حير

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ي-ر1 sîga, 19 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بعدعقبأرضحيرحَيْرَانَهويدعونفعدونضررأتيصحبأمر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 19

▶ Ağı aç (3B)

حير

ح - ي - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Şaşkın

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.660 harf
باب الحاء والراء و واي معهما ح ر و، ح ر ي، ح و ر، ح ي ر، ر ح ا، و ح ر، ر و ح، ر ي ح مستعملات حرو: الحَراوَةُ: نحو طَعْمِ الخَرْدَلِ وشِبْهِهِ. ويقال: لهذا الكُحل حَرَاوةٌ ومَضاضةٌ في العين. حرى: الحَرْيُ: النُّقصانُ بعد الزّيادة. والقمر يَحْري الأول فالأول حتّى ينقص، حَرْياً. والحَرَى- مقصور-: موضع البيض، وهو الأُفْحُوص والأُدْحِيُّ. قال: بيضةٌ زادَ هَيْقُها عن حَراها كلَّ طارٍ عليه أنْ
Maddenin bağlantısı

باب الحاء والراء و واي معهما ح ر و، ح ر ي، ح و ر، ح ي ر، ر ح ا، و ح ر، ر و ح، ر ي ح مستعملات حرو: الحَراوَةُ: نحو طَعْمِ الخَرْدَلِ وشِبْهِهِ. ويقال: لهذا الكُحل حَرَاوةٌ ومَضاضةٌ في العين. حرى: الحَرْيُ: النُّقصانُ بعد الزّيادة. والقمر يَحْري الأول فالأول حتّى ينقص، حَرْياً. والحَرَى- مقصور-: موضع البيض، وهو الأُفْحُوص والأُدْحِيُّ. قال: بيضةٌ زادَ هَيْقُها عن حَراها كلَّ طارٍ عليه أنْ يَطْراها والحَرَى أيضاً: كلُّ مَوْضِعٍ للظّباء تأوِي إليه. والحَرَى: الجَدَارة. تقول: هو حَرِيٌّ: أي: خليقٌ. وهو حرٍ وبالحَرَى وحَرىً أن يكون كذاك،؛ وما أحراه وأَحْرِ به أن يكون كذا. وفلان يَتَحَرَّى مسرّتي، ويَتَحرَّى بكلامه وأمره الصّوابَ. وحِراءُ- ممدود-: جبل بمكّة معروف. قال الشاعر: تفرّج عنّا الهمّ لمّا بـدالـنـا حِراءٌ كرأسِ الفارسيِّ المتوَّجِ والحِرُ: يجمع على الأحراح. رجلٌ حَرِحٌ: مُولَعٌ بالأحراحِ. وحَرِحَ الرجل أُولِعَ حور: الحَوْرُ: الرُّجوعُ إلى الشّيءِ وعَنْه. والغُصّةُ إذا انحدرتْ. ويقال: حارت تَحُور، وأَحَارَ صاحبها. وكلُّ شيءٍ تَغَيَّر من حالٍ إلى حال، فقد حار يَحُور حَوْراً، كقول لبيد: وما المرءُ إلاّ كالشّهابِ وضَوْئِهِ يَحُورُ رماداً بعد إذ هو ساطع والمُحاورةُ: مُراجَعة الكلام. حاوَرتُ فلاناً في المنطق، وأَحَرْتُ إليه جوابا. وما أحار بكلمة، والاسم: الحَوِير، تقول: سمعت حَوِيرَهما وحوِارَهما. والمَحْوَرةُ من المُحاوَرة، كالمَشْوَرة من المُشاوَرة، وهي مَفْعلة. قال الشاعر: بحاجة ذي بثٍّ ومَحْـوَرَةٍ لـه كَفَى رَجْعُها من قصّة المُتَكِلّمِ وفي الحديث: نَعوذُ باللهِ من الحَوْرِ بَعْدَ الكَوْر أي: النّقصان بعد الزّيادة، كقولهم: العنوق بعد النّوق، أي: بينا كنت في كَوْرِ الزّيادة إذا أنت تَحُور راجعا إلى النقصان. ويقال: الحَوْر: ما تحت الكَوْر من العمامة، والحَوْرُ خشب يقال لها البيضاء. والحُوارُ: الفصيل أوّل ما يُنْتَج، والجميع: الحِيران. والحَوَرُ: الأديم المصبوغ بحمرة حَوَّرَتْهُ، وجَمْعُهُ: أحوار. قال: فظلَّ يرشح مِسْكاً فوقَه عَلَقٌ كأنّما قُدَّ في أثوابه الحَـوَرُ وخُفٌّ مُحَوَّرٌ: إذا بُطِنَ بحَوَرٍ. والحَوَرُ: شِدّةُ بياضِ العَيْن وشِدّةُ سَوادِها، ولا يُقال: آمرأة حَوْراء إلاّ لبيضاءَ مع حَوَرِها، والجميعُ: حُورٌ. وفي قراءة: وحِيرٌ عِينٌ. والمِحْوَرُ: الحديدة الّتي يدور فيها لسانُ الإِبزِيم في طَرَف المِنْطَقة وغيرها، والحديدة التي تدور عليها البكرة يُقال لها: المِحْوَرةُ. والمِحْوَرُ: الخَشَبةُ الّتي يُبْسَط بها العجين يُحَوَّرُ به الخبزُ تَحْويراً. والحُوَّارَى: أَجْوَدُ الدَّقيق، يُقال: حَوَّرتُه تحويراً، أي: بَيَّضتُه وامرأةٌ حَوارِيَّة، أي: بيضاء حضريّة، ولا تكون بدويّة. والحَوارِيُّونَ: الّذين كانوا مع عيسى عليه السّلام ينصرونه، وكانوا قصّارين، يقال: فعل الحواريّون كذا، ونصر الحواريون كذا، فلمّا جرى على ألسنة النّاس سُمّيَ كل ناصر حواريّاً. حير: يقال: حار بَصَرُهُ يَحارُ حَيْرَةً وحَيِراً، وذلك إذا نظرتَ إلى الشيءِ فَغَشِيَ بَصَرُك، وهو حَيْرانُ تائه، والجميع: حَيَارَى، وامرأة حَيْرَى. قال: حَيْرانَ لا يُبْرِئُه من الحَيَرْ والطّريق المُسْتَحير الّذي يأخذ في عُرْضِ مفازةٍ لا يُدْرَى أين مَنْفَذُه قال: ضاحي الأخاديد ومُسْتَحـيرِهِ في لاحبٍ يركبْنَ ضيفي نيره والحائر: حوض يُسَيَّبُ إليه مَسيلُ الماء في الأمصار يُسمَّى هذا الاسم بالماء، وبالبصرة: حائر الحُجّاج، معروف يابسٌ لا ماء فيه، وأكثر الناس يُسمّونه: الحَيْر، كما يقال لعائشة: عَيْشة يستحسنون التخفيف وطرح الألف. قال العجاج. سَقاهُ رَيّاً حائرٌ رَوِيُّ وإنّما سُمّيَ حائراً، لأنّ الماء يتحيّر فيه يرجع أقصاه إلى أدناه. واستحار الرّجل بمكانه إذا نزله أيّاما. والحِيرة بجنب الكوفة، والنّسبة إليها: حاريّ كقولهم في النسبة إلى تَمْر: تَمْريّ، فأراد أن يقول: حَيْريّ فسكّنَ الياء فصارت ألفا. والحارةُ: كلّ مَحَلَّة دنت من منازلهم، فهم أهل حارة. قال أبو عمرو: أنشدتني امرأةٌ من حمير وهي تُرقّص ابناً لها: يا ربّنا من سرّه أنْ يَكْبَـرا فَهَبْ له أهلاً وما لا حِيرَا والحِيَرُ: الكثير من الأهل والمال. والمَحارةُ: الصَّدَفُ. رحى: رحاً ورَحَيان، وثلاث أَرْحٍ، وأرحاء كثيرة، والأَرْحِيَةُ كأنّها جماعة الجماعة. ورحى الحرب: حَوْمَتُها، ورحى الموت، ومَرْحَى الحرب. قال: على الجُرْدِ شُبّاناً وشيباً كـأنَّـهـم إذا كانتِ المرحى الحديدُ المجرّبُ وقال: النّاسُ في غَفَلاتِهِـمْ ورَحَى المنيّةِ تَطْحَنُ ويقال لفَراسِنِ الفيل: أَرْحاءٌ. قال حميد: تحمل أرحاءً ثقالاً تصدمُ من كلّ جانبٍ لهنَّ مَنْسِمُ والأرحاءُ: الأضراس، الواحد: رحى. ومَرْحَى الجمل: الموضع الذي دارت عليه رحى الحرب. والمرحى: العجب. قال: وقال ابنا أميمةَ يالَ بـكـرٍ فقلت: أجهرة مَرْحَى كَبِيرُ والرَّحَى: قطعةٌ من النّجف تعظُم من نحو ميلٍ مُشرفة على ما حولَها. والرَّحَى: نبات تُسَمِّيه الفرس اسْبَانَخْ والرَّحَى: كِرْكِرةُ البعير. وحر: الوَحَرُ: وَغْرٌ في الصّدر من الغَيْظ والحِقْد. تقول: وَحِرَ صدره وَحَراً، وإنّه لَوَحِرِ الصّدر. والوَحَرُ: وَزَغَةٌ تكون في الصَّحارَى أصغر من العِظاية، وهي إلف سوامِّ أبرص خِلْقَةً. وامرأة وَحِرة: أي: سوداء دميمة قصيرة. روح: الرُّوحُ: النَّفْسُ التي يحيا بها البدن. يقال: خرجت رُوحُهُ، أي: نَفْسُه، ويقال: خَرَجَ فيُذَكُّرُ، والجميعُ أرواحٌ. والرُّوحانِيُّ من الخلق نحو الملائكة، وخُلِقَ رُوحاً بلا جسمٍ. والرُّوحُ: جبرئيل عليه السّلام. وهو روح القدس ويُقال: الرّوح ملك يقوم وحده فيكون صفّا. وإرْواحُ اللَّحم: تغيُّرُ ريحه. والرّواحُ من لدن زوالِ الشَّمسِ إلى الليل. رحنا رواحاً، يعني السير والعمل بالعشيّ. وتروّح القوم في معنى: راحوا. قال: تَروّحْ بنا يا عمر وقد قصر العصر والمَرَاحُ: الموضع الذي تروحُ إليه أو منه كالمَغْدَى من الغداة. ويقال: ما لفلان في كذا من رَواحٍ، أي من راحة. والإراحة: ردّ الإبِل بالعشيّ يُرمُحها، وفي لغة: يُهريحها، هَراحَها هراحةً، وقوله: ما تَعِيفُ اليومَ في الطَّيْرِ الرَّوَحْ أراد: الرَّوَحَة: كما تقول: الكَفَرَة والفَجَرَة، فطرح الهاء. والرَّوَحُ في هذا البيت: المُتَفَرِقةَ. والمُراوَحةُ: عملان في عمل، يُعْمَلُ ذاك مرّة، وهذا مرّة. وتراوحته الأمطار، مرّة هذا، ومرّة هذا قال العجاج: تراوحتْها رهم الرهـائم وهضب السّارية الهمائم ورجل أروح: في صدر قدمه ابساط. وبعيرٌ أروحُ، وقدم أَرْوَحُ وروحاء، وقد روح روحاً. وقَصْعَةٌ رَوْحاءُ: قريبة القعر. ريح: الرّيح: ياؤها واو صُيِّرت ياء لانكسارِ ما قبلَها، وتصغيرها: رُوَيْحة، وجمعُها: رياح وأرواح. وتقول: رِحْتَ منه رائحةً طيّبةً، أي: وجدتها. والرّائحة: ريحٌ طيّبة تجدها في النّسيم، تقول: لهذه البقلة رائحة طيّبة. والرَّيِّحَةُ: نبات يَخْضَرُّ بعدها يَيْبَس ورقُه وأَعالي أَغْصانِه. ويومٌ رَيِّحٌ طيّبٌ ذو رَوْحٍ، ويومٌ راحٌ ذو ريحٍ شديد، بني على قولك: كَبْشٌ صافٌ، أي: كثير الصّوف، قالوا ذلك على رُوحِ وصُوفٍ فلمّا خفّفوا استنامت الفتحة قبلها فصارت ألفاً، كما قالوا: قالٌ ومالٌ. ويقال: أرادوا الصّائف والرّائح، فطرحوا الهمزة تخفيفا. قال أبو ذؤيب: وسَوَّدَ ماءُ المَردفاها فلَـونُـهـا كلَوْنِ النَّوُورِ وهي أَدْماءُ سارُها وكما خففوا الحائجة فقالوا: حاجة، ألا تراه جُمِعَ على الحوائج. وأَرْوَحَ الماء وغيره، أي: تغيّر. والرّاحةُ: وجدانُك رَوْحاً بعد مَشقّة، تقول: أَرْحْنِي إراحةً فأَسْتريح. قال الأعشى: متى ما تُناخي عند باب ابن هاشم تُرِيحي وتَلْقَيْ من فواضِلِـهِ يدا والتّرويحهْ للصلاة سُمّيِتَ ْبه لاستراحةِ القومِ بينَ كلّ أَرْبِع رَكَعات. والرّاح: جمعُ راحة الكفّ. والرّاحُ: الخَمْر. قال: راح إلى الرّاح فلمّا انتشَى راح به الرّاح إلى الرّاح والرّياحةُ: أن يَرَاحَ الإنسانُ إلى الشّيء كأنّه ينشط إليه، وكذلك يرتاح، ويقال: فلان نزلتْ به بَليّةٌ فارتاح اللهُ له برحمةٍ فأنقذه. قال العجاج: فارتاح ربّي وأراد رَحْمتي أي: نظر إليّ ورحمني. والأرْيَحِيُّ: الرّجل الواسع الخُلُقِ، البسيط إلى المعروف يرتاح لما طَلَبْتَ إليه، ويَرَاحُ قلبه سروراً به. قال الشاعر: أريحيٌّ صَلْتٌ يظَلُّ له القَوْ مُ ركوداً قيامهم للهـلالِ ويُقال لكلّ شيء واسع: أَرْيَحُ. قال: ومَحْمِلٌ أَرْيَحُ حجّاجيُّ والأَرْيَحيُّ مأخوذٌ من راحَ يَرَاحُ، كما يقال للصَّلْتِ المُنْصَلِتِ: أَصْلَتيٌّ، وللمُجْتَنِب: أجنبيٌّ. والعربُ تَحمِلُ كثيراً من النَّعْتِ على أفعليّ، فيصير كأنّه نسبةٌ. قال: ولقد أَغتدي يدافعُ ركني أَجْوَليٌّ ذو مَيْعةٍ إضْرِيجُ أي: جوّالٌ سريع العَرَق. أَرِيحا: بلدة، والنّسِبْةُ إليها: أَرِيحيٌّ. والرَّيْحان: اسم جامع للرياحين الطيّبة، والطّاقةُ الواحدة: ريحانة. والرَّيْحانُ: الرّزق. والرَّيْحانُ: أطرافُ كلّ بَقْلةٍ طيّبة الرّيح إذا خرج عليه أوائل النَّوْر. والاسترواح: التَّشَمُّم. والغصن يستروح إذا آهتزّ، والمَطَر يستروح الشجر، أي: يُحييِه. قال: يَستروِحُ العلم من أَمْسَى له بَصَرُ وكان حيّاً كما يَسْتروحُ المطـرُ

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR634 harf
حارَ يَحارُ حَيْرَةً وحَيْراً، أي تحَيَّرَ في أمره، فهو حَيْرانُ، وقوم حَُيارى. وحَيَّرْتُهُ أنا فَتَحَيَّر. وتَحَيَّرَ الماءُ: اجتمَعَ ودار. والحائِرُ: مُجتَمَع الماء، وجمعه حيرانٌ وحُورانٌ. ورجل حائِرٌ بائِرٌ، إذا لم يتَّجه لشيء. واستُحيرَ الشرابُ: أسيغ. وتَحَيَّر المكان بالماء واسْتَحارَ، إذا امتلأ. ومنه قول أبي ذؤيب: تقضَّى شبابي واسْتَحارَ شَبابُها. أي تردَّدَ فيها واجتمع. والمُسْتَحِيرُ:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.108 harf
(باب الحاء والياء وما يثلثهما) (حي) الحاء والياء والحرف المعتل أصلان: أحدهما خِلاف المَوْت، والآخر الاستحياء الذي [هو] ضِدُّ الوقاحة. فأمّا الأوّل فالحياة والحَيَوان، وهو ضِدُّ الموت والمَوَتَان. ويسمَّى المطرُ حياً لأن به حياةَ الأرض. ويقال ناقةٌ مُحْي ومُحْيِيَةٌ: لا يكادُ يموت لها ولد. وتقول: أتيتُ الأرضَ فأحييْتُها، إذا وجَدْتَها حَيَّةَ النّباتِ غَضَّة. والأصل الآخَر: قولهم استحييت منه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR458 harf
- يقال: حار يحار حيرة، فهو حائر وحيران، وتحير واستحار: إذا تبلد في الأمر وتردد فيه، قال تعالى: ﴿كالذي استهوته الشياطين في الأرض حيران﴾ [الأنعام/71]، والحائر: الموضع الذي يتحير به الماء، قال الشاعر: *واستحار شبابها* (البيت تمامه: *ثلاثة أحوال فلما تجرمت**علينا بهون واستحار شبابها* وهو لأبي ذؤيب الهذلي، في شرح أشعار الهذليين 1/43؛ وأساس البلاغة ص 101؛ وشطره في المجمل 1/259) وهو أن يمتلئ حتى يرى في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR597 harf
ح ي ر حار الرجل في أمره فهو حائر وحيران وامرأة حيـرى وهـم وهـن حيـارى وحيرتـه فتحيـر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ حار الماء فـي المكـان وتحيّـر واستحـار إذا اجتمـع ووقـف كأنـه لا يـدري كيـف يجري‏.‏ وجفنة مستحيرة‏:‏ ممتلئة‏.‏ وأتانا بمرقة مستحيرة‏:‏ كثيرة الإهالة‏.‏ واستقينا مـن الحائـر والحيـران وهـو شبـه حـوض يتحيّـر فيـه مـاء المطر‏.‏ واستحار شباب المرأة إذا تم وامتلأ‏.‏ قال أبو ذؤيب‏:‏ ثلاثة أحوال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.929 harf
حار بَصَرُه يَحارُ حَيْرَةً وحَيْراً وحَيَراناً وتَحيَّر إِذا نظر إِلى الشيء فَعَشيَ بَصَرُهُ. وتَحَيَّرَ واسْتَحَارَ وحارَ: لم يهتد لسبيله. وحارَ يَحَارُ حَيْرَةً وحَيْراً أَي تَحَيَّرَ في أَمره؛ وحَيَّرْتُه أَنا فَتَحَيَّرَ. ورجل حائِرٌ بائِرٌ إِذا لم يتجه لشيء. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: الرجال ثلاثة، فرجل حائر بائر أَي متحير في أَمره لا يدري كيف يهتدي فيه. وهو حائِرٌ وحَيْرانُ: تائهٌ من قوم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR224 harf
* ح ي ر * * حَارَ * يحار * حَيْرَةً * و * حَيْراً * بسكون الياء فيهما تحير في أمره فهو * حَيْرانُ * وقوم * حَيَارَى * و * حَيَّرَهُ فَتَحَيَّرَ * ورجل * حَائِرٌ * بائر إذا لم يتجه لشيء و * الحِيرةُ * بالكسر مدينة بقرب الكوفة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.499 harf
حار بصره يحار حيرة وحيرا وحيرا وحيرانا، بالتحريك فيهما، قال العجاج: حيران لا يبـرئه مـن الـحـير وحي الزبور في الكتاب المزدبر. وتحير، واستحار إذا نظر إلى الشيء فعشيى بصره. وحار واستحار: لم يهتد لسبيله. وحار يحار حيرة فهو حيران، بفتح فسكون، أي تحير في أمره. رجل حائر بائر، إذا لم يتجه لشيء. وقد جاء ذلك في حديث عمر رضي الله عنه، كما تقدم في ب-ي-ر وهو المتحير في أمره
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.565 harf
حَارَ 1 حَارَ حار , [sec. pers. حِرْتَ,] aor. يَحَارُ, (S, A, Mgh, Msb, K,) and some say يَحِيرُ, but this is a mistake, (MF,) inf. n. حَيْرَةٌ (S, A, Mgh, K) and حَيَرٌ (S, Msb, K) and حَيْرٌ and حَيَرَانٌ, (K,) He was, or became, dazzled by a thing at which he looked, (T, Msb, K,) so that he turned away his eyes from it: this is the primary signification: (T, Msb:) and so ↓ تحيّر (A, * Mgh, *
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR857 harf
حَارَ حَارَ ( y ) A ( n. ac. حَيْر 1 , حَيْرَةِ [ 1t ] , حَيَر [ 4 ] , حَيَرَان [ 36 ] ), a. Was confused, bewildered, dumb founded; whirled, eddied ( water ). b. [ Fī ], Was embarrassed at, by ( affair ). حَيَّرَ حَيَّرَ II , a. Confused, embarrassed, bewildered. b. Was developed, grown ( youth ). c. Was amassed ( water ). اِسْتَحْيَرَ اِسْتَحْيَرَ X , a. Was confused,
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler19 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هوي

    1 ortak ayet · Onların hevesleri

  2. نفع

    1 ortak ayet · Fayda eder

  3. ردد

    1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  4. ضرر

    1 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  5. عقب

    1 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  6. شطن

    1 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  7. صحب

    1 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  8. سلم

    1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

  9. دون

    1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  10. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  11. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

  12. أمر

    1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

Geçtiği ayetler(1)

  1. … إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ …

    ŞaşkınDe ki: Allah’ı bırakıp da bize fayda ve zarar veremeyen şeylere mi yalvaralım? Allah bizi hidayete erdirdikten sonra arkadaşları; bize gel, diye doğru yola çağırırken; şeytanların saptırıp şaşkın bir halde çöle düşürmek istedikleri kimse gibi ökçelerimizin üstünden gerisin geri mi dönelim? De ki: Allah’ın hidayeti, asıl hidayetin kendisidir. Ve biz; alemlerin Rabbına teslim olmakla emrolunduk.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحير
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerحور, تيه, ضلل
Zıt Kökهدي
Çekirdek Özet 1Suyun bir çukurda toplanıp akacak yer bulamaması ve kendi içinde dönüp durması
Çekirdek Özet 2Kılavuzsuz kalarak doğru yönü kaybetme ve çelişkili çağrılar arasında bocalama
Çekirdek Özet 3İstikamet ve hidayet rehberliği olmadığında zihinsel ve iradi hareketin tükenmesi
Kritik Hata RiskiAnlamı basit bir fikir kararsızlığı sanıp ontolojik yön kaybı ve kilitlenme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حيCanlılık, kıpırdanış, doğrultudan sapma veya yöne yönelme hareketi (حيد, حيص, حيف, حيي)رKökün sonuna gelen harf, harekete tekrarlanma, kendi ekseninde dönme ve dairesel bocalama boyutu kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvarÇevirme, sınır çekme, dışarıya akışı engelleme ve hapsetme
يel ve kolİrade, uzanma, çabalama ve yön bulma gayreti
رinsan başıBaş, zihin, ilk yöneliş ve tefekkür merkezi
حيرKapalı bir sınır içinde (çit/duvar) iradenin (el) ve zihnin (baş) açık bir çıkış bulamayarak kendi etrafında dönüp bocalama hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun derin ve kapalı bir arazi çukurunda toplanıp akıntı oluşturamaması, kendi üzerine dönmesi; aşırı ışıktan veya güzellikten gözün kamaşarak net göremez hale gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıKays b. el-Huteym beytinde suyun birikip dönemlendiği çukur ve havuz anlamında geçer: تَخْطُو على بَرْدِيّتين غذاهُما / غَدِق بساحَةِ حَائر يَعْبوبِ
Erken Arapça kullanımEbû Züeyb el-Hüzelî şiirinde gençliğin dolup taşması anlamında kullanılır: ثلاثة أحوال فلما تجرمت / علينا بهون واستحار شبابها; ayrıca Hz. Ömer'in bir rivayetinde yönsüz kalmış kimse hakkında رَجُلٌ حَائِرٌ بَائِرٌ ibaresi yer alır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حير kökü, dairesel hareket, göz kamaşması, rengin solması veya beyazlaşması ile sınırlandırılmış alan tasvirleriyle kesişen bir semantik alana sahiptir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında yer alan soydaş köklerde (özellikle Aramice חור / ḥwr) beyazlaşma, solgunluk, utanma veya şaşkınlıktan ötürü yüzün sararması/kamaşması manaları öne çıkar. Arapçada ise kök, suyun bir havuzda toplanıp gidecek yön bulamaması (hâir) somut tabiat olayından hareketle, aklın ve gözün yön tayin edemeyerek aynı noktada dönüp durması, donakalması ve rotasız kalması ekseninde yetkinleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSuyun toplanıp akışsız kalması ve gözün kamaşmasıAkışkanın göllenmesinden zihnin yön tayin edemeyişine uzanan somut-soyut anlam geçişiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerinde kamaşma, renk solması ve donakalma bağıGözün netlik yitirmesi ile yön kaybı arasındaki anlamsal ortaklıkGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik üst ailede doğrulanabilir köken ilişkisi tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حيرAnlamlıBocalama, dairesel şaşkınlıkSuyun havuzda dönüp durması, yönsüz kalmaHedef kök; Kur'an'da geçer
حريAnlamlıUygunluk, kastetmeBir amaca veya değere yönelip onu aramaKur'an'da geçer
يحرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
يرحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
رحيAnlamlıDeğirmen taşı, dönmeKendi ekseni etrafında dairesel hareket yapmaDairesel hareket bakımından hedef kökle ilintilidir; Kur'an'da geçmez
ريحAnlamlıRüzgâr, koku, ferahlıkHavanın hareketi, esinti ve canlanmaKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حيرMerkezYön yitimi, dairesel bocalamaÇıkış yolu bulamayıp aynı sınır içinde dönüp durmakÇelişkili yönler arasında kalarak açık bir hat tutturamama hali
حورKomşuGeri dönüş, noksanlaşmaBir noktaya ulaştıktan sonra gerisin geriye dönmekحور başa dönmeyi, حير ise yön tayin edemeyip bocalamayı ifade eder
تيهKomşuÇölde kaybolma, hedefsizlikGeniş bir arazide hedefi tamamen unutup savrulmakتيه sınırsızlıkta yok oluşu, حير ise kilitlenip çaresiz kalmayı belirtir
ضللKomşuYoldan sapmaVar olan doğru bir rotadan ayrılıp batıla gitmekضلل yanlış yolda ilerlemektir; حير hiçbir yolda yürüyememe krizidir
هديZıtDoğru yol gösterme, ulaştırmaBelirli ve açık bir hedefe doğrudan kılavuzluk etmekKararsızlığı ve yönsüzlüğü ortadan kaldıran açık istikameti kurar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحيرBocalama, dairesel yönsüzlükSuyun çıkış bulamayıp dönmesi gibi zihnin kilitlenmesiKesin
LatincePerplexus, haesitāreDolanık, kararsız kalmaBocalama ve takılıp kalmayı içerir; fiziksel akışkan döngüsü imgesini tam vermezGüçlü
İngilizceBewildered, disorientedYönünü şaşırmış, afallamışYön ve bağlam kaybını tam karşılar; göllenme çekirdeğini dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaRatlos, orientierungslosÇaresiz, yönsüzRota ve akıl çaresizliğini aktarır; fiziksel havuz metaforunu taşımazGüçlü
FransızcaDésemparé, désorientéYönsüz kalmış, ne yapacağını bilmezRuhsal çaresizlik ve rota kaybını verir; kökün su birikintisi tabanını içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَيْرَانَŞeytani ayartılarla çölde yönünü şaşırmış, dostlarının doğru yol çağrısına rağmen bocalayan kimsenin haliTevhid çağrısına sırt çevirip şirke düşen insanın ontolojik kilitlenmesi; En'âm 6:71

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidlal ve şüphe kriziDelillerin denkliği durumunda aklın duraksaması ve hakikati kavrayamama haliZihni felç ve delilsizlik bocalaması
FıkıhKıble ve yol tayiniBilinmeyen arazide namaz kılarken yön tayininde ictihad zorunluluğuAmeli kararsızlık ve kılavuzsuzluk
TefsirTemsili anlatımTevhid ile şirk arasındaki savrulmanın çöldeki şaşkın adam metaforuyla izahıKılavuzsuz insanın helak tehlikesi
HadisFitne dönemleri tasviriFitneler zuhur ettiğinde insanların nereye yöneleceklerini bilemeyişiToplumsal istikamet kaybı ve girdap

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy rehberliğiİstikamet kaybıHedefsiz kalmaVahyin açık kılavuzluğu reddedildiğinde insanın bâtıl fırkalar arasında kilitlenmesiKesin
İlmiMetodoloji inşasıÇıkmaz döngüİlerlemeyi durdurmaAksiyomların veya ölçütlerin yitirilmesiyle teorik bilginin kısır döngüde tükenmesiGüçlü
SiyasiYönetim ve vizyonKarar felciOtorite zaafıÇelişkili iç ve dış baskılar karşısında karar mekanizmasının bloke olmasıGüçlü
İktisadiPiyasa güveniLikidite durgunluğuDolaşım tıkanıklığıRisk ve belirsizlik sebebiyle sermayenin yatırıma akamayıp atıl kalmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGirdap ve limit döngüsü dinamiğiDış tahliye hattı bulunmayan bir akışkanın kapalı yörüngede dönerek iş üretmeksizin enerjisini tüketmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKarar felci ve anomi haliBireyin veya grubun çelişkili uyarıcılar karşısında eylemsizliğe düşerek kendi içine kapanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı masum bir tefekkür hayreti, mistik bir cezbe veya sıradan bir merak duygusu gibi algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamحير kökü, ontolojik bir kopuşu, şeytani savrulmayı ve hidayet davetine rağmen doğrusal adım atamayan felç durumunu temsil eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette yer alan varoluşsal tehlikeyi göz ardı ederek, şaşkınlık halini entelektüel bir yetkinlik veya tabii bir arayış aşaması sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel kavramı olan "hidayet" (doğrusal rota) olgusunun yokluğunda insanın içine düşeceği helak edici girdabı somutlaştırdığı için vazgeçilmezdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İmanın açık istikameti ile şirkin kafa karışıklığını karşılaştıran temsil ayetlerinde belirleyicidir (En'âm 6:71).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahiyden ve nebevî rehberlikten uzaklaşmanın insanı özgürlüğe değil, iradi felce ve kendi içinde tükenen bir döngüye mahkûm edeceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun kapalı bir çukura hapsolarak çıkış bulamaması ve kendi üzerine dönüp durması; çöldeki yolcunun izini kaybedip rotasız kalması.
  • Soyut anlamDışsal bir hidayet vektörü olmaksızın, çelişkili çekim kuvvetleri arasında kalan iradenin doğrusal ilerleme sağlayamayarak kapalı bir döngüde kilitlenmesi.
  • Sistematik karşılıkNet kuvvetlerin dengelenememesi sonucu ilerleme hızının sıfırlanması ve sistemin kapalı bir yörüngede dönerek tükenmesi.
  • LaTeX modeliv⃗=∑i=1nF⃗i=0⃗  ⟹  ∮Cr⃗⋅ds⃗≠0
  • LaTeX açıklamasıModelde F⃗i bireye etki eden çelişkili çağrı ve sahte yönelimleri gösterir. Bu kuvvetlerin doğrusal bir hareket oluşturamaması (v⃗=0⃗) ilerlemenin durduğunu ve yönün kaybolduğunu ifade eder. Formülün devamındaki kapalı eğri integrali (∮Cr⃗⋅ds⃗≠0) ise hareketin açık bir menzile akmak yerine, kapalı bir C yörüngesinde kendi içine dönen bir bocalama ve girdap hali ürettiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح