خشب
خ - ش - ب
KÖK- 1 geçiş
- 1 ayet
- 1 sîga
- 13 sözlük
Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir. “Haşeb” ise kereste demektir.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir. “Haşeb” ise kereste demektir.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR787 harfباب الخاء والشين والباء معهما
خ ش ب، خ ب ش، ش خ ب مستعملات
خشب:
الخشب معروف والخَشّابةُ: قوم معهم خَشَب، وحرفتهم: الخِشابةُ. والخَشْبُ - جزم : الشَّحْذُ، وسيفٌ خَشِيبٌ مَخْشوبٌ، أي: شَحيِدٌ.
وجبهة خَشْباءُ: كريهة يابسة صُلْبةٌ، بادية العظام والعروفق، غير مستوية ورجل خَشِبٌ: عاري العظامِ والعصب، له شدة وصلابة، وكذلك اليدُ ونحوها. وأخشوشب الرجل.
وكل شيء خَشِنٍ من أرضٍ وقتٍّ ونحوهما فهو أَخْشَب.
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR839 harfجمع الخَشَبة خَشَبٌ وخُشُبٌ وخُشْبٌ وخُشْبانٌ. وخشَبت الشيءَ بالشيء: خلطته به. والخَشيبُ: السيف الذي بُدِئَ طبعُهُ. والخشيب أيضاً: الصَقيلُ، وهو من الأَضداد. وقول صخر:
ومُرْهِفٌ أُخْلِصَتْ خَشيبَتُهُ
أي طبيعته. والخشيب: السهم حين يُبْرى البَرْيَ الأولَ. وجمل خشيب، أي غليظ. وخَشَبْتُ الشِعْرَ، إذا قلتَه كما يجيء لم تتنوَّقْ فيه. والأخشب: الجبل الخشن العظيم. قال الشاعر:
تَحْسَبُ فوقَ الشَوْلِ
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR3.700 harfخ ش ب
خشب ، خبش ، شخب
استعمل من وجوهه : خشب ، خبش ، شخب .
خشب : قال الله جلّ وعزّ في صفة المنافقين :
) كأنهم خشب مسندة ( [ المنافقون : 4 ] ،
وقرىء ) ( خُشْبٌ ) ( _ بإسكان الشين _ مثل
بَدَنة وبُدْنٍ ، ومن قال ، ) خشب ( فهو
بمنزلة ثمرَةٍ وثُمُرٍ وتُجْمَع خشبَةٌ على خَشَبٍ ،
مثل شجرَةٍ وشجَر .
أراد _ والله أعلم _ أنَّ المنافقين في ترك
التفهُّم والاستبصار ووَعْي ما يسمعون من
الوَحْي بمنزلة الخُشُب .
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR4.577 harf(باب الخاء والشين وما يثلثهما)
(خشع) الخاء والشين والعين أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على التَّطامُن. يقال خَشَع، إذا تطامَنَ وطأْطأَ رأسَه، يخشَع خُشوعاً. وهو قريبُ المعنى من الخضوع، إلاّ أنّ الخُضوع في البدَن والإقرارُ بالاستخذاء، والخشوعَ في الصَّوتِ والبصر. قال الله تعالى: ﴿خَاشِعَةً أبْصَارُهُمْ﴾ [القلم 43، المعارج 44]. قال ابنُ دريد: الخاشِع المستكينُ والرَّاكع. يقال اختشعَ فلانٌ، ولا يقال اختَشَع
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR512 harf- قال تعالى: ﴿كأنهم خشب مسندة﴾ [المنافقون/4]، شبهوا بذلك لقلة غنائهم، وهو جمع الخشب ومن لفظ الخشب قيل خشبت السيف: إذا صقلته بالخشب الذي هو المصقل، وسيف خشيب قريب العهد بالصقل، وجمل خشيب أي: جديد لم يرض، تشبيها بالسيف الخشيب، وتخشيب الإبل: أكلت الخشب، وجبهة خشباء: يابسة كالخشب، ويعبر بها عمن لا يستحي، وذلك كما يشبه بالصخر في نحو قول الشاعر:
*والصخر هش عند وجهك في الصلابة*
(البيت لمنصور بن ماذان،
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR801 harfخ ش ب
" كأنهم خشب مسندة " وخرجت إليهم الخشابة يدقونهم وهم الذين يقاتلون بالعصيّ.
ورجل خشـب: فـي جسـده صلابـة وشـدة عصـب.
وسيـف خشيـب ومخشـوب وسهم خشيب ومخشوب: لما يحكم عمله.
وهو من الخشب.
وقد خشبته.
وجاد ما فتق الصيقل خشيبة السيـف أي حديدتـه التـي خشبهـا و " مكـة لا تـزول حتـى يزول أخشباها " وكأنهم أخاشب مكة.
وقال رؤبة: تحسب فوق الـول منـه أخشبـا وهو الجبل
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR9.720 harfالخَشَبَةُ: ما غَلُظَ مِن العِيدانِ، والجمع خَشَبٌ، مثل شجرةٍ وشَجَر، وخُشُبٌ وخُشْبٌ خُشْبانٌ. وفي حديث سَلْمانَ: كان لا يَكادُ يُفْقَهُ كلامُه مِن شِدَّةِ عُجْمَتِه، وكان يسمي الخَشَبَ الخُشْبانَ. قال ابن الأَثير: وقد أُنْكِرَ هذا الحديثُ، لأَنَّ سَلْمانَ كان يُضارِعُ كلامُه كلامَ الفُصَحاءِ، وإِنما الخُشْبانُ جمع خَشَبٍ، كحَمَلٍ وحُمْلانٍ؛ قال: كأَنـَّهم، بجَنُوبِ القاعِ، خُشْبانُ
قال: ولا
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR411 harf* خ ش ب * جمع * الخَشَبةِ خَشَبٌ * بفتحتين و * خُشُبٌ * بضمتين و * خُشْبٌ * كقفل و * خُشْبانٌ * كغفران و * الأخْشَبَانِ * جبلا مكة وفي الحديث ﴿لا تزول مكة حتى يزول أخشباها﴾ وكل جبل خشن عظيم فهو * أخْشَبُ * وجبهة * خَشْبَاءُ * أي كريهة يابسة و * الخَشِبُ * بكسر الشين الخشن وقد * اخْشَوْشَبَ * صار خسنا وفي الحديث عن عمر رضي الله عنه ﴿اخشوشبوا﴾ وهو الغلظ وابتذال النفس في العمل والاحتفاء في المشي
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR10.537 harfالخشبة محركة: ما غلظ من العيدان، ج خشب، محركة أيضا مثل شجرة وشجر وخشب بضمتين قال الله تعالى في صفة المنافقين كأنهم خشب مسندة مثل ثمرة وثمر وقرىء خشب بإسكان الشين، مثل بدنة وبدن، أراد - والله أعلم - أن المنافقين في ترك التفهم والاستبصار ووعي ما يسمعون من الوحي بمنزلة الخشب، وفي الحديث في ذكر المنافقين خشب بالليل صخب بالنهار أراد أنهم ينامون الليل لا يصلون، كأن جثثهم خشب: مطروحة، وهو مجاز، وتضم
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR11.408 harfخَشَبَ
1 خَشَبَ ذ , (S, K,) aor. خَشِبَ , (K,) inf. n. خَشْبٌ, (TA,) He mixed a thing (S, K) with (بِ) another thing. (S.) ― -b2- And He picked out, chose out, or selected, a thing: the verb thus having two contr. significations. (K, TA.) -A2- Also, (S, K,) aor. and inf. n. as above, (S,) He polished a sword, (S, K,) by laying on it a broad and smooth spearhead and rubbing it therewith: so
خَشَبَ 1 خَشَبَ ذ , (S, K,) aor. خَشِبَ , (K,) inf. n. خَشْبٌ, (TA,) He mixed a thing (S, K) with (بِ) another thing. (S.) ― -b2- And He picked out, chose out, or selected, a thing: the verb thus having two contr. significations. (K, TA.) -A2- Also, (S, K,) aor. and inf. n. as above, (S,) He polished a sword, (S, K,) by laying on it a broad and smooth spearhead and rubbing it therewith: so accord. to ElAhmar, who relates that an Arab of the desert said to him, I said to a sword-polisher, “ Hast thou finished my sword? ” and he answered, نَعَمْ اـِلَّا أَنِّى لَمْ أَخْشِبْهُ [Yes, except that I have not polished it]. (S.) And [or, as in the TA, “ or ”] He sharpened it. (K, TA.) ― -b2- And He forged a sword: (K:) or fashioned it with the file, without polishing it: (TA:) or he made it imperfectly, not thoroughly, or not well: (A:) thus, again, the verb has two contr. significations: (K:) also he thus made an arrow: (A:) or he shaped out a bow, (AHn, K,) and an arrow, (TA,) [in a rough manner, or] by the first operation, (AHn, K, TA,) without perfecting it, or making it smooth, or even. (TA.) You say of a sword, before it has been filed, مَا أَحْسَنَ مَا خُشِبَ [How well has it been forged!]: and in like manner one says of an arrow, when it has been filed, before the سَفَن [with which it is smoothed] has been applied to it. (Skr, on a verse of Sakhr, cited below, voce خَشِيبَةٌ.) ― -b3- [Hence,] خَشَبَ الشِّعْرَ, (ISk, S, A, K,) aor. and inf. n. as above, (A,) (tropical:) He said, spoke, or uttered, the poetry (ISk, S, A, K) as it came, (ISk, S,) [unpolished, and unstudied,] without affecting nicety, or refinement, therein, (ISk, S, A, K,) and without study, or labour: (A, K:) Jereer did thus, and Farezdak trimmed his verses; but the verses of Jereer thus produced are better than the trimmed verses of Farezdak: (A, TA:) and ↓ اختشبهُ signifies the same. (A, K.) You say also, هُمْ يَخْشِبُونَ الكَلَامَ وَالعَمَلَ (tropical:) [They say, speak, or utter, words, and do work, without affecting nicety, or refinement, and without study, or labour]: (A:) or imperfectly, or not thoroughly; inelegantly, or not well. (TA.) And اِتَّخَذَ السَّيْفَ خَشَبًا: see 8.
تخشّب 5 تخشّب ذ : see 8. -A2- تخشّبتِ الاـِبِلُ The camels ate thick branches: (K:) or ate dry herbage. (S.) And تَتَخَشَّبُ عِيدَانَ الشَّجَرِ They take with the mouth, and eat, the branches of the trees. (TA.)
اختشب السَّيْفِ 8 اختشب السَّيْفِ ذ signifies ↓ اِتَّخَذَهُ خَشْبًا; He took the sword without choosing the best by taking it from this place or that; (L, TA;) as also ↓ تحشّبهُ. (TA.) ― -b2- See also 1, near the end.
اخشوشب 12 اخشوشب ذ He [a man or a camel (see خَشِبٌ)] was, or became, tall, and gross, rude, or coarse, with bones uncovered by flesh, and hard, or hardy. (K.) He (an ostrich) was, or became, rough, or coarse. (S.) ― -b2- (assumed tropical:) He (a man) became hard, or hardy, and rough, or coarse, in his religion, clothing, food, and in all respects. (TA.) (assumed tropical:) He employed himself in work, and in walking barefoot, in order that his body might become thick, gross, or coarse. (S, TA.) And اخشوشب فِى عَيْشِهِ (assumed tropical:) He endured with patience a life of hardship, or difficulty: or he subjected himself to a life of hardship, or difficulty, in order to render himself the more able to bear it. (K, TA.) اِخْشَوْشِبُوا is thus used in a trad. of 'Omar: (S, TA:) or, as some relate it, the word is [اجشوشبوا,] with ج; or, accord. to some, اخشوشنوا, with خ and ن. (TA.)
رَجُلٌ قِشْبٌ خِشْبٌ رَجُلٌ قِشْبٌ خِشْبٌ ذ A man in whom is no good: (S, K:) or with whom is no good: (TA:) [in some copies of the K, خِشْبٌ وَ قِشْبٌ; but this, as is said in the TA, is incorrect:] خِشْبٌ being an imitative sequent to قِشْبٌ. (S, TA.)
خَشَبٌ خَشَبٌ ذ [Wood, such as is used in carpentry and the like; timber;] thick wood: (A, K:) [a coll. gen. n.:] n. un. خَشَبَةٌ [signifying a piece of wood or timber]: (Msb:) the pl. of the latter, (S, Msb, *) or of the former, (K,) is خَشَبٌ, (S, K, [i. e., accord. to the K, the pl. is the same as the sing., but properly speaking, as said above, this is a coll. gen. n.,]) and خُشُبٌ and خُشْبٌ (S, Msb, K) and خُشْبَانٌ, (S, K,) [which last is agreeable with analogy as pl. of خَشَبٌ,] or خُشْبَانٌ is pl. of خُشْبٌ, and خُشْبٌ is pl. of خَشَبَةٌ. (JK.) The hypocrites are described in a trad. as خُشُبٌ بِاللَّيْلِ صُخُبٌ بِالنَّهَارِ Like timbers, or pieces of wood, in the night; [clamorous in the day;] meaning that they pass the night in sleep, without prayer. (TA.) ― -b2- مَالٌ خَشَبٌ (assumed tropical:) Cattle that are lean, or emaciated, syn. هَزْلَى, (K,) in consequence of their feeding upon dry herbage. (TA.) [And it seems that ↓ خَشَبٌ signifies the same: for I find in the TA, and in a copy of the A which I believe to have been used by the author of the TA, mentioned as tropical, مَالٌ خَشَبٌ وَحَطِبٌ جَزْلٌ, app. meaning that مَالٌ خَشِبٌ and حَطِبٌ signify جَزْلٌ; but جَزْلٌ, I think, is here evidently a mistranscription for هَزْلَى; as حَطِبٌ is explained in the S and K as signifying “ very lean or meagre. ”]
خَشِبٌ خَشِبٌ ذ Rough, or coarse; as also ↓ أَخْشَبُخَشِيبٌ: (K:) the former applied in this sense to a male ostrich: (S:) and both signify anything gross, or big, and rough, or coarse; (A 'Obeyd, S;) as also ↓ خَشِيبٌ: (TA:) and the first, (K,) applied to a man and to a camel, (TA,) tall, and gross, rude, or coarse, with bones uncovered by flesh, and hard, or hardy, and strong; (K, * TA;) as also ↓ خَشِيبٌ and ↓ خَشِيبِىٌّ: (K:) or these three signify, or signify also, dry, or rigid, or tough: (Kr, ISd:) and خَشِبٌ, a man hard, or hardy, strong, and vigorous, in body: (A, TA:) and the same, (JK,) or ↓ خَشِيبٌ, (TA,) a man whose bones are uncovered by flesh, and whose sinews are apparent; (JK, TA;) hard, or hardy, and strong: (JK:) and the last, a gross, big, or coarse, camel: (S, TA:) a camel gross, coarse, or rude, in make, and ugly: (TA:) and a horse thick, or big, in the bones. (Ham p. 207.) See also خَشَبٌ. And see أَخْشَبُ, in two places. ― -b2- Also (assumed tropical:) Life in which one is not dainty, nice, or scrupulous. (K.)
خَشْبَةٌ خَشْبَةٌ ذ The first filing of a sword, before the polishing. (TA.)
خُشْبَانٌ خُشْبَانٌ ذ : see أَخْشَبُ.
خَشَابٌ خَشَابٌ ذ : see أَخْشَبُ.
خُشَابٌ خُشَابٌ ذ , from the Persian خُوشْ آبْ, [The beverage properly called in Arabic] نَبِيذ. (TA.)
خَشِيبٌ خَشِيبٌ ذ and ↓ مَخْشُوبٌ Mixed. (TA.) ― -b2- And the former, (K,) or both, (TA,) Picked out, chosen, or selected: (K, TA:) both words thus having two contr. significations. (TA.) -A2- Also the former (S, K) and latter, (K,) A sword polished: (S, K: *) this is [said to be] the prevailing signification: (TA:) or both signify a sharpened sword. (JK, TA.) ― -b2- And the former, (As, S, K,) or both, (JK, A,) A sword of which the forging is commenced; thus [again] having two contr. significations: (S:) or forged, (K, * TA,) or fashioned with the file, but not yet polished: (As, TA:) or newly made: (TA:) or imperfectly, not thoroughly, or not well, wrought; (JK, A;) and thus both words applied to an arrow: (A:) or the former, (S, K,) or both, (TA,) applied to an arrow, (S, K,) and to a bow, (K,) shaped out (S, K) [in a rough manner,] by the first operation, (S, TA,) not yet perfected, or made smooth, or even: (TA:) pl. of the former (accord. to the TA as applied to a bow [but I see no reason for this restriction]) خُشُبٌ and خَشَائِبُ. (K.) لَمْ يُنَقَّحْ ↓ مَخْشُوبٌ [Rough hewn, not yet trimmed,] is a prov., mentioned by Meyd and Z. (MF, TA.) ― -b3- [Hence,] شِعْرٌ خَشِيبٌ and ↓ مَخْشُوبٌ (tropical:) Poetry said, spoken, or uttered, as it has come to the speaker, [unpolished, and unstudied,] without his affecting nicety, or refinement, therein, and without study, or labour. (A, * TA.) And جَآءَ ↓ بِلمَخْشُوبِ (tropical:) [He said, or uttered, that which came to him, as it came, unpolished, and unstudied]. (A, TA.) ― -b4- See also خَشِيبٌ voce خَشِبٌ, in three places. ― -b5- It also signifies Bad, corrupt, or vile. (K.)
خَشِيبَةٌ خَشِيبَةٌ ذ The natural quality [of the metal] of a sword, (Skr on the verse here following, S, TA,) before the making thereof is completed: (Skr:) or its blade, or iron: (A:) or its edge: or its polish. (JK.) Sakhr says, وَصَارِمٌ أُخْلِصَتْ خَشِيبَتُهُ أَبْيَضُ مَهْوٌ فِى مَتْنِهِ زُبَدُ And a sharp sword of which the natural quality [of the metal] before the completion of the making thereof has been refined, [white, or a sword,] thin in the two edges or sides, having [in its broad side] diversified marks. (Skr.)
خَشِيبِىٌّ خَشِيبِىٌّ ذ : see خَشِبٌ.
خَشَّابٌ خَشَّابٌ ذ : see what next follows.
خَشَّابَةٌ خَشَّابَةٌ ذ [a coll. gen. n., of which the n. un. is ↓ خَشَّابٌ,] Sellers of خَشَب [i. e. wood, or timber]. (TA.) ― -b2- Fighters with staves. -A2- Accord. to ElHejeree, خشابة [so in the TA, without any syll. sign,] signifies A slender [implement of the kind called] مطرق [i. e. مِطْرَق, q. v.,] which the polisher, when he has finished the polishing of a sword, passes over it, in consequence of which the scabbard does not alter its state. (TA.)
خَاشِبٌ خَاشِبٌ ذ : see مُخْتَشِبٌ.
أَخْشَبُ أَخْشَبُ ذ : see خَشِبٌ. Also A great mountain: (A:) or a rugged, or rough, and great mountain; (S, K;) and so ↓ جَبَلٌ خَشِبٌ: or such as is not to be ascended: (TA:) an elevated place, rugged, with rough stones: (JK:) a tract of the kind termed قُفّ, rugged and stony: (TA:) pl. أَخَاشِبُ, (A, TA,) because the quality of a subst. is predominant in it: and the fem. خَشْبَآءُ is also sometimes used in the same sense; or as syn. with غَيْضَةٌ [i. e. a thicket, &c.]; but the former meaning is better known: and this [likewise] is thought to be rather a subst. than an epithet, because of the pl., mentioned above: (TA:) and ↓ خُشْبَانٌ [also seems to be a pl. of أَخْشَبُ, or of خَشِبٌ; for it is said that it] signifies rugged, or rough, mountains, neither great nor small: (K:) and rugged ground. (TA in art. ذنب.) خَشْبَآءُ also signifies Hard land or ground; (K, * TA;) land, or ground, in which are stones and pebbles and earth or clay. (IAmb, TA.) And أَرْضٌ ↓ خَشَابٌ (K, TA) Hard land or ground, like خَشْبَآءُ, (TA,) that flows with the least rain. (K, TA.) And أَكَمَةٌ خَشْبَآءُ (S, TA) A hill of which the stones are scattered, but near together. (TA.) And جَبْهَةٌ خَشْبَآءُ A displeasing forehead; as also ↓ خَشِبَةٌ: (TA:) or a displeasing, rigid forehead; (JK, S, K; *) not even. (JK.) And أَخْشَبُ الجَبْهَةِ A man having a displeasing and rigid forehead. (TA.)
بَيْتٌ مُخَشَّبٌ بَيْتٌ مُخَشَّبٌ ذ [so in the present day, but written in the TA without any syll. sign,] A house having خَشَب [i. e. wood, or timber, employed in its construction]. (TA.)
مَخْشُوبٌ مَخْشُوبٌ ذ : see خَشِيبٌ, in four places. ― -b2- It is applied to a horse, by El-Aashà; (S, TA;) meaning Of mixed pedigree: (A 'Obeyd, TA:) or not broken; not well trained; from what next follows; and thus used only by El-Aashà. (IKh, TA.) ― -b3- جَفْنَةٌ مَخْشُوبَةٌ A wooden bowl imperfectly made. (IKh, TA.) ― -b4- طَعَامٌ مَخْشُوبٌ [Food imperfectly prepared; i. e.], if flesh-meat, not thoroughly cooked; and if not flesh-meat, (but grain, TA,) without any seasoning, or condiment, to render it pleasant, or savoury. (K, * TA.)
مُخْتَشِبٌ مُخْتَشِبٌ ذ One who eats what he can; as also ↓ خَاشِبٌ. (JK.)
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR1.010 harfخَشَبَ
خَشَبَ I ( n. ac. خَشْب 1 ),
a. Mixed.
b. Sorted, picked over.
c. Forged, fashioned, shaped ( sword, arrow ).
خَشَّبَ
خَشَّبَ II ,
a. Became like wood.
b. Put wooden hand-cuffs on.
تَخَشَّبَ
تَخَشَّبَ V ,
a. Gnawed, ate ( branches, dry herbage: camel ).
خَشَب
خَشَب 4 , ( pl. خُشْب 3 , خُشُب 10 , خُشْبَاْن 35 ),
a. Timber, wood.
خَشَبَة
خَشَبَة 4t ,
a. Piece of wood or
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR yok29.302 harfخشب
خَشَبَ - يَخْشِبُ - خَشَبَة - خُشُب
خَشَبَ - يَخْشِبُ + كائن + شيئاً: ينجره: يبريه ويصقله ويشحذه وينعمه كما يبرى ويصقل وينعم الحطب ليصير خشباً للنجارة
خَشَبَة: على وزن" فـَعـَلـَة": اسم فعل بمعنى مفعول من " خَشَبَ - يَخْشِبُ ": حطب أوجذع شجر منجور ومُخَشَّب: قطعة أو لوح خشب
خُشُب: جمع " خَشَبة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " استئصال
Sîgalar(1)
Mücavir kökler13 mücavir (19 toplam)
- سند
1 ortak ayet · “Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir
- جسم
1 ortak ayet · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir
- صيح
1 ortak ayet · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
- حذر
1 ortak ayet · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
- عجب
1 ortak ayet · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
- أفك
1 ortak ayet · Fek alt veya üst çene demektir
- عدو
1 ortak ayet · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
- حسب
1 ortak ayet · Hisbe okun nişangah kısmına denir
- قتل
1 ortak ayet · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
- سمع
1 ortak ayet · İşiten
- رأي
1 ortak ayet · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
- قول
1 ortak ayet · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
Geçtiği ayetler(1)
… رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ …
KerestelerOnlara baktığında; gövdeleri hoşuna gider, konuşurlarsa; sözlerini dinlersin. Onlar giydirilmiş odunlar gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar. Düşman onlardır, sakın onlardan. Allah, canlarını alsın. Nasıl olup da döndürülüyorlar.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | خشب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | حطب, جذع, عود |
| Zıt Kök | رطب |
| Çekirdek Özet 1 | Ağacın yaprak ve özsuyunu yitirerek sertleşmiş, kaba ve cansız hale gelmiş kereste veya kütük gövdesi |
| Çekirdek Özet 2 | Dış görünüşü yapılı, iri ve gösterişli olmasına rağmen içsel bilinç, hayat ve idrakten yoksun mekanik duruş |
| Çekirdek Özet 3 | Şekilsel hacmin ve dışsal yapının varlığına karşın irade, ahlak ve içsel dinamizmden yoksun kurumsal veya bireysel atalet |
| Kritik Hata Riski | Ayetteki teşbihi yalnızca fiziksel bir boy-pos tasviri sanıp, özden yoksun kaba yapısallığın getirdiği tehlikeli zaafı gözden kaçırmak |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| خش | Kaba, sert, pürüzlü olma ve kuruyup katılaşma; nitekim خشع kökünde kuruyup büzülme ve boyun eğme, خشي kökünde içsel bir ürpertiyle katılaşıp hareketsiz kalma anlamları bulunur | ب | İki harfli pürüzlü ve kuru katılık imgesine dudak sesinin getirdiği kapanma ve cisimleşme eklenerek, soyut sertliğin kaba, hacimli ve taşınabilir bir kütleye (kereste, odun veya sarp dağ kütlesine) dönüşmesi sağlanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| خ | Çit, pürüzlü engel (ح kökünden ses farkıyla türetme) | Pürüzlülük, dış etkilere karşı kabuklaşma ve geçirimsiz bir sertlik oluşturma hareketidir |
| ش | Diş | Isırma, keskinlik, parçalanma ve sürtünmeden doğan pürüzlü dirençtir |
| ب | Ev, çadır, iç hacim | Sınırları belirlenmiş bir kap, sığınak ve maddi varlığın toplandığı içsel gövdedir |
| خشب | Kabuklaşmış engelin keskin bir katılığa ve bağımsız bir kütleye dönüşmesi | Özsuyunu kaybetmiş, dış yüzeyi pürüzlü ve sert, içi ise hayatiyet taşımayan kaba ve donuk bir cismin somutlaşmasıdır |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın kuruyup kabalaşmış, yaprak ve suyundan arınmış kereste kütüğü; ayrıca yeryüzünün pürüzlü, sarp ve taşlık yükseltisi veya kaba dağ kütlesi |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde iri ve yüksek yapılı develer sarp dağ kütlesine benzetilmiştir: تَحْسَب فَوقَ الشَّوْلِ مِنْه أخْشَبَا / Develerin üzerinde onun heybetini kaba ve yalçın bir dağ sanırsın |
| Erken Arapça kullanım | Henüz inceltilip parlatılmamış kaba demir kılıç kütüğü için es-seyfü'l-haşîb tabiri kullanılmış; ayrıca Mekke'yi çevreleyen sarp ve yalçın iki dağa el-ahşebân adı verilmiştir |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.
Sami etimolojik katman
Arapça خشب kökü, merkezi Sami dillerinde kalın, kaba ve yontulmamış sert gövdeyi niteleyen fonetik ve semantik bir dokuya işaret eder. Kökün ilk iki konsonantı olan خش tabakası, erken Sami söz dağarcığında sürtünme, kuruma, hışırtı çıkarma ve pürüzlü yüzey bildiren onomatopoetik köklerle akrabadır. Batı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan kereste anlamında farklı kökler (özellikle ağaç ve odun için ʿēṣ) öne çıkarken, Arapçada kök özellikle özsuyu çekilmiş, kaba biçimde yontulmuş veya henüz işlenmemiş sert kütükleri ifade edecek şekilde özelleşmiştir. Bu semantik gelişim, kökün pürüzlülük ve yalçınlık bildiren el-ahşeb biçimiyle dağ isimlerine aktarılmasında da görülür.
Güven Güçlü
Kaynak David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kaba, sert ve kuru kütle | Kök içi türetimlerde kereste (haşeb), kaba dağ (ahşeb) ve henüz yontulmamış kılıç (haşîb) aynı katılık ve işlenmemişlik eksenindedir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Pürüzlü ve sert cisim semantiği | Kuzeybatı Sami dillerindeki sert doku ve sürtünme bildiren köklerle fonetik paralellik taşır; kereste anlamı Güney/Arap sahasında belirginleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin diğer kollarında doğrudan doğrulanmış soydaş biçim tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, HALOT, Lane’s Lexicon.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| خشب | Anlamlı | Kereste, kaba kütük | Kuru, sert ve işlenmemiş ağaç kütüğü veya sarp dağ kütlesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| خبش | Anlamlı | Toplayıp biriktirmek | Farklı yerlerden derme çatma şeyleri ve yiyecekleri bir araya getirmek | Kur'an'da geçmez; parça parça toplama yönüyle ayrılır |
| شخب | Anlamlı | Fışkırarak akmak | Sütün memeden veya kanın damardan kesintisiz ve ses çıkararak fışkırması | Kur'an'da geçmez; sıvı akışı hareketidir |
| شبخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بخش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| بشخ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| خشب | Merkez | Kaba, kuru kütük ve kereste | Yapı malzemesi olmaya elverişli, kaba ve hacimli kütüğü belirtir; canlılık ve özsudan yoksundur | Gövdesi ve boyutu olan fakat can taşımayan kuru kütük |
| حطب | Komşu | Yakacak odun | Kök öncelikle yapı değil yakma amacıyla toplanan kırık, kuru çalı çırpı ve odun parçalarını ifade eder | Ateşe atılmak üzere toplanan değersiz kuru dal ve odun |
| جذع | Komşu | Ağaç gövdesi, kütük | Ağacın yere sabit, kökünden yükselen ana gövdesidir; canlı veya kesilmiş hurma gövdesi gibi dikili unsurları anlatır | Köküyle veya dik duruşuyla belirginleşen taşıyıcı gövde |
| عود | Komşu | İnce dal, sopa | Ağaçtan koparılmış daha ince, esnek veya düz çubuk ve değnek biçimidir | Hacimce kütükten küçük, taşınabilir ince ağaç parçası |
| رطب | Zıt | Yaş, taze, yumuşak | Bünyesinde su barındıran, yumuşak, canlı ve taze olan her türlü bitki ve nesneyi bildirir | Kuru ve kaba kütüğün aksine hayat ve esneklik taşıyan durum |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | خشب | Kereste, kaba kütük | Kuru, hacimli, canlılığını yitirmiş ve bir yere dayatılmaya muhtaç ağaç gövdesi | Kesin |
| Latince | lignum, trabs | Odun kütüğü, kereste kirişi | Malzeme ve kiriş anlamını verir; cansızlık ve duvara yaslanma mecazını doğrudan içermez | Güçlü |
| İngilizce | timber, lumber, log | Kereste, tomruk, kütük | Yapı kerestesi ve kesilmiş tomruk anlamını tam karşılar; ahlaki veya psikolojik ruhsuzluk çağrışımı bağlama bağlıdır | Kesin |
| Almanca | Bauholz, Holzklotz | Yapı kerestesi, kaba takoz | Hacimli, işlenmeye hazır kuru odun kütlesini ifade eder; zihinsel donukluk için ikincil olarak kullanılır | Güçlü |
| Fransızca | bois de charpente, poutre | Kereste, kiriş | Fiziksel kereste boyutunu taşır; ruhsuz bir duruşu anlatmak için ek bağlamsal tamlama gerektirir | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ | İçi boş, ruhsuz ve duvara dayatılmış kütükler | Dış görünüşleri, giyimleri ve sözleri etkileyici olan ancak içsel iman, cesaret ve idrakten tamamen yoksun bulunan münafıkların psikolojik ve ahlaki tablosu; Münâfikûn 63:4 |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Nifak ve imanın mahiyeti | İmanın salt dille ikrar veya dışsal gösterişten ibaret olamayacağı; kalbi tasdik ve ruhani dirilik bulunmadığında bireyin ontolojik olarak cansız bir nesne seviyesine ineceği vurgusu | Özden yoksun suretin hükümsüzlüğü |
| Fıkıh | Mülkiyet, inşa ve zilyetlik hükümleri | Kerestenin bina yapımında kullanımı, komşu duvara kiriş koyma hakkı ve yapı malzemesi olarak telef tazmini meseleleri | İnşaatta kullanılan taşınabilir sert malzeme |
| Tefsir | Temsil ve teşbih tahlili | Ayetteki benzetmenin münafıkların cüsseli gövdelerine rağmen mecliste duvara yaslanıp hiçbir kavrayış üretmeyen ataletlerini tasvir etmesi | Gösterişli kütle ile işlevsel sıfırlık |
| Hadis | Karakter tasvirleri ve ahlak | Geceleri kütük gibi hareketsiz uyuyup gündüzleri gürültü çıkaran kimselerin durumunu yeren rivayetlerde (haşebün bi'l-leyl sahâbün bi'n-nehâr) nifak alameti olarak geçmesi | Tembellik, uyuşukluk ve duyarsızlık |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kalbi dirilik ve teslimiyet | Ruhsuz dindarlık | Sahte güven üretme | İmandan ve ahlaki duyarlılıktan kopuk salt şekilsel ibadet ve duruşun çürüklüğünü gösterir | Kesin |
| İlmi | Bilgi ve bilinç aktarımı | Ezberci ve idraksiz zihin | Yük taşıma, anlamsızlık | Malumatı mekanik biçimde barındıran fakat onu içselleştiremeyen zihni ataleti simgeler | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal temsil ve liyakat | Vitrin yöneticiliği | Gösterişle kriz gizleme | Dış görünüşü heybetli fakat kriz anında sorumluluk alamayıp bir yere yaslanmaya muhtaç kadroları ifade eder | Güçlü |
| İktisadi | Üretim ve yapı malzemesi | Dayanaksız stok | Atıl kaynak | Katma değer üretmeyen, sadece fiziki yer kaplayan ve dış destek olmadan ayakta kalamayan iktisadi yapıları temsil eder | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Statik rijit cisim ve eylemsizlik kütlesi (inertia) | Kendi iç enerjisi veya dinamizmi bulunmayan, yalnızca dışarıdan uygulanan kuvvet veya dayanakla dengede durabilen pasif kütle modeli | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal yabancılaşma ve gösteri toplumu (spectacle) | Bireyin veya kurumun işlevini yitirip yalnızca imaj ve biçimsel varlık olarak sahnede yer alması; içsel meşruiyet ve irade kaybı | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca marangozlukta kullanılan kaba bir ağaç parçası sayıp, Kur'an'ın bu kökle inşa ettiği derin psikolojik ve ahlaki nifak tahlilini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün heybetli, iri cüsseli, gösterişli söz söyleyen fakat iç dünyası tamamen ölü ve bir dayanak olmadan ayakta duramayan insan tipolojisini kuran semantik alanı |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dış görünüşü düzgün ve etkileyici olan her yapıyı güvenilir zannetmek; biçimsel mükemmelliğin arkasındaki ahlaki çürüklüğü ve korkaklığı teşhis edememek |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın şekil ile öz, suret ile hakikat arasındaki derin uçurumu somut bir nesne üzerinden nasıl muazzam bir psikolojik tahlile dönüştürdüğünü gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojisini, toplumsal tutumlarını ve kriz anlarındaki korkaklıklarını tasvir eden Medine dönemi ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın fiziksel cüsse, gösterişli kılık kıyafet veya retorik kabiliyetle ölçülemeyeceğini; içsel idrak olmadığında bu unsurların duvara dayatılmış birer kütükten farksız olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamAğacın özsuyunu ve yeşilliğini kaybetmesiyle oluşan kuru, sert, kaba kereste veya yontulmamış kütük.
- Soyut anlamDışsal heybet ve hacme rağmen içsel hayatiyetten, idrakten ve ahlaki bilinçten tamamen yoksun olma durumu.
- Sistematik karşılıkDışarıdan bir dayanağa muhtaç olan, kendi başına ayakta duramayan ve içsel dinamizmi bulunmayan pasif biçimsellik.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormül, dışsal bir hacme ve görünüme () sahip olan ancak içsel bir enerji veya hayat taşımayan () bir varlık yapısını () modeller. Bu tür bir yapının içsel direnci ve iradi duruşu sıfırdır (); dolayısıyla onun sistem içindeki kararlılığı ve ayakta kalması (), ancak harici bir dayanağın varlığı şartına () bağlı olarak gerçekleşebilir (). Kökün temsil ettiği duvara dayatılmış kereste hâli bu bağımlı ve cansız dengeyi ifade eder.