دحر
د - ح - ر
KÖK- 4 geçiş
- 4 ayet
- 2 sîga
- 13 sözlük
Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir. Sonra lam ra’ya dönüşerek dhr engel anlamına gelmeye başlamıştır. “Tahur” (tı,ha) oku uzağa atan ser yay, “tı” “dal”a dönüşmüş kovmak anlamı kazanmıştır.devamı ›
Notlarım
Sözlükler(13)
★ Akevler SözlüğüTürkçe
Dhl hayvanı avlamak için kazıyarak yapılmış tuzak demektir. Sonra lam ra’ya dönüşerek dhr engel anlamına gelmeye başlamıştır. “Tahur” (tı,ha) oku uzağa atan ser yay, “tı” “dal”a dönüşmüş kovmak anlamı kazanmıştır.
Kitâbu'l-'Ayn
Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.612 harfباب الحاء والدال والراء معهما
د ح ر، ح د ر، ر د ح، ح ر د، د ر ح مستعملات
دحر:
دَحَرْتُه أدحَرُه دَحْراً أي بعَّدتُه ونَحَّيْتُه.
ومَلُوماً مَدْحُوراً أي: مطروداً.
حدر:
الحَدْر: ما تحدِرُه من عُلْوٍ إلى سُفْل، والمُطاوعة مه الأنْحدار، وحَدَرْتُ السَّفينة في الماء حُدوراً. والحَدور اسم مُنحَدَر الماء في انحطاط صبَبَه، وكذلك الحَدور في سَفْح جَبَل.
وحَدَرْتُ القرِاءةَ حَدْراً، وحَدَرَتْ عيَنْي
es-Sıhâh
Cevherî · 10. yyTR108 harfالدُحورُ: الطَرْدُ والإبْعاد. وقد دَحَرَهُ. قال الله تعالى: "اخْرُجْ مِنها مَذْموماً مَدْحوراً"، أي مُقًصىً.
Tehzîbu'l-Luğa
Ezherî · 10. yyTR12.635 harfح د ر
حدر ، حرد ، دحر ، درح ، ردح : مستعملات .
دحر : قال الليث : الدَّحْرُ : تَبْعِيدُك الشيءَ عن الشيء ، يقال : اللَّهم ادْحَرْ عنا الشيْطان أي اطرده ونَحِّه .
وقال الله : ( قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَّدْحُورًا ) ( الأعراف : 18 ) قالوا : مَطروداً .
وقال الفرَّاء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( الْمَلإِ الاَعْلَى وَيُقْذَفُونَ مِن كُلِّ ) ( الصافات : 8 ، 9 ) قرأ الناسُ بضم الدال ونَصْبها ، فمن
ح د ر حدر ، حرد ، دحر ، درح ، ردح : مستعملات . دحر : قال الليث : الدَّحْرُ : تَبْعِيدُك الشيءَ عن الشيء ، يقال : اللَّهم ادْحَرْ عنا الشيْطان أي اطرده ونَحِّه . وقال الله : ( قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَّدْحُورًا ) ( الأعراف : 18 ) قالوا : مَطروداً . وقال الفرَّاء في قول الله جلَّ وعزَّ : ( الْمَلإِ الاَعْلَى وَيُقْذَفُونَ مِن كُلِّ ) ( الصافات : 8 ، 9 ) قرأ الناسُ بضم الدال ونَصْبها ، فمن ضَمّها جعَلَه مصدراً كقولك : دَحَرْتُه دُحوراً ، قال : والدَّحْرُ : الدفْعُ ، ومن فتَحَها جعلها اسماً ، كأنه قال : يُقْذفون بداحر وبما يَدْحَرُ . قال الفرَّاء : ولستُ أَشْتَهي الفتح لأنه لو وُجِّه على ذلك على صحة لكان فيها الباء كما تقول : يُقْذَفون بالحِجارة ، ولا يقال : يُقْذفون الحِجارَة ، وهو جائز . وقال الزجّاج : معنى قوله دُحوراً أي يُدْحَرون أي يُباعَدون . حدر : الليث : الحَدْرُ من كلِّ شيءٍ : تَحَدُّرُه من عُلُوَ إلى سُفْلٍ ، والمُطاوَعَةُ منه الانحدار ، تقول : حَدَرْتُ السفينةَ في الماءِ حُدوراً ، وحَدَرَتْ عَيْنِي الدَّمعَ فانحدر الدمعُ وتحَدَّرَ ، وحَدَرْت القِراءَة حَدْراً . والحَدور : اسم مقدارِ الماء في انحدار صَبَبه وكذلك الحَدور في سَفْح الجبل وكل موضع منحدر ، ويقال : وقَعْنا في حَدورٍ منكرة ، وهي الهَبوط ، قلت : ويقال له الحُدَراء بوزن الصُّعداء . وقال الليث : الحادر : الممتلىء لحماً وشَحْماً مع تَرَارَة ، والفعل حَدُر حَدارةً ، وناقَةٌ حادِرةُ العيْنَيْن إذا امتلأَتا نِقْياً فارتَوَتَا وحَسُنَتا قال الأعشَى : وعَسِيرٌ أَدْمَاءُ حادِرَةُ العَيْ نِ خَنوفٌ عَيْرانةٌ شِمْلاَلُ قال : وكلُّ ريَّانٍ حَسَنِ الْخَلْقِ حادِرٌ ، وأنشد : أُحِبُّ الصَّبيَّ السَّوْءَ من أَجْلِ أُمِّه وأُبغِضُه من بُغْضِها وهْوَ حادِرُ وفي حديث عُمَر أنه ضرب رجُلاً ثَلاَثينَ سَوْطاً كلُّهَا يَبْضَعُ وَيَحْدُرُ . قال أبو عُبَيد : قال الأصْمَعِيُّ : يَبْضَعُ يعني يَشُق الجلد ، ويَحْدُرُ يعني يورِّمُ ولا يشقُّ ، قال : واخْتُلِفَ في إعرابه ، فقال بعضهم : يُحْدِرُ إحْداراً من أحْدَرْتُ ، قال : وأظنها لغتين إذا جعلتَ الفعل للضرب ، فأما إذا كان الفعلُ للجلد أنه الذي يَرِمُ فإنهم يقولون : قد حَدَر جِلْدُهُ يَحْدُرُ حُدُوراً لا اختلاف فيه أعلمه ، وقال عمر بن أبي ربيعة : لو دَبَّ ذَرٌّ فوق ضاحي جِلْدِهَا لأَبَانَ من آثارهن حُدورُ يَعني الْوَرَم . قال : وكذلك يقال : حَدَرْتُ السفينة في الماء ، وكلُّ شيء أرسَلْته إلى أسفل فقد حَدَرْته حَدْراً وحُدُوراً ، قال : ولم أسمعه بالألف : أحْدَرْتُ ، قال : ومنه سُمِّيت القراءة السريعة الحَدْر ، لأن صاحبها يَحدُرُها حَدْراً . قال : وأما الحَدُور فهو الموضع المُنْحَدِر . قال الأصمعيُّ : حَدَرتْهُم السَّنَةُ تَحْدُرُهُمْ إذا حطَّتهم ، وجاءت بهم حُدوراً . وفتى حادِرٌ أي غليظٌ مُجْتَمِع ، وقد حَدَرَ يَحْدُر حَدارةً . قال : وأحْدَر ثوبَه يُحدِرُهُ إحداراً إذا كَفَّهُ وذلك إذا فتله . ثعلب عن ابن الأعرابي : الحَدْرَةُ : الفتلة من فتل الأَكْسِيةِ . وقال الأصمعي : يقال عَينٌ حَدْرة بَدْرَةٌ ، فأما قولهم : حدرة فمعناه مُكْتَنِزَةٌ صُلبةٌ ، وبدرة : تَبْدُرُ بالنظر . وقال ابن الأعرابي : عين حَدْرةٌ واسعةٌ ، وأنشد : وعيْنٌ لها حَدْرةٌ بَدْرةٌ شُقَّتْ مآقيهما من أُخُرْ وغريفٌ حادر أي تامٌّ ، وقال غيره : هو الغليظ الحروف ، وأنشد : كأَنَّكِ حادرةُ المَنْكِبَيْنِ رَصْعَاءُ تستنُّ في حائرِ يعني ضِفْدِعة ممتلئة المنكبين . وروي عن عبد الله بن مسعود أنه قرأ قول الله جلّ وعزّ : ( وإنا لجميع حادرون ) ( الشعراء : 56 ) بالدال ، وقال : مُؤدون بالكُرَاع والسِّلاح ، هكذا حدثني المنذري عن علي بن العبّاس الخُمَرِيُّ بالكوفة عن إبراهيم بن يوسف الصَّيْرَفي عن الحكم بن ظهَير عن عاصم عن زِرَ عن عبد الله . قُلْتُ : والقراءة بالذال حاذِرون لا غير ، والدَّال شاذَّةٌ لا يجوز عندي القراءة بها ، وقرأَ عاصم وسائر القراء بالذَّال . وقال ابن السكيت : الحادُور : القُرْطُ وجمعه حَوادِيرُ ، وقال أبو النَّجم يصف امرأةً : خِدَبَّةُ الخَلْق عَلَى تَحْضِيرها بَائنةُ المنكِب من حادورها أراد أنها ليست بِوَقْصاء . والحيْدار من الحَصى : ما صُلب واكتَنَز ، ومنه قولُ تميم بن أُبَيّ بن مُقْبِل : يَرْمِي النِّجَادَ بحَيْدَارِ الحَصَى قُمَزاً في مَشْيَةٍ سُرُحٍ خَلْطٍ أَفَانِينَا وقال أبو زيد : رَمَاه بالحَيْدَرَة أي بالهَلَكَة . وقال أبو العَبَّاس أحمد بن يحيى : لم يختلف الرواة في أَنَّ هذه الأبيات لعلي بن أبي طالب رضي الله عنه : أَنَا الّذِي سَمَّتْنِ أُمِّيَ حَيْدَره كَلَيْثِ غَابَاتٍ غَلِيظِ القَصَرَهْ أَكِيلُكُم بالسَّيْفِ كَيْلَ السَّنْدَرهْ ورُوِي عن عَمْرو عَنْ أبيه أنه قال : الحَيْدَرَةُ : الأسَدُ ، قال : والسَّنْدَرَةُ : مِكْيَالٌ كَبِير . وقال ابن الأعْرَابي : الحَيْدَرَةُ في الأُسْد مثل المَلِك في النَّاس . قال أبو العَبَّاس : يَعْني لِغِلَظِ عُنُقِهِ وقُوَّةِ سَاعِدَيه ، ومنه غُلاَمٌ حادِرٌ إذا كان ممتلىء البَدَنِ شَدِيدَ البَطْشِ ، قال : واليَاءُ والهَاءُ زائدتان . أبو عُبَيد عن أبي زَيْد قال : الحُدْرَةُ من الإبل : ما بَيْنَ العَشَرة إلى الأَرْبَعِين . وقال شمر : يقال : مَالٌ حَوَادِر : مُكْتَنِزةٌ ضِخَامٌ ، والحَوَادِرُ من كُعُوبِ الرِّمَاح : الغِلاَظُ المُسْتَدِيرَةُ . وحَيٌّ حَادِرٌ : مُجْتَمِعٌ . وقال المُؤَرِّجُ : يقال : حَدَروا حَوْلَهُ وبه يَحْدُرُون إذا طَافُوا به . وقال الليث : امرأةٌ حَدْرَاءُ ، ورَجُلٌ أَحْدَرُ . وقال الفَرَزْدَقُ : عَزَفْتَ بأَعْشَاشٍ وما كُنْتَ تَعْزِفُ وأَنْكَرْتَ مِنْ حَدْرَاءَ ماكُنْتَ تَعْرِفُ قال : وقال بعضهم : الحَدْرَاءُ في نَعْتِ الفَرَسِ في حُسْنِها خَاصَّة . قال : والحَدْرَةُ : جِرْمُ قَرْحَةٍ تَخْرُجُ بِبَاطِنِ جَفْنِ العَيْن ، وقَدْ حَدَرَت عَيْنُه حَدْراً . ثعلب عن ابن الأعْرَابي قال : الحَدْرُ : الإسْرَاعُ في القراءَةِ وفي كلِّ عَمَل ، ومنه قيل : رَجُلٌ حَدْرَةٌ أي مُسْتَعْجِلُ . قال : والحَدْرُ : الشَّقُّ ، والحَدْرُ : الوَرَمُ بلا شَق ، يقال : حَدَرَ جِلْدُه ، وحَدَرَ زَيْدٌ جِلْده . قال : والحَدْرَةُ : العَيْنُ الواسِعَةُ الجاحِظَةُ . والحَادِرُ والحَادِرَةُ : الغُلاَمُ المُمْتَلِىءُ الشَّبَابِ . ردح : ثعلب عن ابن الأعْرَابي قال : الرُّدْحِيُّ : الْكاسُورُ ، وهُوَ بَقَّالُ القُرَى . وقال اللَّيثُ : الرَّدْحُ : بَسْطُك الشيءَ فَتُسوِّي ظَهْرَه بالأرْض كقول أبي النَّجْم : بَيْتَ حُتُوفٍ مُكْفَأً مَرْدُوحاً قال : وقَدْ يَجِيءُ في الشِّعْرِ مُرْدَحاً مِثْل مبسوط ومُبْسَطٍ . أبو عُبَيْد عن الأصمعي : رَدَحْتُ البَيْتَ وأَرْدَحْتُه من الرُّدْحَة ، وهي قطعة تُدْخَل فيها بَنِيقة تزاد في البيت ، وأنْشَدَ الأصمعي : بَيْتَ حُتُوفٍ أُرْدِحَتْ حَمَائِرُهْ وقال في مَوْضِعٍ آخر الرّدْحَةُ : سُتْرةٌ في مُؤَخَّرِ البَيْتِ ، قال : وَرْدحةُ بَيْتِ الصَّائد وَقُتْرَتُه حِجارَةٌ ينصبها حَوْلَ بَيْتِه ، وهي الحَمَائِرُ ، واحدها حِمَارَة . وقال اللَّيْثُ : امْرَأَةٌ رَدَاح : ضَخْمَةُ العَجِيزَةِ والمآكِمِ ، وقَدْ رَدُحَتْ رَدَاحَةً وهي رَدَاحٌ وَرَدَحَةٌ . قال : وكتِيبَةً رَدَاحٌ : ضخمة مُلَمْلَمَةٌ كثيرة الفرسانِ ، وكبشٌ رَدَاحٌ : ضخم الأَلْيَة . وروي عن عَلِيّ رضي الله عنه أنه قال : إنَّ من ورائكم أُمُوراً مُتَماحِلَةً رُدُحاً ، وبلاءً مُكْلِحاً مُبْلِحاً ، فالمُتَمَاحِلةُ : المُتَطَاوِلَةُ ، والرُّدُحُ : العظيمة يعني الفِتَن جمع رَدَاح وهي الفتنةُ العظيمة . وروي عن أبي موسى أنه ذكر الفِتَن فقال : وبقيت الرَّدَاحُ المُظْلِمَة التي مَنْ أَشْرَفَ لها أشْرَفَتْ له ) ، أراد الفِتنة أيضاً . وفي حديث أُمِّ زَرْع : ( عُكُومُها رَدَاحٌ وبَيْتُها فَيَاحٌ ) العُكُومُ : الأحْمَال المُعَدَّلَة ، والرَّدَاحُ : الثقيلة الكثيرة الحشْوِ من الأثاث والأمْتِعَة . ومائدةٌ رَادِحَةٌ ، وهي العظيمة الكثيرة الخير . وقال الطِّرِمَّاحُ : هو الغَيْثُ للمُعْتَفِين المُفِيضْ بِفَضْل مَوَائِدِه الرّادِحَهْ وقال لبيد يصف كتيبة : ومِدْرَهِ الكَتِيبَةِ الرّدَاحِ وقال شَمِر : رَوَى بعضهم في حديث عَليّ ج : ( إنَّ من وَرَائكم فِتَناً مُرْدِحَة ) ، قال : والمُرْدِحُ له معنيان : أحدُهما المُثْقِل ، والآخر المُغَطِّي على القلوب من أَرْدَحْتَ البيتَ إذا أرسلتَ رُدْحَتَه ، وهي سُتْرَةٌ في مؤخر البيت ، قال : وَمَنْ رَواهُ فِتَناً رُدَّحاً فهي جمعُ الرَّادِحَةِ ، وهي الثِّقَالُ التي لا تَكادُ تَبْرَحُ ، قال : والرَّادِحَةُ في بيتِ الطِّرِمَّاح : العِظامُ الثِّقَالُ . حرد : الحرَدُ : مصدر الأَحْرَد ، وهو الذي إذا مَشَى رفعَ قوائمه رَفْعاً شديداً ووضعها مكانها من شِدَّة قَطافَتِه في الدَّوَابِّ وغيرها ، قال : والرَّجُلُ إذا ثَقُل عليه دِرْعه فلم يستطع الانْبِساطَ في المَشْي قيل حَرِدَ فهو أَحْرَد ، وأنشد : إذا ما مَشَى في دِرْعِه غير أَحْرَدِ قلتُ : الحَرَدُ في البعير : حَادِثٌ لَيْسَ بِخِلْقة . وقال ابن شُمَيل : الحَرَدُ : أن تَنْقَطِع عَصَبَةُ ذِرَاعِ البَعيرِ فَتَسْتَرْخِي يدُه ، فلا يزال يَخْفِق بها أبداً ، وإنما تَنْقَطِع العَصَبَةُ من ظاهر الذِّرَاع ، فتراها إذا مَشَى البعير كأنها تَمُدُّ مَدّاً من شدة ارتفاعها من الأرضِ وَرَخاوَتِها ، قال : والحَرَدُ إنما يكون في اليَدِ ، والأَحْرَدُ يُلَقِّفُ قال : وتَلْقِيفُه : شِدةُ رفعه يده كأنما يمُد مَدّاً ، كما يَمُدُّ دَقَّاقُ الأرز خَشَبَته التي يدق بها فذلك التَّلْقِيف . يقال : جَمَلٌ أَحْرَدُ ، وناقةٌ حَرْدَاءُ . وأنشد : إذا ما دُعِيتُم للطِّعَانِ أَجَبْتُمُ كما لَقَّفَتْ زُبٌّ شآمِيّةٌ حُرْدُ وقال الليث : الحَرَدُ لغتان ، يقال : حَرِدَ الرجلُ فهو حَرِد إذا اغْتَاظ فَتَحَرَّشَ بالَّذِي غاظه وهَمّ به فهو حارِدٌ ، وأنشد : أُسُودُ شَرًى لاقَت أُسُودَ خَفِيَّةٍ تسَاقيْنَ سُمّاً كُلّهن حَوَارِد وقال أبو العبَّاس : قال أبو زيد والأصمعي وأبو عُبَيدة : الذي سُمِع من العَرب الفُصَحاء في الغَضَب : حَرِد يَحْرَدُ حَرَداً بتحريك الرَّاء . قال أبو العبَّاس : وسألتُ ابنَ الأعْرابي عنها فقالت : صَحِيحَة ، إلا أَنّ المُفَضَّل أَخْبَرَني أَنّ من العَرَب من يقول : حَرِدَ حَرَداً وحَرْداً ، والتّسْكِينُ أكثر ، والأخْرَى فَصِيحة ، قال وقلَّما يلْحَنُ النَّاسُ في اللُّغة . أخبرني المنذري عن الصَّيْدَاوِي عن الرِّياشي قال : قال الأصْمَعيّ : الحَرَدُ : داءٌ يأخذ البَعِير يَنْفُض منه يَدَه ، وأنشد لأبي نُخَيْلَةَ : سَفْقاً كتَلْقِيفِ البعِير الأحْرَد قال : والأحْرَدُ من الرّجال : اللئيم ، وأنشد لرؤبة : أَحْرَدُ أو جَعْدُ اليَدَيْنِ جِبْز وحَرَدْتُ حَرْدَه أي قَصَدْتُ قَصْدَهُ . وقال ابن الأعْرَابي : الحَرْدُ : القَصْدُ ، والحَرْدُ : المنْعُ ، والحَرْدُ : الغَيْظُ ، والغَضَبُ ، قال : ويجوز أن هذا كله معنى قوله : ( مِّسْكِينٌ وَغَدَوْاْ عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ ) ( القَلَم : 25 ) . ورُوِي في بعض التفسير أَنّ قريتهم كان اسمها حَرْد . وقال الفرَّاء في قوله تعالى : ( مِّسْكِينٌ وَغَدَوْاْ عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ ) ( القَلَم : 25 ) يريد على حَدَ وقُدْرَة في أنفسهم ، قال : والحَرْدُ : القَصْدُ أيضاً ، كما تقول للرَّجل : قَدْ أقْبَلْتُ قِبَلكَ ، وقَصَدْتُ قَصْدَك ، وحَرَدْتُ حَرْدَك ، قال وأنشدت : وجَاءَ سَيْلٌ كان من أمر الله يَحْرِدُ حَرْد الْجَنّة المُغِلَّه يريد : يقصد قَصْدَها . وقال غيره في قوله : ( مِّسْكِينٌ وَغَدَوْاْ عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ ) ( القَلَم : 25 ) ، قال : مَنَعُوا وهُمْ قادرون أي واجِدُون ، نصَبَ قادِرِين على الحال . وقال الليث : ( مِّسْكِينٌ وَغَدَوْاْ عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ ) ( القَلَم : 25 ) قال : على جِدَ من أمرهم . قلت : هكذا وجدتُه في نسخ كتاب الليث مُقَيّدا ، والصواب على حَدَ أي على مَنْعٍ هكذا قاله الفرَّاء . وقال الليث : قَطاً حُرْدٌ : سِرَاعٌ . قلتُ : هذا خَطَأ ، والقَطَا الحُرْدُ : القِصَارُ الأرْجُل ، وهي مَوْصُوفةٌ بذلك ، ومن هذا قيل للبخيل أَحْرَدُ اليَدَيْن أي فيهما انْقِباضٌ عن العَطاء ، ومن هذا قوْلُ مَنْ قال في قوله : ( مِّسْكِينٌ وَغَدَوْاْ عَلَى حَرْدٍ قَادِرِينَ ) ( القَلَم : 25 ) أي على منع وبُخْل . أبو عُبَيد عن الأصْمَعي : الحُرودُ : مَباعِرُ الإبل ، واحِدُها حِرْد وحِرْدةٌ بكسر الحاء . وقال شمر : قال ابن الأعْرابي : الحُرُودُ : الأمْعاء ، وأقرأنا لابن الرِّقَاعِ : بُنِيَتْ عَلَى كَرِشٍ كأَنَّ حُرُودَها مُقُطٌ مُطَوَّاة أُمِرَّ قُوَاها وسمعت العَرب تقول للحَبْل إذا اشْتَدَّتْ غَارةُ قُوَاه حتى تَتَعَقَّدَ وتَتراكب : جاء بحبْل فيه حُرُود ، وقد حَرَّد حَبْله . وقال الليث : الحُرْدِيَّة : حِياصَةُ الحَظِيرة التي تُشَدُّ عَلَى حَائط من قَصَب عَرْضاً ، يقول : حَرَّدناهُ تحْرِيداً ، والجَمِيعُ الحَرادِيّ . قال : والحَيُّ الحَرِيدُ : الذي يَنزِلُ مُعْتزِلاً من جَماعة القبِيلة ، ولا يُخالطهم في ارْتِجَالِه وحُلولِه . أبو عُبَيد عن أبي عَمْرو : رَجل حَرِيد ، وهو المُتَحَوِّل عن قَوْمه ، وقد حَرَد يَحْرِد حُروداً ، ومنه قول جرير : نَبْنِي على سَنَن العَدُوِّ بُيوتَنا لا نَسْتَجِيرُ ولا نَحُلُّ حَرِيدا يقول : لا نَنْزِل في قَوْم من ضَعْفٍ وذِلَّة لِقُوَّتِنا وكثْرتِنا . وقال الليث : الحِرْد : قِطْعة من السِّنام . قلتُ : لم أَسْمَع بهذا لغَيْر الليث ، وهو خطأ ، إنما الحِرْدُ المِعَى . وحَارَدَتِ الإبلُ إذا انقطع ألبانها وقلّت فهي محاردةٌ وناقةٌ مُحَارِدٌ بغير هاء : شديدةُ الحرَاد . وقال الكُمَيْت : وحَارَدَتِ النُّكْدُ الجِلاَدُ ولم يَكُن لعُقْبَةِ قِدْرِ المُسْتَعِيرينَ مُعْقِبُ وقال النَّضْرُ : المُحَرَّدُ من الأوْتارِ : الحَصِد الذي يظهر بعض قواه على بعض ، وهو المُعَجَّر . وقال : وقال يونس : سَمِعْتُ أعرابيّاً يسأل يقول : مَنْ يتصدَّق على المِسْكِين الحَرِد أي المحتاج . وقال أبو عُبَيدة : حَرْدَاء على فعلاء ممدودة : بنو نَهْشَل بن الحارث ، لَقَبٌ لُقِّبُوا به ، ومنه قول الفرزدق : لَعَمْر أبِيك الخَيْر ما زَعْم نَهْشل عَلَيَّ ولا حَرْدَائِها بكَبِير وقد عَلِمَت يوم القُبَيْبَات نَهْشَلٌ وأَحْرَادُها أن قد مُنُوا بِعَسِير فجمعهم على الأحْرَاد كما ترى . عمرو عن أبيه قال : الحارِدُ : القَلِيلةُ اللَّبَنِ من النُّوقِ . وحَرَّدَ الرجلُ إذا أَوَى إلى كُوخٍ . ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لخَشَبِ السَّقْفِ الرَّوَافِدُ ، ويقال : لِمَا يُلْقَى عليها من أَطْنَانِ القَصَبِ حَرَادِيُّ . قال : وَرَجُلٌ حَرْدِيٌّ : واسعُ الأمعاء . أبو عُبَيد عن الأصمعي : البيتُ المُحَرَّدُ ، وهو المُسَنَّمُ الذي يقال له بالفارسية كوخ ، قال : والمُحَرَّدُ من كل شيءٍ المُعَوَّجُ . درح : أهمله الليث . وروى أبو العَبَّاس عن ابن الأعرابي قال : الدَّرَحُ : الهَرِمُ التَّامُّ ، ومنه قيل : ناقةٌ دِرْدِحٌ للهَرِمَة المُسِنَّة . أبو عُبَيد : إذا كان مع القِصَرِ سِمَنٌ فهو دِرْحَايَة ، وأنشد قول الرَّاجز : عَكَوَّكٌ إذا مَشَى دِرْحَايَه
Mekâyîsü'l-Luğa
İbn Fâris · 11. yyTR3.332 harf(باب الدال والحاء وما يثلثهما)
(دحر) الدال والحاء والراء أصلٌ واحد، وهو الطَّرد والإبعاد. قال الله تعالى: ﴿اخْرُجْ مِنْهَا مَذْؤُوماً مَدْحُورا([1])﴾[الأعراف 18].
(دحز) الدال والحاء والزاء ليس بشيء. وقال ابن دريد: الدَّحْز: الجِماع([2]). وقد يُولَع هذا الرجُل بباب الجماع والدَّفْع، وباب القَمْش والجمع.
(دحس) الدال والحاء والسين أصلٌ مطَّرِد مُنْقاس، وهو تخلُّل الشَّيءِ بالشَّيءِ في
Müfredât
Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR195 harf- الدحر: الطرد والإبعاد، يقال: دحره دحورا، قال تعالى: ﴿اخرج منها مذؤما مدحورا﴾ [الأعراف/18]، وقال: ﴿فتلقى في جهنم ملوما مدحورا﴾ [الإسراء/39]، وقال: ﴿ويقذفون من كل جانب *** دحورا﴾ [الصافات/8 - 9].
Esâsü'l-Belâğa
Zemahşerî · 12. yyTR91 harfد ح ر
دحره: طرده دحوراً " ويقذفون من كل جانب دحوراً " والشيطان مدحور من رحمة الله.
Lisânü'l-Arab
İbn Manzûr · 13. yyTR1.122 harfدَحَرَهُ يَدْحَرُهُ دَحْراً ودُحُوراً: دَفَعَهُ وأَبعده. الأَزهري: الدَّحْرُ تبعيدك الشيء عن الشيء. وفي التنزيل العزيز: ويُقْذَفُونَ من كلِّ جانبٍ دُحُوراً؛ قال الفراء: قرأَ الناس بالنصب والضم، فمن ضمها جعلها مصدراً كقولك دَحْرتُه دُحُوراً، ومن فتحها جعلها اسماً كأَنه قال يقذفون بِداحِرٍ وبما يَدْحَرُ؛ قال الفراء: ولست أَشتهي الفتح لأَنه لو وجه على ذلك على صحة لكان فيها الباء كما تقول يُقْذَفُونَ
Kâmûsü'l-Muhît
Fîrûzâbâdî · 15. yyTR44 harf* د ح ر * * دَحَرَهُ * طرده وأبعده وبابه خضع
Tâcü'l-Arûs
Zebîdî · 18. yyTR1.020 harfالدحر: الطرد والإبعاد والدفع كالدحور، بالضم: نقله الجوهري ورده الصغاني فقال: والصواب الدحر: الطرد، وبناء فعول للزوم لا للتعدي، فعلهن كجعل، يدحره دحرا ودحورا، وهو داحر ودحور، الأخير كصبور. وفي الدعاء اللهم ادحر عنا الشيطان أي ادفعه واطرده ونحه. والمدحور هو المقصى والمطرود. وقال الأزهري: الدحر: تبعيدك الشيء عن الشيء. وفي الكتاب العزيز: ويقذفون من كل جانب دحورا قال الفراء: قرأ الناس بالنصب والضم.
Lane's Lexicon
Edward W. Lane · 19. yyTR1.522 harfدَحَرَهُ
1 دَحَرَهُ دحر دحره دحرة , (S, A, K,) aor. دَحَرَ , (K,) inf. n. دُحُورٌ (S, A, K) and دَحْرٌ, (T, K,) He (God, S) drove him away; expelled, or banished, him: he removed him; put, or placed, him at a distance, or away, or far away: (T, S, A, K:) he pushed, thrust, or repelled, him, (K,) with roughness, or violence, and ignominy. (TA.) It is said, in a form of prayer, اَلّٰهُمَّ ادْحَرْ
Salmone
H. Anthony Salmone · 19. yyTR151 harfدَحَرَ
دَحَرَ A ( n. ac. دَحْر 1 , دُحُوْر 27 ),
a. Drove away, repelled.
دَاْحِر
دَاْحِر 21 , دَحُوْر 26 ,
a. Driving away, banishing, expelling.
Kitâbullâh
Kur'an kullanımından türetilmişTR4.603 harfدحر
دَحَرَ - يَدْحَرُ - مَدْحُوْر - دُحُوْر - دُحُوْراً
دَحَرَ - يَدْحَرُ + كائن + كائناً: يدفعه بعنف طارداً إياه خارج مكان أو حصن، بإذلال وإهانة وهزيمة
مَدْحُوْر: اسم مفعول من فعل " دَحَرَ - يَدْحَرُ "
دُحُوْر: على وزن " فـُعول" اسم فعل مبالغة من " دَحَرَ - يَدْحَرُ ": " الدَّحْرُ " الشديد
دُحُوْراً: حال من " دُحُوْر ": بدُحُوْر: معاملة تتصف
Mücavir kökler23 mücavir (33 toplam)
- جهم
3 ortak ayet · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
- ذأم
1 ortak ayet · Zemin suyu azalmış, dipte kalmış, çekildiği zaman bulanık…
- وصب
1 ortak ayet · Serçe ile işaret parmaklarının aralarıdır
- ذمم
1 ortak ayet · Semm (Sin) ısırgan otuna benzeyen zehirli bitki demektir
- لوم
1 ortak ayet · Dilin arka tarafı, dil kemiği demektir
- جعل
2 ortak ayet · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
- صلي
1 ortak ayet · Ona yaslanırlar
- ملأ
1 ortak ayet · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
- عجل
1 ortak ayet · Buzağı demektir
- وحي
1 ortak ayet · İşaretleşmek için yakılan ateştir
- رود
1 ortak ayet · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
- جمع
1 ortak ayet · Yumruk demektir
Geçtiği ayetler(4)
قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ
Küçük düşürülerek kovulanBuyudu ki: Çık oradan, alçak ve kovulmuş olarak. Andolsun ki; onlardan kim, sana tabi olursa; cehennemi bütün sizden dolduracağım.
مَنْ كَانَ يُرِيدُ الْعَاجِلَةَ عَجَّلْنَا لَهُ فِيهَا مَا نَشَاءُ لِمَنْ نُرِيدُ ثُمَّ جَعَلْنَا لَهُ جَهَنَّمَ يَصْلَاهَا مَذْمُومًا مَدْحُورًا
Küçük düşürülerek kovulanKim geçici dünyayı isterse; onun için orada dilediğimiz kadar, dilediğimiz kimseye hemen veririz. Sonra onun için cehennemi hazırlarız. Kötülenmiş ve koğulmuş olarak oraya girer.
ذَلِكَ مِمَّا أَوْحَى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَلَا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتُلْقَى فِي جَهَنَّمَ مَلُومًا مَدْحُورًا
Küçük düşürülerek kovulanBunlar, Rabbının sana vahyettiği hikmettendir. Allah ile beraber bir başka ilah edinme. Yoksa kınanmış ve kovulmuş olarak cehenneme atılırsın.
Kök analizi
Kök tanımı ve çekirdek özet
| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | دحر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | طرد, دفع, قذف |
| Zıt Kök | قرب |
| Çekirdek Özet 1 | Bir nesneyi veya kimseyi aşağılayarak, hor görüp zillet içinde geriye itmek ve kovmak |
| Çekirdek Özet 2 | Kibir ve haddi aşma cürmü işleyen varlığın ilahi huzurdan, semavi meclisten ve rahmet dairesinden alçaltılarak defedilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Meşru nizamı ihlal eden unsurların tahkir edilerek sistem sınırları dışına itilmesi ve etkisizleştirilmesi |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin sadece nötr bir uzaklaştırma veya fiziki çıkarma sanılması; içerdiği zillet, tahkir ve küçültme boyutunun göz ardı edilmesi |
Biliteral analiz
| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| دح | İtmek, yaymak, savurmak, yerinden oynatarak kaydırmak; دحو kökünde yayma ve döşeme, دحض kökünde ise ayağın veya delilin kaydırılıp boşa çıkarılması | ر | Titreşim, süreklilik ve kesin yöneliş bildiren harfin eklenmesiyle eylem, bir varlığı zillet ve hakaret eşliğinde geriye doğru itip tamamen kovma ve sistem dışına savurma anlamı kazanmıştır |
Piktografik analiz
| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| د | kapı | Eşik, geçiş, açılma veya kapanma hareketi; bir sınır alanından diğerine geçiş imkânı |
| ح | çit, duvar | Çevirme, sınır koyma, muhafaza etme ve geçişi kesin biçimde engelleme |
| ر | insan başı | Baş, yöneliş, benlik, üstünlük iddiası ve bilinçli hareket |
| دحر | Kapının kapatılıp sınırın dışına sürülmesi | Diklenerek ve üstünlük taslayarak (baş) sınıra (çit) dayanan unsurun, kapı kapatılarak zillet ve zorlama eşliğinde eşiğin dışına püskürtülmesi |
Tarihsel ve erken kullanım
| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kimseyi, hayvanı veya asalak bir unsuru eliyle yahut bir aletle itip kakarak, aşağılayıp hırpalayarak bulunduğu yerden kovup uzaklaştırmak |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Arefe günü rivayetinde İblis'in ilahi lütuf karşısındaki zillet ve hezimeti bu kökle nitelenmiştir: مَا مِنْ يَوْمٍ إِبْلِيسُ فِيهِ أَدْحَرُ وَلَا أَدْحَقُ مِنْهُ فِي يَوْمِ عَرَفَةَ (Lisānü'l-Arab) |
Kaynak Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.
Sami etimolojik katman
Arapça دحر kökü, guttural boğaz sesleri ile patlamalı diş sesinin birleştiği itme, savurma ve püskürtme semantik matrisine aittir. Kökün Kuzeybatı Sami dillerinde birebir aynı üçlü radikalle (d-ḥ-r) tam örtüşen yaygın bir türevi bulunmamakla birlikte, İbranice ve Aramicedeki d-ḥ-y/d-ḥ-h (דחה: itmek, savurmak, reddetmek, yere çalmak) ve d-ḥ-p (şiddetle sürmek, telaşla dışarı atmak) biçimleriyle yakın semantik akrabalık taşır. Arapçada son harf olan ر sesinin dahil olmasıyla kök, yalın bir itme eyleminden öteye geçerek failin üstünlüğünü ve mef'ulün mutlak zilletini içeren tahkiramiz bir kovma ve bertaraf etme yönünde özelleşmiştir.
Güven Muhtemel
Kaynak David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Brown-Driver-Briggs, Gesenius.
Etimolojik analiz
| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | دح kök matrisi ve ses genişlemesi | İtme ve yerinden oynatma bildiren ikili tabanın ر harfiyle tahkir ve zillet içeren sürekli bir kovmaya dönüşmesi | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Kuzeybatı Sami dillerindeki د-ح kökleri | İbranice ve Aramicede itme, defetme ve düşürme bildiren köklerle anlamsal ve kökensel paralellik | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir Afro-Asyatik dışı ilişki tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |
Kaynak Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.
Kardeş kökler
| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| دحر | Anlamlı | Kovmak ve uzaklaştırmak | Bir kimseyi horlayarak, zillet içinde itip mekândan veya makamdan sürmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| درح | Anlamlı | Ağırlaşmak ve yaşlanmak | Adımlarını yavaş ve bitkin atmak, ihtiyarlık sebebiyle dermansız kalmak | Kur'an'da geçmez |
| حدر | Anlamlı | Yukarıdan aşağıya indirmek | Bir şeyi yüksekten aşağıya doğru salmak, gözyaşının yahut suyun eğimden akması | Kur'an'da geçmez |
| حرد | Anlamlı | Kastetmek ve engellemek | Bir işe öfkeyle niyetlenmek, menedip daraltmak veya yalnızlaşmak | Kur'an'da geçer (Kalem 68:25) |
| ردح | Anlamlı | Geniş ve ağır olmak | Tabanı yayvan, hacimli ve yere sağlam oturan nesne veya yapı | Kur'an'da geçmez |
| رحد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
Komşu kökler ve zıt kök
| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| دحر | Merkez | Kovma ve dışlama | Horlanarak ve zillet içinde uzaklaştırılma | Haddini aşan varlığın ilahi huzurdan veya meclisten küçültülerek defedilmesi |
| طرد | Komşu | Kovma ve sürme | Yalın biçimde yerinden uzaklaştırma | Mutlaka hakaret ve küçültme içermesi gerekmeyen genel mekanik veya fiili sürme hali |
| دفع | Komşu | İtme ve defetme | Çarpma ve temas yoluyla geri püskürtme | Bir saldırıya veya baskıya karşı durup onu kuvvet kullanarak geriletme |
| قذف | Komşu | Atma ve fırlatma | Hızla savurarak uzağa fırlatma | Bir nesneyi bir noktadan diğerine şiddetle ve süratle fırlatıp feda etme |
| قرب | Zıt | Yakınlaşma ve kabul | İtibar ve hürmetle merkeze alınma | Varlığın emniyet ve yakınlık bularak huzura dahil edilmesi |
Başka dillerde anlam karşılıkları
| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | دحر | Horlayarak kovmak | Bir varlığı zillet ve şiddetle itip bulunduğu yerden defetmek | Kesin |
| Latince | expello, deicio, repello | Dışarı atmak, alçaltarak kovmak, geri püskürtmek | 'Expello' dışarı sürmeyi, 'deicio' aşağı düşürmeyi karşılar; manevi tahkir boyutu bağlamla tamamlanır | Güçlü |
| İngilizce | to banish ignominiously, to repel, to cast out with disgrace | Rezil ederek kovmak, püskürtmek | 'Repel' fiziksel itmeyi, 'cast out with disgrace' ise hakir görerek dışlamayı tam olarak karşılar | Güçlü |
| Almanca | verstoßen, schmachvoll vertreiben | Hakir görerek kovmak, sürmek | 'Vertreiben' kovma fiilini, 'schmachvoll' nitelemesi ise kökteki zillet ve utanç unsurunu dengeler | Güçlü |
| Fransızca | bannir ignominieusement, repousser | Rezilce defetmek, geri püskürtmek | 'Repousser' eylemsel savuşturmayı, 'bannir' ise statü kaybıyla sistem dışına atmayı ifade eder | Güçlü |
Kaynak Oxford Latin Dictionary, Cassell's Latin Dictionary, Lane's Lexicon.
Vücûh ve nezâir
| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَدْحُورًا | İblis'in ilahi huzurdan zelil edilerek kovulması | Kibir gösterip secde etmeyen İblis'in cennetten ve ilahi yakınlıktan alçaltılmış olarak tard edilişi (A'râf 7:18) |
| مَدْحُورًا | Ahirette kınanmış ve dışlanmış olarak cehenneme atılma | Dünyayı ahirete tercih edenlerin ve Allah ile beraber başka ilah edinenlerin cehenneme hakir kılınarak fırlatılması (İsrâ 17:18, İsrâ 17:39) |
| دُحُورًا | Şeytani unsurların gök katından püskürtülmesi | Yüce meclisi (el-Meleü'l-A'lâ) gizlice dinlemeye çalışan şeytanların yakıcı alevlerle kovulup uzaklaştırılması (Sâffât 37:9) |
Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı
| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İblis'in ontolojik düşüşü ve ebedi hüsranı | Şeytanın kibri neticesinde ilahi rahmetten ebediyen mahrum kalması ve zilletle dışlanması | Mutlak ilahi adalet karşısında kibrin zilletle cezalandırılması |
| Fıkıh | Haddi aşan bozguncuların tecridi | Toplum nizamına kasten saldıran bozguncuların sürgün ve tecrit (nefy) yaptırımıyla toplumdan uzaklaştırılması | Hukuki meşruiyeti yitiren unsurun alçaltıcı tecridi |
| Tefsir | Semavi koruma ve cehennem tasvirleri | Melekler meclisine sızmak isteyen cinlerin taşlanması ve cehennem ehlinin tahkir edilerek azaba sürüklenmesi | Fiziki savuşturma ile manevi zilletin birleşmesi |
| Hadis | Arefe günü iblisin hali | Arefe gününde inen ilahi af karşısında İblis'in tarihteki en zelil, hakir ve kovulmuş (adher) duruma düşmesi | Psikolojik ve ruhsal hezimet |
Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi
| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İman ve kulluk dairesi | Rahmetten tard ve zillet | Kutsal alanı fesattan arındırma | Kibirle isyan eden varlığın ilahi yakınlık alanından tahkir edilerek bütünüyle çıkarılması | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Batıl ve temelsiz bilginin elenmesi | Epistemik kirliliği önleme | İspatsız, çelişkili ve hakikatle bağdaşmayan sahte önermelerin bilgi yapısından reddedilip atılması | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve meşru otorite | İsyan ve anarşinin bastırılması | Toplum düzenini koruma | Meşru nizama ve hukuka başkaldıran bozguncuların yetkilerinin ellerinden alınıp tecrit edilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ahlakı ve meşru ticaret | Asalak ve haksız kazancın tasfiyesi | Piyasayı istismardan temizleme | Spekülatif, tefeci ve üretimsiz yapıların ekonomik dolaşımın dışına itilerek menedilmesi | Muhtemel |
Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm
| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Elektrostatik itim (repulsion) ve dengesiz sistemden dışlanma | Aynı yüklü kutupların birbirini şiddetle itmesi veya dinamik bir sistemin kararlılığını bozan yabancı bir partikülün merkezkaç kuvvetiyle sistem çeperinin dışına fırlatılması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Damgalama (stigma), dışlanma (ostracism) ve hukuki aforoz | Temel ahlaki veya toplumsal sözleşmeyi kökten ihlal eden aktörlerin kolektif bilinç tarafından statüleri düşürülerek marjinalleştirilmesi ve topluluktan uzaklaştırılması | Güçlü |
Yanlış daraltma ve kritik hata riski
| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece nötr bir fiziksel uzaklaştırma veya bir mekândan çıkarma olarak algılanması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Eylemin mutlaka bir zillet, aşağılama, küçültme ve ilahi adalet karşısında itibar kaybı boyutu barındırması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şeytanın kovulmasının veya cehennem azabının yalnızca bir yer değiştirme sanılması; suçlunun yaşadığı derin psikolojik yıkım ve şeref kaybının ayetlerin anlamından koparılması |
Kur'an'ı anlama odaklı sonuç
| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İlahi nizamın kibir karşısındaki kesin tavrını gösterir; batılın ve isyanın sadece engellenmekle kalmayıp, bütün onurundan soyundurularak zelil bir biçimde defedildiğini öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İblis'in kovuluş kıssalarında (A'râf 7:18), şirk ve dünya tutkusuyla yoldan çıkanların uhrevi akıbetinde (İsrâ 17:18, 17:39) ve semavi alanın korunmasını anlatan ayetlerde (Sâffât 37:9). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şeytani odakların ve taşkın güçlerin yenilmez veya saygın bir güce sahip olduğu yanılgısını yıkar; hakikat karşısında onların sürekli püskürtülen, alçaltılan ve sınır dışı edilen aciz varlıklar olduğunu gösterir. |
Nihai sentez ve LaTeX modeli
- Somut anlamBir varlığı tahkir ederek, itip kakarak ve zillet içinde bulunduğu yerden zorla kovup uzaklaştırmak.
- Soyut anlamİlahi ve meşru nizamı ihlal eden bir unsurun, itibar kaybı ve küçültülme eşliğinde sistem sınırlarının dışına itilmesi.
- Sistematik karşılıkNizamı koruyan mekanizmanın, sisteme sızmaya çalışan gayrimeşru ve haddini aşmış unsurları alçaltıcı bir kuvvetle bertaraf edip arındırması.
- LaTeX modeli
- LaTeX açıklamasıFormülde meşru nizamı, ilahi huzuru veya korunan semavi alanı; haddini aşarak sınıra saldıran veya kibirlenen unsuru; uygulanan zorlayıcı defetme ve kovma dinamiğini temsil eder. Bağıntı, eylemi sonucunda ihlalci unsurun meşru alanın dışına atıldığını () ve süreçte sıfırın altına inen bir itibar/zillet değerine () mahkûm edildiğini simgeler.