خبل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ب-ل1 sîga, 27 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.صدرفوهزيدخبلخَبَالًاألوخفيبغضخللبغيبطنعقل

KökSîga 1Ayet 2Sure 2Mücavir 27

▶ Ağı aç (3B)

خبل

خ - ب - ل

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 1 sîga
  • 13 sözlük

Habl meyvedeki çürüklük demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Habl meyvedeki çürüklük demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.927 harf
باب الخاء واللام والباء معهما خ ل ب، ل ب خ، ب خ ل، خ ب ل مستعملات خلب: الخَلْبُ: مزق الجلد بالناب. والسبع يخلب الفريسة إذا شق جلدها بنابٍ أو مِخُلَبِ. ولكلَّ طائرٍ من الجَوارح مِخْلَبٌ، ولكل سَبُعٍ مِخْلَبٌ... وهو أظافيره. والمِخْلَبُ: المِنْجل، ويقال: هو المِنْجَل الذي لا أسنانَ له لقَطْع سَعَفِ النَّخْل وشِبْهه، قال النابغة الجَعْديّ: قد أفناهم القتلُ بعد الوفاةِ كهذا الإشاءةِ بالمِخْلَـبِ
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR662 harf
الخَبْلُ بالتسكين: الفسادُ، والجمع خُبولٌ. يقال: لنا في بني فلان دِماءٌ وخُبولٌ. فالخُبولُ: قطعُ الأيدي والأرجل. والخبَلُ، بالتحريك: الجِنُّ. يقال: به خَبَلٌ، أي شيء من أهل الأرض. وقد خَبَلَهُ وخَبَّلَهُ واخْتَبَلَهُ، إذا أفسدَ عقلَهُ أو عضوه. ورجلٌ مُخَبَّلٌ، كأنَّه قد قُطِعَتْ أطرافه. ودهرٌ خَبِلٌ، أي متلوٍ على أهله. ومُخَبَّلٌ، بكسر الباء: اسمٌ للدهر. قال الحارث بن حلّزة: فَضَعي قِناعَكِ إنَّ
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR8.449 harf
خ ل ب خلب ، خبل ، بلخ ، بخل ، لخب ، لبخ : مستعملات . خلب : قال الليث : الْخَلْبُ : مَزْقُ الْجِلْد بالنَّاب . والسَّبُعُ يَخْلُبُ الفَريسةَ _ إذا شقّ جلدَها بِنَابِه أو فَعَله الْجَارحَةُ بمِخْلَبهِ . ولكلِّ طائرٍ من الجوارح : مِخْلَبٌ ولكل سَبُعٍ : مِخْلَبٌ . . وهو أظافيرُه . وسَمِعْتُ النَّخْلاَوِيِّينَ مِنْ أهل الْبَحْرَينِ يقولون للحَدِيدَةِ الْمُعَقَّفَةِ _ التي لا أُشَرَ لها ، ولا أَسنان _
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR8.150 harf
(باب الخاء والباء وما يثلثهما) (خبت) الخاء والباء والتاء أصلٌ واحد يدلُّ على خُشوع: يقال أَخْبَتَ يخبِتُ إخباتاً، إذا خشَع. وأخْبَتَ لله تعالى. قال عزّ ذكره: ﴿وَبَشِّرِ المُخْبِتِين﴾ [الحج 34]، وأصلُه من الخَبْت، وهو المفازة لا نباتَ فيها. ومن ذلك الحديث: "ولو بِخَبْتِ الجَمِيش([1])". ألا تراه سمَّاها جَميشاً، كأنّ النَّباتَ قد جُمِشَ منها، أي حُلِق. (خبث) الخاء والباء والثاء أصلٌ واحد
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR900 harf
- الخبال الفساد الذي يلحق الحيوان فيورثه اضطرابا، كالجنون والمرض المؤثر في العقل والفكر، ويقال: خبل وخبل وخبال، ويقال: خبله وخبله فهو خابل والجمع الخبل، ورجل مخبل، قال الله تعالى: ﴿يا أيها الذين آمنوا لا تتخذوا بطانة من دونكم لا يألونكم خبالا﴾ [آل عمران/118]، وقال عز وجل: ﴿ما زادوكم إلا خبالا﴾ [التوبة/47]، وفي الحديث: (من شرب الخمر ثلاثا كان حقا على الله تعالى أن يسقيه من طينة الخبال) (الحديث عن
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR720 harf
خ ب ل خبله خبلاً وخبله واختبله‏:‏ أفسده فخبل خبلاً وخبالاً‏.‏ قال‏:‏ أرى المـال أفيـاء الظلـال فتـارة يؤوب وأخرى يخبل المال خابله وبـه خبـل وخبـل وخبـول‏:‏ جنـون وفسـاد فـي عقلـه‏.‏ وخبلته الجن وخبلته ومسه الخابل أي الجنى‏.‏ ورجل مخبول ومخبل وخبله الحب واختبلته فلانة وعاشق مختبل‏.‏ وبه خبل‏:‏ فساد عضو من داء أو قطع‏.‏ وفلان خبال على أهله‏.‏ وبلاه الله بطينة الخبال وردغة الخبال وهي ما
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR6.298 harf
الخَبْلُ، بالتسكين: الفسادُ. ابن سيده: الخَبْل فساد الأَعضاء حتى لا يَدْري كيف يمشي فهو مُتَخَبِّل خَبِل مُخْتَبَل. وبَنُو فلان يُطالبون بني فلان بدماء وخَبْلٍ أَي بقطع أَيد وأَرجل والجمع خُبُول؛ عن ابن جني. ويقال: لنا في بني فلان دِماء وخُبُول، فالخُبُول قَطْعُ الأَيدي والأَرجل. وقال رجل من العرب: إِن لنا في بني فلان خَبْلاً في الجاهلية أَي قطع أَيد وأَرجل وجراحات، وروي عنه، صلى الله عليه وسلم،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR394 harf
* خ ب ل * * الخَبْلُ * بسكون الباء الفساد وبفتحها الجن يقال به خبل أي شيء من الأرضوقد * خَبَلهُ * من باب ضرب و * خَبَّله تخبيلا * و * اخَتَبَلَهُ * إذا أفسد عقله أو عضوه ورجل * مُخَبَّلٌ * بالتشديد كأنه قطعت أطرافه و * الخَبَالُ * الفساد وأما الذي في الحديث ﴿من قفا مؤمنا بما ليس فيه وقفه الله في ردغة الخبال حتى يجيء بالمخرج منه﴾ فيقال هو صديد أهل النار وقوله ﴿قَفَا﴾ أي قذف والردغة الطينة
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR5.907 harf
الخبل بالفتح: فساد الأعضاء كما في المحكم، زاد الأزهري: حتى لا يدري كيف يمشي. قال الصاغاني: ومن الحديث: أن الأنصار شكت إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن رجلا صاحب خبل يأتي إلى نخلهم فيفسد أرادوا بالخبل الفساد في الأعضاء. وفي حديث آخر: من أصيب بدم أو خبل فهو بين إحدى ثلاث: بين أن يعفو، أو يقتص، أو يأخذ الدية، فإن فعل شيئا من ذلك، ثم عدا بعد فإن له النار خالدا فيها مخلدا. الخبل: الفالج يقال:
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR10.719 harf
خَبِلَ 1 خَبِلَ خبل , aor. خَبَلَ , inf. n. خَبَالٌ (JK, K, TA) and خَبَلٌ, (TA,) He was, or became, corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect: (TA:) [or he was, or became, in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the
Maddenin bağlantısı

خَبِلَ 1 خَبِلَ خبل , aor. خَبَلَ , inf. n. خَبَالٌ (JK, K, TA) and خَبَلٌ, (TA,) He was, or became, corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect: (TA:) [or he was, or became, in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought: (see خَبَالٌ, below:) and hence,] he was, or became, possessed, or insane. (JK, K, TA.) ― -b2- And خَبِلَ, [inf. n. خَبَلٌ, (q. v. voce خَبَالٌ,)] He was, or became, affected with [the palsy termed] فَالِج. (JK.) ― -b3- And خَبِلَتْ يَدُهُ His arm, or hand, became corrupted, unsound, vitiated, or disordered, so as to be rendered motionless; or dried up; or became lost; (K, TA;) or was cut off. (TA.) -A2- خَبَلَهُ, (JK, S, Msb, K,) aor. خَبِلَ , (Msb,) inf. n. خَبْلٌ; (TA;) and ↓ خبّلهُ, (S, K,) inf. n. تَخْبِيلٌ; (TA;) and ↓ اختبلهُ; (S, K;) It (grief, JK, K, and love, JK, T, TA, and time, or fortune, and the ruling power, and disease, T, TA) rendered him possessed, or insane: (JK, K, TA:) and it corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, his reason, or intellect; or his limb, or member: (S, K:) or it (grief) deprived him of his heart: and he corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, one of his limbs or members: or deprived him of his reason, or intellect. (Msb.) And خَبَلَ قَلْبَهُ, aor. خَبِلَ and خَبُلَ , It (love) corrupted, or rendered unsound, his heart. (JM.) And خَبَلَ فُلَانٌ يَدَ فُلَانٍ Such a one corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, the arm, or hand, of such a one, so that it became motionless; or caused it to dry up; or deprived him of it. (JK.) ― -b2- Also خَبَلَهُ, (TA,) [aor. خَبِلَ ,] inf. n. خَبْلٌ, (K, TA,) He restrained, withheld, or debarred, him: (K, * TA:) and ↓ اختبل likewise signifies he restrained, withheld, or debarred. (TA.) You say, مَا خَبَلَكَ عَنَّا What withheld, or has withheld, thee from us? (TA.) And خَبَلَهُ عَنْ كَذَا, aor. and inf. n. as above, He prevented, or hindered, him from doing such a thing. (K, * TA.) -A3- خَبَلَ عَنْ فِعْلِ أَبِيهِ He fell short of the doing of his father. (JK, K.)

2 خَبَّلَ see 1.

اـِخْبَالٌ 4 اـِخْبَالٌ اخبال signifies The act of lending; (JK;) as also ↓ اِخْتِبَالٌ. (TA.) You say, أَخْبَلْتُهُ المَالَ, (S,) i. e. النَّاقَةَ, or الفَرَسَ, (S, K, *) I lent him the she-camel (S, K *) in order that he might ride her (TA) or in order that he might make use of her milk and her fur, or the horse in order that he might go on a hostile, or hostile and plundering, expedition upon him. (S, K, TA.) And اخبلهُ اـِبِلًا, and غَنَمًا, He lent him camels, and sheep or goats. (M, TA.) See also 10. ― -b2- Also The dividing one's camels into two halves, that one half might breed in each year; like as one does in land and sowing. (Ibn-' Abbلd, K. *)

8 اـِخْتَبَلَ see 1, in two places: ― -b2- and see 4. -A2- اختبلت الدَّابَّةُ The beast remained not in its accustomed place. (Lth, ISd, K.)

استخبل مَالَ فُلَانٍ 10 استخبل مَالَ فُلَانٍ استخبل مال فلان He sought to corrupt, render unsound, vitiate, or disorder, some of the camels of such a one. (Er-Rلghib.) ― -b2- [And hence,] استخبلهُ مِنْ مَالِهِ He asked of him the loan of some of his camels, or the like, until the time of abundance of herbage. (JK, O, * TA. *) And استخبلنى نَاقَةً, or فَرَسًا, He asked of me the loan of a she-camel (K, TA) in order that he might ride her (TA) or in order that he might make use of her milk and her fur, or a horse in order that he might go on a hostile, or hostile and plundering, expedition upon him. (K, TA.) And استخبلهُ اـِبِلًا, and غَنَمًا, He asked of him the loan of camels, and sheep or goats. (M, TA.) Zuheyr says, ↓ هُنَا لَكَ اـِنْ يُسْتَخْبَلُوا المَالَ يُخْبِلُوا [There, if they be asked to lend cattle, they lend]. (S, TA. [See also 10 in art. خول.]) خَبْلٌ: see خَبَالٌ, in four places. ― -b3- Also Corruptness, unsoundness, or a vitiated or disordered state, of the limbs or members, (M, K,) of a man, so that one knows not how to walk; (Az, TA;) and so ↓ خَبَلٌ; (K;) which likewise signifies the same in the legs of a beast. (JK, K. *) ― -b4- ― -b5- And The [palsy termed] فَالِج; as also ↓ خَبَلٌ. (K.) ― -b6- Also The cutting off of arms or hands, and legs or feet: (JK, Az, ISd, K:) pl. خُبُولٌ. (K.) So in the saying, قَوْمِى يُطَالِبُونَ بَنِى فُلَانٍ بِدِمَآءٍ وَخَبْلٍ [My people, or party, prosecute the sons of such a one for blood (lit. bloods) and the cutting off of arms or hands, and legs or feet]. (JK.) And so خُبُولٌ in the saying, لَنَا فِى بَنِى فُلَانٍ دِمَآءٌ وَخُبُولٌ [We have a claim, upon the sons of such a one, to blood (lit. bloods) and the cutting off of arms &c.]. (S.) ― -b7- And Wounds: (JK:) and ↓ خَبَلٌ signifies a wound: and is so explained as used in the saying, بَنُو فُلَانٍ يُطَالِبُونَنَا بِخَبَلٍ [The sons of such a one prosecute us for a wound]. (TA.) ― -b8- And i. q. فِتْنَةٌ and هَرْجٌ [i. e. Trial, punishment, slaughter, civil war, conflict and faction, discord, dissension, &c.]. (TA.) -A2- Also A loan: and a demand of a loan: (K, TA:) relating to anything. (TA.) ― -b2- And An addition which one gives, beyond what the جَمَّال [i. e. owner, or attendant, of a camel or camels (in the CK حَمّال i. e. porter)] imposes on one by stipulation. (M, K, TA.) -A3- See also the next paragraph.

خُبْلٌ خُبْلٌ خبل : see خَبَالٌ. -A2- وَقَعَ فِى خُبْلِى It came into my mind; (JK, K;) a phrase like the saying, سَقَطَ فِى يَدِى: (JK, K: * [in the K, meaning the same as this saying:]) and sometimes (JK) one says also ↓ فِى خَبْلِى. (JK [and so in the K accord. to the TA, but not in the CK, nor in my MS. copy of the K].)

خَبَلٌ خَبَلٌ خبل : see خَبَالٌ, in four places: ― -b2- and see خَبْلٌ, in three places. -A2- Also The jinn, or genii; (IAar, Fr, S, K;) and so ↓ خَابِلٌ: (JK, K:) or the latter has this signification; and the former is a quasi-pl. n. of the latter, or, as some say, a pl., as is also خُبَّلٌ: (TA:) and ↓ خَابِلٌ signifies also a devil, or the devil. (K.) One says, بِهِ خَبَلٌ, meaning In him is somewhat of [the jinn, or genii, called] أَهْلُ الأَرْضِ. (S. [See الأَرْضُ, near the end of the paragraph: and see other explanations of خَبَلٌ voce خَبَالٌ, which may apply in this case.]) ― -b2- Accord. to IAar and Fr, it is also applied to Mankind. (TA.) ― -b3- Also A certain bird, that cries all the night, with one cry, resembling مَاتَتْ خَبَلْ. (M, K, * TA.) -A3- Also A مَزَادَة [or leathern water-bag]. (Fr, K.) ― -b2- And A full قِرْبَة [or water-skin]. (Fr, K.)

خَبِلٌ خَبِلٌ خبل and ↓ أَخْبَلُ (K, TA) Corrupted, unsound, vitiated, or disordered, [in an absolute sense; and particularly] in his reason, or intellect; as also ↓ مَخْبُولٌ: (TA:) [or in a corrupt, an unsound, a vitiated, or a disordered, state, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought: (see خَبَالٌ, below:) and hence,] possessed, or insane; (K, TA;) as also ↓ مُخَبَّلٌ and ↓ مُخْتَبِلٌ: (TA:) or ↓ مُخَبَّلٌ signifies a man having no heart; (JK;) as also ↓ مَخْبُولٌ: (JK, Msb:) or this last, haring one of his limbs, or members, corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered: (Msb:) and خَبِلٌ and ↓ مُخَبَّلٌ signify also a beast corrupted, rendered unsound, vitiated, or disordered, in the legs, so as not to know how to walk: (JK:) or ↓ مُخَبَّلٌ signifies a man who is as though his extremities were amputated. (S.) ― -b2- دَهْرٌ خَبِلٌ (tropical:) A time difficult to the people thereof; (T, S, K, TA;) in which they see not happiness. (T, TA.)

خُبْلَةٌ خُبْلَةٌ خبل خبله خبلة Corruption from a wound. (TA.) -A2- See also خُبْرَةٌ, last signification.

خَبَالٌ خَبَالٌ خبال Corruptness, unsoundness, or a vitiated or disordered state, [in an absolute sense;] (S, Msb, TA;) said in the O and the Mufradلt [of Er-Rلghib] to be the primary signification; (TA;) as also ↓ خَبَلٌ (Ham p. 542) and ↓ خَبْلٌ, of which last the pl. is خُبُولٌ: (S:) [and particularly in the reason, or intellect: (see خَبِلَ, of which it is an inf. n.:)] and in actions, as well as in bodies and in minds: (TA:) or, primarily, such as is incident to an animal, occasioning him agitation like that of possession or insanity, by disease affecting the reason and thought; as also ↓ خَبَلٌ and ↓ خَبْلٌ: (Er-Rلghib, TA:) or ↓ خَبَلٌ signifies possession, or insanity; (K;) and so ↓ خَبْلٌ (JK, Msb, K) and ↓ خُبْلٌ (K) and خَبَالٌ; (Msb;) or ↓ خَبَلٌ signifies an affection, in the heart, resembling possession or insanity; (Az, TA;) or egregious stupidity or foolishness, without possession or insanity; (TA;) and ↓ خَبْلٌ also signifies a state, or quality, resembling possession or insanity, such as stupidity, or foolishness; and heedlessness, or weakness of intellect, and the like. (Msb.) مَا زَادُوكُمْ اـِلَّا خَبَالًا, in the Kur [ix. 47], means They had not added to you aught save corruption and evil. (Bd, TA.) And لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا, in the same [iii. 114], They will not fall short, or flag, or be remiss, in corrupting, or vitiating, your affairs. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) Loss, or a state of diminution; syn. نُقْصَانٌ: (O, K, Er-Rلghib:) or this is the primary signification. (TA.) ― -b3- And hence, (TA,) A state of perdition or destruction: (O, K, Er-Rلghib:) or a thing's going, passing, or wasting, away; or being consumed or destroyed. (Zj, TA.) ― -b4- Also The condition of a well when it is hollowed in the sides, and old, so that sometimes the bucket enters into its hollowed part and becomes lacerated. (Fr, K.) ― -b5- And Fatigue, weariness, distress, embarrassment, affliction, trouble, or difficulty. (JK, S, O, K.) So in the saying, فُلَانٌ خَبَالٌ عَلَى أَهْلِهِ [Such a one is a cause of fatigue, &c., to his family]. (JK, * S, O.) ― -b6- And A deadly poison. (IAar, K.) ― -b7- And The fluid squeezed, or wrung, (IAar, TA,) or flowing, (S, K. TA,) from the inhabitants of Hell, or from their skins. (IAar, S, K, TA.) [See also رَدَغَةٌ.]

خَابِلٌ خَابِلٌ خابل Corrupting, rendering unsound, vitiating, or disordering, [in an absolute sense;] (M, K;) and particularly in the reason, or intellect. (TA.) ― -b2- See also خَبَلٌ, in two places. ― -b3- It is also added to خَبْلٌ to give intensiveness to the signification. (TA.)

أَخْبَلُ أَخْبَلُ ذ : see خَبِلٌ.

مُخَبَّلٌ مُخَبَّلٌ مخبل : see خَبِلٌ, in four places.

مُخَبِّلٌ مُخَبِّلٌ مخبل a [proper] name of Time. (S, K.)

مَخْبُولٌ مَخْبُولٌ مخبول : see خَبِلٌ, in two places.

مُخْتَبِلٌ مُخْتَبِلٌ مختبل : see خَبِلٌ. -A2- مُخْتَبِلُ دَابَّةٍ The legs of a beast. (JK. [But this I do not find in any other lexicon; and I doubt its correctness.])

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR995 harf
خَبَلَ خَبَلَ I , U ( n. ac. خَبْل 1 ), a. Maddened, turned the brain of. b. Maimed. خَبِلَ خَبِلَ A ( n. ac. خَبَل 4 , خَبَاْل 22 ), a. Was mad, furious ( animal ). b. Was maimed. خَبَّلَ خَبَّلَ II , a. Maddened. b. Maimed. أَخْبَلَ أَخْبَلَ IV , a. Let out on hire ( cattle ). تَخَبَّلَ تَخَبَّلَ V , a. Was maimed ( limb ). اِخْتَبَلَ اِخْتَبَلَ VIII , a. see II .
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok20.386 harf
خبل خَبَلَ - يَخْبِلُ - خَبَال خَبَلَ - يَخْبِلُ + الكائن: يعاق وخاصة عقلياً: يصبح معاقاً لمرض أو قطع أو شلل أو فالج أو جنون خَبَلَ - يَخْبِلُ + الكائن + عن شيء أو أمر: يُعاق ويُقَصِّر ويُحْبَس عنه: يعاق عن الوصول إلى شيء وذلك لقطع في يده أو شلل فيها أو فالج أو جنون أو ما شابه خَبَلَ - يَخْبِلُ + أمر أو شيء + كائناً: جننه: عوقه وشل من قدراته
Tamamını oku

Sîgalar(1)

Mücavir kökler27 mücavir (37 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. ألو

    1 ortak ayet · Elyu yele demektir

  2. بغض

    1 ortak ayet · Bahat çene altındaki et demektir

  3. عنت

    1 ortak ayet · Sıkıntıya düştünüz

  4. خلل

    1 ortak ayet · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…

  5. فوه

    1 ortak ayet · Onların ağızları ile

  6. وضع

    1 ortak ayet · Koyar

  7. بطن

    1 ortak ayet · Batın karın demektir

  8. ودد

    1 ortak ayet · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır

  9. بدي

    1 ortak ayet · Açığa çıkarırsınız

  10. خفي

    1 ortak ayet · Hafy, Sık ağaçlı yerdir

  11. صدر

    1 ortak ayet · Okun ön yarısına denir

  12. عقل

    1 ortak ayet · Akledersiniz

Geçtiği ayetler(2)

  1. … آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا بِطَانَةً مِنْ دُونِكُمْ لَا يَأْلُونَكُمْ خَبَالًا وَدُّوا مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاءُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ …

    Ayakbağı olmakEy iman edenler; sizden başkalarını dost edinmeyin. Onlar; sizi, şaşırtmaktan geri kalmazlar. Sıkıntıya düşmenizi isterler. Öfkeleri ağızlarından taşmaktadır. Sinelerinin gizlediği ise daha büyüktür. Düşünürseniz size ayetlerimizi açıkladık.

  2. لَوْ خَرَجُوا فِيكُمْ مَا زَادُوكُمْ إِلَّا خَبَالًا وَلَأَوْضَعُوا خِلَالَكُمْ يَبْغُونَكُمُ الْفِتْنَةَ وَفِيكُمْ سَمَّاعُونَ لَهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِالظَّالِمِينَ

    Ayakbağı olmakEğer onlar da aranızda çıksalardı size şer ve fesadı arttırmaktan başka bir şey yapmazlar ve aranıza muhakkak bir fitne sokmak isteyerek koşarlardı. İçinizde onlara iyice kulak verenler de var. Allah; zalimleri çok iyi bilendir.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخبل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerفسد, عجز, ثبط
Zıt Kökصلح
Çekirdek Özet 1Uzvun kesilmesi, felç olması veya aklın dengesini yitirerek işlevsizleşmesi
Çekirdek Özet 2Toplumsal bünyeyi içeriden çökerterek iş yapamaz hale getirme ve kargaşa çıkarma
Çekirdek Özet 3Bütünün işleyişini kilitleyen içsel işlev bozukluğu ve ayakbağı olma durumu
Kritik Hata RiskiKökün anlamını sıradan bir kötülük veya dışsal zarar zannedip, sistemin iç hareket kabiliyetini yok eden felç edici fesadı gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خبİçsel çürüme, gizli bozulma veya sarsıcı hareket; nitekim خبث içsel pisliği, خبط rastgele çarpmayı, خبأ gizlemeyi ifade ederلTemel sarsılma ve içsel çürüme hareketini organların, eklemlerin veya iradenin kilitlenip bağlanması yönünde özelleştirerek bünyeyi tamamen felç eden bir işlevsizliğe dönüştürür

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit veya duvar imgesinden türetme; perdeleme, içe kapanma, yarılmaBütünlüğü koruyan yapının veya sınırın içten zaafa uğraması ve gizli bir yarılma oluşması
بEv, çadır; iç, barınma, içinde olmaBozulmanın dışarıdan değil, bünyenin ve yapının tam kalbinde, iç mekânında gerçekleşmesi
لÇoban değneği, üvendire; yöneltme, bağlama, kısıtlamaBozulmanın uzuvları veya iradeyi bağlayıcı, yönünü şaşırtıcı ve yürüyüşü kilitleyici bir engele dönüşmesi
خبلBünyenin iç bağlarının kilitlenerek işlevini yitirmesiİçten başlayan çözülme ve yarılmanın organları veya sistemi düğümleyerek hareket edemez, adım atamaz hale getirmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamCanlının uzuvlarının kesilmesi, sakatlanması, felç olması veya hayvanın bacaklarındaki aksaklık sebebiyle nasıl yürüyeceğini bilemeyip sendelemesi
Cahiliye şiiri kullanımıEvs b. Hacer pazusu sakat veya kopuk eli nitelerken kökü kullanmıştır: أبني لبينى لستم بيد / إلا يدا مخبولة العضد
Erken Arapça kullanımZüheyr b. Ebî Sülmâ cömertlik ve malların verilmesi bağlamında kökü zikretmiştir: هنالك إن يستخبلوا المال يخبلوا / وإن يسألوا يعطوا وإن ييسروا يغلوا

Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

Sami etimolojik katman

Arapça خبل kökü, Sami dillerinde özellikle bozulma, çürüme, yok etme ve bağlayıp kısıtlama alanı ile temellenir. İbranicede h-b-l kökü hem fiziksel bağlama, rehin alma (hbl / habal) hem de hırpalama, ifsat etme, mahvetme ve boşluk/bâtıl anlamlarını taşır. Süryanicede habbālâ formu yıkım, fesat ve tahribat bildirir. Akadcada hubullu kelimesi bağlayıcı borç ve faiz yüküyle bireyi hareketsiz kılmayı ima eden bir ilişki taşırken, kökün Batı Sami kolunda beliren ana damarı hem bağlayarak kısıtlama hem de bir bünyeyi temelinden çökertme ve ifsat etmedir. Arapçada kök, somut uzuv kesilmesine, felce ve zihnin delilikle malul hale gelerek organların koordinasyonunu kaybetmesine doğru özelleşmiş; oradan da topluluğu içeriden işlemez kılan ayakbağı ve bozgunculuk manasına genişlemiştir.

Güven Güçlü

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönOrgan sakatlığı, akıl yitimi ve yürüme zaafıBir uzvun kesilmesi veya işlevini yitirmesiyle başlayan fiziksel kusur, aklın ve nihayet toplumsal düzenin felç edilmesine aktarılmıştırKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ve Süryanice fesat, tahribat ve bağlama anlamlarıKuzeybatı Sami dillerindeki h-b-l (yıkma, bağlama, ifsat etme) köküyle Arapçadaki fesat ve hareketsiz kılma anlamı doğrudan örtüşürGüçlü
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik ailenin diğer kollarında açık ve düzenli bir ses denkliği tespit edilememiştirVeri bulunamadı

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve Lisān al-ʿArab.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خبلAnlamlıUzuv bozulması ve kargaşaAklın veya bedenin işlevini kaybetmesi, felç ve iç bozgunculukHedef kök; Kur'an'da geçer
خلبAnlamlıÇelme, tırnakla yaralama ve aldatmaYırtıcı tırnağı; zihni çelip büyüleyici sözlerle aldatmaKur'an'da geçmez; ortak fiziksel hasar ve sarsma çekirdeği
بخلAnlamlıKıskançlık ve tutmaEldeki imkânı vermekten kaçınma, cimrilikKur'an'da geçer; akışın ve hareketin kısıtlanması bağı
بلخAnlamlıKibir ve aşırılıkKendini büyük görme, gururla sersemleşmeKur'an'da geçmez; zihinsel denge kaybı ile temas
لخبAnlamlıTokat atma ve vurmaYüze sertçe vurma, yaralamaKur'an'da geçmez; organa zarar verme ortaklığı
لبخAnlamlıYumuşaklık ve dolgunlukAğaç türü veya yumuşak, gevşek etKur'an'da geçmez; uzuv dokusu ile zayıf bağ

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خبلMerkezİçsel felç ve kargaşaSistemin veya uzvun içten çökertilerek iş görmez kılınmasıHareketi imkânsız kılan iç bozgun ve ayakbağı olma
فسدKomşuBozulma ve ifsatفسد her türlü düzenin bozulması iken خبل özellikle hareket ve koordinasyon felcidirGenel kokuşma ve dengenin yitimi
عجزKomşuGüç yetirememeعجز arkada kalıp yetişememek iken خبل bünyenin kendi iç uzuvlarının kilitlenmesidirDışsal yetersizlik ve güç tükenmesi
ثبطKomşuAlıkoyma ve engellemeثبط dışarıdan soğutma ve geciktirme iken خبل iç koordinasyonun çökmesidirHarekete geçmeyi isteksiz kılma
صلحZıtUyum ve işlerlikBütün uzuv ve unsurların birbiriyle ahenk içinde doğru çalışmasıFesadın ve felcin giderilerek işlevselliğin kurulması

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخبلOrgan felci, delilik, kargaşaSistemin iç dinamiklerinin kilitlenmesiKesin
LatinceDebilitatio, perturbatioGüçten düşürme, düzeni bozmaBedenin veya nizamın felç edilerek zaafa uğratılmasını karşılarGüçlü
İngilizceCrippling, disruption, subversionFelç etme, kargaşa çıkarmaİçeriden işlevsizleştirme yönünü verir ancak delilik boyutunu dışarıda bırakırGüçlü
AlmancaZerrüttung, LähmungDüzeni yıkma, felç etmeSistematik koordinasyonun bozulup çökmesini iyi karşılarGüçlü
FransızcaDérèglement, paralysieDüzenin altüst oluşu, inmeHem zihinsel hem yapısal kilitlenmeyi ifade ederGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Lane’s Lexicon.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَبَالًاMüminlerin safını içeriden bozma, zaafa uğratma ve ayakbağı olmaTopluluğun sırdaş edinmemesi gereken kesimlerin yıkıcı çabası bağlamında (Âl-i İmrân 3:118)
خَبَالًاSeferde ordu içine nifak sokarak kargaşa, panik ve gevşeklik üretmeSavaşa isteksiz çıkan münafıkların orduya katılması durumunda doğacak çözülme bağlamında (Tevbe 9:47)

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
Kelamİrade, ehliyet ve fitneAklın gitmesiyle teklif ehliyetinin düşmesi ve toplumsal nizamı bozan bâtıl fırkaların etkisiAklî ve itikadî koordinasyonun çökmesi
FıkıhCinayet, diyet ve tasarruf ehliyetiYaralama sonucu bir uzvun felç olması, kesilmesi (habl) veya delilik sebebiyle hacir altına alınmaFiziksel sakatlık ve hukuki ehliyet kaybı
TefsirNifak psikolojisi ve cemaat güvenliğiMünafıkların müminler arasına katılıp orduyu zaafa uğratması ve ayakbağı olmasıİç sabotaj ve psikolojik çözülme
HadisAhiret azabı ve cezaİçki içenlere ahirette cehennemliklerin beden akıntısı olan habâl çamurunun içirilmesiBedenin eriyip çürümesiyle oluşan necaset

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİman ve cemaat bünyesiİç sabotajBirliği içeriden felç etmeGörünüşte içeride olup hakikatte inancı ve amelî gücü kilitleyen nifak hareketiKesin
İlmiAkıl ve düşünce faaliyetiZihinsel kilitlenmeMuhakemeyi çarpıtmaZihnin delilik veya vesvese ile kavramlar arası mantıksal bağı yitirip delil üretemez oluşuGüçlü
SiyasiDevlet ve ordu nizamıYıkıcı bozgunculukKarar ve hareket mekanizmasını felç etmeBürokraside veya orduda yer alarak topluluğun hedefe yürümesine ayakbağı olmaKesin
İktisadiÜretim ve dayanışma ağıVerimsiz yük ve ataletKaynakları kilitlemeOrtaklığa katkı sunmadığı gibi üretken sermayeyi içten içe tüketen parazit işlevGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerKoordinasyon kaybı ve lokal kilitlenmeBir ağdaki (network) düğüm noktalarının çalışamaz hale gelerek tüm sistemde veri akışını dondurması veya organik dokunun sinir iletimini keserek felç olmasıKesin
Beşeri bilimlerSosyal çözülme ve yıkıcı sabotajKurum içine sızan unsurların iletişim kanallarını tıkayarak toplumsal eylemi işlevsizleştirmesi ve kargaşa üretmesiKesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiKökü yalnızca sıradan bir ahlaki kötülük, basit bir maddi zarar veya sadece zihinsel delilik olarak daraltmak
Kur'an içi daha geniş anlamBir bünyenin dış darbelerden ziyade, kendi iç bileşenlerinin uyumsuzluğu, işlevsizliği ve sabotajı neticesinde adım atamaz hale gelmesi
Yanlış anlamanın doğuracağı hataÂyetlerde geçen ikazın stratejik boyutunu görememek; topluluğu içten kemiren ve karar almayı engelleyen pasif veya fitneci unsurları tehlikesiz zannetmek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın toplumsal ve askeri birliktelikte sadece sayısal çoğunluğa değil, içsel bütünlük ve sağlamlığa verdiği değeri gösterir. Zararın dış düşmandan değil, içteki kilitlenmeden kaynaklanabileceğini öğretir
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Münafıkların psikolojisini ve ordu içindeki yıkıcı tutumlarını anlatan savaş ve cemaat güvenliği ayetlerinde (Âl-i İmrân 3:118 ve Tevbe 9:47) belirleyicidir
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?'Çokluk her zaman güçtür' vehmini yıkar; niteliksiz, fesatçı ve ayakbağı olan unsurların bünyeye katılmasının güç değil felç getireceğini ortaya koyar

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamUzuvların kesilmesi, sakatlanması, aklın düzenini kaybetmesi ve canlının dengeli yürüyüşünün kilitlenmesi.
  • Soyut anlamBir nizamın veya hareketin içsel koordinasyonunun çökertilerek eylem üretemez ve ilerleyemez hale getirilmesi.
  • Sistematik karşılıkSistemin iç düğümlerinde üretilen ve toplam hareket potansiyelini eksiye düşüren kargaşa ve ayakbağı faktörü.
  • LaTeX modeliF(S+k)=F(S)−ΔP(ΔP>0)
  • LaTeX açıklamasıFormülde S mevcut sistem veya cemaat yapısını, k sisteme dahil olan bozguncu unsuru, F(S) sistemin işlev ve eylem gücünü temsil eder. Dışarıdan bakıldığında unsurların toplamı S+k şeklinde büyümüş görünse de, k unsurunun ürettiği koordinasyon felci ve ayakbağı olma durumu sebebiyle sistemin net fonksiyonu F(S) düzeyinden ΔP kadar düşüşe uğramakta, yani iç felç büyüklüğü sistemin verimini eksiltmektedir.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ