حير

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ح-ي-ر1 sîga, 19 mücavir kök, 1 ayet, 1 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بعدعقبأرضحيرحَيْرَانَهويدعونفعدونضررأتيصحبأمر

KökSîga 1Ayet 1Sure 1Mücavir 19

▶ Ağı aç (3B)

حير

ح - ي - ر

KÖK
  • 1 geçiş
  • 1 ayet
  • 1 sîga
  • 10 sözlük

Kur'an'daki karşılığı: Şaşkın

Notlarım

Sözlükler(10)

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR7.660 harf
باب الحاء والراء و واي معهما ح ر و، ح ر ي، ح و ر، ح ي ر، ر ح ا، و ح ر، ر و ح، ر ي ح مستعملات حرو: الحَراوَةُ: نحو طَعْمِ الخَرْدَلِ وشِبْهِهِ. ويقال: لهذا الكُحل حَرَاوةٌ ومَضاضةٌ في العين. حرى: الحَرْيُ: النُّقصانُ بعد الزّيادة. والقمر يَحْري الأول فالأول حتّى ينقص، حَرْياً. والحَرَى- مقصور-: موضع البيض، وهو الأُفْحُوص والأُدْحِيُّ. قال: بيضةٌ زادَ هَيْقُها عن حَراها كلَّ طارٍ عليه أنْ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR634 harf
حارَ يَحارُ حَيْرَةً وحَيْراً، أي تحَيَّرَ في أمره، فهو حَيْرانُ، وقوم حَُيارى. وحَيَّرْتُهُ أنا فَتَحَيَّر. وتَحَيَّرَ الماءُ: اجتمَعَ ودار. والحائِرُ: مُجتَمَع الماء، وجمعه حيرانٌ وحُورانٌ. ورجل حائِرٌ بائِرٌ، إذا لم يتَّجه لشيء. واستُحيرَ الشرابُ: أسيغ. وتَحَيَّر المكان بالماء واسْتَحارَ، إذا امتلأ. ومنه قول أبي ذؤيب: تقضَّى شبابي واسْتَحارَ شَبابُها. أي تردَّدَ فيها واجتمع. والمُسْتَحِيرُ:
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR5.108 harf
(باب الحاء والياء وما يثلثهما) (حي) الحاء والياء والحرف المعتل أصلان: أحدهما خِلاف المَوْت، والآخر الاستحياء الذي [هو] ضِدُّ الوقاحة. فأمّا الأوّل فالحياة والحَيَوان، وهو ضِدُّ الموت والمَوَتَان. ويسمَّى المطرُ حياً لأن به حياةَ الأرض. ويقال ناقةٌ مُحْي ومُحْيِيَةٌ: لا يكادُ يموت لها ولد. وتقول: أتيتُ الأرضَ فأحييْتُها، إذا وجَدْتَها حَيَّةَ النّباتِ غَضَّة. والأصل الآخَر: قولهم استحييت منه
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR458 harf
- يقال: حار يحار حيرة، فهو حائر وحيران، وتحير واستحار: إذا تبلد في الأمر وتردد فيه، قال تعالى: ﴿كالذي استهوته الشياطين في الأرض حيران﴾ [الأنعام/71]، والحائر: الموضع الذي يتحير به الماء، قال الشاعر: *واستحار شبابها* (البيت تمامه: *ثلاثة أحوال فلما تجرمت**علينا بهون واستحار شبابها* وهو لأبي ذؤيب الهذلي، في شرح أشعار الهذليين 1/43؛ وأساس البلاغة ص 101؛ وشطره في المجمل 1/259) وهو أن يمتلئ حتى يرى في
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR597 harf
ح ي ر حار الرجل في أمره فهو حائر وحيران وامرأة حيـرى وهـم وهـن حيـارى وحيرتـه فتحيـر‏.‏ ومن المجاز‏:‏ حار الماء فـي المكـان وتحيّـر واستحـار إذا اجتمـع ووقـف كأنـه لا يـدري كيـف يجري‏.‏ وجفنة مستحيرة‏:‏ ممتلئة‏.‏ وأتانا بمرقة مستحيرة‏:‏ كثيرة الإهالة‏.‏ واستقينا مـن الحائـر والحيـران وهـو شبـه حـوض يتحيّـر فيـه مـاء المطر‏.‏ واستحار شباب المرأة إذا تم وامتلأ‏.‏ قال أبو ذؤيب‏:‏ ثلاثة أحوال
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.929 harf
حار بَصَرُه يَحارُ حَيْرَةً وحَيْراً وحَيَراناً وتَحيَّر إِذا نظر إِلى الشيء فَعَشيَ بَصَرُهُ. وتَحَيَّرَ واسْتَحَارَ وحارَ: لم يهتد لسبيله. وحارَ يَحَارُ حَيْرَةً وحَيْراً أَي تَحَيَّرَ في أَمره؛ وحَيَّرْتُه أَنا فَتَحَيَّرَ. ورجل حائِرٌ بائِرٌ إِذا لم يتجه لشيء. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: الرجال ثلاثة، فرجل حائر بائر أَي متحير في أَمره لا يدري كيف يهتدي فيه. وهو حائِرٌ وحَيْرانُ: تائهٌ من قوم
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR224 harf
* ح ي ر * * حَارَ * يحار * حَيْرَةً * و * حَيْراً * بسكون الياء فيهما تحير في أمره فهو * حَيْرانُ * وقوم * حَيَارَى * و * حَيَّرَهُ فَتَحَيَّرَ * ورجل * حَائِرٌ * بائر إذا لم يتجه لشيء و * الحِيرةُ * بالكسر مدينة بقرب الكوفة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR10.499 harf
حار بصره يحار حيرة وحيرا وحيرا وحيرانا، بالتحريك فيهما، قال العجاج: حيران لا يبـرئه مـن الـحـير وحي الزبور في الكتاب المزدبر. وتحير، واستحار إذا نظر إلى الشيء فعشيى بصره. وحار واستحار: لم يهتد لسبيله. وحار يحار حيرة فهو حيران، بفتح فسكون، أي تحير في أمره. رجل حائر بائر، إذا لم يتجه لشيء. وقد جاء ذلك في حديث عمر رضي الله عنه، كما تقدم في ب-ي-ر وهو المتحير في أمره
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR9.565 harf
حَارَ 1 حَارَ حار , [sec. pers. حِرْتَ,] aor. يَحَارُ, (S, A, Mgh, Msb, K,) and some say يَحِيرُ, but this is a mistake, (MF,) inf. n. حَيْرَةٌ (S, A, Mgh, K) and حَيَرٌ (S, Msb, K) and حَيْرٌ and حَيَرَانٌ, (K,) He was, or became, dazzled by a thing at which he looked, (T, Msb, K,) so that he turned away his eyes from it: this is the primary signification: (T, Msb:) and so ↓ تحيّر (A, * Mgh, *
Maddenin bağlantısı

حَارَ 1 حَارَ حار , [sec. pers. حِرْتَ,] aor. يَحَارُ, (S, A, Mgh, Msb, K,) and some say يَحِيرُ, but this is a mistake, (MF,) inf. n. حَيْرَةٌ (S, A, Mgh, K) and حَيَرٌ (S, Msb, K) and حَيْرٌ and حَيَرَانٌ, (K,) He was, or became, dazzled by a thing at which he looked, (T, Msb, K,) so that he turned away his eyes from it: this is the primary signification: (T, Msb:) and so ↓ تحيّر (A, * Mgh, * K) and ↓ استحار, (K,) and حاربَصَرُهُ (A, * TA) and بصره ↓ تحيّر. (Mgh, and S and A and K in art. قمر, &c.) ― -b2- And hence, (T, Msb,) He was, or became, confounded, or perplexed, and unable to see his right course; (T, Msb, K, * TA;) as also ↓ تحيّر (Msb, K) and ↓ استحار. (K.) And حار, (S, A,) or حار فِى أَمْرِهِ, (Msb,) i. q. فى امره ↓ تحيّر [He was, or became, confounded, &c., in his affair, or case]. (S, A.) And [حار (see its part. n. حَائِرٌ) and] ↓ تحيّر [and ↓ استحار] He erred, or lost his way. (TA.) ― -b3- Also, said of water, (A, Msb, K,) and ↓ تحيّر (S, A, K) and ↓ استحار, (A, K,) (tropical:) It became collected, (S, A, K,) and stayed, (A,) or went round, (S, K, *) or went to and fro, or fluctuated, (Msb, K,) in a place, as though it knew not which way to run. (A.) ― -b4- See also 5.

حيّرهُ 2 حيّرهُ حير حيره حيرة He, or it, caused him to become confounded, or perplexed, and unable to see his right course. (S, * Msb, KL.) ― -b2- [Accord. to Golius, as on the authority of the KL, حيّر, said of water, means (assumed tropical:) It was whirled round in an eddy: but to have this meaning, which I do not find in my copy of the KL, the verb should be حُيِّرَ.]

احار 4 احار احار أحار حار [He, or it, caused a thing to descend easily down the throat: or it transmitted food to the stomach: see 10: and see also 4 in art. حور]. (S and K voce مِشْفَرٌ, q. v.)

تحيّر 5 تحيّر أحار حير تحير : see 1, in six places. ― -b2- Also (tropical:) It (a cloud) continued without motion, pouring forth its rain, and not being driven by the wind: (IAar:) or went not in any direction: (K:) [and so ↓ استحار: see مُتَحَيِّرٌ.] ― -b3- Also (assumed tropical:) It continued; said of time; (TA;) and in like manner it is said of a man. (MF.) And بِهِ ↓ حِيرُوا [if not a mistranscription for تَحَيَّرُوا] occurs as meaning (assumed tropical:) Remain ye therein; referring to a place. (TA.) And بِمَكَانٍ ↓ استحار (assumed tropical:) He alighted and abode some days in a place. (TA.) ― -b4- تحيّر بِالمَآءَ (tropical:) It (a place, S, K, and land, TA) became full of water; as also ↓ استحار. (S, K, TA.) ― -b5- تحيّرت الجَفْنَةُ (tropical:) The bowl became full of grease and food; (K, TA;) like as a watering-trough or tank becomes full of water. (TA.) ― -b6- See also what follows.

10 اـِسْتَحْيَرَ see 1, in four places: ― -b2- and 5, in three places. ― -b3- استحار الشَّبَابُ (S, IB, A, K) and ↓ تحيّر (K) (tropical:) The sap [or vigour] of youth (مَآءُ الشَّبَابِ) flowed: (IB:) or became complete, and filled the body of a woman: (A:) or completely occupied the body: (K:) or filled it to the utmost: (TA:) or collected, and flowed to and fro, in the body of a woman. (As, S.) -A2- اسْتُحِيرَ الشَّرَابُ The beverage, or wine, was made to descend easily down the throat. (S.)

حَيْرٌ حَيْرٌ حير [An enclosure] like a حَظِيرَة: or a place of pasturage in which it is prohibited to the public to pasture their beasts. (S, K.) ― -b2- See also حَائِرٌ. -A2- حَيْرَمَا [erroneously written by Golius حَارَمَا] i. q. رُبَّمَا. (K.)

اـِنَّهُ فِى حِيرَ بِيرَ اـِنَّهُ فِى حِيرَ بِيرَ انه في حير بير and حِيرٍ بِيرٍ, like حُورٍ بُورٍ; (K;) i. e. Verily he is in a bad state, and a state of perdition: or in error. (TA.) [See also art. حور.]

حَيَرٌ حَيَرٌ حير : see what next follows.

حِيَرٌ حِيَرٌ حير (IAar, K) and ↓ حَيَرٌ (IB, K) Much property, or many cattle; and a numerous family: (K:) and أَنْعَامٌ حِيَرَاتٌ many cattle. (TA.) كَانَ حِيَرًا [app. for كان ذَا حِيَرٍ] is expl. by Th as meaning He was a possessor of much property, and of a numerous household and family. (TA.) ― -b2- حِيَرَ دَهْرٍ: see حَيْرِىَّ الدَّهْرِ.

حَارَةٌ حَارَةٌ حار حاره حارة : see art. حور.

أَصْبَحَتِ الأَرْضُ حَيْرَةً أَصْبَحَتِ الأَرْضُ حَيْرَةً ذ The land became green with plants or herbage, (K,) by reason of much collecting and continuance of water therein. (TA.)

حَارِىٌّ حَارِىٌّ حار حارى حاري حاريي Made in the town of El-Heereh: applied to a sword, and a camel's saddle. (TA.) And A kind of leathern housings, made in El-Heereh, with which camels' saddles are ornamented. (TA.) -A2- حَارِىَّ دَهْرٍ and حَارِىَّ الدَّهْرِ: see what next follows.

لَا آتِيهِ حَيْرِىَّ الدَّهْرِ لَا آتِيهِ حَيْرِىَّ الدَّهْرِ لا آتيه حيري الدهر (Ibn-'Omar, * Sh, * K) and حِيرِىَّ الدَّهْرِ (Sb, Akh, IAar, K) and حِيرِىَّ دَهْرٍ, (S,) or حِيرِى دَهْرٍ, (CK,) or حَيْرِى دَهْرٍ, (K, TA,) with the last letter quiescent, (K,) and حَيْرِىَ دَهْرٍ, or حِيرِىَ دَهْرٍ, (accord. to different copies of the K,) and دَهْرٍ ↓ حَارِىَّ (ISh, K) and الدَّهْرِ ↓ حَارِىَّ (ISh) and دَهْرٍ ↓ حِيَرَ, (IAar, K,) (tropical:) [I will not come to him, or it, or I will not do it,] while time lasts; (A, * K, * TA;) or ever: (ISh, K:) or it may mean while time returns; from حَارَ of which the aor. is يَحُورُ. (A, TA.) Also حَيْرِىَّ الدَّهْرِ, or حِيرِىَّ الدَّهْرِ, (tropical:) For an incalculable period of time. (Ibn-'Omar, Sh, IAth.)

حَيْرَانُ حَيْرَانُ حيران (T, S, A, K) and ↓ حَائِرٌ (T, A, K) and ↓ مُتَحَيِّرٌ (TA) A man in a state of confusion, or perplexity, and unable to see his right course: (K, * TA:) erring; having lost his way: (T, TA:) fem. [of the first] حَيْرَى (Lh, T) and حَيْرَآءُ: (A, K:) and pl. [of the same] حَيَارَى (S, A, K) and حُيَارَى (K) and حَيْرَى, like the fem. sing. (Lh.) You say, لَا تَفْعَلْ ذٰلِكَ أُمُّكَ حَيْرَى [Do not thou that: may thy mother become in a state of confusion, &c.]: and لَا تَفْعَلُوا ذٰلِكَ أُمَّهَاتُكُمْ حَيْرَى [Do not ye that: may your mothers become &c.]. (Lh.) And بَائِرٌ ↓ رَجُلٌ حَائِرٌ A man who does not apply himself rightly to an affair; (S, TA;) who knows not the right course to pursue in his affair; as also فِى أَمْرِهِ ↓ مُتَحَيِّرٌ. (TA. [See also the same phrase in art. حور.]) ― -b2- [رَوْضةٌ حَيْرَى is (tropical:) A meadow full of water. (TA.) ― -b3- [حَيْرَى is also applied as an epithet to the midday sun of summer: see a verse cited in the second paragraph of art. دوم.]

حَيِّرٌ حَيِّرٌ حير : see مُتَحَيِّرٌ.

حَائِرٌ حَائِرٌ ذ : see حَيْرَانُ, in two places. ― -b2- Also (tropical:) A place in which water collects (S, K, TA) and goes to and fro: (TA:) a watering-trough, or tank, to which a stream of rain-water flows: (K:) or what resembles a watering-trough, or tank, in which the rain-water collects and remains: (A:) a depressed place (K, TA) in which water collects and remains, or goes round, or goes to and fro, not passing forth from it: (TA:) or a place in the ground depressed in the middle and having elevated edges or borders, (AHn, TA,) in which is water: (TA voce يَعْبُوبٌ:) and hence, (TA,) a garden; as also ↓ حَيْرٌ; (K;) which is the form used by most persons, and by the vulgar; like as they say عَيْشةُ for عَائِشَةُ: or this form is wrong: it is disallowed by AHn, notwithstanding its being mentioned by A 'Obeyd; but he mentions it only in one place, and it is not found in every copy of his work: (ISd:) pl. حِيرَانٌ (S, A, K) and حُورَانٌ. (S, K.) Hassلn Ibn-Thلbit uses the phrase حَائِرُ البَحْرِ [in a verse which I have cited in the first paragraph of art. رب, app. as meaning (assumed tropical:) The depth of the sea; or part of the sea in which is a confluence of the water, and where it goes round, or to and fro]. (TA.) -A2- Also Grease; oily animal matter, that flows from flesh or fat. (K.)

أَحْيَرُ مِنْ ضَبٍّ أَحْيَرُ مِنْ ضَبٍّ ذ , and مِنْ وَرَلٍ, [More confounded, or perplexed, and unable to see his right course, than a dabb, and than a waral,] are two proverbs; (Meyd;) accord. to Hamzeh El-Isfahلnee, said because the dabb, [a kind of lizard, as is also the waral,] when it quits its hole, is confounded, and cannot find the right way to to it; and the like is said of the waral. (Har p. 166.)

مُتَحَيِّرٌ مُتَحَيِّرٌ متحير : see حَيْرَانُ, in two places. ― -b2- الَكَواكِبُ المُتَحَيِّرَةُ (assumed tropical:) [The erratic stars; i. e. the planets;] the stars that [at one time appear to] retrograde and [at another time to] pursue a direct [and forward] course; also called الخُنَّسُ. (S in art. خنس.) ― -b3- سَحَابٌ مُتَحَيِّرٌ (assumed tropical:) Clouds continuing without motion, pouring forth rain, and not driven by the wind: (IAar:) and ↓ مُسْتَحِيرٌ (assumed tropical:) clouds (سحاب) heavy, and moving to and fro, (S, K) not having any wind to drive them along: (S:) and ↓ حَيِّرٌ (tropical:) clouds, or clouds covering the sky, syn. غَيْمٌ, (AZ, K, TA,) rising with rain, and continuing without motion, or moving to and fro, but remaining, in the sky: (AZ, TA:) or this last signifies (tropical:) clouds (سحاب) raining, and continuing without motion, or moving to and fro, but remaining in the sky. (A, TA.) ― -b4- See also what follows, in two places.

مُسْتَحِيرٌ مُسْتَحِيرٌ مستحير A way leading across a desert, of which the place of egress is not known. (K.) ― -b2- (assumed tropical:) Anything (TA) continuing endlessly: (IAar, TA:) or hardly, or never, ending; as also ↓ مُتَحَيِّرٌ. (Sh, TA.) See also this latter word. -A2- جَفْنَةٌ مُسْتَحِيرَةٌ (tropical:) A full bowl: (A:) or (assumed tropical:) a bowl containing much grease. (K.) And ↓ مَرَقَةٌ مُتَحَيِّرِةٌ (assumed tropical:) Broth containing much grease. (TA.)

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR857 harf
حَارَ حَارَ ( y ) A ( n. ac. حَيْر 1 , حَيْرَةِ [ 1t ] , حَيَر [ 4 ] , حَيَرَان [ 36 ] ), a. Was confused, bewildered, dumb founded; whirled, eddied ( water ). b. [ Fī ], Was embarrassed at, by ( affair ). حَيَّرَ حَيَّرَ II , a. Confused, embarrassed, bewildered. b. Was developed, grown ( youth ). c. Was amassed ( water ). اِسْتَحْيَرَ اِسْتَحْيَرَ X , a. Was confused,
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler19 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. هوي

    1 ortak ayet · Onların hevesleri

  2. نفع

    1 ortak ayet · Fayda eder

  3. ردد

    1 ortak ayet · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür

  4. ضرر

    1 ortak ayet · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir

  5. عقب

    1 ortak ayet · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir

  6. شطن

    1 ortak ayet · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir

  7. صحب

    1 ortak ayet · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…

  8. سلم

    1 ortak ayet · “Süllem” merdiven demektir

  9. دون

    1 ortak ayet · Dane, inek yavrusuna denir

  10. دعو

    1 ortak ayet · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir

  11. بعد

    1 ortak ayet · Baid uzak demektir

  12. أمر

    1 ortak ayet · Murar acı bir ağacın adıdır

Geçtiği ayetler(1)

  1. … إِذْ هَدَانَا اللَّهُ كَالَّذِي اسْتَهْوَتْهُ الشَّيَاطِينُ فِي الْأَرْضِ حَيْرَانَ لَهُ أَصْحَابٌ يَدْعُونَهُ إِلَى الْهُدَى ائْتِنَا قُلْ إِنَّ …

    ŞaşkınDe ki: Allah’ı bırakıp da bize fayda ve zarar veremeyen şeylere mi yalvaralım? Allah bizi hidayete erdirdikten sonra arkadaşları; bize gel, diye doğru yola çağırırken; şeytanların saptırıp şaşkın bir halde çöle düşürmek istedikleri kimse gibi ökçelerimizin üstünden gerisin geri mi dönelim? De ki: Allah’ın hidayeti, asıl hidayetin kendisidir. Ve biz; alemlerin Rabbına teslim olmakla emrolunduk.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökحير
YapıÜçlü
Özel DurumEcvef
Bağlamsal Yakın Köklerحور, تيه, ضلل
Zıt Kökهدي
Çekirdek Özet 1Suyun bir çukurda toplanıp akacak yer bulamaması ve kendi içinde dönüp durması
Çekirdek Özet 2Kılavuzsuz kalarak doğru yönü kaybetme ve çelişkili çağrılar arasında bocalama
Çekirdek Özet 3İstikamet ve hidayet rehberliği olmadığında zihinsel ve iradi hareketin tükenmesi
Kritik Hata RiskiAnlamı basit bir fikir kararsızlığı sanıp ontolojik yön kaybı ve kilitlenme boyutunu gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
حيCanlılık, kıpırdanış, doğrultudan sapma veya yöne yönelme hareketi (حيد, حيص, حيف, حيي)رKökün sonuna gelen harf, harekete tekrarlanma, kendi ekseninde dönme ve dairesel bocalama boyutu kazandırmıştır.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
حçit, duvarÇevirme, sınır çekme, dışarıya akışı engelleme ve hapsetme
يel ve kolİrade, uzanma, çabalama ve yön bulma gayreti
رinsan başıBaş, zihin, ilk yöneliş ve tefekkür merkezi
حيرKapalı bir sınır içinde (çit/duvar) iradenin (el) ve zihnin (baş) açık bir çıkış bulamayarak kendi etrafında dönüp bocalama hareketi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSuyun derin ve kapalı bir arazi çukurunda toplanıp akıntı oluşturamaması, kendi üzerine dönmesi; aşırı ışıktan veya güzellikten gözün kamaşarak net göremez hale gelmesi
Cahiliye şiiri kullanımıKays b. el-Huteym beytinde suyun birikip dönemlendiği çukur ve havuz anlamında geçer: تَخْطُو على بَرْدِيّتين غذاهُما / غَدِق بساحَةِ حَائر يَعْبوبِ
Erken Arapça kullanımEbû Züeyb el-Hüzelî şiirinde gençliğin dolup taşması anlamında kullanılır: ثلاثة أحوال فلما تجرمت / علينا بهون واستحار شبابها; ayrıca Hz. Ömer'in bir rivayetinde yönsüz kalmış kimse hakkında رَجُلٌ حَائِرٌ بَائِرٌ ibaresi yer alır

Kaynak Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde حير kökü, dairesel hareket, göz kamaşması, rengin solması veya beyazlaşması ile sınırlandırılmış alan tasvirleriyle kesişen bir semantik alana sahiptir. İbranice ve Aramice/Süryanice katmanında yer alan soydaş köklerde (özellikle Aramice חור / ḥwr) beyazlaşma, solgunluk, utanma veya şaşkınlıktan ötürü yüzün sararması/kamaşması manaları öne çıkar. Arapçada ise kök, suyun bir havuzda toplanıp gidecek yön bulamaması (hâir) somut tabiat olayından hareketle, aklın ve gözün yön tayin edemeyerek aynı noktada dönüp durması, donakalması ve rotasız kalması ekseninde yetkinleşmiştir.

Güven Güçlü

Kaynak HALOT, Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönSuyun toplanıp akışsız kalması ve gözün kamaşmasıAkışkanın göllenmesinden zihnin yön tayin edemeyişine uzanan somut-soyut anlam geçişiKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiBatı Sami dillerinde kamaşma, renk solması ve donakalma bağıGözün netlik yitirmesi ile yön kaybı arasındaki anlamsal ortaklıkGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfroasyatik üst ailede doğrulanabilir köken ilişkisi tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
حيرAnlamlıBocalama, dairesel şaşkınlıkSuyun havuzda dönüp durması, yönsüz kalmaHedef kök; Kur'an'da geçer
حريAnlamlıUygunluk, kastetmeBir amaca veya değere yönelip onu aramaKur'an'da geçer
يحرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
يرحKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKlasik sözlüklerde mühmel kabul edilir
رحيAnlamlıDeğirmen taşı, dönmeKendi ekseni etrafında dairesel hareket yapmaDairesel hareket bakımından hedef kökle ilintilidir; Kur'an'da geçmez
ريحAnlamlıRüzgâr, koku, ferahlıkHavanın hareketi, esinti ve canlanmaKur'an'da geçer

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
حيرMerkezYön yitimi, dairesel bocalamaÇıkış yolu bulamayıp aynı sınır içinde dönüp durmakÇelişkili yönler arasında kalarak açık bir hat tutturamama hali
حورKomşuGeri dönüş, noksanlaşmaBir noktaya ulaştıktan sonra gerisin geriye dönmekحور başa dönmeyi, حير ise yön tayin edemeyip bocalamayı ifade eder
تيهKomşuÇölde kaybolma, hedefsizlikGeniş bir arazide hedefi tamamen unutup savrulmakتيه sınırsızlıkta yok oluşu, حير ise kilitlenip çaresiz kalmayı belirtir
ضللKomşuYoldan sapmaVar olan doğru bir rotadan ayrılıp batıla gitmekضلل yanlış yolda ilerlemektir; حير hiçbir yolda yürüyememe krizidir
هديZıtDoğru yol gösterme, ulaştırmaBelirli ve açık bir hedefe doğrudan kılavuzluk etmekKararsızlığı ve yönsüzlüğü ortadan kaldıran açık istikameti kurar

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaحيرBocalama, dairesel yönsüzlükSuyun çıkış bulamayıp dönmesi gibi zihnin kilitlenmesiKesin
LatincePerplexus, haesitāreDolanık, kararsız kalmaBocalama ve takılıp kalmayı içerir; fiziksel akışkan döngüsü imgesini tam vermezGüçlü
İngilizceBewildered, disorientedYönünü şaşırmış, afallamışYön ve bağlam kaybını tam karşılar; göllenme çekirdeğini dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaRatlos, orientierungslosÇaresiz, yönsüzRota ve akıl çaresizliğini aktarır; fiziksel havuz metaforunu taşımazGüçlü
FransızcaDésemparé, désorientéYönsüz kalmış, ne yapacağını bilmezRuhsal çaresizlik ve rota kaybını verir; kökün su birikintisi tabanını içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Robert.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
حَيْرَانَŞeytani ayartılarla çölde yönünü şaşırmış, dostlarının doğru yol çağrısına rağmen bocalayan kimsenin haliTevhid çağrısına sırt çevirip şirke düşen insanın ontolojik kilitlenmesi; En'âm 6:71

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİstidlal ve şüphe kriziDelillerin denkliği durumunda aklın duraksaması ve hakikati kavrayamama haliZihni felç ve delilsizlik bocalaması
FıkıhKıble ve yol tayiniBilinmeyen arazide namaz kılarken yön tayininde ictihad zorunluluğuAmeli kararsızlık ve kılavuzsuzluk
TefsirTemsili anlatımTevhid ile şirk arasındaki savrulmanın çöldeki şaşkın adam metaforuyla izahıKılavuzsuz insanın helak tehlikesi
HadisFitne dönemleri tasviriFitneler zuhur ettiğinde insanların nereye yöneleceklerini bilemeyişiToplumsal istikamet kaybı ve girdap

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniVahiy rehberliğiİstikamet kaybıHedefsiz kalmaVahyin açık kılavuzluğu reddedildiğinde insanın bâtıl fırkalar arasında kilitlenmesiKesin
İlmiMetodoloji inşasıÇıkmaz döngüİlerlemeyi durdurmaAksiyomların veya ölçütlerin yitirilmesiyle teorik bilginin kısır döngüde tükenmesiGüçlü
SiyasiYönetim ve vizyonKarar felciOtorite zaafıÇelişkili iç ve dış baskılar karşısında karar mekanizmasının bloke olmasıGüçlü
İktisadiPiyasa güveniLikidite durgunluğuDolaşım tıkanıklığıRisk ve belirsizlik sebebiyle sermayenin yatırıma akamayıp atıl kalmasıMuhtemel

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerGirdap ve limit döngüsü dinamiğiDış tahliye hattı bulunmayan bir akışkanın kapalı yörüngede dönerek iş üretmeksizin enerjisini tüketmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKarar felci ve anomi haliBireyin veya grubun çelişkili uyarıcılar karşısında eylemsizliğe düşerek kendi içine kapanmasıGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKavramı masum bir tefekkür hayreti, mistik bir cezbe veya sıradan bir merak duygusu gibi algılamak
Kur'an içi daha geniş anlamحير kökü, ontolojik bir kopuşu, şeytani savrulmayı ve hidayet davetine rağmen doğrusal adım atamayan felç durumunu temsil eder
Yanlış anlamanın doğuracağı hataAyette yer alan varoluşsal tehlikeyi göz ardı ederek, şaşkınlık halini entelektüel bir yetkinlik veya tabii bir arayış aşaması sanmak

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın temel kavramı olan "hidayet" (doğrusal rota) olgusunun yokluğunda insanın içine düşeceği helak edici girdabı somutlaştırdığı için vazgeçilmezdir.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İmanın açık istikameti ile şirkin kafa karışıklığını karşılaştıran temsil ayetlerinde belirleyicidir (En'âm 6:71).
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Vahiyden ve nebevî rehberlikten uzaklaşmanın insanı özgürlüğe değil, iradi felce ve kendi içinde tükenen bir döngüye mahkûm edeceğini gösterir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamSuyun kapalı bir çukura hapsolarak çıkış bulamaması ve kendi üzerine dönüp durması; çöldeki yolcunun izini kaybedip rotasız kalması.
  • Soyut anlamDışsal bir hidayet vektörü olmaksızın, çelişkili çekim kuvvetleri arasında kalan iradenin doğrusal ilerleme sağlayamayarak kapalı bir döngüde kilitlenmesi.
  • Sistematik karşılıkNet kuvvetlerin dengelenememesi sonucu ilerleme hızının sıfırlanması ve sistemin kapalı bir yörüngede dönerek tükenmesi.
  • LaTeX modeliv⃗=∑i=1nF⃗i=0⃗  ⟹  ∮Cr⃗⋅ds⃗≠0
  • LaTeX açıklamasıModelde F⃗i bireye etki eden çelişkili çağrı ve sahte yönelimleri gösterir. Bu kuvvetlerin doğrusal bir hareket oluşturamaması (v⃗=0⃗) ilerlemenin durduğunu ve yönün kaybolduğunu ifade eder. Formülün devamındaki kapalı eğri integrali (∮Cr⃗⋅ds⃗≠0) ise hareketin açık bir menzile akmak yerine, kapalı bir C yörüngesinde kendi içine dönen bir bocalama ve girdap hali ürettiğini simgeler.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ح