خرب

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: خ-ر-ب2 sîga, 35 mücavir kök, 2 ayet, 2 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.بيتسمييُخْرِبُونَسجدخربمنعدورخَرَابِهَارعبحشرحسبعبرسعيظنن

KökSîga 2Ayet 2Sure 2Mücavir 35

▶ Ağı aç (3B)

خرب

خ - ر - ب

KÖK
  • 2 geçiş
  • 2 ayet
  • 2 sîga
  • 13 sözlük

Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış kayalıkları içeren dağ demektir. Sonra bozulmuş şehirlere “harabe” denmiştir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Harab (hı) : “Herib” üzerini toprak kaplamamış, parçalanmış kayalıkları içeren dağ demektir. Sonra bozulmuş şehirlere “harabe” denmiştir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR3.323 harf
باب الخاء والراء والباء معهما خ ر ب، ب خ ر، ر ب خ مستعملات خرب: يقال: خَرابٌ، وثلاثة أخربة، والجميع: خَرِبٌ كالكلمة والكلم، ولغة تميم: خِرْبٌ وكلم الواحدة: خِرْبة وكلمة. وخَرِبَ خَراباً وخرَّبتُه تخريباً. وفي الدعاء: "اللهُمَ مُخَرِّبَ الدنيا ومعمر الآخرة" أي خَلَقْتَها للخَراب. والخَرَوبَةُ: شجرة الينبوت. والخَرَبُ: الذكر من الحُبارَي، ويجمع على "خِرْبان". والخُرَبةُ: سعة خُرْتِ الأذن، وأهل
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR723 harf
الخُرْبُ بالضم: مُنْقَطَعُ الجمهور من الرمل. والخُرْبُ أيضاً: ثَقْبُ الوَرِكِ. والخُرْبَةُ مثله، وكذلك الخُرابَةُ، وقد يشدّد. والخُرْبَةُ أيضاً: عُرْوَةُ المَزادَةِ. وكلُّ ثَقْبٍ مستدير فهو خُرْبَةٌ. والمخروب: المشقوق، ومنه قيل رجل أخْرَبُ للمشقوق الأذن، وكذلك إذا كان مثقوب الأذن. فإن انخرم بعد الثَقْبِ فهو أخْرَم. والخراب: ضدّ العِمارة. وقد خَرِبَ الموضع بالكسر فهو خَرِبٌ. ودارٌ خَرِبَةٌ،
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR9.472 harf
خ ر ب خرب ، خبر ، ربخ ، بخر ، برخ : مُستعملات . خرب : قال الليث : الْخَرَابُ : نقيض العمران وثلاثةُ أَخْرِبَةٍ . قال : والْخَرِبُ : جَمْعُ الْخَرِبةِ كالْكَلِمِ _ جَمْعِ الكلِمَة . والفِعْلُ من كلِّ ذلك : خَرِبَ يَخْرَبُ خَرَاباً . وقد خَرَّبَهُ المخرِّبُ تَخْرِيباً . وفي الدَّعاءِ : اللّهُمُ مُخَرِّبَ الدُّنْيَا وَمُعَمِّرَ الآخِرَةِ أي : خَلَقْتَهَا للخراب . والخَرُّوبةُ : شجرَةُ الْيَنْبُوتِ .
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR12.629 harf
(باب الخاء والراء وما يثلثهما) (خرز) الخاء والراء والزاء يدلُّ على جَمْع الشَّيء إلى الشيء وضَمِّه إليه. فمنه خَرْزُ الجِلْدِ. ومنه الخَرَزُ، وهو معروف، لأنه يُنْظم ويُنْضَدُ بعضُه إلى بعض. وفَقَار الظَّهر خَرَزٌ لانتظامه، وخَرَزاتُ الملك، كان الملك منهم كلمَّا مَلَكَ عاماً زِيدت في تاجه خَرَزة؛ ليُعلَم بذلك عددُ سِنِي مُلْكِه. قال: رَعَى خَرَزاتِ المُلْكِ عِشرين حِجَّة *** وعشرين حَتى فادَ
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR651 harf
- يقال: خرب المكان خرابا، وهو ضد العمارة، قال الله تعالى: ﴿وسعى في خرابها﴾ [البقرة/114]، وقد أخربه، وخربه، قال الله تعالى: ﴿يخربون بيوتهم بأيديهم وأيدي المؤمنين﴾ [الحشر/2]، فتخريبهم بأيديهم إنما كان لئلا تبقى للنبي صلى الله عليه وسلم وأصحابه، وقيل: كان بإجلائهم عنها. والخربة: شق واسع في الأذن، تصورا أنه قد خرب أذنه، ويقال: رجل أخرب، وامرأة خرباء، نحو: أقطع وقطعاء، ثم شبه به الخرق في أذن المزادة،
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR886 harf
خ ر ب أخربوا البلاد وخربوها وقد خربت خرباً وبلد خراب‏.‏ وهو صاحب خربة أي فساد وريبة‏.‏ قال قيس بن النعمان‏:‏ لحى اللـه أدنانـا إلـى كـل خربـة وأبطأنا في ساحة المجد أقدحا ومـا رأينـا مـن فلـان خربـة فـي دينـه‏.‏ ووقعـوا فـي وادي خربـات‏.‏ قـود خرب الإبل يخربها خرابة مثل يطلبها طلابة‏.‏ وهو خارب من خرّاب‏.‏ وفي أذنه وسقائه وأديمه خربة وهي الثقبة الواسعة المستديرة‏.‏ واجعل هذا الحبل فـي
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR9.472 harf
الخَرابُ: ضِدُّ العُمْرانِ، والجمع أَخْرِبةٌ. خَرِبَ، بالكسر، خَرَباً، فهو خَرِبٌ وأَخْرَبه وخَرَّبَه. والخَرِبةُ: موضع الخَرابِ، والجمع خَرِباتٌ. وخَرِبٌ: كَكَلِم، جمع كَلِمة. قال سيبويه: ولا تُكَسَّرُ فَعِلةٌ، لقِلَّتها في كلامهم. ودارٌ خَرِبةٌ، وأَخْرَبَها صاحبُها، وقد خَرَّبَه الـمُخَرِّبُ تَخْرِيباً؛ وفي الدعاءِ: اللهم مُخَرِّبَ الدنيا ومُعَمِّر الآخرةِ أَي خَلَقْتَها للخَرابِ. وفي الحديث:
Maddenin bağlantısı

الخَرابُ: ضِدُّ العُمْرانِ، والجمع أَخْرِبةٌ. خَرِبَ، بالكسر، خَرَباً، فهو خَرِبٌ وأَخْرَبه وخَرَّبَه. والخَرِبةُ: موضع الخَرابِ، والجمع خَرِباتٌ. وخَرِبٌ: كَكَلِم، جمع كَلِمة. قال سيبويه: ولا تُكَسَّرُ فَعِلةٌ، لقِلَّتها في كلامهم. ودارٌ خَرِبةٌ، وأَخْرَبَها صاحبُها، وقد خَرَّبَه الـمُخَرِّبُ تَخْرِيباً؛ وفي الدعاءِ: اللهم مُخَرِّبَ الدنيا ومُعَمِّر الآخرةِ أَي خَلَقْتَها للخَرابِ. وفي الحديث: مِنَ اقْتِرابِ الساعةِ إِخْرابُ العامِرِ وعِمارةُ الخَراب؛ الإِخْرابُ: أَن يُتْرَكَ الـمَوْضِعُ خَرِباً. والتَّخْريبُ: الهَدْمُ، والمرادُ به ما يُخَرِّبُه الـمُلُوكُ مِن العُمْرانِ، وتَعْمُرُه مِن الخَرابِ شَهْوةً لا إِصلاحاً، ويَدْخُل فيه ما يَعْمَلُه الـمُتْرَفُون مِن تَخْريبِ الـمَساكِنِ العامِرةِ لغير ضرورةٍ وإِنْشاءِ عِمارَتِها. وفي حديث بناء مسجِدِ المدينةِ: كان فيه نَخْلٌ وقُبُورُ المشركين وخِرَبٌ، فأَمَرَ بالخِرَبِ فسُوِّيَتْ. قال ابن الأَثير: الخِرَبُ يجوز أَن يكون، بكسر الخاءِ وفتح الراءِ، جمع خَرِبةٍ، كَنَقِمةٍ ونِقَمٍ؛ ويجوز أَن يكون جمع خِرْبةٍ، بكسر الخاءِ وسكون الراءِ، على التخفيف، كنِعْمةٍ ونِعَمٍ؛ ويجوز أَن يكون الخَرِبَ، بفتح الخاءِ وكسر الراءِ، كَنبِقةٍ ونَبِقٍ وكَلِمةٍ وكَلِمٍ. قال: وقد روي بالحاءِ المهملة، والثاء المثلثة، يريد به الموضع الـمَحْرُوثَ للزِّراعةِ. وخَرَّبُوا بيوتَهم: شُدِّدَ للمبالغة أَو لِفُشُوِّ الفِعْلِ، وفي التنزيل: يُخرِّبُونَ بيوتَهم؛ مَن قرأَها بالتشديد معناه يُهَدِّمُونَها، ومن قرأَ يُخْرِبُون، فمعناه يَخْرُجُونَ منها ويَتْرُكُونها. والقراءة بالتخفيف أَكثر، وقرأَ أَبو عمرو وحده يُخَرِّبون، بتشديد الراءِ، وقرأَ سائرُ القُرَّاءِ يُخْرِبون، مخففاً؛ وأَخْرَبَ يُخْرِبُ، مثله. وكلُّ ثَقْبٍ مُستدِير: خُرْبةٌ مثل ثَقْبِ الأُذن، وجمعها خُرَبٌ؛ وقيل: هو الثَّقْبُ مُسْتديراً كان أَو غير ذلك. وفي الحديث: أَنه سأَله رجل عن إِتْيان النِّساءِ في أَدْبارِهِنَّ، فقال: في أَيِّ الخُرْبَتَيْنِ، أَو في أَيِّ الخُرْزَتَيْنِ، أَو في أَيِّ الخُصْفَتَيْنِ، يعني في أَيِّ الثُّقْبَتَيْنِ؛ والثلاثةُ بمعنىً واحد، وكلها قد رويت. والـمَخْرُوبُ: الـمَشْقوقُ، ومنه قيل: رَجُل أَخْرَبُ، للمشْقُوقِ الأُذُنِ، وكذلك إِذا كان مَثْقُوبَها، فإِذا انْخَرَم بعد الثَّقْبِ، فهو أَخْرَمُ. وفي حديث عليّ، رضي اللّه عنه: كأَني بحَبَشِيٍّ مُخَرَّبٍ على هذه الكعبة، يعني مَثْقُوبَ الأُذُنِ. يقال: مُخَرَّبٌ ومُخَرَّمٌ. وفي حديث المغيرة، رضي اللّه عنه: كأَنه أَمةٌ مُخَرَّبةٌ أَي مَثْقوبةُ الأُذُنِ؛ وتلك الثُّقْبَةُ هي الخُرْبةُ. وخُرْبَةُ السِّنْدِيِّ: ثَقْبُ شَحْمةِ أُذنِه إِذا كان ثَقباً غير مَخْرُوم، فإِن كان مَخْروماً، قيل: خَربَةُ السِّنْدِيِّ؛ أَنشد ثعلب قول ذي الرمة: كأَنه حَبَشِيٌّ يَبْتَغِي أَثَراً، * أَوْ مِنْ مَعاشِرَ، في آذانِها، الخُرَبُ ثم فسَّره فقال: يَصِف نَعاماً شَبَّهَه برجل حَبَشيٍّ لسَوادِه؛ وقوله يَبْتَغِي أَثَراً لأَنه مُدَلَّى الرأْسِ، وفي آذانِها الخُرَبُ يعني السِّنْدَ. وقيل: الخُرْبةُ سَعةُ خَرْقِ الأُذن. وأَخْرَبُ الأُذُنِ:كخُرْبَتِها، اسم كأَفْكَل، وأَمةٌ خَرْباءُ وعَبْدٌ أَخْرَبُ. وخُرْبَةُ الإِبْرةِ وخُرَّابَتُها: خُرْتُها. والخَرَبُ: مصدر الأَخْرَبِ، وهو الذي فيه شَقٌّ أَو ثَقْبٌ مُسْتَديرٌ. وخَرَبَ الشيءَ يَخْرُبُه خَرْباً: ثَقَبَه أَو شَقَّه. والخُرْبةُ: عُرْوةُ الـمَزادةِ، وقيل: أُذُنها، والجمع خُرَبٌ وخُرُوبٌ، هذه عن أبي زيد، نادرة، وهي الأَخْرابُ والخُرَّابةُ كالخُرْبةِ. وفي حديث ابن عمر في الذي يُقَلِّدُ بَدَنَتَه فيَضِنُّ بالنَّعْلِ قال: يُقلِّدها خُرابةً. قال أَبو عبيد: والذي نَعْرِفُ في الكلام أَنها الخُرْبةُ، وهي عُرْوةُ الـمَزادةِ، سُميت خُرْبةً لاسْتِدارتها. قال أَبو عبيدة: لِكلِّ مَزادةٍ خُرْبَتانِ وكُلْيَتان، ويقال خُرْبانِ، ويُخْرَزُ الخُرْبانِ إِلى الكُلْيَتَيْنِ؛ ويروى قوله في الحديث: يُقَلِّدُها خُرابةً، بتخفيف الراءِ وتشديدها. قال أَبو عبيد: المعروف في كلام العرب. أَن عُرْوَة الـمَزادةِ خُرْبةٌ، سُميت بذلك لاسْتِدارتِها، وكلُّ ثَقْبٍ مُسْتَديرٍ خُرْبةٌ. وفي حديث عبداللّه: ولا سَتَرْتَ الخَرَبةَ يعني العَوْرةَ. والخَرْباءُ من الـمَعَزِ: التي خُرِبَتْ أُذُنها، وليس لخُرْبَتِها طُولٌ ولا عَرْضٌ. وأُذن خَرْباءُ: مَشْقُوقةُ الشَّحْمةِ. وعَبْدٌ أَخْرَبُ: مَشْقُوقُ الأُذنِ. والخَرْبُ في الهَزَجِ: أَن يدخل الجُزءَ الخَرْمُ والكَفُّ مَعاً فيصير مَفاعِيلُنْ إِلى فاعِيلُ، فيُنْقَل في التقطيع إِلى مَفعولُ، وبيتُه: لو كانَ أَبُو بِشْرٍ أَمِيراً، ما رَضِيناهُ فقوله: لو كان، مفعولُ. قال أَبو إِسحق: سُمي أَخْرَبَ، لذهاب أَوَّله وآخِره، فكأَنَّ الخَرابَ لَحِقَه لذلك. والخُرْبَتانِ: مَغْرِزُ رأْسِ الفَخِذِ. الجوهري: الخُرْبُ ثَقْبُ رأْسِ الوَرِكِ، والخُرْبةُ مثله. وكذلك الخُرابةُ، وقد يشدَّد. وخُرْبُ الوَرِكِ وخَرَبُه: ثَقْبُه، والجمع أَخْرابٌ؛ وكذلك خُرْبَتُه وخُرابَتُه، وخُرَّابَتُه وخَرَّابَتُه. والأَخْرابُ: أَطْرافُ أَعْيار الكَتِفَيْنِ السُّفَلُ. والخُرْبةُ: وِعاءٌ يَجْعَلُ فيه الراعي زاده، والحاء فيه لغة. والخُرْبةُ والخَرْبةُ والخُرْبُ والخَرَبُ: الفسادُ في الدِّين، وهو من ذلك. وفي الحديث: الحَرَمُ لا يُعِيذُ عاصِياً، ولا فارّاً بِخَرَبةٍ. قال ابن الأَثير: الخَرَبةُ أَصلُها العيبُ، والمراد بها ههنا الذي يَفِرُّ بشيءٍ يريد أَن يَنْفَرِدَ به ويَغْلِبَ عليه مـما لا تُجِيزُه الشَّريعةُ. والخارِبُ: سارِقُ الإِبِلِ خاصَّةً، ثم نُقِل إِلى غيرها اتِّساعاً. قال: وقد جاءَ في سِياقِ الحديثِ في كتاب البخاري: أَنَّ الخَرَبةَ الجِنايةُ والبَلِيَّةُ. قال وقال الترمذي: وقد روي بِخِزْيةٍ. قال: فيجوز أَن يكون بكسر الخاء، وهو الشيء الذي يُسْتَحْيا منه. أَو من الهَوانِ والفضيحةِ؛ قال: ويجوز أَن يكون بالفتح، وهو الفَعْلةُ الواحدة منهما؛ ويقال: ما فيه خَرَبةٌ أَي عَيْبٌ. ويقال: الخارِبُ من شدائدِ الدهر. والخارِبُ: اللِّصُّ، ولم يُخَصَّصْ به سارِقُ الإِبِلِ ولا غيرِها؛ وقال الشاعر فيمن خَصَّصَ: إِنَّ بها أَكْتَلَ أَوْ رِزامَا، * خُوَيْرِبَيْنِ يَنْقُفانِ الْهاما الأَكْتَلُ والكَتالُ: هما شِدّةُ العيش. والرِّزامُ: الهُزال. قال أَبو منصور: أَكْتَلُ ورِزامٌ، بكسر الراءِ: رجُلانِ خارِبانِ أَي لِصَّانِ. وقوله خُوَيْرِبانِ أَي هما خارِبانِ، وصغَّرهما وهما أَكْتَلُ ورِزامٌ، ونَصَب خُوَيْرِبَيْنِ على الذَّمِّ، والجمع خُرَّابٌ. وقد خَرَبَ يَخْرُبُ خِرابةً؛ الجوهري: خَرَبَ فلانٌ بإِبل فلان، يَخْرُبُ خِرابةً: مثل كَتَبَ يَكْتُبُ كِتابةً؛ وقال اللحياني: خَرَبَ فلان بإِبل فلان يَخْرُب بها خَرْباً وخُرُوباً وخِرابةً وخَرابةً أَي سَرَقَها. قال: هكذا حكاه مُتَعدِّياً بالباءِ. وقال مرة: خَرَبَ فلان أَي صارَ لِصّاً؛ وأَنشد: أَخْشَى عَلَيْها طَيِّئاً وأَسَدا، وخارِبَيْنِ خَرَبَا فمَعَدَا، لا يَحْسِبانِ اللّهَ إِلاَّ رَقَدا والخَرَّابُ: كالخارِب. والخُرابةُ: حَبْلٌ من لِيفٍ أَو نحوه. وخَلِيَّةٌ مُخْرِبةٌ: فارِغةٌ لم يُعَسَّلْ فيها. والنَّخاريبُ: خُرُوقٌ كبيُوتِ الزَّنابِيرِ، واحدتها نخرُوبٌ. والنَّخاريبُ: الثُّقَب الـمُهَيَّأَةُ من الشَّمَع، وهي التي تَمُجُّ النَّحْلُ العَسَلَ فيها. ونَخْرَبَ القادِحُ الشجرةَ: ثَقَبَها؛ وقد قيل: إِنّ هذا كُلّه رباعيّ، وسنذكره. والخُرْبُ، بالضم: مُنْقَطَعُ الجُمْهُورِ من الرَّمْل. وقيل: مُنْقَطَعُ الجُمْهُورِ الـمُشْرِفِ منَ الرَّمل، يُنْبِتُ الغَضى. والخَرِبُ: حدّ من الجبل خارجٌ. والخَرِبُ: اللَّجَفُ من الأَرضِ؛ وبالوجهين فسر قول الراعي: فما نَهِلَتْ، حتى أَجاءَتْ جِمامَه * إِلى خَرِبٍ، لاقَى الخَسِيفةَ خارِقُهْ وما خَرَّبَ عليه خَرْبةً أَي كلمة قَبِيحةً. يقال: ما رأَينا من فلان خَرْبةً وخَرْباءَ مُنْذُ جاوَرَنا أَي فساداً في دِينه أَو شَيْناً. والخَرَبُ من الفَرَس: الشعرُ الـمُخْتَلِفُ وسَطَ مِرْفَقِه. أَبو عبيدة: من دَوائِر الفرَسِ دائرةُ الخَرَبِ، وهي الدائرةُ التي تكون عند الصَّقْرَيْنِ، ودائرتَا الصَّقْرَيْنِ هما اللَّتانِ عند الحَجَبَتَيْنِ والقُصْرَيَيْنِ. الأَصمعي: الخَرَبُ الشَّعَرُ الـمُقْشَعِرُّ في الخاصرةِ؛ وأَنشد: طويلُ الحِداءِ، سَلِيمُ الشَّظَى، * كَريمُ المِراحِ، صَلِيبُ الخَرَبْ والحِدَأَةُ: سالِفةُ الفَرَسِ، وهو ما تقَدَّمَ من عُنْقِه. والخَرَبُ: ذكَر الحُبارَى، وقيل هو الحُبارَى كُلُّها، والجمع خِرابٌ وأَخْرابٌ وخِرْبانٌ ، عن سيبويه. ومُخَرَّبةُ: حيٌّ(1) (1 قوله «ومخرّبة حيّ» كذا ضبط في نسخة من المحكم.) من بني تميم، أَو قبيلة. ومَخْرَبةُ: اسم. والخُرَيبةُ: موضع، النَّسبُ إِليه خُرَيْبِيٌّ، على غير قياس، وذلك أَنّ ما كان على فُعَيْلةَ، فالنَّسبُ إِليه بطَرْحِ الياءِ، إِلا ما شذَّ كهذا ونحوه. وقيل: خُرَيْبةُ موضع بالبصرة، يسمى بُصَيْرةَ الصُّغْرى. والخُرْنُوبُ والخَرُّوب، بالتشديد: نبت معروف، واحدته خُرْنُوبةٌ وخَرْنُوبةٌ، ولا تقل: الخَرْنوب، بالفتح(1) (1 قوله «ولا تقل الخرنوب بالفتح» هذا عبارة الجوهري، وأمـَّا قوله واحدته خرنوبة وخرنوبة فهي عبارة المحكم وتبعه مجدالدين.) . قال: وأُراهُمْ أَبدَلوا النون من إِحدى الراءَين كراهية التضعيف، كقولهم إِنْجانة في إِجانَّة؛ قال أَبو حنيفة: هما ضربان: أَحدهما اليَنْبُوتةُ، وهي هذا الشَّوكُ الذي يُسْتَوْقَدُ به، يَرْتَفعُ الذِّراعُ ذُو أَفْنانٍ وحَمْلٍ أَحَمُّ خَفيفٌ، كأَنه نُفّاخٌ، وهو بَشِعٌ لا يُؤْكل إِلا في الجَهْد، وفيه حَبٌّ صُلْبٌ زَلاَّلٌ؛ والآخر الذي يقال له الخَرُّوبُ الشامي، وهو حُلْوٌ يؤْكل، وله حَبٌّ كَحَبِّ اليَنْبُوتِ، إِلاَّ أَنه أَكْبَرُ، وثَمَرُه طِوالٌ كالقِثّاءِ الصِّغارِ، إِلاّ أَنه عَريضٌ، ويُتَّخَذُ منه سَويقٌ ورُبٌّ. التهذيب: والخَرُّوبة شجرة اليَنْبُوتِ، وقيل: الينبوتُ الخَشْخاشُ. قال: وبلغنا في حديث سُلَيْمان، على نَبِيِّنا وعليه الصلاةُ والسلامُ، أَنه كانَ ينْبُتُ في مُصَلاّه كلَّ يَوْمٍ شَجَرةٌ، فيَسْأَلُها: ما أَنـْتِ؟ فَتقُولُ: أَنا شَجرةُ كذا، أَنْبُتُ في أَرضِ كذا، أَنا دَواءٌ مِنْ داءِ كَذا، فيَأْمُرُ بها فَتُقْطَعُ، ثم تُصَرُّ، ويُكْتَبُ على الصُّرّةِ اسْمُها ودَواؤُها، حتى إِذا كان في آخِر ذلك نَبَتَتِ اليَنْبُوتةُ، فقال لها: ما أَنتِ؟ فقالت: أَنا الخَرُّوبةُ وسَكَتَتْ؛ فقال سُلَيْمانُ، عليه السلام: الآن أَعْلَمُ أَنَّ اللّه قد أَذِنَ في خَرابِ هذا الـمَسْجدِ، وذَهابِ هذا الـمُلْكِ، فلم يَلْبَثْ أَن ماتَ. وفي الحديث ذكر الخُرَيْبة، هي بضم الخاءِ، مصغَّرة: مَحِلَّةٌ مِنْ مَحالِّ البَصْرة، يُنْسَبُ إِليها خَلْقٌ كثير. وخَرُّوبٌ وأَخْرُبٌ: مَوْضِعان؛ قال الجُمَيْحُ: ما لأُمَيْمةَ أَمـْسَتْ لا تُكَلِّمُنا، * مَجْنُونةٌ، أَمْ أَحَسَّتْ أَهْلَ خَرُّوبِ؟(2) (2 قوله «قال الجميح ما لأميمة إلخ» هذا نص المحكم والذي في التكملة قال الجميح الأسدي واسمه منقذ: «أمست أمامة صمتا ما تكلمنا» مجنونة وفيها ضبط مجنونة... بالرفع والنصب.) مَرَّتْ بِراكِبِ مَلْهُوزٍ، فقالَ لها: * ضُرِّي الجُمَيْحَ، ومَسِّيهِ بتَعْذيبِ يقول: طَمَحَ بَصَرُها عني، فكأَنها تَنْظُر إِلى راكِبٍ قد أَقبلَ من أَهْلِ خَرُّوبٍ.

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR253 harf
* خ ر ب * * خَرِبَ * الموضع بالكسر * خَرَاباً * فهو * خَرِبٌ * ودار * خَرِبةٌ * و * أخْرَبَها * صاحبها و * خَرَّبوا * بيوتهم شُدّد لِفَشو الفعل أو للمبالغة و * الخَرُّوبُ * بوزن التنور نبت معروف و * الخُرْنُوبُ * بوزن العصفور لغة ولا تقل الخَرنوب بالفتح
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR11.817 harf
الخراب ضد العمران بالضم ج أخربة وخرب كعنب الأخير حكي عن أبي سليمان الخطابي في حديث بناء مسجد المدينة كان فيه نخل وقبور المشركين وخرب، فأمر بالخرب فسويت وقال ابن الأثير: الخرب يجوز أن يكون بكسر الخاء وفتح الراء جمع خربة كنقمة ونقم، ويجوز أن يكون جمع خربة بكسر الخاء وسكون الراء على التخفيف كنعمة ونعم ويجوز أن يكون الخرب بفتح الخاء، وكسر الراء كنبقة ونبق، وكلمة وكلم، قال: وقد روي بالحاء المهملة
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR14.576 harf
خَرِبَ 1 خَرِبَ خرب , (JK, S, A, Msb, &c.,) aor. خَرَبَ , (JK, K,) inf. n. خَرَابٌ, (JK, S, * A, Mgh, * Msb, KL, TA,) said of a place, (S,) or a country, (A, Mgh, *) or a dwelling, or place of abode, (Msb,) or a house, (TK,) It was, or became, in a state of ruin, waste, uninhabited, depopulated, deserted, desolate, uncultivated, or in a state the contrary of flourishing: (JK, S, A, Mgh, KL, TA:)
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.810 harf
خَرَبَ خَرَبَ U ( n. ac. خَرْب 1 , خِرَاْبَة 23t ), a. Ruined, devastated, laid waste, depopulated; demolished ( country; house ). b. Became a robber, brigand. c. Pierced, bored. d. I , U ( n. ac. خَرْب 1 , خَرَاْبَة 22t , خِرَاْبَة 23t , خُرُوْب 27 ) [ Bi ], Stole, carried off ( camels & c. ). خَرِبَ خَرِبَ A ( n. ac. خَرَاْب 22 ), a. Was ruined, devastated & c. b. ( n. ac.
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR yok32.893 harf
خرب خَرِبَ - يَخْرَبُ (خَرَبَ - يَخْرُبُ) - خَراب - أًخْرَبُ - يُخْرِبُ خَرِبَ - يَخْرَبُ (خَرَبَ - يَخْرُبُ) + الكائن: يتهدم وتنفك وتتحلل عمارته وبناؤه جزئياً: يتفكك ويتحلل ويتغير بناء الشيء فيصير غير صالح للوظيفة الخاصة به خََراب: على وزن"فـَعال" اسم فعل مبالغة من " خَرِبَ - يَخْرَبُ ": الهدم والتفكك وتحلل عمارة وبناء الشيء، فيصير غير
Tamamını oku

Sîgalar(2)

Mücavir kökler35 mücavir (45 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. منع

    2 ortak ayet · Menua’, çıkılması zor, ulaşılması zor yer demektir

  2. رعب

    1 ortak ayet · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir

  3. قذف

    1 ortak ayet · “Kezzaf” sapan; “kızaf” atmak için alınan avucu dolduracak…

  4. عبر

    1 ortak ayet · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar

  5. حصن

    1 ortak ayet · Hasen (ha, sad) : Kale duvarı demektir

  6. خزي

    1 ortak ayet · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir

  7. سعي

    1 ortak ayet · Sua’f el çatlamasıdır

  8. حيث

    1 ortak ayet · Hayese sürülmüş tarla demektir

  9. حشر

    1 ortak ayet · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…

  10. دور

    1 ortak ayet · Dar : Etrafı çevrili yer demektir

  11. بيت

    1 ortak ayet · Beyt ev demektir

  12. ظنن

    1 ortak ayet · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir

Geçtiği ayetler(2)

  1. … مَسَاجِدَ اللَّهِ أَنْ يُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ وَسَعَى فِي خَرَابِهَا أُولَئِكَ مَا كَانَ لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوهَا إِلَّا خَائِفِينَ …

    Onun harap olmasıAllah’ın mescidlerinde; O’nun isminin anılmasını men’eden, onların harab olmasına çalışandan daha zalim kim vardır? Onların oralara korka korka girmekten başka hakkı yoktur. Dünyada rüsvaylık onlarındır. Ahirette ise onlara büyük bir azab vardır.

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökخرب
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerهدم, فسد, عطل
Zıt Kökعمر
Çekirdek Özet 1Bir nesnede, deride veya duvarda gedik açılması, delinme ve yırtılma
Çekirdek Özet 2Mamur olan yapının işlevini, güvenliğini ve toparlayıcılığını yitirerek ıssızlaşması
Çekirdek Özet 3Sistemin koruyucu çeperinin delinmesiyle kurumsal veya mekansal çöküşün gerçekleşmesi
Kritik Hata RiskiHarap etmeyi yalnızca fiziki binaların yıkımına indirgeyip mekanın işlevsizleştirilmesini gözden kaçırmak

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
خرYarılarak açılma, delinme, gürültüyle düşme ve akma (خرق, خرر, خرج)بAçılan yarığın ve gediğin bir mesken, kapalı hazne veya korunaklı alan düzeyine taşınarak mekanı ıssızlığa, yıkıma ve terkedilmişliğe uğratması

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
خÇit ve duvar yarığı; sınırın aşılması, çatlak (ikiz harf ح üzerinden türetme, hırıltı sesi sınırın delinmesini yoğunlaştırır)Koruyucu sınırda veya duvarda çatlak ve gedik oluşması
رİnsan başı; tepe, başlangıç, yöneliş ve ana gövdeYapının taşıyıcı merkezine veya ana çatısına yönelen hareket
بEv, çadır; iç mekan, barınak ve aile ocağıTahribatın ve delinmenin doğrudan yaşam alanına ve meskene yönelmesi
خربKorunaklı bir evin veya mekanın ana taşıyıcı sınırlarının delinip çökertilmesiÇadırın veya evin çatısının yarılarak yapının koruyuculuğunu yitirmesi ve viraneye dönmesi

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamSu tulumunda, tabaklanmış deride veya deve kulağında açılan geniş yuvarlak delik (خُرْبة) ve devenin gediğe uğratılarak çalınması
Cahiliye şiiri kullanımıKays b. en-Nu‘mân bir eksiklik, ayıp ve düzendeki gedik anlamında kullanmıştır: لحى الله أدنانـا إلى كل خربة / وأبطأنا في ساحة المجد أقدحا
Erken Arapça kullanımMedine Mescidi inşa edilirken arazide bulunan eski müşrik kabirleri ve yıkıntılar için çoğul kalıbıyla hadiste zikredilmiştir: وخِرَبٌ فأمر بالخِرَبِ فسُوِّيَتْ

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

Sami etimolojik katman

Arapça خرب kökü, Sami dil ailesinde suyun çekilmesi, kuruma, ıssızlaşma, savaşla tahrip edilme ve virane haline gelme anlam dairesinde ortak bir kökene dayanır. İbranicede חָרַב (ḥārav) "kurumak, ıssız kalmak, harabeye dönmek" fiili ve חָרְבָּה (ḥorbāh) "harabe, yıkıntı yeri" ismi doğrudan fonetik ve anlamsal eşdeğerdir. Süryanicede ܚܪܶܒ (ḥreb) "harap olmak, terk edilmek, çölleşmek" ve ܚܽܘܪܒܳܐ (ḥurbā) "harabe, çöl, ıssızlık" sözcükleri aynı semantik hatta yer alır. Akadcada ḫarābu fiili "harabeye dönmek, çoraklaşmak, ıssızlaşmak" ve ḫarbu "ıssız, ekilmemiş, harap toprak" anlamlarıyla kökün Doğu Sami kolundaki en eski yazılı tanıklarıdır. İlksel katmanda suyun çekilip toprağın çatlaması ve gediğin açılmasıyla başlayan süreç, yerleşik hayatın çöküşü ve mimari dokunun viraneye dönüşmesi biçiminde gelişmiştir; Arapçada ise kök hem bir nesnedeki dairesel delik (somut gedik) hem de mamur yerin zıddı olan mekansal yıkım anlamını muhafaza etmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, The Assyrian Dictionary of the Oriental Institute of the University of Chicago (CAD).

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönTulum, deri ve kulaktaki delikten (خربة) mimari ve kentsel viraneye geçişNesnedeki yırtılma ve gedik açılma hareketi, yapının koruyuculuğunu yitirip çökmesi mecazına evrilmiştirKesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiİbranice ḥārav, Süryanice ḥreb, Akadca ḫarābu ortaklığıKuruma, çölleşme, ıssızlaşma ve yıkıntıya dönme anlamında kökteş Sami mirasıKesin
Daha geniş dilsel ilişkiVeri bulunamadıAfro-Asyatik diğer kollarda doğrulanmış güvenilir soydaş tespit edilmediVeri bulunamadı

Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
خربAnlamlıYıkılmak, delinmek, ıssızlaşmakYapının veya nesnenin gedik açılarak işlevsiz ve viran kalmasıHedef kök
خبرAnlamlıİç yüzünü bilmek, denemekDurumun iç gediğine ve derin gerçeğine nüfuz etmekKur'an'da geçer; içsel kavrayış ilişkisi
رخبKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel
ربخAnlamlıGevşemek, iradesi çözülmekBedensel kuvvetin çözülüp atıl duruma gelmesiKitābü'l-ʿAyn'da müsta‘mel; Kur'an'da geçmez
بخرAnlamlıBuharlaşmak, tütmekIsı etkisiyle yoğunluğun dağılıp havaya karışmasıKitābü'l-ʿAyn'da müsta‘mel; Kur'an'da geçmez
برخKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
خربMerkezBütünlüğün bozulması, viranelikKoruyucu yapının delinip çökmesi ve işlevsiz kalarak ıssızlaşmasıHem maddi yıkımı hem de işlevsel terkedilmişliği kapsar
هدمKomşuYukarıdan aşağıya yıkmaYapının fiziksel olarak devrilmesi ve yerle bir edilmesiMaddi kütlenin çökertilmesine odaklanır, işlevsel atıllığı içermez
فسدKomşuDüzenin ve dengenin bozulmasıBir şeyin yararlı halden çıkıp zararlı veya atıl hale gelmesiAhlaki, biyolojik ve niteliksel bozulmayı anlatır
عطلKomşuBoş bırakma, atıl tutmaKullanılabilir durumdaki bir şeyin terk edilerek işlevsizleştirilmesiYapı yıkılmasa dahi kullanım dışı kalmasıdır
عمرZıtİmar etme, mamur kılmaMekanı inşa etme, insanla ve ibadetle canlandırıp yaşanır kılmaHayatın, nizamın ve mekanın sürekliliğini temsil eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaخربHarap olmak, delinmek, ıssızlaşmakBir yapının veya nesnenin hem fiziksel hem de fonksiyonel çöküşüKesin
Latinceruinare, devastare, desolareÇökmek, yıkmak, ıssız bırakmakMekanın çöküşünü ve terkedilmişliğini karşılar; derideki delik nüansını dışarıda bırakırGüçlü
İngilizceto ruin, to desolate, to demolishViran etmek, ıssızlaştırmak, yıkmakMekansal çöküşü ve işlevsizliği iyi verir; kökün deve hırsızlığı veya kulak yarığı boyutunu kapsamazGüçlü
Almancaverwüsten, ruinieren, verödenHarap etmek, viraneye çevirmek, ıssızlaşmakÇölleşme ve maddi yıkım yönünü karşılar; iç gediğin açılması nüansı eksik kalırGüçlü
Fransızcaruiner, dévaster, démolirHarap etmek, viran kılmak, yıkmakYapısal bozulma ve çöküşü ifade eder; kökün tekil fiziksel delik anlamını içermezGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Oxford English Dictionary.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
خَرَابِهَاMescitlerin tevhidi işlevini engelleme, cemaatsiz bırakma ve manen/maddeten atıl kılmaAllah'ın adının anılmasını yasaklayan ve ibadethaneleri işlevsizleştiren zorbalar bağlamında; Bakara 2:114
يُخْرِبُونَMeskenleri düşmana yar olmasın diye bizzat sakinleri eliyle tahrip edip kullanılmaz hale getirmeNadiroğulları'nın sürgün edilirken evlerinin tavan ve kapılarını sökerek tahrip etmesi bağlamında; Haşr 59:2

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamDünyanın faniliği ve nizamın zevaliKozmik düzenin bozulması ile insanın yeryüzünü fesada ve harabiyete uğratması arasındaki ahlaki illiyetİmarın imtihan yeri, harabiyetin ise ilahi adalet ve zeval kanunu olması
FıkıhMescitlerin dokunulmazlığı ve vakıf mülkleriMescidi cemaatten men etmenin harabiyet sayılıp sayılmayacağı ve atıl kalan mevat arazinin imar hukukuBir mekanın kullanımının engellenmesinin hukuken fiziki yıkımla eşdeğer tutulması
TefsirBakara 2:114 ve Haşr 59:2 ayetlerinin teviliMescitlerin harabının sadece maddi yıkım mı yoksa ibadetin yasaklanması mı olduğu tartışmasıMekanın asıl hüviyetinin fiziki taşlar değil içinde icra edilen tevhid ameli olduğu
HadisŞehirlerin istikbali ve kıyamet alametleriAhir zamanda Medine'nin harabiyeti veya mamur yerlerin terkedilmesine dair rivayetlerMedeniyet merkezlerinin refah sarhoşluğu veya terk edilme neticesinde viraneye dönmesi

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
DiniMescitler ve tevhid merkezleriİbadet mekanlarının desakralizasyonu ve atıllaştırılmasıToplanma ve zikir alanını ortadan kaldırmakMescidin asıl harabiyeti fiziki yıkımdan önce içinde tevhidi şiarın söndürülmesidirKesin
İlmiİlim havzaları ve medreselerDüşünce üretim zeminlerinin dağıtılmasıBilgi aktarım zincirini koparmakKütüphane ve ilim merkezlerinin atıl bırakılması fikri çöküşe yol açarGüçlü
SiyasiKamu düzeni ve egemenlikNizamın çözülmesi ve tahkimatın bizzat sökülmesiİktidar zeminini rakipten esirgemekYenilgiye uğrayan gücün arkasında sığınak bırakmamak için kendi kalesini yıkmasıKesin
İktisadiAltyapı, imar ve mülkiyetSabit sermayenin ve üretim araçlarının atıl kalmasıÜretim ve mübadele döngüsünü durdurmakŞehirlerin ve arazilerin terkedilerek mevat toprağa ve ekonomik kayba dönüşmesiGüçlü

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerEntropi artışı ve yapısal dekoheransKoruyucu çeperi delinen termodinamik bir sistemin düzenli yapısını kaybederek maksimum düzensizliğe ve atıllığa evrilmesiGüçlü
Beşeri bilimlerKurumsal anomi ve mekanın çöküntüleşmesiBir toplumsal yapının meşruiyetini ve sakinlerini kaybetmesi sonucu hem kurumsal hem mekansal bir harabeye dönüşmesiGüçlü

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiHarap etmeyi sadece iş makineleriyle, bombalarla veya balyozla binaları yerle bir etmekten ibaret görmek
Kur'an içi daha geniş anlamBir yapının fiziki varlığı sürse bile, onun varoluş gayesi olan zikir, tevhid ve adaletten soyutlanıp atıl bırakılmasının harabiyet sayılması
Yanlış anlamanın doğuracağı hataMescitlerin kapatılmasını, cemaatsizleştirilmesini veya amacından saptırılmasını harabiyet suçu kapsamında görmemek

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Mekanın kutsiyet ve değerinin taş ve harçta değil, orada ikame edilen ilahi gayede olduğunu gösterir; asıl imar ve harabın mahiyetini açıklar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?İbadethanelerin dokunulmazlığını ve engellenme yasağını bildiren ayetlerde (Bakara 2:114) ile sürgün ve yenilgi psikolojisini tasvir eden ayetlerde (Haşr 59:2) belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Ayakta duran fakat içi boşaltılmış, adaletten ve zikirden arındırılmış yapıları mamur zannetme yanılgısını giderir.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamBir örtüde, deride veya duvarda açılan ve bütünlüğü bozan delik; mekanın çökerek virane olması.
  • Soyut anlamKorunaklı ve işlevsel bir sistemin koruma kalkanının delinmesi suretiyle atıl, gayesiz ve ıssız bırakılması.
  • Sistematik karşılıkMaddi varlığı (M) bulunan bir yapının, gayesine uygun işlevselliğinin (F) engellenmesi veya fiziksel tahribat (D) görmesi neticesinde harabiyete (H) dönüşmesi.
  • LaTeX modeliH=M⋅(1−F)+D
  • LaTeX açıklamasıFormülde H ortaya çıkan toplam harabiyet durumunu temsil eder. M yapının fiziki mevcudiyetini, F yapının varoluş gayesine uygun işlevsellik katsayısını (0≤F≤1), D ise yapıya doğrudan yönelen dışsal fiziki yıkımı ifade eder. Yapı fiziken sağlam kalsa dahi (D=0), tevhidi işlevi sıfırlandığında (F=0) harabiyet (H=M) azami seviyeye ulaşır; buna ek olarak fiziki yıkım gerçekleşirse (D>0) hem maddi hem manevi tam bir viranelik hasıl olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: خ