خبل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ب-ل1 sîga, 27 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صدرفوهزيدخبلخَبَالًاألوخفيبغضخللبغيبطنعقل

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 27

▶ Ağı aç (3B)

خبل

خ - ب - ل

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Habl meyvedeki çürüklük demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Habl meyvedeki çürüklük demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.927 harf
باب الخاء واللام والباء معهما خ ل ب، ل ب خ، ب خ ل، خ ب ل مستعملات خلب: الخَلْبُ: مزق الجلد بالناب. والسبع يخلب الفريسة إذا شق جلدها بنابٍ أو مِخُلَبِ. ولكلَّ طائرٍ من الجَوارح مِخْلَبٌ، ولكل سَبُعٍ مِخْلَبٌ... وهو أظافيره. والمِخْلَبُ: المِنْجل، ويقال: هو المِنْجَل الذي لا أسنانَ له لقَطْع سَعَفِ النَّخْل وشِبْهه، قال النابغة الجَعْديّ: قد أفناهم القتلُ بعد الوفاةِ كهذا الإشاءةِ بالمِخْلَـبِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR662 harf
الخَبْلُ بالتسكين: الفسادُ، والجمع خُبولٌ. يقال: لنا في بني فلان دِماءٌ وخُبولٌ. فالخُبولُ: قطعُ الأيدي والأرجل. والخبَلُ، بالتحريك: الجِنُّ. يقال: به خَبَلٌ، أي شيء من أهل الأرض. وقد خَبَلَهُ وخَبَّلَهُ واخْتَبَلَهُ، إذا أفسدَ عقلَهُ أو عضوه. ورجلٌ مُخَبَّلٌ، كأنَّه قد قُطِعَتْ أطرافه. ودهرٌ خَبِلٌ، أي متلوٍ على أهله. ومُخَبَّلٌ، بكسر الباء: اسمٌ للدهر. قال الحارث بن حلّزة: فَضَعي قِناعَكِ إنَّ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.449 harf
خ ل ب خلب ، خبل ، بلخ ، بخل ، لخب ، لبخ : مستعملات . خلب : قال الليث : الْخَلْبُ : مَزْقُ الْجِلْد بالنَّاب . والسَّبُعُ يَخْلُبُ الفَريسةَ _ إذا شقّ جلدَها بِنَابِه أو فَعَله الْجَارحَةُ بمِخْلَبهِ . ولكلِّ طائرٍ من الجوارح : مِخْلَبٌ ولكل سَبُعٍ : مِخْلَبٌ . . وهو أظافيرُه . وسَمِعْتُ النَّخْلاَوِيِّينَ مِنْ أهل الْبَحْرَينِ يقولون للحَدِيدَةِ الْمُعَقَّفَةِ _ التي لا أُشَرَ لها ، ولا أَسنان _
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.150 harf
(باب الخاء والباء وما يثلثهما) (خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها. ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق. (خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد
Maddenin bağlantısı

(باب الخاء والباء وما يثلثهما) (خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها. ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق. (خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد يدلُّ على خلاف الطّيّب. يقال خبيثٌ، أي ليس بطيِّب. وأخْبَثَ، إذا كانَ أصحابُه خُبثاء. ومن ذلك التعوُّذ مِن الخبيث المُخْبِث. فالخبيث في نفسه، والمُخْبِث الذي أصحابُه وأعوانُه خُبَثاء. (خبج) الخاء والباء والجيم ليس أصلاً يُقاس عليه، وما أحسَِب فيه كلاماً صحيحاً. يقال خَبَجَ، إذا حَصَمَ([2]). وربما قالوا: خَبَجَه بالعصا، أي ضربه. ويقولون إنّ الخَبَاجاءَ من الفُحول: الكثير الضِّرَاب، وهذا كما ذكرناه، إلاّ أنْ يصحّ الحديث عن النبي صلى الله عليه وآله وسلم أنّه قال: "إذا أُقيمت الصلاة ولّى الشيطان وله خَبَجٌ كَخَبَج الحِمار". فإن صحّ هذا فالصحيح ما قاله عليه الصلاة والسلام، بآبائنا وأُمَّهاتنا هُو! (خبر) الخاء والباء والراء أصلان: فالأول العِلم، والثاني يدل على لينٍ ورَخاوة وغُزْرٍ. فالأول الخُبْر: العِلْم بالشَّيءِ. تقول: لي بفلان خِبْرَةٌ وخُبْرٌ. والله تعالى الخَبير، أي العالِم بكلِّ شيء. وقال اللهُ تعالى: ﴿وَلاَ يُنَبِّئكَ مِثْلُ خبِيرٍ﴾ [فاطر 14]. والأصل الثاني: الخَبْراء، وهي الأرض الليِّنة. قال عَبيدٌ يصف فرساً: * سَدِكاً بِالطَّعْنِ ثَبْتاً في الخَبارِ * والخَبِير: الأكّار، وهو مِن هذا، لأنّه يُصْلِح الأرضَ ويُدَمِّثُها ويلَيِّنها. وعلى هذا يجري هذا البابُ كلُّه؛ فإنهم يقولون: الخبير الأكّار، لأنه يخابر الأرض، أي يؤاكِرُها. فأمّا المخابرة التي نُهِيَ عنها فهي المزارعة بالنِّصف لها [أو] الثّلث أو الأقلِّ([3]) من ذلك أو الأكثر. ويقال له: "الخِبْرُ، أيضاً. وقال قوم: المخابَرة مشتقٌّ من اسم خَيْبر. ومن الذي ذكرناه من الغُزْر قولُهم للناقة الغزيرة: خَبْرٌ. وكذلك المَزَادة العظيمة خَبْرٌ؛ والجمع خُبور. و[من] الذي ذكرناه من اللِّين تسميتُهم الزَّبَدَ([4]) خبِيراً. والخَبير: النَّبات الليِّن. وفي الحديث: "ونَسْتَخْلِبُ الخَبير([5])". والخَبير: الوَبَر. قال الراجز: *حتَّى إذا ما طار من خَبِيرِها([6]) * ويقال مكانٌ خَبِرٌ، إذا كان دفيئاً كثيرَ الشَّجَر والماء([7]). وقد خَبِرَت الأرضُ. وهو قياسُ الباب. ومما شذَّ عن الأصل الخُبْرَةُ، وهي الشّاة يَشتريها القومُ يذبحونها ويقتسِمون لحمها. قال: إذا ما جعلْتَ الشّاةَ للقوم خُبْرةً *** فشَأْنَكَ إنِّي ذاهبٌ لشُؤُوني (خبز) الخاء والباء والزاء أصلٌ واحد يدلُّ على خَبْط الشيء باليد.تخبَّزَت الإِبلُ السَّعْدَانَ، إذا خَبطَتْه بأيديها. ومن ذلك خَبَزَ الخَبَّازُ الخُبْز. قال: لا تَخْبِزَا خَبْزاً وبُسَّا بَسّاً *** ولا تُطِيلا بِمُناخٍ حَبْسا([8]) ويقال: الخَبْزُ ضَرْب البعير بيديه الأرضَ. (خبس) الخاء* والباء والسين أصلٌ واحد يدلُّ على أخْذ الشيء قهراً وغَلَبة. يقال تَخَبَّسْتُ الشَّيءَ: أخذْتُه. وذلك الشيءُ خُبَاسَة. والخُباسة: المَغْنَم؛ يقال اختبَس الشَّيءَ: أخذَه مُغالَبة. وأسدٌ خَبُوس. قال: ولكِنِّي ضُبارِمَةٌ جَموحٌ *** على الأقرانِ مُجْتَرِئٌ خَبُوسُ([9]) (خبش) الخاء والباء والشين ليس أصلاً. وربَّما قالوا: خَبَش الشّيءَ: جَمَعه. وليس هذا بشيء. (خبص) الخاء والباء والصاد قريبٌ من الذي قبله. يقولون خَبَص الشَّيءَ: خَلَطه. (خبط) الخاء والباء والطاء أصلٌ واحد يدلُّ على وطْءٍ وضَرب. يقال خَبَط البعير الأرضَ بيده: ضربَها. ويقال خَبَطَ الورَقَ من الشَّجَر، وذلك إذا ضربَه ليسقُط. وقد يُحمَل على ذلك، فيقال لداءٍ يُشبه الجنونَ: الخُبَاط، كأنَّ الإنسان يتخبَّط. قال الله تعالى: ﴿إلاَّ كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ المَسّ﴾ [البقرة 275]. ويقال لما بَقِيَ مِن طعامٍ أو غيرِه: خِبْطة. والخِبْطة: الماء القليل؛ لأنّه يتخبَّط فلا يمتنع. فأمَّا قولهم اختبط فلانٌ [فلاناً] إذا أتاهُ طالباً عُرْفهُ، فالأصل فيه أنَّ الساريَ إليه أو السائر لابدّ من أن يختبط الأرضَ، ثم اختُصِر الكلامُ فقيل للآتي طالباً جَدْوَى: مُخْتَبِط. ويقال إنّ الخِبْطة: المَطْرةُ الواسعةُ في الأرض. وسمِّيت عندنا بذلك لأنّها تَخْبِط الأرضَ تَضرِبُها. وقد روى ناسٌ عن الشَّيباني، أنَّ الخابط النائم، وأنشدوا عنه: * يَشْدَخْنَ باللّيل الشُّجاع الخابِطا([10]) * فإنْ كان هذا صحيحاً فلأنَّ النائم يخبِط الأرضَ بجِسمه، كأنَّه يضربُها به.ويجوز أن يكون الشُّجاع الخابطُ إنَّما سُمِّي به لأنَّه يُخْبَط، تَخبِطه المارّةُ، كما قال القائل: تُقطِّعُ أعناقَ التُّنَوِّطِ بالضُّحى *** وتَفْرِسُ بالظَّلْمَاءِ أَفعى الأجارِعِ([11]) فأمَّا الخِباط فسِمَةٌ في الفَخِذ([12])، وسمِّي بذلك لأنَّ الفخذ تُخبَطُ به. (خبع) الخاء والباء والعين ليس أصلاً؛ وذلك أنَّ العين فيه مبدلة من همزة. يقال خَبَأْتُ الشيءَ وخبَعْتُه. ويقال خَبَع الرَّجُل بالمكان: أقام به. وربَّما قالوا: خبَعَ الصبيُّ خُبوعاً، وذلك إذا فُحِم من البُكاء. فإن كان صحيحاً فهو من الباب، كأن بكاءه خُبِئَ. (خبق) الخاء والباء والقاف أُصَيلٌ يدلُّ على الترفُّع. فالخِبِقَّى: جنْسٌ من مرفوع السَّير. قال: * يَعْدُو الخِبِقّى والدِّفِقَّى مِنْعَبُ([13]) * ومن الباب الخِبَقُّ والخِبِقُّ: الرجل الطَّويل، وكذلك الفَرَس. (خبل) الخاء والباء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على فساد الأعضاء. فالخَبَل: الجُنون. يقال اختبله الجنّ. والجّنيُّ خابل، والجمع خُبَّل. والخَبَل: فساد الأعضاء. ويقال خُبِلت يده، إذا قُطِعت وأُفسِدَت. قال أوس: أبَنِي لُبَيْنَى لستمُ بيدٍ *** إلا يداً مَخبولةَ العَضُدِ([14]) أي مُفْسَدة العضُد. ويقال فُلانٌ خَبَالٌ على أهله، أي عَنَاء عليهم لا يُغْنِي عنهم شيئاً. وطِينة الخَبَال الذي جاء في الحديث([15])، يقال إنّه صَدِيد أهل النّار. ومما شذّ عن الباب الإخبال، ويقال هو أن يجعل الرّجُل إبلَه نِصفين، يُنتِج كلَّ عام نصفاً، كما يُفعل بالأرض في الزّراعة. ويقال الإخبال أن يُخْبِل الرّجلَ، وذلك أن يُعِيرَه ناقةً يركبُها، أو فرساً يغزُو عليه. ويُنشد في ذلك قولُ زهير: هُنالك إن يُستَخْبَلُوا المالَ يُخْبِلُوا *** وإن يُسألوا يُعْطُوا وإن يَيْسِرُوا يُغْلُوا([16])(خبن) الخاء والباء والنون أُصَيْلٌ واحد يدلُّ على قَبْض ونقص. يقال خَبَنْت الشَّيءَ، إذا قبَضْته. وخَبَنْت الثوبَ، إذا رفعتَ ذَلاذِلَه حتّى يتقلَّص بعد أن تَخِيطه وتكُفَّه. والخُبْنَةُ: ثِبَان الرّجُل([17])؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخبَن فيه الشّيء. تقول: رفَعَه في خُبْنَتِه. وفي الحديث: "فليأكُلْ منها ولا يَتَّخِذْ* خُبْنَةً([18])". ويقال إنّ الخُبْنَ من المَزَادة ما كان دون المِسْمَع. فأمّا قولهم خَبَنْت الرّجل، مثلُ غبَنْته، فيجوز أن يكون من الإبدال، ويجوز أن يكون من أنّه إذا غَبنَه فقد اختبَنَ عنه من حَقِّه. (خبأ) الخاء والباء والحرف المعتل والهمزة يدلُّ على سَتْرِ الشّيء. فمن ذلك خبأْت الشيء أخبَؤه خَبْأً. والخُبَأَةُ: الجارية تُخْبَأُ. ومن الباب الخِباء؛ تقول أخبَيْتُ إخباءً، وخَبَّيْتُ، وتخبَّيْت، كلُّ ذلك إذا اتخذْتَ خِباءً. -------------------------------------------------------- ([1]) الحديث بتمامه كما في الإصابة 5978 "عن عمرو بن يثربي قال: شهدت خطبة النبي صلى الله عليه وسلم بمنى، وكان فيما خطب به أن قال: لا يحل لامرئ من مال أخيه إلا ما طابت به نفسه. فقلت: يا رسول الله، أرأيت لو لقيت غنم ابن عمي فاجتزرت منها شاة هل علي في ذلك شيء؟ قال: إن لقيتها تحمل شفرة وزناداً فلا تهجها". ويبدو أنه سقط من نسخة الإصابة ما ورد في اللسان، وهو "إن لقيتها تحمل شفرة وزناداً بخبت الجميش فلا تهجها". ([2]) حصم، بالمهملتين، أي ضرط. ([3]) في الأصل: "أو أقل". ([4]) الزبد، هنا، بالتحريك. بعضهم يخص الخبير بزبد أفواه الإبل. ([5]) نستخلب، بالخاء المعجمة، أي نقطع، كما في اللسان (خلب، خبر). وفي الأصل: "نستحلب". بالحاء المهملة، تحريف. قال في اللسان (خبر): "شبه بخبير الإبل، وهو وبرها؛ لأنه ينبت كما ينبت الوبر". ([6]) لأبي النجم العجلي، كما في اللسان (خبر، غرر). ([7]) هذا التفسير لم يرد في غير المجمل من المعاجم المتداولة. وفي اللسان بعد ذكر "الخبراء": "يقال خبر الموضع بالكسر فهو خبر". ([8]) الرجز للهفوان العقيلي. انظر شرح الحيوان (4: 490). ([9]) لأبي زبيد الطائي، كما في اللسان (خبس). والضبارمة: الجريء، وفي الأصل: "ضبارة" محرف، صوابه من اللسان والمجمل. ([10]) البيت لأباق الدبيري كما في اللسان (خبط). وقد صحف "أباق" في اللسان "بدباق"، بصوابه ما أثبت من اللسان (مرط). وفي القاموس (أبق): "وكشداد: شاعر دبيري". ([11]) البيت في اللسان (نوط). ([12]) زاد في اللسان: طويلة عرضا، وهي لبني سعد، أي من سمات إبلهم. ([13]) البيت في اللسان (خبق). ([14]) في الأصل: "أبني أبينا"، صوابه من المجمل وديوان أوس بن حجر واللسان (خبل). على أن رواية عجز البيت في الأصل والمجمل واللسان غير مستقيمة، والبيت من قصيدة مضمومة الروي، وهو في الديوان: أبني لبينى لستم بيد *** إلا يد ليست لها عضد([15]) هو حديث: "من أكل الربا أطعمه الله من طينة الخبال يوم القيامة". ([16]) ديوان زهير 112 والمجمل واللسان (خبل). ([17]) الثبان، ككتاب: الموضع الذي يحمل فيه من الثوب. نحو أن يعطف ذيل قميصه فيجعل فيه شيئاً. وفي الأصل: "ثبات"، وفي المجمل: "التبان"، وفي اللسان: "ثياب الرجل"، صواب كل أولئك ما أثبت. ([18]) سبق في مادة (ثبن) برواية: "ولا يتخذ ثبانا". ـ

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR900 harf
- الخبال الفساد الذي يلحق الحيوان فيورثه اضطرابا، كالجنون والمرض المؤثر في العقل والفكر، ويقال: خبل وخبل وخبال، ويقال: خبله وخبله فهو خابل والجمع الخبل، ورجل مخبل، قال الله تعالى: ﴿يا أيها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا﴾ [آل عمران/118]، وقال عز وجل: ﴿ما زادوكم إلا خبالا﴾ [التوبة/47]، وفي الحديث: (من شرب الخمر ثلاثا كان حقا على الله تعالى أن يسقيه من طينة الخبال) (الحديث عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR720 harf
خ ب ل خبله خبلاً وخبله واختبله‏:‏ أفسده فخبل خبلاً وخبالاً‏.‏ قال‏:‏ أرى المـال أفيـاء الظلـال فتـارة يؤوب وأخرى يخبل المال خابله وبـه خبـل وخبـل وخبـول‏:‏ جنـون وفسـاد فـي عقلـه‏.‏ وخبلته الجن وخبلته ومسه الخابل أي الجنى‏.‏ ورجل مخبول ومخبل وخبله الحب واختبلته فلانة وعاشق مختبل‏.‏ وبه خبل‏:‏ فساد عضو من داء أو قطع‏.‏ وفلان خبال على أهله‏.‏ وبلاه الله بطينة الخبال وردغة الخبال وهي ما
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.298 harf
الخَبْلُ، بالتسكين: الفسادُ. ابن سيده: الخَبْل فساد الأَعضاء حتى لا يَدْري كيف يمشي فهو مُتَخَبِّل خَبِل مُخْتَبَل. وبَنُو فلان يُطالبون بني فلان بدماء وخَبْلٍ أَي بقطع أَيد وأَرجل والجمع خُبُول؛ عن ابن جني. ويقال: لنا في بني فلان دِماء وخُبُول، فالخُبُول قَطْعُ الأَيدي والأَرجل. وقال رجل من العرب: إِن لنا في بني فلان خَبْلاً في الجاهلية أَي قطع أَيد وأَرجل وجراحات، وروي عنه، صلى الله عليه وسلم،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR394 harf
* خ ب ل * * الخَبْلُ * بسكون الباء الفساد وبفتحها الجن يقال به خبل أي شيء من الأرضوقد * خَبَلهُ * من باب ضرب و * خَبَّله تخبيلا * و * اخَتَبَلَهُ * إذا أفسد عقله أو عضوه ورجل * مُخَبَّلٌ * بالتشديد كأنه قطعت أطرافه و * الخَبَالُ * الفساد وأما الذي في الحديث ﴿من قفا مؤمنا بما ليس فيه وقفه الله في ردغة الخبال حتى يجيء بالمخرج منه﴾ فيقال هو صديد أهل النار وقوله ﴿قَفَا﴾ أي قذف والردغة الطينة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.907 harf
الخبل بالفتح: فساد الأعضاء كما في المحكم، زاد الأزهري: حتى لا يدري كيف يمشي. قال الصاغاني: ومن الحديث: أن الأنصار شكت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن رجلا صاحب خبل يأتي إلى نخلهم فيفسد أرادوا بالخبل الفساد في الأعضاء. وفي حديث آخر: من أصيب بدم أو خبل فهو بين إحدى ثلاث: بين أن يعفو، أو يقتص، أو يأخذ الدية، فإن فعل شيئا من ذلك، ثم عدا بعد فإن له النار خالدا فيها مخلدا. الخبل: الفالج يقال:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.719 harf
خَبِلَ 1 خَبِلَ خبل , aor. خَبَلَ , inf. n. خَبَالٌ (JK, K, TA) and خَبَلٌ, (TA,) He was, or became, corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect: (TA:) [or he was, or became, in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR995 harf
خَبَلَ خَبَلَ I , U ( n. ac. خَبْل 1 ), a. Maddened, turned the brain of. b. Maimed. خَبِلَ خَبِلَ A ( n. ac. خَبَل 4 , خَبَاْل 22 ), a. Was mad, furious ( animal ). b. Was maimed. خَبَّلَ خَبَّلَ II , a. Maddened. b. Maimed. أَخْبَلَ أَخْبَلَ IV , a. Let out on hire ( cattle ). تَخَبَّلَ تَخَبَّلَ V , a. Was maimed ( limb ). اِخْتَبَلَ اِخْتَبَلَ VIII , a. see II .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.386 harf
خبل خَبَلَ - يَخْبِلُ - خَبَال خَبَلَ - يَخْبِلُ + الكائن: يعاق وخاصة عقلياً: يصبح معاقاً لمرض أو قطع أو شلل أو فالج أو جنون خَبَلَ - يَخْبِلُ + الكائن + عن شيء أو أمر: يُعاق ويُقَصِّر ويُحْبَس عنه: يعاق عن الوصول إلى شيء وذلك لقطع في يده أو شلل فيها أو فالج أو جنون أو ما شابه خَبَلَ - يَخْبِلُ + أمر أو شيء + كائناً: جننه: عوقه وشل من قدراته
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler27 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ألو

    1 ortak ayet · Elyu yele demektir

  2. بغض

    1 ortak ayet · Bahat çene altındaki et demektir

  3. عنت

    1 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz

  4. خلل

    1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  5. فوه

    1 ortak ayet · Onların ağızları ile

  6. وضع

    1 ortak ayet · Koyar

  7. بطن

    1 ortak ayet · Batın karın demektir

  8. ودد

    1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  9. بدي

    1 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  10. خفي

    1 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  11. صدر

    1 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  12. عقل

    1 ortak ayet · Akledersiniz

Geçtiği ayetler(2)

  1. … آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ …

    Ayakbağı olmakEy iman edenler; sizden başkalarını dost edinmeyin. Onlar; sizi, şaşırtmaktan geri kalmazlar. Sıkıntıya düşmenizi isterler. Öfkeleri ağızlarından taşmaktadır. Sinelerinin gizlediği ise daha büyüktür. Düşünürseniz size ayetlerimizi açıkladık.

  2. لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

    Ayakbağı olmakEğer onlar da aranızda çıksalardı size şer ve fesadı arttırmaktan başka bir şey yapmazlar ve aranıza muhakkak bir fitne sokmak isteyerek koşarlardı. İçinizde onlara iyice kulak verenler de var. Allah; zalimleri çok iyi bilendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخبل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفسد, عجز, ثبط
Zıt Kökصلح
Çekirdek Özet 1Uzvun kesilmesi, felç olması veya aklın dengesini yitirerek işlevsizleşmesi
Çekirdek Özet 2Toplumsal bünyeyi içeriden çökerterek iş yapamaz hale getirme ve kargaşa çıkarma
Çekirdek Özet 3Bütünün işleyişini kilitleyen içsel işlev bozukluğu ve ayakbağı olma durumu
Kritik Hata RiskiKökün anlamını sıradan bir kötülük veya dışsal zarar zannedip, sistemin iç hareket kabiliyetini yok eden felç edici fesadı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خبİçsel çürüme, gizli bozulma veya sarsıcı hareket; nitekim خبث içsel pisliği, خبط rastgele çarpmayı, خبأ gizlemeyi ifade ederلTemel sarsılma ve içsel çürüme hareketini organların, eklemlerin veya iradenin kilitlenip bağlanması yönünde özelleştirerek bünyeyi tamamen felç eden bir işlevsizliğe dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinden türetme; perdeleme, içe kapanma, yarılmaBütünlüğü koruyan yapının veya sınırın içten zaafa uğraması ve gizli bir yarılma oluşması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBozulmanın dışarıdan değil, bünyenin ve yapının tam kalbinde, iç mekânında gerçekleşmesi
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, kısıtlamaBozulmanın uzuvları veya iradeyi bağlayıcı, yönünü şaşırtıcı ve yürüyüşü kilitleyici bir engele dönüşmesi
خبلBünyenin iç bağlarının kilitlenerek işlevini yitirmesiİçten başlayan çözülme ve yarılmanın organları veya sistemi düğümleyerek hareket edemez, adım atamaz hale getirmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının uzuvlarının kesilmesi, sakatlanması, felç olması veya hayvanın bacaklarındaki aksaklık sebebiyle nasıl yürüyeceğini bilemeyip sendelemesi
Cahiliye şiiri kullanımıEvs b. Hacer pazusu sakat veya kopuk eli nitelerken kökü kullanmıştır: أبني لبينى لستم بيد / إلا يدا مخبولة العضد
Erken Arapça kullanımZüheyr b. Ebî Sülmâ cömertlik ve malların verilmesi bağlamında kökü zikretmiştir: هنالك إن يستخبلوا المال يخبلوا / وإن يسألوا يعطوا وإن ييسروا يغلوا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça خبل kökü, Sami dillerinde özellikle bozulma, çürüme, yok etme ve bağlayıp kısıtlama alanı ile temellenir. İbranicede h-b-l kökü hem fiziksel bağlama, rehin alma (hbl / habal) hem de hırpalama, ifsat etme, mahvetme ve boşluk/bâtıl anlamlarını taşır. Süryanicede habbālâ formu yıkım, fesat ve tahribat bildirir. Akadcada hubullu kelimesi bağlayıcı borç ve faiz yüküyle bireyi hareketsiz kılmayı ima eden bir ilişki taşırken, kökün Batı Sami kolunda beliren ana damarı hem bağlayarak kısıtlama hem de bir bünyeyi temelinden çökertme ve ifsat etmedir. Arapçada kök, somut uzuv kesilmesine, felce ve zihnin delilikle malul hale gelerek organların koordinasyonunu kaybetmesine doğru özelleşmiş; oradan da topluluğu içeriden işlemez kılan ayakbağı ve bozgunculuk manasına genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönOrgan sakatlığı, akıl yitimi ve yürüme zaafıBir uzvun kesilmesi veya işlevini yitirmesiyle başlayan fiziksel kusur, aklın ve nihayet toplumsal düzenin felç edilmesine aktarılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice fesat, tahribat ve bağlama anlamlarıKuzeybatı Sami dillerindeki h-b-l (yıkma, bağlama, ifsat etme) köküyle Arapçadaki fesat ve hareketsiz kılma anlamı doğrudan örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında açık ve düzenli bir ses denkliği tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خبلAnlamlıUzuv bozulması ve kargaşaAklın veya bedenin işlevini kaybetmesi, felç ve iç bozgunculukHedef kök; Kur'an'da geçer
خلبAnlamlıÇelme, tırnakla yaralama ve aldatmaYırtıcı tırnağı; zihni çelip büyüleyici sözlerle aldatmaKur'an'da geçmez; ortak fiziksel hasar ve sarsma çekirdeği
بخلAnlamlıKıskançlık ve tutmaEldeki imkânı vermekten kaçınma, cimrilikKur'an'da geçer; akışın ve hareketin kısıtlanması bağı
بلخAnlamlıKibir ve aşırılıkKendini büyük görme, gururla sersemleşmeKur'an'da geçmez; zihinsel denge kaybı ile temas
لخبAnlamlıTokat atma ve vurmaYüze sertçe vurma, yaralamaKur'an'da geçmez; organa zarar verme ortaklığı
لبخAnlamlıYumuşaklık ve dolgunlukAğaç türü veya yumuşak, gevşek etKur'an'da geçmez; uzuv dokusu ile zayıf bağ

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خبلMerkezİçsel felç ve kargaşaSistemin veya uzvun içten çökertilerek iş görmez kılınmasıHareketi imkânsız kılan iç bozgun ve ayakbağı olma
فسدKomşuBozulma ve ifsatفسد her türlü düzenin bozulması iken خبل özellikle hareket ve koordinasyon felcidirGenel kokuşma ve dengenin yitimi
عجزKomşuGüç yetirememeعجز arkada kalıp yetişememek iken خبل bünyenin kendi iç uzuvlarının kilitlenmesidirDışsal yetersizlik ve güç tükenmesi
ثبطKomşuAlıkoyma ve engellemeثبط dışarıdan soğutma ve geciktirme iken خبل iç koordinasyonun çökmesidirHarekete geçmeyi isteksiz kılma
صلحZıtUyum ve işlerlikBütün uzuv ve unsurların birbiriyle ahenk içinde doğru çalışmasıFesadın ve felcin giderilerek işlevselliğin kurulması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخبلOrgan felci, delilik, kargaşaSistemin iç dinamiklerinin kilitlenmesiKesin
LatinceDebilitatio, perturbatioGüçten düşürme, düzeni bozmaBedenin veya nizamın felç edilerek zaafa uğratılmasını karşılarGüçlü
İngilizceCrippling, disruption, subversionFelç etme, kargaşa çıkarmaİçeriden işlevsizleştirme yönünü verir ancak delilik boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaZerrüttung, LähmungDüzeni yıkma, felç etmeSistematik koordinasyonun bozulup çökmesini iyi karşılarGüçlü
FransızcaDérèglement, paralysieDüzenin altüst oluşu, inmeHem zihinsel hem yapısal kilitlenmeyi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَبَالًاMüminlerin safını içeriden bozma, zaafa uğratma ve ayakbağı olmaTopluluğun sırdaş edinmemesi gereken kesimlerin yıkıcı çabası bağlamında (Âl-i İmrân 3:118)
خَبَالًاSeferde ordu içine nifak sokarak kargaşa, panik ve gevşeklik üretmeSavaşa isteksiz çıkan münafıkların orduya katılması durumunda doğacak çözülme bağlamında (Tevbe 9:47)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, ehliyet ve fitneAklın gitmesiyle teklif ehliyetinin düşmesi ve toplumsal nizamı bozan bâtıl fırkaların etkisiAklî ve itikadî koordinasyonun çökmesi
FıkıhCinayet, diyet ve tasarruf ehliyetiYaralama sonucu bir uzvun felç olması, kesilmesi (habl) veya delilik sebebiyle hacir altına alınmaFiziksel sakatlık ve hukuki ehliyet kaybı
TefsirNifak psikolojisi ve cemaat güvenliğiMünafıkların müminler arasına katılıp orduyu zaafa uğratması ve ayakbağı olmasıİç sabotaj ve psikolojik çözülme
HadisAhiret azabı ve cezaİçki içenlere ahirette cehennemliklerin beden akıntısı olan habâl çamurunun içirilmesiBedenin eriyip çürümesiyle oluşan necaset

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve cemaat bünyesiİç sabotajBirliği içeriden felç etmeGörünüşte içeride olup hakikatte inancı ve amelî gücü kilitleyen nifak hareketiKesin
İlmiAkıl ve düşünce faaliyetiZihinsel kilitlenmeMuhakemeyi çarpıtmaZihnin delilik veya vesvese ile kavramlar arası mantıksal bağı yitirip delil üretemez oluşuGüçlü
SiyasiDevlet ve ordu nizamıYıkıcı bozgunculukKarar ve hareket mekanizmasını felç etmeBürokraside veya orduda yer alarak topluluğun hedefe yürümesine ayakbağı olmaKesin
İktisadiÜretim ve dayanışma ağıVerimsiz yük ve ataletKaynakları kilitlemeOrtaklığa katkı sunmadığı gibi üretken sermayeyi içten içe tüketen parazit işlevGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKoordinasyon kaybı ve lokal kilitlenmeBir ağdaki (network) düğüm noktalarının çalışamaz hale gelerek tüm sistemde veri akışını dondurması veya organik dokunun sinir iletimini keserek felç olmasıKesin
Beşeri bilimlerSosyal çözülme ve yıkıcı sabotajKurum içine sızan unsurların iletişim kanallarını tıkayarak toplumsal eylemi işlevsizleştirmesi ve kargaşa üretmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir ahlaki kötülük, basit bir maddi zarar veya sadece zihinsel delilik olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamBir bünyenin dış darbelerden ziyade, kendi iç bileşenlerinin uyumsuzluğu, işlevsizliği ve sabotajı neticesinde adım atamaz hale gelmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde geçen ikazın stratejik boyutunu görememek; topluluğu içten kemiren ve karar almayı engelleyen pasif veya fitneci unsurları tehlikesiz zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın toplumsal ve askeri birliktelikte sadece sayısal çoğunluğa değil, içsel bütünlük ve sağlamlığa verdiği değeri gösterir. Zararın dış düşmandan değil, içteki kilitlenmeden kaynaklanabileceğini öğretir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojisini ve ordu içindeki yıkıcı tutumlarını anlatan savaş ve cemaat güvenliği ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:118 ve Tevbe 9:47) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?'Çokluk her zaman güçtür' vehmini yıkar; niteliksiz, fesatçı ve ayakbağı olan unsurların bünyeye katılmasının güç değil felç getireceğini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamUzuvların kesilmesi, sakatlanması, aklın düzenini kaybetmesi ve canlının dengeli yürüyüşünün kilitlenmesi.
  • Soyut anlamBir nizamın veya hareketin içsel koordinasyonunun çökertilerek eylem üretemez ve ilerleyemez hale getirilmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç düğümlerinde üretilen ve toplam hareket potansiyelini eksiye düşüren kargaşa ve ayakbağı faktörü.
  • LaTeX modeliF(S+k)=F(S)−ΔP(ΔP>0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S mevcut sistem veya cemaat yapısını, k sisteme dahil olan bozguncu unsuru, F(S) sistemin işlev ve eylem gücünü temsil eder. Dışarıdan bakıldığında unsurların toplamı S+k şeklinde büyümüş görünse de, k unsurunun ürettiği koordinasyon felci ve ayakbağı olma durumu sebebiyle sistemin net fonksiyonu F(S) düzeyinden ΔP kadar düşüşe uğramakta, yani iç felç büyüklüğü sistemin verimini eksiltmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ