حوب
ح - و - ب
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 12 sözlük
Ayb (Ayn) bozulmuş süt demektir. Kusurlu şey anlamındadır. Havb bozukluk anlamındadır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(12)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Ayb (Ayn) bozulmuş süt demektir. Kusurlu şey anlamındadır. Havb bozukluk anlamındadır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.149 harfباب الحاء والباء و واي معهما
ح ب و، ح و ب، ب و ح، ب ي ح، مستعملات
حبو:
الصَّبيُّ يَحْبُو قبل أن يَقومَ. والبعير يَحْبُو إذا عُقِلَ فيزحَفُ حَبْواً.
وحَبَت الأضلاع إلى الصُّلْب، وهو اتّصالُها. ويُقال لِلمَسايِلِ إذا اتّصل بعضُها ببعضٍ: حبا بعضُها إلى بعضٍ. قال:
تَحْبُو إلى أَصْلابه أمْعاؤُهُ.
قال أبو الدُّقَيْش: تحبو ههنا: تتّصِل. والمِعَى كُلُّ مِذْنبٍ بقرار الأرض، والمِذْنَبُ في سَنَد رمل.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR1.111 harfالحوبُ: بالضم: الإثم؛ والحابُ مثلهز ويقال: حُبْتَ بكذا أي أثِمْتَ، تحوب حَوْباً وحَوْبَةً وحِيَابَةً. وفلان أَعَقُّ وأحوبُ. وإن لي حَوْبَةً أعولُها، أي ضَعَفَةً وعيالاً.
ابن السكيت: لي في بني فلان حُوبَةٌ، وبعضهم يقوله حِيبَةً فتذهب الواو إذا انكسر ما قبلها. وهي كل حُرْمَةٍ تضيع من أمٍّ أو أختٍ أو بنتٍ أو غير ذلك من كل ذات رَحِمٍ. قال: وهي في موضعٍ آخَرَ الهَمُّ والحاجَةُ. وأنشد للفرزدق:
فهَبْ
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR11.411 harf(باب الحاء والواو وما معهما من الحروف في الثلاثي)
(حوي) الحاء والواو وما بعده معتلٌّ أصل واحد، وهو الجمع يقال حوَيْتُ الشيءَ أحويه حَيَّاً([1])، إذا جمعتَه. والحَوِيَّة: الواحدةُ من الحوايا، وهي الأمعاء، وهي من الجمع. ويقولون للواحدة حاوياء. قال:
كأنّ نقيضَ الحَبِّ في حاويائِه *** فحيحُ الأفاعي أو نقيضُ العقارِبِ([2]) والحَوِيَّةُ: كساءٌ يحوَّى حولَ سَنام البعير ثم يُركَب. والحيُّ من أحياء
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR819 harf- الحوب: الإثم، قال عز وجل: ﴿إنه كان حوبا كبيرا﴾ [النساء/2]، والحوب المصدر منه، وروي: (طلاق أم أيوب حوب) (الحديث عن ابن عباس أن أبا أيوب طلق امرأته، فقال له النبي صلى الله عليه وسلم: (إن طلاق أم أيوب كان حوبا). أخرجه الطبراني، وفيه يحي بن عبد الحميد الحماني، وهو ضعيف، انظر: مجمع الزوائد: باب فضائل أم أيوب 9/265.
قال ابن سيرين: الحوب: الإثم)، وتسميته بذلك لكونه مزجورا عنه، من قولهم: حاب حوبا وحوبا
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR236 harfح و ب
فيه حوب كبير واللهم اغفر لي حوبتي.
وهو يتحوب من القبيح: يتحرج منه.
وحرس الله حوباك.
وفعلت كذا لحوبة فلان أي لحرمته وحقه وما يأثم الرجل إن لم يراعه.
قال الفرزدق: فهب لي خنيساً واتخذ فيه منة لحوبة أم ما يسوغ شرابهـا
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR10.266 harfالحَوْبُ والحَوْبَةُ: الأَبَوانِ والأُخْتُ والبِنْتُ. وقيل: لِي فيهم حَوْبَةٌ وحُوبَةٌ وحِيبَةٌ أَي قرابة من قِبَلِ الأُمِّ، وكذلك كلُّ ذِي رَحِمٍ مَحْرَمٍ. وإِن لِي حَوْبَةً أَعُولُها أَي ضَعَفَة وعِيالاً. ابن السكيت: لي في بَني فُلان حَوْبَةٌ، وبعضُهم يقول حِيبَةٌ، فتذهب الواوُ إِذا انْكَسَر ما قَبْلَها، وهي كلُّ حُرْمةٍ تَضِيع من أُمٍّ أَو أُخْتٍ أَو بِنتٍ، أَو غير ذلك من كل ذاتِ رَحِمٍ. وقال
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR119 harf* ح و ب * * الحُوبُ * بالضم و * الحَابُ * الإثم وقد * حَابَ * بكذا أي أثم وبابه قال وكتب و * حَوْبَةٌ * أيضا بفتح الحاء
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR7.166 harfالحوب والحوبة الأبوان، قاله الليث، وقيل: هما الأخت والبنت، وقيل: لي فيهم حوبة وحوبة وحيبة قلبت الواو ياء لانكسار ما قبلها، أي قرابة من قبل الأم، وكذلك كل ذي رحم، قاله أبو زيد، وقال ابن السكيت: هي كل حرمة تضيع من أم أو أخت أو بنت أو غيءر ذلك من كل ذات رحم.
والحوبة: رقة فؤاد الأم قال الفرزدق:
فهب لي خنيسا واحتسب فيه منة لحوبة أم ما يسوغ شـرابـهـا
وحوبة الأم
الحوب والحوبة الأبوان، قاله الليث، وقيل: هما الأخت والبنت، وقيل: لي فيهم حوبة وحوبة وحيبة قلبت الواو ياء لانكسار ما قبلها، أي قرابة من قبل الأم، وكذلك كل ذي رحم، قاله أبو زيد، وقال ابن السكيت: هي كل حرمة تضيع من أم أو أخت أو بنت أو غيءر ذلك من كل ذات رحم. والحوبة: رقة فؤاد الأم قال الفرزدق: فهب لي خنيسا واحتسب فيه منة لحوبة أم ما يسوغ شـرابـهـا
وحوبة الأم على ولدها: تحوبها ورقتها وتوجعها، وفي الحديث أن رجلا أتى النبي صلى الله عليه وسلم قال اتيتك لأجاهد معك، قال: الك حوبة? قال: نعم، قال: ففيها فجاهد قال أبو عبيد: يعني بالحوبة ما يأثم إن ضيعه من حرمة، قال: وبعض أهل العلم يتأوله على الأم خاصة، قال: وهي عندي كل حرمة تضيع إن تركها من أم أو أخت أو ابنة أو غيرها. والحوبة: الهم والحزن، والحوبة: الحاجة والمسكنة والفقر، كالحوب، وفي حديث الدعاء إليك أرفع حوبتي أي حاجتي، وفي الدعاء على الإنسان ألحق الله به الحوبة أي الحاجة والمسكنة والفقر، والحوبة: الحالة، كالحيبة، بالكسر فيهما يقال: بات فلان بحيبة سوء وحوبة سوء، أي بحال سوء، وقيل: إذا بات بشدة وحالة سيئة، لا يقال إلا في الشر، وقد استعمل منه فعل، قال: .. وإن قلوا وحابوا وفي حديث عروة لما مات أبو لهب أريه بعض أهله بشر حيبة أي بشر حال، والحيبة: الهم والحزن، والحيبة: الحاجة والمسكنة، قال أبو كبير الهذلي: ثم انصرفت ولا أبثـك حـيبـتـي رعش البنان أطيش مشي الأصور والحوبة: الرجل الضعيف، ويضم والجمع حوب، وكذلك المرأة إذا كانت ضعيفة زمنة، ويقال: إنما فلان حوبة، أي ليس عنده خير ولا شر، والحوبة: الأم خاصة، وقد تقدم بيان بعض تأويل أهل العلم به، والحوبة: امرأتك وسريتك ملك يمينك، وفي الحديث: اتقوا الله في الحوبات يريد النساء المحتاجات اللائي لا يستغنين عمن يقوم عليهن ويتعهدهن، ولا بد في الكلام من حذف مضاف تقديره: ذات حوبات، والحوبة: الدابة، كذا في النسخ بالموحدة المشددة، وفي التكملة: الداية بالتحتية والحوبة وسط الدار لعل الباء بدل عن الميم، ويقال: نزلنا بحيبة من الأرض، وحوبة بالضم أي بأرض سوء والحوبة: الإثم، في التهذيب: رب تقبل توبتي واغسل حوبتي، قال أبو عبيد: حوبتي يعني المأثم، بفتح الحاء وتضم، وهو من قوله عز وجل: إنه كان حوبا كبيرا قال: وكل مأثم حوب وحوب، والواحدة حوبة، وبه أيضا فسر الحديث المتقدم ألك حوبة? قال: نعم كالحابة والحاب والحوب ويضم، فالحوب بالفتح لأهل الحجاز، والحوب بالضم لتميم، والحوبة: المرة الواحدة منه، قال المخبل السعدي: فلا تدخلن الدهر قبرك حوبة يقوم بها يوما عليك حسيب والحيبة: ما يتأثم منه، قال: وصب له شول من الماء غائر به كف عنه الحيبة المتحوب وكل مأثم حوب وحوب، قاله أبو عبيد: وقد حاب بكذا يحوب: أثم، حوبا ويضم، وحوبة وحيابة، وفي نسخة: حيابا، وحيبة، وحبت بكذا: أثمت، قال النابغة: صبرا بغيض بن ريث إنها رحم حبتم بها فأناختكم بجعـجـاع
وفلان أعق وأحوب، قال الأزهري: وبنو أسد يقولون: الحائب، للقاتل، وقد حاب يحوب، وقال الزجاج: الحوب: الإثم، والحوب فعل الرجل، تقول: حاب حوبا، كقولك خان خونا، وفي حديث أبي هريرة أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: الربا سبعون حوبا، أيسرها مثل وقوع الرجل على أمه، وأربى الربا عرض المسلم قال شمر: قوله حوبا، كأنه سبعون ضربا من الإثم، وقا الفراء في قوله تعالى: إنه كان حوبا الحوب: الإثم العظيم، وقرأ الحسن إنه كان حوبا أي ظلما، وفي الحديث كان إذا دخل إلى أهله قال: توبا توبا لا يغادر علينا حوبا . والحوب: الحزن وقيل: الوحشة، ويضم فيهما، الأخير عن خالد بن جنبة، قال الشاعر: إن طريق مثقب لحوب أي وعث صعب، وقيل في قول أبي دواد الإيادي.
يوما ستدركه النكباء والحوب أي الوحشة، وبه فسر الهروي قوله صلى الله عليه وسلم لأبي أيوب الأنصاري، وقد ذهب إلى طلاق أم أيوب إن طلاق أم أيوب لحوب التفسير عن شمر، قال ابن الأثير: أي لوحشة أو إثم. وإنما أثمه بطلاقها لأنها كانت مصلحة له في دينه. والحوب: الفن، يقال: سمعت من هذا حوبين، ورأيت منه حوبين، أي فنين وضربين، قال ذو الرمة: تسمع من تيهائه الأفلال عن اليمين وعن الشمال حوبين من هماهم الأغوال والحوب: الجهد والمسكنة والحاجة، وأنشد ابن الأعرابي: وصفاحة مثل الفنيق منحتها عيال ابن حوب جنبته أقاربه وقال مرة: ابن حوب رجل مجهود محتاج، لا يعني في كل ذلك رجلا بعينه، إنما يريد هذا النوع، والحوب: الوجع ويوجد في بعض النسخ هنا الرجوع، وهو خطأ. والحوب: ع بديار ربيعة. والحوب: الجمل الضخم، قاله الليث، وأنشد للفرزدق: وما رجعت أزدية في ختانـهـا ولا شربت في جلد حوب معلب قال: وسمي الجمل حوبا يزجره، كما سمي البغل عدسا يزجره، وسمي الغراب غاقا بصوته، وقال غيره: الحوب: الجمل ثم كثر استعماله حتى صار زجرا له، وعن الليث: الحوب: زجر البعير ليمضي فقالوا: حوب مثلثة الباء وحاب بكسرها وللناقة: حل وحل وحلى، وقال ابن الأثير: حوب زجر لذكور الإبل، مثل حل لإناثها، وتضم الباء وتفتح وتكسر، وإذا نكر دخله التنوين، وفي الحديث أنه كان إذا قدم من سفر قال: آيبون تائبون، لربنا حامدون: حوبا حوبا كأنه لما فرغ من كلامه زجر بعيره، فحوبا حوبا بمنزلة سيرا سيرا. والحوب بالضم: الهلاك، قال الهذلي، وقيل لأبي دواد الإيادي: وكل حصن وإن طالت سلامته يوما سيدركه النكراء والحوب أي كل امريء يهلك وإن طالت سلامته. والحوب: الغم والهم والبلاء، عن ابن الأعرابي، ويقال: هؤلاء عيال ابن حوب والنفس قاله أبو زيد والمرض والظلم. والتحوب: التوجع والشكوى والتحزن، ويقال: فلان يتحوب من كذا أي يتغيظ منه ويتوجع، وفي الحديث ما زال صفوان يتحوب رحالنا ، التحوب: صوت مع توجع، أراد به شدة صياحه بالدعاء، ورحالنا منصوب على الظرف. وقال طفيل الغنوي:
فذوقوا كما ذقنا غداة محـجـر من الغيظ في أكبادنا والتحوب وقال أبو عبيد: التحوب في غير هذا: التأثم من الشيء، وفلان يتحوب من كذا أي يتأثم، وتحوب: تأثم، وهو من الأول، وبعضه قريب من بعض، ويقال لابن آوى: هو يتحوب، لأن صوته كذلك، كأنه يتضور، وتحوب في دعائه: تضرع، والتحوب أيضا: البكاء في جزع وصياح، وربما عم به الصياح، قال العجاج: وصرحت عنه إذا تحوبا رواجب الجوف السجيل الصلبا والتحوب أيضا: ترك الحوب عن نفسه، وهو الإثم كالتأثم والتحنث، وهو إلقاء الإثم والحنث عن نفسه بالعبادة، ويقال: تحوب إذا تعبد، قاله ابن جنى، فهو من باب السلب، وإن كانت تفعل للإثبات أكثر منها للسلب. والمتحوب والمحوب كمحدث وضبطه الصاغاني كمحمد: من يذهب ماله ثم يعود، ومثله في لسان العرب. والحوباء ممدودا: النفس قاله أبو زيد، ج حوباوات قال رؤبة: وقاتل حوباءه من أجلي ليس له مثلي وأين مثلي وقيل: الحوباء: روح القلب قال: ونفس تجود بحوبائها وفي حديث ابن العاص فعرف أنه يريد حوباء نفسه قال شيخنا: وجزم أبو حيان في بحث القلب من شرح التسهيل أنها مقلوبة من حبواء، وعليه فموضعه في المعتل، وسيأتي. وحوبان: ع باليمن بين تعز والجند. وأحوب: صار إلى الحوب، وهو الإثم، نقله الزجاج. وحوب تحويبا: زجر بالجمل، أي قال له: حوب حوب، والعرب تجر ذلك، ولو رفع أو نصب لكان جائزا، لأن الزجر والحكايات تحرك أواخرها على غير إعراب لازم، وكذلك الأدوات التي لا تتمكن في التصريف، وإذا حول من ذلك شيء إلى الأسماء حمل عليه الألف واللام فأجري مجرى الأسماء، كقول الكميت: همرجلة الأوب قبل السـيا ط والحوب لما يقل والحل وحكي: حب لا مشيت، وحب لا مشيت، وحاب لا مشيت، وحاب لا مشيت. وابنة حوب: الكنانة قال: هي ابنة حوب أم تسعين آزرت أخاثقة تمري جباهـا ذوائبـه يصف كنانة عملت من جلد بعير وفيها تسعون سهما، وقوله: أخائقة، يعني سيفا، وجباها: حرفها، وفي كلام بعضهم: حوب حوب، إنه يوم دعق وشوب لا لعا لبني الصوب. والحوأب ذكره الجوهري هنا، قال ابن بري: وحقه أن يذكر في حأب وقد ذكر في أول الفصل وتقدم في الشرح ما يتعلق به هناك، وفي المثل حوبك هل يعتم بالسمار أي ازجر زجرا فهل يبطأ بالسمار، كسحاب: لبن كثر ماؤه، أي إذا كان قراك سمارا فما الإبطاء? يضرب لمن يمطل ثم يعطي قليلا، استدركه شيخنا.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.268 harfحَابَ
1 حَابَ حاب , (Msb, K,) sec. pers. حُبْتُ, (S,) aor. يَحُوبُ, (S, Msb,) inf. n. حَوْبٌ (S, Msb, K) and حَوْبَةٌ and حِيَابَةٌ, (S, K, accord. to one copy of the K حِيَابٌ,) and حِيبَةٌ (TA) and حُوبٌ; (K;) or this last is a simple subst.; or, as some say, it and حَوْبٌ are two dial. vars.; that with damm, of the dial. of El-Hijلz; and that with fet-h, of the dial. of Temeem; (Msb;) accord.
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR517 harfحَابَ
حَابَ ( w ) U ( n. ac. حَاب [ 1A ] , حُوْب [ 8 ] , حِيَابة [ 23t ] )
a. [ Bi ], Committed a sin, crime.
أَحْوَبَ
أَحْوَبَ IV , ( w )
a. [ Ila ], Followed evil, crime.
تَحَوَّبَ
تَحَوَّبَ V ,
a. Kept away from sin.
حَوْب
حَوْب [ 1 ],
a. Sin, crime.
b. Grief, sorrow; misfortune.
حَوْبَة
حَوْبَة [ 1t ],
a. Maternal love.
b. Anxiety, distress.
c. see 2t .
حِيبَة
حِيبَة [ 2tI
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok27.558 harfحوب
حَابَ - يَحُوبُ - حـُوْب
حَابَ - يَحُوبُ + الكائن: يخطئ ويضل ويضيع ولا يعود يعلم ماذا يفعل: يكون تحت ضغط نفسي من الحاجة والهم فيتصرف بشكل عشوائي أو بغباء وقلة تركيز، كما لو كان أهبل أو أجدب أو منحرف
حَابَ - يَحُوبُ + كائن + في كائن أو أمر: يخطئ في حقه: يجور ويبغي عليه
حـُوْب: على وزن " فـُـعـْل" اسم فعل من " حابَ - يَحُوبُ ": الجور
Sîgalar(1)
Mücavir kökler9 mücavir (12 toplam)
- خبث
1 ortak ayet · Habes bozuk yemek demektir
- يتم
1 ortak ayet · Tek başına bulunan ağaç ve cevher demektir
- بدل
1 ortak ayet · Bedr dolunay demektir
- طيب
1 ortak ayet · İyi
- مول
1 ortak ayet · Onların malları
- أكل
1 ortak ayet · Ekel pas demektir
- كبر
1 ortak ayet · Yaşlı adamdır
- أتي
1 ortak ayet · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
- كون
1 ortak ayet · Kevn, tepe demektir
Geçtiği ayetler(1)
وَآتُوا الْيَتَامَى أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَى أَمْوَالِكُمْ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا
Aptalca tasarrufYetimlere mallarını verin. Temizi murdara değişmeyin. Onların mallarını kendi mallarınıza katarak yemeyin. Çünkü bu, büyük bir günahtır.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | حوب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | İlletli (ecvef-vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | اثم, وزر, جرم, حرج |
| Zıt Kök | برر |
| Çekirdek Özet 1 | Zayıf ve muhtaç olanın hakkını çiğnemekten doğan ağır veballi günah, acıma ve korunma gerektiren zayıflık |
| Çekirdek Özet 2 | Yetimlerin mallarını haksızca tüketmenin ve emanete hıyanet etmenin doğurduğu büyük sorumluluk ve suç |
| Çekirdek Özet 3 | Sosyal ve hukuki korunmaya muhtaç kesimlerin haklarının gasp edilmesinin adaleti çökerten bir suç olarak tespiti |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel ve soyut bir günah algısına indirgeyip yetim ve zayıfların hak ihlaliyle olan doğrudan bağını gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| حوب kökünün ikili çekirdeği olan حو | Kuşatma, dönme, bir sınır çizerek kendine mal etme veya bir alanı çevirip kontrol altına alma hareketidir; حوط, حوز, حول ve حوي köklerinde de bu çerçeveleme ve yöneliş esastır. | ب | İçine girme, bir nesneye nüfuz etme ve yapışıp kalma anlamı katarak harici bir kuşatmayı şahsın vebaline, zayıfın hakkına doğrudan temas eden ağır bir yüke dönüştürmüştür. |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ح | Çit, duvar | Bir alanın etrafını çevirme, koruma altına alma, dokunulmaz sınır veya mahremiyet belirleme hareketini temsil eder. |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki unsuru birbirine raptetme, bağlama, yükün taşınan şeye yapışıp kalmasını sağlama hareketini gösterir. |
| ب | Ev, çadır | İç mekân, sığınak, barınma, koruma alanı veya bir varlığın kendi mahremiyet sahasını simgeler. |
| حوب | Çitle korunan sınıra kazık çakıp içeriye müdahale etmek | Korunması gereken mahrem ve zayıf bir sınıra haksızca nüfuz etmeyi, böylece failin boynuna çözülmez bir vebal ve günah bağı dolanmasını ifade eder. |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Deveyi sürmek, yöneltmek veya durdurup kontrol altına almak için çıkarılan sert men etme sesi ile bakıma muhtaç zayıf canın sergilediği çaresizlik ve inleme hali. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tufeyl el-Ganevî beytinde kökü iç sızlaması, keder ve acı anlamında kullanmıştır: فذُوقُوا كما ذُقْنا غَداةَ مُحَجَّرٍ / من الغيظ في أكبادنا والتحوُّبِ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî şairi Ferazdak bu kökten türeyen ismi annelik şefkati ve hakkı çiğnenemez zayıflık anlamında zikreder: فهب لي خنيساً واتخذ فيه منة / لحوبة أم ما يسوغ شرابها |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Dīvânu Tufeyl.
Sami etimolojik katman
Arapça حوب kökü, genel Sami dillerinde borç, suçluluk, mahkûmiyet ve yükümlülük alanlarını karşılayan kök grubuyla doğrudan fonetik ve anlamsal örtüşme gösterir. Kuzeybatı Sami dillerinde ve özellikle İbranicede h-w-b veya h-y-b kök biçimi borçlu olmak, suçlu bulunmak ve cezaya müstahak olmak anlamındadır; aynı şekilde Süryanicede h-w-b kökü günah, borç, kusur ve mağlubiyet manalarını taşır. Arapçada bu kök bir yandan zayıflık, acınası muhtaçlık ve korunmaya muhtaç ana-bacı gibi zevî’l-erhâm bağlamını korurken, diğer yandan bu zayıflara karşı işlenen haksızlığın getirdiği ağır vebal ve cürüm manasında derinleşmiştir. Çekirdek anlam, kişinin üstlendiği fakat gereğini yapmayarak altında ezildiği ahlaki ve hukuki borç ilişkisidir.
Güven Kesin
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | حوب | Korunmaya muhtaç zayıflık ile bu zayıflığa hıyanet etmenin doğurduğu ağır günah arasında çift yönlü semantik gelişim. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice h-w-b | Borçlanma, suçlu olma, günah ve tazmin yükümlülüğü anlamlarıyla tam bir kök ve anlam denkliği bulunur. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin Sami dışı kollarında güvenilir fonetik ve morfolojik soydaşlık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| حوب | Anlamlı | Günah, vebal, zayıflık ve ihtiyaç | Zayıfın hakkını yemekten doğan büyük günah ve korunmaya muhtaç akraba anlamındadır. | Hedef köktür; Nisâ 4:2 ayetinde geçer. |
| حبو | Anlamlı | Emeklemek, bağışlamak ve yaklaşmak | Çocuğun yerde sürünerek ilerlemesi ve karşılıksız ihsanda bulunmak anlamlarını taşır. | Ortak zayıflık ve yaklaşma nüansı içerir; Kur’an’da geçmez. |
| وحب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وبح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| بحو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| بوح | Anlamlı | Açığa vurmak ve geniş alan | Gizli bir şeyi meydana çıkarmak, avlu ve serbest kılınmış genişlik anlamındadır. | Zıddıyet ve dışa vurum yönü taşır; Kur’an’da geçmez. |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| حوب | Merkez | Günah, haksızlık ve vebal | Savunmasızın hakkını çiğnemekten doğan, sızlatan ve vicdani ağırlığı yüksek olan vebaldir. | Zayıf ve himayeye muhtaç olanın malına el uzatmanın doğurduğu suç. |
| اثم | Komşu | Genel günah ve suç | Bilinçli olarak haktan geri durmak ve geciktirici günah işlemek yönü ağır basar. | Suçun faili haktan alıkoyan genel veballi yapısı. |
| وزر | Komşu | Ağır yük ve sorumluluk | Sırtta taşınan ağır bir yük gibi insanı ezen günah ve mesuliyettir. | Cezai sorumluluğun ağırlığına odaklanır. |
| جرم | Komşu | Koparma ve cürüm | Bir hakkı veya hukuku zorla kesip koparma eylemini öne çıkarır. | Toplumsal sözleşmeyi ve emri çiğneyen kasıtlı eylem. |
| حرج | Komşu | Sıkıntı ve darlık | İnsanı daraltan, manevra alanı bırakmayan günah ve zorluk halidir. | İçsel daralma ve kuşatılmışlık boyutu. |
| برر | Zıt | İyilik, genişlik ve vefa | Hak sahibine hakkını tastamam vermek, şefkatle ve adaletle geniş davranmaktır. | Emanete sadakat ve zayıfı gözeterek adaleti ihsanla ifa etme hali. |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | حوب | Ağır vebal, zayıflık ve günah | Zayıfın hakkına el uzatmanın doğurduğu sızlatıcı suç ve borçluluk hali. | Kesin |
| Latince | Piaculum, delictum | Arınma gerektiren ağır cürüm, kabahat | Kutsal veya dokunulmaz bir sınıra tecavüzden doğan vebal boyutunu karşılar; merhamet boyutunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Heinous sin, grave injustice, sacrilege | Ağır ve iğrenç günah, kutsala/dokunulmaza tecavüz | Zayıfın malını gasp etmenin doğurduğu ahlaki çirkinliği ve büyük vebali karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Schwere Sünde, Frevel | Ağır günah, hakka tecavüz suçu | Bir koruma altına alınmış hakka karşı işlenen küstahça haksızlığı belirtir. | Güçlü |
| Fransızca | Péché odieux, forfait | Nefret uyandıran suç, ağır vebal | Emanete hıyanetle işlenen alçakça cürmü ifade eder. | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| حُوبًا | Zayıf ve yetim malını haksızca tüketmenin getirdiği büyük ve affedilmez günah | Yetim mallarının vasiler tarafından kendi mallarına katılarak hileyle yenilmesinin yasaklandığı hukuki bağlam (Nisâ 4:2). |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Büyük günah (kebîre) bahsi | Ayette geçen nitelemenin kebîre tanımına girip girmediği ve failin tövbesiz ahiretteki durumu. | Zayıfa yapılan haksızlığın ilahi adaletteki bağışlanamaz ağırlığı. |
| Fıkıh | Vesayet ve yetim malının korunması | Vasinin yetim malını kendi değersiz malıyla değiştirmesinin veya zimmetine geçirmesinin haramlığı ve tazmin hükmü. | Velayet hakkının kötüye kullanılmasının hukuki ve cezai müeyyidesi. |
| Tefsir | Hiyenat ve zulüm tahlili | Kelimenin Habeşçe veya erken Arap lehçelerinde büyük günah anlamına gelişi ve ayetteki tahzir vurgusu. | Yetim hakkı yemenin alelade bir günah değil, vicdanları sızlatan çirkin bir vebal oluşu. |
| Hadis | Dua ve istiğfar metinleri | Hz. Peygamber’in dualarında geçen vebalden bağışlanma talebi ve kadınların haklarına riayet uyarısı. | İnsanın boynuna dolanan geçmiş veballer ve korunmasız kadınların hakları. |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki ve uhrevi mesuliyet | Ağır vebal | Arınmayı zorunlu kılan günah | Zayıfa karşı işlenen haksızlığın ilahi huzurda en ağır hesap konusu olmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Normatif hukuk ve metodoloji | Koruma normunun ihlali | Dokunulmazlık alanının tespiti | Hukuki ehliyeti tam olmayanların haklarının çiğnenmesini mutlak suç sayma ilkesidir. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu otoritesi ve vesayet | Hukuk devletinin zafiyeti | Savunmasızın himayesi | Devletin ve toplumun en zayıf ferdini koruma görevini ihmal etmesinin yol açtığı meşruiyet kaybıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Emanet ve sermaye yönetimi | Haksız temellük ve gasp | Mülkiyet güvenliğinin temini | Emanet edilen sermayenin vekil tarafından usulsüzce eritilmesini önleyen yasaktır. | Kesin |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Korunum yasalarının tek taraflı ihlali (asimetrik kayıp) | Kapalı bir termodinamik veya korunumlu sistemde enerjinin/kütlenin rızasız ve dengesiz biçimde bir alt sistemden zorla çekilerek entropinin yıkıcı biçimde artırılması gibidir. | Muhtemel |
| Beşeri bilimler | Asimetrik güç ilişkisinde zayıfın sömürülmesi | Sosyoloji ve ceza hukukunda failin kendi avantajlı konumunu kullanarak iradesi ve savunması bulunmayan bireyin varlığını gasp etmesi haliyle örtüşür. | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi herhangi bir dini günah veya genel ahlaki kusur gibi soyutlaştırarak yetim ve korunmaya muhtaç zayıflarla olan bağını koparmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Yetim malını yemek, kendi kötü malını onların iyi malıyla takas etmek ve vesayeti sömürü aracına dönüştürmek suretiyle işlenen sistemsel ve sızlatıcı zulüm. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetin getirdiği hukuki ve iktisadi koruma kalkanını zayıflatmak; yetim hakkı ihlalini ferdi bir günah derekesine indirgeyerek toplumsal ve hukuki yaptırım boyutunu etkisiz kılmak. |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam’ın mülkiyet ve vesayet hukukunda zayıfın korunmasını salt ahlaki bir tavsiye değil, çiğnenmesi durumunda en ağır ilahi vebal doğuran bir sınır olarak konumlandırdığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yetim haklarını, emanet malların idaresini, vesayet hukukunu ve aile içi zayıf fertlerin iktisadi güvenliğini düzenleyen ahkâm ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günah kavramının yalnızca ritüel ihmallerden ibaret olduğu yanılgısını yıkarak, en büyük günahların iktisadi sömürü ve zayıfın hakkına tecavüzle gerçekleştiğini ortaya koyar. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamZayıf, korunmasız ve muhtaç bir canın çaresizlik içindeki iniltisi ile dokunulmaz çitin içine haksızca el uzatıp vebali boyna bağlamak.
- Soyut anlamSavunmasız fertlerin haklarını ve mallarını gasp etmenin vicdanda ve ilahi mizanda meydana getirdiği sızlatıcı, telafisi zor ağır vebal ve cürüm.
- Sistematik karşılıkVesayet altındaki değerlerin vekil veya vasi tarafından asimetrik güç kullanılarak haksız biçimde zimmete geçirilmesini engelleyen mutlak hukuki ve ahlaki sınır.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde oluşan vebal ve suçun ağırlığını (حوب), haksız şekilde el konulan veya takas edilen mal/hak miktarını, fail ile kurban arasındaki güç asimetrisini, ise kurbanın kendini koruma ve savunma kapasitesini temsil eder. Savunma kapasitesi sıfıra yaklaştıkça (), işlenen haksızlığın vebal değeri sonsuza doğru büyüyerek affedilmez büyük bir cürme dönüşür.