خبل
خ - ب - ل
KÖK- 2 geçiş
- 2 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Habl meyvedeki çürüklük demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Habl meyvedeki çürüklük demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.927 harfباب الخاء واللام والباء معهما
خ ل ب، ل ب خ، ب خ ل، خ ب ل مستعملات خلب: الخَلْبُ: مزق الجلد بالناب.
والسبع يخلب الفريسة إذا شق جلدها بنابٍ أو مِخُلَبِ.
ولكلَّ طائرٍ من الجَوارح مِخْلَبٌ، ولكل سَبُعٍ مِخْلَبٌ... وهو أظافيره.
والمِخْلَبُ: المِنْجل، ويقال: هو المِنْجَل الذي لا أسنانَ له لقَطْع سَعَفِ النَّخْل وشِبْهه، قال النابغة الجَعْديّ:
قد أفناهم القتلُ بعد الوفاةِ كهذا الإشاءةِ بالمِخْلَـبِ
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR662 harfالخَبْلُ بالتسكين: الفسادُ، والجمع خُبولٌ. يقال: لنا في بني فلان دِماءٌ وخُبولٌ. فالخُبولُ: قطعُ الأيدي والأرجل. والخبَلُ، بالتحريك: الجِنُّ. يقال: به خَبَلٌ، أي شيء من أهل الأرض. وقد خَبَلَهُ وخَبَّلَهُ واخْتَبَلَهُ، إذا أفسدَ عقلَهُ أو عضوه. ورجلٌ مُخَبَّلٌ، كأنَّه قد قُطِعَتْ أطرافه. ودهرٌ خَبِلٌ، أي متلوٍ على أهله. ومُخَبَّلٌ، بكسر الباء: اسمٌ للدهر. قال الحارث بن حلّزة:
فَضَعي قِناعَكِ إنَّ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR8.449 harfخ ل ب
خلب ، خبل ، بلخ ، بخل ، لخب ، لبخ : مستعملات .
خلب : قال الليث : الْخَلْبُ : مَزْقُ الْجِلْد
بالنَّاب .
والسَّبُعُ يَخْلُبُ الفَريسةَ _ إذا شقّ جلدَها
بِنَابِه أو فَعَله الْجَارحَةُ بمِخْلَبهِ .
ولكلِّ طائرٍ من الجوارح : مِخْلَبٌ ولكل
سَبُعٍ : مِخْلَبٌ . . وهو أظافيرُه .
وسَمِعْتُ النَّخْلاَوِيِّينَ مِنْ أهل الْبَحْرَينِ
يقولون للحَدِيدَةِ الْمُعَقَّفَةِ _ التي لا أُشَرَ
لها ، ولا أَسنان _
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR8.150 harf(باب الخاء والباء وما يثلثهما)
(خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها.
ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق.
(خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR900 harf- الخبال الفساد الذي يلحق الحيوان فيورثه اضطرابا، كالجنون والمرض المؤثر في العقل والفكر، ويقال: خبل وخبل وخبال، ويقال: خبله وخبله فهو خابل والجمع الخبل، ورجل مخبل، قال الله تعالى: ﴿يا أيها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا﴾ [آل عمران/118]، وقال عز وجل: ﴿ما زادوكم إلا خبالا﴾ [التوبة/47]، وفي الحديث: (من شرب الخمر ثلاثا كان حقا على الله تعالى أن يسقيه من طينة الخبال) (الحديث عن
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR720 harfخ ب ل
خبله خبلاً وخبله واختبله: أفسده فخبل خبلاً وخبالاً.
قال: أرى المـال أفيـاء الظلـال فتـارة يؤوب وأخرى يخبل المال خابله وبـه خبـل وخبـل وخبـول: جنـون وفسـاد فـي عقلـه.
وخبلته الجن وخبلته ومسه الخابل أي الجنى.
ورجل مخبول ومخبل وخبله الحب واختبلته فلانة وعاشق مختبل.
وبه خبل: فساد عضو من داء أو قطع.
وفلان خبال على أهله.
وبلاه الله بطينة الخبال وردغة الخبال وهي ما
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR6.298 harfالخَبْلُ، بالتسكين: الفسادُ. ابن سيده: الخَبْل فساد الأَعضاء حتى لا يَدْري كيف يمشي فهو مُتَخَبِّل خَبِل مُخْتَبَل. وبَنُو فلان يُطالبون بني فلان بدماء وخَبْلٍ أَي بقطع أَيد وأَرجل والجمع خُبُول؛ عن ابن جني. ويقال: لنا في بني فلان دِماء وخُبُول، فالخُبُول قَطْعُ الأَيدي والأَرجل. وقال رجل من العرب: إِن لنا في بني فلان خَبْلاً في الجاهلية أَي قطع أَيد وأَرجل وجراحات، وروي عنه، صلى الله عليه وسلم،
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR394 harf* خ ب ل * * الخَبْلُ * بسكون الباء الفساد وبفتحها الجن يقال به خبل أي شيء من الأرضوقد * خَبَلهُ * من باب ضرب و * خَبَّله تخبيلا * و * اخَتَبَلَهُ * إذا أفسد عقله أو عضوه ورجل * مُخَبَّلٌ * بالتشديد كأنه قطعت أطرافه و * الخَبَالُ * الفساد وأما الذي في الحديث ﴿من قفا مؤمنا بما ليس فيه وقفه الله في ردغة الخبال حتى يجيء بالمخرج منه﴾ فيقال هو صديد أهل النار وقوله ﴿قَفَا﴾ أي قذف والردغة الطينة
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR5.907 harfالخبل بالفتح: فساد الأعضاء كما في المحكم، زاد الأزهري: حتى لا يدري كيف يمشي. قال الصاغاني: ومن الحديث: أن الأنصار شكت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن رجلا صاحب خبل يأتي إلى نخلهم فيفسد أرادوا بالخبل الفساد في الأعضاء. وفي حديث آخر: من أصيب بدم أو خبل فهو بين إحدى ثلاث: بين أن يعفو، أو يقتص، أو يأخذ الدية، فإن فعل شيئا من ذلك، ثم عدا بعد فإن له النار خالدا فيها مخلدا. الخبل: الفالج يقال:
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR10.719 harfخَبِلَ
1 خَبِلَ خبل , aor. خَبَلَ , inf. n. خَبَالٌ (JK, K, TA) and خَبَلٌ, (TA,) He was, or became, corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect: (TA:) [or he was, or became, in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the
خَبِلَ 1 خَبِلَ خبل , aor. خَبَلَ , inf. n. خَبَالٌ (JK, K, TA) and خَبَلٌ, (TA,) He was, or became, corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect: (TA:) [or he was, or became, in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought: (see خَبَالٌ, below:) and hence,] he was, or became, possessed, or insane. (JK, K, TA.) ― -b2- And خَبِلَ, [inf. n. خَبَلٌ, (q. v. voce خَبَالٌ,)] He was, or became, affected with [the palsy termed] فَالِج. (JK.) ― -b3- And خَبِلَتْ يَدُهُ His arm, or hand, became corrupted, unsound, vitiated, or disordered, so as to be rendered motionless; or dried up; or became lost; (K, TA;) or was cut off. (TA.) -A2- خَبَلَهُ, (JK, S, Msb, K,) aor. خَبِلَ , (Msb,) inf. n. خَبْلٌ; (TA;) and ↓ خبّلهُ, (S, K,) inf. n. تَخْبِيلٌ; (TA;) and ↓ اختبلهُ; (S, K;) It (grief, JK, K, and love, JK, T, TA, and time, or fortune, and the ruling power, and disease, T, TA) rendered him possessed, or insane: (JK, K, TA:) and it corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, his reason, or intellect; or his limb, or member: (S, K:) or it (grief) deprived him of his heart: and he corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, one of his limbs or members: or deprived him of his reason, or intellect. (Msb.) And خَبَلَ قَلْبَهُ, aor. خَبِلَ and خَبُلَ , It (love) corrupted, or rendered unsound, his heart. (JM.) And خَبَلَ فُلَانٌ يَدَ فُلَانٍ Such a one corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, the arm, or hand, of such a one, so that it became motionless; or caused it to dry up; or deprived him of it. (JK.) ― -b2- Also خَبَلَهُ, (TA,) [aor. خَبِلَ ,] inf. n. خَبْلٌ, (K, TA,) He restrained, withheld, or debarred, him: (K, * TA:) and ↓ اختبل likewise signifies he restrained, withheld, or debarred. (TA.) You say, مَا خَبَلَكَ عَنَّا What withheld, or has withheld, thee from us? (TA.) And خَبَلَهُ عَنْ كَذَا, aor. and inf. n. as above, He prevented, or hindered, him from doing such a thing. (K, * TA.) -A3- خَبَلَ عَنْ فِعْلِ أَبِيهِ He fell short of the doing of his father. (JK, K.)
2 خَبَّلَ see 1.
اـِخْبَالٌ 4 اـِخْبَالٌ اخبال signifies The act of lending; (JK;) as also ↓ اِخْتِبَالٌ. (TA.) You say, أَخْبَلْتُهُ المَالَ, (S,) i. e. النَّاقَةَ, or الفَرَسَ, (S, K, *) I lent him the she-camel (S, K *) in order that he might ride her (TA) or in order that he might make use of her milk and her fur, or the horse in order that he might go on a hostile, or hostile and plundering, expedition upon him. (S, K, TA.) And اخبلهُ اـِبِلًا, and غَنَمًا, He lent him camels, and sheep or goats. (M, TA.) See also 10. ― -b2- Also The dividing one's camels into two halves, that one half might breed in each year; like as one does in land and sowing. (Ibn-' Abbلd, K. *)
8 اـِخْتَبَلَ see 1, in two places: ― -b2- and see 4. -A2- اختبلت الدَّابَّةُ The beast remained not in its accustomed place. (Lth, ISd, K.)
استخبل مَالَ فُلَانٍ 10 استخبل مَالَ فُلَانٍ استخبل مال فلان He sought to corrupt, render unsound, vitiate, or disorder, some of the camels of such a one. (Er-Rلghib.) ― -b2- [And hence,] استخبلهُ مِنْ مَالِهِ He asked of him the loan of some of his camels, or the like, until the time of abundance of herbage. (JK, O, * TA. *) And استخبلنى نَاقَةً, or فَرَسًا, He asked of me the loan of a she-camel (K, TA) in order that he might ride her (TA) or in order that he might make use of her milk and her fur, or a horse in order that he might go on a hostile, or hostile and plundering, expedition upon him. (K, TA.) And استخبلهُ اـِبِلًا, and غَنَمًا, He asked of him the loan of camels, and sheep or goats. (M, TA.) Zuheyr says, ↓ هُنَا لَكَ اـِنْ يُسْتَخْبَلُوا المَالَ يُخْبِلُوا [There, if they be asked to lend cattle, they lend]. (S, TA. [See also 10 in art. خول.]) خَبْلٌ: see خَبَالٌ, in four places. ― -b3- Also Corruptness, unsoundness, or a vitiated or disordered state, of the limbs or members, (M, K,) of a man, so that one knows not how to walk; (Az, TA;) and so ↓ خَبَلٌ; (K;) which likewise signifies the same in the legs of a beast. (JK, K. *) ― -b4- ― -b5- And The [palsy termed] فَالِج; as also ↓ خَبَلٌ. (K.) ― -b6- Also The cutting off of arms or hands, and legs or feet: (JK, Az, ISd, K:) pl. خُبُولٌ. (K.) So in the saying, قَوْمِى يُطَالِبُونَ بَنِى فُلَانٍ بِدِمَآءٍ وَخَبْلٍ [My people, or party, prosecute the sons of such a one for blood (lit. bloods) and the cutting off of arms or hands, and legs or feet]. (JK.) And so خُبُولٌ in the saying, لَنَا فِى بَنِى فُلَانٍ دِمَآءٌ وَخُبُولٌ [We have a claim, upon the sons of such a one, to blood (lit. bloods) and the cutting off of arms &c.]. (S.) ― -b7- And Wounds: (JK:) and ↓ خَبَلٌ signifies a wound: and is so explained as used in the saying, بَنُو فُلَانٍ يُطَالِبُونَنَا بِخَبَلٍ [The sons of such a one prosecute us for a wound]. (TA.) ― -b8- And i. q. فِتْنَةٌ and هَرْجٌ [i. e. Trial, punishment, slaughter, civil war, conflict and faction, discord, dissension, &c.]. (TA.) -A2- Also A loan: and a demand of a loan: (K, TA:) relating to anything. (TA.) ― -b2- And An addition which one gives, beyond what the جَمَّال [i. e. owner, or attendant, of a camel or camels (in the CK حَمّال i. e. porter)] imposes on one by stipulation. (M, K, TA.) -A3- See also the next paragraph.
خُبْلٌ خُبْلٌ خبل : see خَبَالٌ. -A2- وَقَعَ فِى خُبْلِى It came into my mind; (JK, K;) a phrase like the saying, سَقَطَ فِى يَدِى: (JK, K: * [in the K, meaning the same as this saying:]) and sometimes (JK) one says also ↓ فِى خَبْلِى. (JK [and so in the K accord. to the TA, but not in the CK, nor in my MS. copy of the K].)
خَبَلٌ خَبَلٌ خبل : see خَبَالٌ, in four places: ― -b2- and see خَبْلٌ, in three places. -A2- Also The jinn, or genii; (IAar, Fr, S, K;) and so ↓ خَابِلٌ: (JK, K:) or the latter has this signification; and the former is a quasi-pl. n. of the latter, or, as some say, a pl., as is also خُبَّلٌ: (TA:) and ↓ خَابِلٌ signifies also a devil, or the devil. (K.) One says, بِهِ خَبَلٌ, meaning In him is somewhat of [the jinn, or genii, called] أَهْلُ الأَرْضِ. (S. [See الأَرْضُ, near the end of the paragraph: and see other explanations of خَبَلٌ voce خَبَالٌ, which may apply in this case.]) ― -b2- Accord. to IAar and Fr, it is also applied to Mankind. (TA.) ― -b3- Also A certain bird, that cries all the night, with one cry, resembling مَاتَتْ خَبَلْ. (M, K, * TA.) -A3- Also A مَزَادَة [or leathern water-bag]. (Fr, K.) ― -b2- And A full قِرْبَة [or water-skin]. (Fr, K.)
خَبِلٌ خَبِلٌ خبل and ↓ أَخْبَلُ (K, TA) Corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect; as also ↓ مَخْبُولٌ: (TA:) [or in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought: (see خَبَالٌ, below:) and hence,] possessed, or insane; (K, TA;) as also ↓ مُخَبَّلٌ and ↓ مُخْتَبِلٌ: (TA:) or ↓ مُخَبَّلٌ signifies a man having no heart; (JK;) as also ↓ مَخْبُولٌ: (JK, Msb:) or this last, haring one of his limbs, or members, corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered: (Msb:) and خَبِلٌ and ↓ مُخَبَّلٌ signify also a beast corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, in the legs, so as not to know how to walk: (JK:) or ↓ مُخَبَّلٌ signifies a man who is as though his extremities were amputated. (S.) ― -b2- دَهْرٌ خَبِلٌ (tropical:) A time difficult to the people thereof; (T, S, K, TA;) in which they see not happiness. (T, TA.)
خُبْلَةٌ خُبْلَةٌ خبل خبله خبلة Corruption from a wound. (TA.) -A2- See also خُبْرَةٌ, last signification.
خَبَالٌ خَبَالٌ خبال Corruptness, unsoundness, or a vitiated or disordered state, [in an absolute sense;] (S, Msb, TA;) said in the O and the Mufradلt [of Er-Rلghib] to be the primary signification; (TA;) as also ↓ خَبَلٌ (Ham p. 542) and ↓ خَبْلٌ, of which last the pl. is خُبُولٌ: (S:) [and particularly in the reason, or intellect: (see خَبِلَ, of which it is an inf. n.:)] and in actions, as well as in bodies and in minds: (TA:) or, primarily, such as is incident to an animal, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought; as also ↓ خَبَلٌ and ↓ خَبْلٌ: (Er-Rلghib, TA:) or ↓ خَبَلٌ signifies possession, or insanity; (K;) and so ↓ خَبْلٌ (JK, Msb, K) and ↓ خُبْلٌ (K) and خَبَالٌ; (Msb;) or ↓ خَبَلٌ signifies an affection, in the heart, resembling possession or insanity; (Az, TA;) or egregious stupidity or foolishness, without possession or insanity; (TA;) and ↓ خَبْلٌ also signifies a state, or quality, resembling possession or insanity, such as stupidity, or foolishness; and heedlessness, or weakness of intellect, and the like. (Msb.) مَا زَادُوكُمْ اـِلَّا خَبَالًا, in the Kur [ix. 47], means They had not added to you aught save corruption and evil. (Bd, TA.) And لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا, in the same [iii. 114], They will not fall short, or flag, or be remiss, in corrupting, or vitiating, your affairs. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) Loss, or a state of diminution; syn. نُقْصَانٌ: (O, K, Er-Rلghib:) or this is the primary signification. (TA.) ― -b3- And hence, (TA,) A state of perdition or destruction: (O, K, Er-Rلghib:) or a thing's going, passing, or wasting, away; or being consumed or destroyed. (Zj, TA.) ― -b4- Also The condition of a well when it is hollowed in the sides, and old, so that sometimes the bucket enters into its hollowed part and becomes lacerated. (Fr, K.) ― -b5- And Fatigue, weariness, distress, embarrassment, affliction, trouble, or difficulty. (JK, S, O, K.) So in the saying, فُلَانٌ خَبَالٌ عَلَى أَهْلِهِ [Such a one is a cause of fatigue, &c., to his family]. (JK, * S, O.) ― -b6- And A deadly poison. (IAar, K.) ― -b7- And The fluid squeezed, or wrung, (IAar, TA,) or flowing, (S, K. TA,) from the inhabitants of Hell, or from their skins. (IAar, S, K, TA.) [See also رَدَغَةٌ.]
خَابِلٌ خَابِلٌ خابل Corrupting, rendering unsound, vitiating, or disordering, [in an absolute sense;] (M, K;) and particularly in the reason, or intellect. (TA.) ― -b2- See also خَبَلٌ, in two places. ― -b3- It is also added to خَبْلٌ to give intensiveness to the signification. (TA.)
أَخْبَلُ أَخْبَلُ ذ : see خَبِلٌ.
مُخَبَّلٌ مُخَبَّلٌ مخبل : see خَبِلٌ, in four places.
مُخَبِّلٌ مُخَبِّلٌ مخبل a [proper] name of Time. (S, K.)
مَخْبُولٌ مَخْبُولٌ مخبول : see خَبِلٌ, in two places.
مُخْتَبِلٌ مُخْتَبِلٌ مختبل : see خَبِلٌ. -A2- مُخْتَبِلُ دَابَّةٍ The legs of a beast. (JK. [But this I do not find in any other lexicon; and I doubt its correctness.])
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR995 harfخَبَلَ
خَبَلَ I , U ( n. ac. خَبْل 1 ),
a. Maddened, turned the brain of.
b. Maimed.
خَبِلَ
خَبِلَ A ( n. ac. خَبَل 4 , خَبَاْل 22 ),
a. Was mad, furious ( animal ).
b. Was maimed.
خَبَّلَ
خَبَّلَ II ,
a. Maddened.
b. Maimed.
أَخْبَلَ
أَخْبَلَ IV ,
a. Let out on hire ( cattle ).
تَخَبَّلَ
تَخَبَّلَ V ,
a. Was maimed ( limb ).
اِخْتَبَلَ
اِخْتَبَلَ VIII ,
a. see II .
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.386 harfخبل
خَبَلَ - يَخْبِلُ - خَبَال
خَبَلَ - يَخْبِلُ + الكائن: يعاق وخاصة عقلياً: يصبح معاقاً لمرض أو قطع أو شلل أو فالج أو جنون
خَبَلَ - يَخْبِلُ + الكائن + عن شيء أو أمر: يُعاق ويُقَصِّر ويُحْبَس عنه: يعاق عن الوصول إلى شيء وذلك لقطع في يده أو شلل فيها أو فالج أو جنون أو ما شابه
خَبَلَ - يَخْبِلُ + أمر أو شيء + كائناً: جننه: عوقه وشل من قدراته
Sîgalar(1)
Mücavir kökler27 mücavir (37 toplam)
- ألو
1 ortak ayet · Elyu yele demektir
- بغض
1 ortak ayet · Bahat çene altındaki et demektir
- عنت
1 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz
- خلل
1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
- فوه
1 ortak ayet · Onların ağızları ile
- وضع
1 ortak ayet · Koyar
- بطن
1 ortak ayet · Batın karın demektir
- ودد
1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
- بدي
1 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız
- خفي
1 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
- صدر
1 ortak ayet · Okun ön yarısına denir
- عقل
1 ortak ayet · Akledersiniz
Geçtiği ayetler(2)
… آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ …
Ayakbağı olmakEy iman edenler; sizden başkalarını dost edinmeyin. Onlar; sizi, şaşırtmaktan geri kalmazlar. Sıkıntıya düşmenizi isterler. Öfkeleri ağızlarından taşmaktadır. Sinelerinin gizlediği ise daha büyüktür. Düşünürseniz size ayetlerimizi açıkladık.
لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ
Ayakbağı olmakEğer onlar da aranızda çıksalardı size şer ve fesadı arttırmaktan başka bir şey yapmazlar ve aranıza muhakkak bir fitne sokmak isteyerek koşarlardı. İçinizde onlara iyice kulak verenler de var. Allah; zalimleri çok iyi bilendir.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خبل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | فسد, عجز, ثبط |
| Zıt Kök | صلح |
| Çekirdek Özet 1 | Uzvun kesilmesi, felç olması veya aklın dengesini yitirerek işlevsizleşmesi |
| Çekirdek Özet 2 | Toplumsal bünyeyi içeriden çökerterek iş yapamaz hale getirme ve kargaşa çıkarma |
| Çekirdek Özet 3 | Bütünün işleyişini kilitleyen içsel işlev bozukluğu ve ayakbağı olma durumu |
| Kritik Hata Riski | Kökün anlamını sıradan bir kötülük veya dışsal zarar zannedip, sistemin iç hareket kabiliyetini yok eden felç edici fesadı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خب | İçsel çürüme, gizli bozulma veya sarsıcı hareket; nitekim خبث içsel pisliği, خبط rastgele çarpmayı, خبأ gizlemeyi ifade eder | ل | Temel sarsılma ve içsel çürüme hareketini organların, eklemlerin veya iradenin kilitlenip bağlanması yönünde özelleştirerek bünyeyi tamamen felç eden bir işlevsizliğe dönüştürür |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit veya duvar imgesinden türetme; perdeleme, içe kapanma, yarılma | Bütünlüğü koruyan yapının veya sınırın içten zaafa uğraması ve gizli bir yarılma oluşması |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Bozulmanın dışarıdan değil, bünyenin ve yapının tam kalbinde, iç mekânında gerçekleşmesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, kısıtlama | Bozulmanın uzuvları veya iradeyi bağlayıcı, yönünü şaşırtıcı ve yürüyüşü kilitleyici bir engele dönüşmesi |
| خبل | Bünyenin iç bağlarının kilitlenerek işlevini yitirmesi | İçten başlayan çözülme ve yarılmanın organları veya sistemi düğümleyerek hareket edemez, adım atamaz hale getirmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Canlının uzuvlarının kesilmesi, sakatlanması, felç olması veya hayvanın bacaklarındaki aksaklık sebebiyle nasıl yürüyeceğini bilemeyip sendelemesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Evs b. Hacer pazusu sakat veya kopuk eli nitelerken kökü kullanmıştır: أبني لبينى لستم بيد / إلا يدا مخبولة العضد |
| Erken Arapça kullanım | Züheyr b. Ebî Sülmâ cömertlik ve malların verilmesi bağlamında kökü zikretmiştir: هنالك إن يستخبلوا المال يخبلوا / وإن يسألوا يعطوا وإن ييسروا يغلوا |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.
Sami etimolojik katman
Arapça خبل kökü, Sami dillerinde özellikle bozulma, çürüme, yok etme ve bağlayıp kısıtlama alanı ile temellenir. İbranicede h-b-l kökü hem fiziksel bağlama, rehin alma (hbl / habal) hem de hırpalama, ifsat etme, mahvetme ve boşluk/bâtıl anlamlarını taşır. Süryanicede habbālâ formu yıkım, fesat ve tahribat bildirir. Akadcada hubullu kelimesi bağlayıcı borç ve faiz yüküyle bireyi hareketsiz kılmayı ima eden bir ilişki taşırken, kökün Batı Sami kolunda beliren ana damarı hem bağlayarak kısıtlama hem de bir bünyeyi temelinden çökertme ve ifsat etmedir. Arapçada kök, somut uzuv kesilmesine, felce ve zihnin delilikle malul hale gelerek organların koordinasyonunu kaybetmesine doğru özelleşmiş; oradan da topluluğu içeriden işlemez kılan ayakbağı ve bozgunculuk manasına genişlemiştir.
Güven Güçlü
Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Organ sakatlığı, akıl yitimi ve yürüme zaafı | Bir uzvun kesilmesi veya işlevini yitirmesiyle başlayan fiziksel kusur, aklın ve nihayet toplumsal düzenin felç edilmesine aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanice fesat, tahribat ve bağlama anlamları | Kuzeybatı Sami dillerindeki h-b-l (yıkma, bağlama, ifsat etme) köküyle Arapçadaki fesat ve hareketsiz kılma anlamı doğrudan örtüşür | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında açık ve düzenli bir ses denkliği tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خبل | Anlamlı | Uzuv bozulması ve kargaşa | Aklın veya bedenin işlevini kaybetmesi, felç ve iç bozgunculuk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خلب | Anlamlı | Çelme, tırnakla yaralama ve aldatma | Yırtıcı tırnağı; zihni çelip büyüleyici sözlerle aldatma | Kur'an'da geçmez; ortak fiziksel hasar ve sarsma çekirdeği |
| بخل | Anlamlı | Kıskançlık ve tutma | Eldeki imkânı vermekten kaçınma, cimrilik | Kur'an'da geçer; akışın ve hareketin kısıtlanması bağı |
| بلخ | Anlamlı | Kibir ve aşırılık | Kendini büyük görme, gururla sersemleşme | Kur'an'da geçmez; zihinsel denge kaybı ile temas |
| لخب | Anlamlı | Tokat atma ve vurma | Yüze sertçe vurma, yaralama | Kur'an'da geçmez; organa zarar verme ortaklığı |
| لبخ | Anlamlı | Yumuşaklık ve dolgunluk | Ağaç türü veya yumuşak, gevşek et | Kur'an'da geçmez; uzuv dokusu ile zayıf bağ |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خبل | Merkez | İçsel felç ve kargaşa | Sistemin veya uzvun içten çökertilerek iş görmez kılınması | Hareketi imkânsız kılan iç bozgun ve ayakbağı olma |
| فسد | Komşu | Bozulma ve ifsat | فسد her türlü düzenin bozulması iken خبل özellikle hareket ve koordinasyon felcidir | Genel kokuşma ve dengenin yitimi |
| عجز | Komşu | Güç yetirememe | عجز arkada kalıp yetişememek iken خبل bünyenin kendi iç uzuvlarının kilitlenmesidir | Dışsal yetersizlik ve güç tükenmesi |
| ثبط | Komşu | Alıkoyma ve engelleme | ثبط dışarıdan soğutma ve geciktirme iken خبل iç koordinasyonun çökmesidir | Harekete geçmeyi isteksiz kılma |
| صلح | Zıt | Uyum ve işlerlik | Bütün uzuv ve unsurların birbiriyle ahenk içinde doğru çalışması | Fesadın ve felcin giderilerek işlevselliğin kurulması |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خبل | Organ felci, delilik, kargaşa | Sistemin iç dinamiklerinin kilitlenmesi | Kesin |
| Latince | Debilitatio, perturbatio | Güçten düşürme, düzeni bozma | Bedenin veya nizamın felç edilerek zaafa uğratılmasını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Crippling, disruption, subversion | Felç etme, kargaşa çıkarma | İçeriden işlevsizleştirme yönünü verir ancak delilik boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Zerrüttung, Lähmung | Düzeni yıkma, felç etme | Sistematik koordinasyonun bozulup çökmesini iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Dérèglement, paralysie | Düzenin altüst oluşu, inme | Hem zihinsel hem yapısal kilitlenmeyi ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خَبَالًا | Müminlerin safını içeriden bozma, zaafa uğratma ve ayakbağı olma | Topluluğun sırdaş edinmemesi gereken kesimlerin yıkıcı çabası bağlamında (Âl-i İmrân 3:118) |
| خَبَالًا | Seferde ordu içine nifak sokarak kargaşa, panik ve gevşeklik üretme | Savaşa isteksiz çıkan münafıkların orduya katılması durumunda doğacak çözülme bağlamında (Tevbe 9:47) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İrade, ehliyet ve fitne | Aklın gitmesiyle teklif ehliyetinin düşmesi ve toplumsal nizamı bozan bâtıl fırkaların etkisi | Aklî ve itikadî koordinasyonun çökmesi |
| Fıkıh | Cinayet, diyet ve tasarruf ehliyeti | Yaralama sonucu bir uzvun felç olması, kesilmesi (habl) veya delilik sebebiyle hacir altına alınma | Fiziksel sakatlık ve hukuki ehliyet kaybı |
| Tefsir | Nifak psikolojisi ve cemaat güvenliği | Münafıkların müminler arasına katılıp orduyu zaafa uğratması ve ayakbağı olması | İç sabotaj ve psikolojik çözülme |
| Hadis | Ahiret azabı ve ceza | İçki içenlere ahirette cehennemliklerin beden akıntısı olan habâl çamurunun içirilmesi | Bedenin eriyip çürümesiyle oluşan necaset |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve cemaat bünyesi | İç sabotaj | Birliği içeriden felç etme | Görünüşte içeride olup hakikatte inancı ve amelî gücü kilitleyen nifak hareketi | Kesin |
| İlmi | Akıl ve düşünce faaliyeti | Zihinsel kilitlenme | Muhakemeyi çarpıtma | Zihnin delilik veya vesvese ile kavramlar arası mantıksal bağı yitirip delil üretemez oluşu | Güçlü |
| Siyasi | Devlet ve ordu nizamı | Yıkıcı bozgunculuk | Karar ve hareket mekanizmasını felç etme | Bürokraside veya orduda yer alarak topluluğun hedefe yürümesine ayakbağı olma | Kesin |
| İktisadi | Üretim ve dayanışma ağı | Verimsiz yük ve atalet | Kaynakları kilitleme | Ortaklığa katkı sunmadığı gibi üretken sermayeyi içten içe tüketen parazit işlev | Güçlü |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Koordinasyon kaybı ve lokal kilitlenme | Bir ağdaki (network) düğüm noktalarının çalışamaz hale gelerek tüm sistemde veri akışını dondurması veya organik dokunun sinir iletimini keserek felç olması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sosyal çözülme ve yıkıcı sabotaj | Kurum içine sızan unsurların iletişim kanallarını tıkayarak toplumsal eylemi işlevsizleştirmesi ve kargaşa üretmesi | Kesin |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca sıradan bir ahlaki kötülük, basit bir maddi zarar veya sadece zihinsel delilik olarak daraltmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir bünyenin dış darbelerden ziyade, kendi iç bileşenlerinin uyumsuzluğu, işlevsizliği ve sabotajı neticesinde adım atamaz hale gelmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerde geçen ikazın stratejik boyutunu görememek; topluluğu içten kemiren ve karar almayı engelleyen pasif veya fitneci unsurları tehlikesiz zannetmek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplumsal ve askeri birliktelikte sadece sayısal çoğunluğa değil, içsel bütünlük ve sağlamlığa verdiği değeri gösterir. Zararın dış düşmandan değil, içteki kilitlenmeden kaynaklanabileceğini öğretir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini ve ordu içindeki yıkıcı tutumlarını anlatan savaş ve cemaat güvenliği ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:118 ve Tevbe 9:47) belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | 'Çokluk her zaman güçtür' vehmini yıkar; niteliksiz, fesatçı ve ayakbağı olan unsurların bünyeye katılmasının güç değil felç getireceğini ortaya koyar |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamUzuvların kesilmesi, sakatlanması, aklın düzenini kaybetmesi ve canlının dengeli yürüyüşünün kilitlenmesi.
- Soyut anlamBir nizamın veya hareketin içsel koordinasyonunun çökertilerek eylem üretemez ve ilerleyemez hale getirilmesi.
- Sistematik karşılıkSistemin iç düğümlerinde üretilen ve toplam hareket potansiyelini eksiye düşüren kargaşa ve ayakbağı faktörü.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde mevcut sistem veya cemaat yapısını, sisteme dahil olan bozguncu unsuru, sistemin işlev ve eylem gücünü temsil eder. Dışarıdan bakıldığında unsurların toplamı şeklinde büyümüş görünse de, unsurunun ürettiği koordinasyon felci ve ayakbağı olma durumu sebebiyle sistemin net fonksiyonu düzeyinden kadar düşüşe uğramakta, yani iç felç büyüklüğü sistemin verimini eksiltmektedir.