، وذلك أنه يَحُول، أي يدور. ويقال حالتِ الدّارُ وأحالَتْ وأحْوَلتْ: أتى عليها الحول. وأحْوَلْتُ أنا بالمكان وأحَلْتُ، أي أقمتُ به حَوْلاً. يقال حال الرجل في متنِ فرسه يَحُول حَوْلاً وحُؤُولاً، إذا وثَبَ عليه، وأحال أيضاً. وحال الشخصُ يَحُول، إذا تحرَّك، وكذلك كلُّ متحوِّلٍ عن حالة. ومنه قولهم استَحَلْتُ الشخصَ، أي نظرتُ هَلْ يتحرَّك. والحِيلَة والحَويلُ والمُحاوَلَة مِنْ طَريقٍ واحد، وهو القياسُ الذي ذكرناه؛ لأنه يدور حوالَيِ الشيء ليُدْرِكَه. قال الكميت: وذاتِ اسْمَين والألوانُ شَتَّى *** تُحَمَّق وهي بَيِّنَةُ الحَوِيلِ([35]) ذات اسمَين: رَخمة؛ لأنها رخَمَةٌ وأَنُوق. تحمَّق وهي ذاتُ حِيلةٍ؛ لأنها تكون بأعالي الجبال، وتَقْطَع في أول القواطِع وترجعُ في أوَّلِ الرَّواجع وتحبُّ ولدها وتَحضُن بيضَها، ولا تمكِّن إلا زوجَها([36]). والحُوَلاء: ما يخرج من الولد؛ وهو مُطيفٌ. (حوم) الحاء والواو والميم* كلمةٌ واحدة تقرُب من الذي قبلها، وهو الدَّوْر بالشيء يقال حام الطائرُ حَوْلَ الشيءِ يحوم. والحَوْمَةُ: مُعظَم القتال، وذلك أنهم يُطِيف بَعضُهم بِبَعض. والحَوْم: القطيع الضَّخم من الإبل. والحَوْمانة: الأرض المستديرة، ويقال يُطيفُ بها رمل. -------------------------------------------------ـ ([1]) يقال حواه حيا، وحواية كسحابة. ([2]) لجرير في ديوانه 83 واللسان (حوى). وانظر ما سيأتي في (فح). ([3]) قرأ الجمهور بضم الحاء، والحسن بفتحها. ([4]) ديوان طفيل 14 والمجمل واللسان (حوب). ([5]) التكملة من المجمل واللسان. ([6]) في الأصل: "اشتقاق" تحريف. ([7]) سيذكره في باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف. ([8]) أنشده في المجمل واللسان (حوت). والثوية، بفتح فكسر، ويقال أيضاً بالتصغير: موضع قريب من الكوفة. ([9]) قبله كما في اللسان (حوث): * إنا وجدنا لحمها طريا * ([10]) يقال حاج يحوج ويحيج. ([11]) للكميت بن معروف الأسدي، كما في اللسان. ويروى: "وحجت" بالكسر. ([12]) في الأصل: "والكماش". ([13]) ديوان العجاج 71. وأنشده في اللسان (حوذ) بدون نسبة. ([14]) البيت بتمامه كما في اللسان: على أحوذيين استقلت عليهما *** فما هي إلا لمحة فتغيب([15]) هو كما قيل: "سيد القوم خادمهم". والبيت في اللسان (حوذ). ([16]) لأبي جلدة اليشكري، كما في اللسان والمؤتلف والمختلف للآمدي 79. وهو في الأخير برواية: "فقل لنساء المصر". ([17]) الرجز لأبي مهوش الأسدي، كما في اللسان. وترجمة أبي المهوش في الخزانة (3: 86). وورد: ترخيم وردة، وهي امرأته. ([18]) ديوان العجاج 17 واللسان (مزق، حور). ([19]) لسبيع بن الخطيم. وصدره كما في اللسان: * واستعجلوا عن خفيف المضغ فازدردوا * ([20]) التكملة من المجمل واللسان. ([21]) في الأصل: "كان" تحريف، وإنما هي كار، بمعنى زاد. ([22]) البيت في اللسان (حوز، أيا). ([23]) يصف عجوزاً استضافها فجعلت تروغ عنه. ضفت الرجل: نزلت به ضيفا. والبيت في الديوان 52 واللسان (حوز، ضيف). ورواية الديوان: فردت سلاماً كارها ثم أعرضت *** كما انحاشت الأفعى مخافة ضارب([24]) ديوان العجاج 71 واللسان (حوز). وقد سبق في مادة (حوذ). ([25]) صدر بيت للمتلمس (حوس). وعجزه: * فالدار قد كادت لعهدك تدرس * ([26]) في الأصل: "الدائم الركض والجري الركض". والكلمتان الأخيرتان مقحمتان. ([27]) البيت في المجمل واللسان (حوس). ([28]) ديوان رؤبة 78 والحيوان (1: 155/ 6: 218) واللسان (حوش). ([29]) يقال من حواله وحواليه، وحوله وحوليه. ([30]) لذي الرمة في ديوانه 454 واللسان (8: 180/ 13: 337/ 20: 165) والحيوان (5: 574). ([31]) روايته في اللسان (حوش): غشيت حواشة وجهلت حقاً *** وآثرت الغواية غير راض([32]) في الأصل: "حتى ينكهه"، صوابه من المجمل. ([33]) في الأصل: "الحوصة"، صوابه من المجمل واللسان. ([34]) في الأصل: "تعلقها". ([35]) في الحيوان (7: 18) واللسان (حول): "كيسة الحويل". ([36]) انظر الحيوان (7: 19). ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR819 harf
- الحوب: الإثم، قال عز وجل: ﴿إنه كان حوبا كبيرا﴾ [النساء/2]، والحوب المصدر منه، وروي: (طلاق أم أيوب حوب) (الحديث عن ابن عباس أن أبا أيوب طلق امرأته، فقال له النبي صلى الله عليه وسلم: (إن طلاق أم أيوب كان حوبا). أخرجه الطبراني، وفيه يحي بن عبد الحميد الحماني، وهو ضعيف، انظر: مجمع الزوائد: باب فضائل أم أيوب 9/265. قال ابن سيرين: الحوب: الإثم)، وتسميته بذلك لكونه مزجورا عنه، من قولهم: حاب حوبا وحوبا
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR236 harf
ح و ب فيه حوب كبير واللهم اغفر لي حوبتي‏.‏ وهو يتحوب من القبيح‏:‏ يتحرج منه‏.‏ وحرس الله حوباك‏.‏ وفعلت كذا لحوبة فلان أي لحرمته وحقه وما يأثم الرجل إن لم يراعه‏.‏ قال الفرزدق‏:‏ فهب لي خنيساً واتخذ فيه منة لحوبة أم ما يسوغ شرابهـا
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR10.266 harf
الحَوْبُ والحَوْبَةُ: الأَبَوانِ والأُخْتُ والبِنْتُ. وقيل: لِي فيهم حَوْبَةٌ وحُوبَةٌ وحِيبَةٌ أَي قرابة من قِبَلِ الأُمِّ، وكذلك كلُّ ذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ. وإِن لِي حَوْبَةً أَعُولُها أَي ضَعَفَة وعِيالاً. ابن السكيت: لي في بَني فُلان حَوْبَةٌ، وبعضُهم يقول حِيبَةٌ، فتذهب الواوُ إِذا انْكَسَر ما قَبْلَها، وهي كلُّ حُرْمةٍ تَضِيع من أُمٍّ أَو أُخْتٍ أَو بِنتٍ، أَو غير ذلك من كل ذاتِ رَحِمٍ. وقال
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR119 harf
* ح و ب * * الحُوبُ * بالضم و * الحَابُ * الإثم وقد * حَابَ * بكذا أي أثم وبابه قال وكتب و * حَوْبَةٌ * أيضا بفتح الحاء
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR7.166 harf
الحوب والحوبة الأبوان، قاله الليث، وقيل: هما الأخت والبنت، وقيل: لي فيهم حوبة وحوبة وحيبة قلبت الواو ياء لانكسار ما قبلها، أي قرابة من قبل الأم، وكذلك كل ذي رحم، قاله أبو زيد، وقال ابن السكيت: هي كل حرمة تضيع من أم أو أخت أو بنت أو غيءر ذلك من كل ذات رحم. والحوبة: رقة فؤاد الأم قال الفرزدق: فهب لي خنيسا واحتسب فيه منة لحوبة أم ما يسوغ شـرابـهـا وحوبة الأم
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.268 harf
حَابَ 1 حَابَ حاب , (Msb, K,) sec. pers. حُبْتُ, (S,) aor. يَحُوبُ, (S, Msb,) inf. n. حَوْبٌ (S, Msb, K) and حَوْبَةٌ and حِيَابَةٌ, (S, K, accord. to one copy of the K حِيَابٌ,) and حِيبَةٌ (TA) and حُوبٌ; (K;) or this last is a simple subst.; or, as some say, it and حَوْبٌ are two dial. vars.; that with damm, of the dial. of El-Hijلz; and that with fet-h, of the dial. of Temeem; (Msb;) accord.
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR517 harf
حَابَ حَابَ ( w ) U ( n. ac. حَاب [ 1A ] , حُوْب [ 8 ] , حِيَابة [ 23t ] ) a. [ Bi ], Committed a sin, crime. أَحْوَبَ أَحْوَبَ IV , ( w ) a. [ Ila ], Followed evil, crime. تَحَوَّبَ تَحَوَّبَ V , a. Kept away from sin. حَوْب حَوْب [ 1 ], a. Sin, crime. b. Grief, sorrow; misfortune. حَوْبَة حَوْبَة [ 1t ], a. Maternal love. b. Anxiety, distress. c. see 2t . حِيبَة حِيبَة [ 2tI
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.558 harf
حوب حَابَ - يَحُوبُ - حـُوْب حَابَ - يَحُوبُ + الكائن: يخطئ ويضل ويضيع ولا يعود يعلم ماذا يفعل: يكون تحت ضغط نفسي من الحاجة والهم فيتصرف بشكل عشوائي أو بغباء وقلة تركيز، كما لو كان أهبل أو أجدب أو منحرف حَابَ - يَحُوبُ + كائن + في كائن أو أمر: يخطئ في حقه: يجور ويبغي عليه حـُوْب: على وزن " فـُـعـْل" اسم فعل من " حابَ - يَحُوبُ ": الجور
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. خبث

    1 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir

  2. يتم

    1 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir

  3. بدل

    1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir

  4. طيب

    1 ortak ayet · İyi

  5. مول

    1 ortak ayet · Onların malları

  6. أكل

    1 ortak ayet · Ekel pas demektir

  7. كبر

    1 ortak ayet · Yaşlı adamdır

  8. أتي

    1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

  9. كون

    1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

Geçtiği ayetler(1)

  1. وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا

    Aptalca tasarrufYetimlere mallarını verin. Temizi murdara değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحوب
YapıÜçlü
Özel Durumİlletli (ecvef-vâvî)
Bağlamsal Yakın Köklerاثم, وزر, جرم, حرج
Zıt Kökبرر
Çekirdek Özet 1Zayıf ve muhtaç olanın hakkını çiğnemekten doğan ağır veballi günah, acıma ve korunma gerektiren zayıflık
Çekirdek Özet 2Yetimlerin mallarını haksızca tüketmenin ve emanete hıyanet etmenin doğurduğu büyük sorumluluk ve suç
Çekirdek Özet 3Sosyal ve hukuki korunmaya muhtaç kesimlerin haklarının gasp edilmesinin adaleti çökerten bir suç olarak tespiti
Kritik Hata RiskiKökü yalnızca bireysel ve soyut bir günah algısına indirgeyip yetim ve zayıfların hak ihlaliyle olan doğrudan bağını gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حوب kökünün ikili çekirdeği olan حوKuşatma, dönme, bir sınır çizerek kendine mal etme veya bir alanı çevirip kontrol altına alma hareketidir; حوط, حوز, حول ve حوي köklerinde de bu çerçeveleme ve yöneliş esastır.بİçine girme, bir nesneye nüfuz etme ve yapışıp kalma anlamı katarak harici bir kuşatmayı şahsın vebaline, zayıfın hakkına doğrudan temas eden ağır bir yüke dönüştürmüştür.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حÇit, duvarBir alanın etrafını çevirme, koruma altına alma, dokunulmaz sınır veya mahremiyet belirleme hareketini temsil eder.
وÇengel, çadır kazığıİki unsuru birbirine raptetme, bağlama, yükün taşınan şeye yapışıp kalmasını sağlama hareketini gösterir.
بEv, çadırİç mekân, sığınak, barınma, koruma alanı veya bir varlığın kendi mahremiyet sahasını simgeler.
حوبÇitle korunan sınıra kazık çakıp içeriye müdahale etmekKorunması gereken mahrem ve zayıf bir sınıra haksızca nüfuz etmeyi, böylece failin boynuna çözülmez bir vebal ve günah bağı dolanmasını ifade eder.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamDeveyi sürmek, yöneltmek veya durdurup kontrol altına almak için çıkarılan sert men etme sesi ile bakıma muhtaç zayıf canın sergilediği çaresizlik ve inleme hali.
Cahiliye şiiri kullanımıTufeyl el-Ganevî beytinde kökü iç sızlaması, keder ve acı anlamında kullanmıştır: فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ / من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ
Erken Arapça kullanımEmevî şairi Ferazdak bu kökten türeyen ismi annelik şefkati ve hakkı çiğnenemez zayıflık anlamında zikreder: فهب لي خنيساً واتخذ فيه منة / لحوبة أم ما يسوغ شرابها

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tufeyl.

Sami etimolojik katman

Arapça حوب kökü, genel Sami dillerinde borç, suçluluk, mahkûmiyet ve yükümlülük alanlarını karşılayan kök grubuyla doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede h-w-b veya h-y-b kök biçimi borçlu olmak, suçlu bulunmak ve cezaya müstahak olmak anlamındadır; aynı şekilde Süryanicede h-w-b kökü günah, borç, kusur ve mağlubiyet manalarını taşır. Arapçada bu kök bir yandan zayıflık, acınası muhtaçlık ve korunmaya muhtaç ana-bacı gibi zevî’l-erhâm bağlamını korurken, diğer yandan bu zayıflara karşı işlenen haksızlığın getirdiği ağır vebal ve cürüm manasında derinleşmiştir. Çekirdek anlam, kişinin üstlendiği fakat gereğini yapmayarak altında ezildiği ahlaki ve hukuki borç ilişkisidir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönحوبKorunmaya muhtaç zayıflık ile bu zayıflığa hıyanet etmenin doğurduğu ağır günah arasında çift yönlü semantik gelişim.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice h-w-bBorçlanma, suçlu olma, günah ve tazmin yükümlülüğü anlamlarıyla tam bir kök ve anlam denkliği bulunur.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir fonetik ve morfolojik soydaşlık tespit edilmedi.Veri bulunamadı

Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حوبAnlamlıGünah, vebal, zayıflık ve ihtiyaçZayıfın hakkını yemekten doğan büyük günah ve korunmaya muhtaç akraba anlamındadır.Hedef köktür; Nisâ 4:2 ayetinde geçer.
حبوAnlamlıEmeklemek, bağışlamak ve yaklaşmakÇocuğun yerde sürünerek ilerlemesi ve karşılıksız ihsanda bulunmak anlamlarını taşır.Ortak zayıflık ve yaklaşma nüansı içerir; Kur’an’da geçmez.
وحبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
وبحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
بحوKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir.
بوحAnlamlıAçığa vurmak ve geniş alanGizli bir şeyi meydana çıkarmak, avlu ve serbest kılınmış genişlik anlamındadır.Zıddıyet ve dışa vurum yönü taşır; Kur’an’da geçmez.

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حوبMerkezGünah, haksızlık ve vebalSavunmasızın hakkını çiğnemekten doğan, sızlatan ve vicdani ağırlığı yüksek olan vebaldir.Zayıf ve himayeye muhtaç olanın malına el uzatmanın doğurduğu suç.
اثمKomşuGenel günah ve suçBilinçli olarak haktan geri durmak ve geciktirici günah işlemek yönü ağır basar.Suçun faili haktan alıkoyan genel veballi yapısı.
وزرKomşuAğır yük ve sorumlulukSırtta taşınan ağır bir yük gibi insanı ezen günah ve mesuliyettir.Cezai sorumluluğun ağırlığına odaklanır.
جرمKomşuKoparma ve cürümBir hakkı veya hukuku zorla kesip koparma eylemini öne çıkarır.Toplumsal sözleşmeyi ve emri çiğneyen kasıtlı eylem.
حرجKomşuSıkıntı ve darlıkİnsanı daraltan, manevra alanı bırakmayan günah ve zorluk halidir.İçsel daralma ve kuşatılmışlık boyutu.
بررZıtİyilik, genişlik ve vefaHak sahibine hakkını tastamam vermek, şefkatle ve adaletle geniş davranmaktır.Emanete sadakat ve zayıfı gözeterek adaleti ihsanla ifa etme hali.

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحوبAğır vebal, zayıflık ve günahZayıfın hakkına el uzatmanın doğurduğu sızlatıcı suç ve borçluluk hali.Kesin
LatincePiaculum, delictumArınma gerektiren ağır cürüm, kabahatKutsal veya dokunulmaz bir sınıra tecavüzden doğan vebal boyutunu karşılar; merhamet boyutunu dışarıda bırakır.Güçlü
İngilizceHeinous sin, grave injustice, sacrilegeAğır ve iğrenç günah, kutsala/dokunulmaza tecavüzZayıfın malını gasp etmenin doğurduğu ahlaki çirkinliği ve büyük vebali karşılar.Güçlü
AlmancaSchwere Sünde, FrevelAğır günah, hakka tecavüz suçuBir koruma altına alınmış hakka karşı işlenen küstahça haksızlığı belirtir.Güçlü
FransızcaPéché odieux, forfaitNefret uyandıran suç, ağır vebalEmanete hıyanetle işlenen alçakça cürmü ifade eder.Güçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حُوبًاZayıf ve yetim malını haksızca tüketmenin getirdiği büyük ve affedilmez günahYetim mallarının vasiler tarafından kendi mallarına katılarak hileyle yenilmesinin yasaklandığı hukuki bağlam (Nisâ 4:2).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamBüyük günah (kebîre) bahsiAyette geçen nitelemenin kebîre tanımına girip girmediği ve failin tövbesiz ahiretteki durumu.Zayıfa yapılan haksızlığın ilahi adaletteki bağışlanamaz ağırlığı.
FıkıhVesayet ve yetim malının korunmasıVasinin yetim malını kendi değersiz malıyla değiştirmesinin veya zimmetine geçirmesinin haramlığı ve tazmin hükmü.Velayet hakkının kötüye kullanılmasının hukuki ve cezai müeyyidesi.
TefsirHiyenat ve zulüm tahliliKelimenin Habeşçe veya erken Arap lehçelerinde büyük günah anlamına gelişi ve ayetteki tahzir vurgusu.Yetim hakkı yemenin alelade bir günah değil, vicdanları sızlatan çirkin bir vebal oluşu.
HadisDua ve istiğfar metinleriHz. Peygamber’in dualarında geçen vebalden bağışlanma talebi ve kadınların haklarına riayet uyarısı.İnsanın boynuna dolanan geçmiş veballer ve korunmasız kadınların hakları.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniAhlaki ve uhrevi mesuliyetAğır vebalArınmayı zorunlu kılan günahZayıfa karşı işlenen haksızlığın ilahi huzurda en ağır hesap konusu olmasıdır.Kesin
İlmiNormatif hukuk ve metodolojiKoruma normunun ihlaliDokunulmazlık alanının tespitiHukuki ehliyeti tam olmayanların haklarının çiğnenmesini mutlak suç sayma ilkesidir.Güçlü
SiyasiKamu otoritesi ve vesayetHukuk devletinin zafiyetiSavunmasızın himayesiDevletin ve toplumun en zayıf ferdini koruma görevini ihmal etmesinin yol açtığı meşruiyet kaybıdır.Güçlü
İktisadiEmanet ve sermaye yönetimiHaksız temellük ve gaspMülkiyet güvenliğinin teminiEmanet edilen sermayenin vekil tarafından usulsüzce eritilmesini önleyen yasaktır.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKorunum yasalarının tek taraflı ihlali (asimetrik kayıp)Kapalı bir termodinamik veya korunumlu sistemde enerjinin/kütlenin rızasız ve dengesiz biçimde bir alt sistemden zorla çekilerek entropinin yıkıcı biçimde artırılması gibidir.Muhtemel
Beşeri bilimlerAsimetrik güç ilişkisinde zayıfın sömürülmesiSosyoloji ve ceza hukukunda failin kendi avantajlı konumunu kullanarak iradesi ve savunması bulunmayan bireyin varlığını gasp etmesi haliyle örtüşür.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKelimeyi herhangi bir dini günah veya genel ahlaki kusur gibi soyutlaştırarak yetim ve korunmaya muhtaç zayıflarla olan bağını koparmak.
Kur'an içi daha geniş anlamYetim malını yemek, kendi kötü malını onların iyi malıyla takas etmek ve vesayeti sömürü aracına dönüştürmek suretiyle işlenen sistemsel ve sızlatıcı zulüm.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyetin getirdiği hukuki ve iktisadi koruma kalkanını zayıflatmak; yetim hakkı ihlalini ferdi bir günah derekesine indirgeyerek toplumsal ve hukuki yaptırım boyutunu etkisiz kılmak.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?İslam’ın mülkiyet ve vesayet hukukunda zayıfın korunmasını salt ahlaki bir tavsiye değil, çiğnenmesi durumunda en ağır ilahi vebal doğuran bir sınır olarak konumlandırdığını gösterir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Yetim haklarını, emanet malların idaresini, vesayet hukukunu ve aile içi zayıf fertlerin iktisadi güvenliğini düzenleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Günah kavramının yalnızca ritüel ihmallerden ibaret olduğu yanılgısını yıkarak, en büyük günahların iktisadi sömürü ve zayıfın hakkına tecavüzle gerçekleştiğini ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamZayıf, korunmasız ve muhtaç bir canın çaresizlik içindeki iniltisi ile dokunulmaz çitin içine haksızca el uzatıp vebali boyna bağlamak.
  • Soyut anlamSavunmasız fertlerin haklarını ve mallarını gasp etmenin vicdanda ve ilahi mizanda meydana getirdiği sızlatıcı, telafisi zor ağır vebal ve cürüm.
  • Sistematik karşılıkVesayet altındaki değerlerin vekil veya vasi tarafından asimetrik güç kullanılarak haksız biçimde zimmete geçirilmesini engelleyen mutlak hukuki ve ahlaki sınır.
  • LaTeX modeliV=ΔM⋅Aσ
  • LaTeX açıklamasıFormülde V oluşan vebal ve suçun ağırlığını (حوب), ΔM haksız şekilde el konulan veya takas edilen mal/hak miktarını, A fail ile kurban arasındaki güç asimetrisini, σ ise kurbanın kendini koruma ve savunma kapasitesini temsil eder. Savunma kapasitesi sıfıra yaklaştıkça (σ→0), işlenen haksızlığın vebal değeri sonsuza doğru büyüyerek affedilmez büyük bir cürme dönüşür.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح