رجل

Klavye kısayolları

Ara
/
Yeni not
n
Önceki / sonraki ayet
[ ]
Okuma modu
f
Graf modu
g
Kur'an evreni
e
Kapat / geri
Esc
Grafiği atla

Kök ağı

Kök ağı: ر-ج-ل29 sîga, 149 mücavir kök, 66 ayet, 32 sure; sîgalar ve mücavir kökler Sîgalar ve Mücavir kökler kartlarında, ayetler Ayetler kartında liste olarak var.يديبعلرَجُلَيْنِرِجَالًاالرِّجَالَالرِّجَالِرجلنسوصلبضربرَجُلٌكونولدقصو

KökSîga 29Ayet 66Sure 32Mücavir 149

▶ Ağı aç (3B)

رجل

ر - ج - ل

KÖK
  • 73 geçiş
  • 66 ayet
  • 29 sîga
  • 13 sözlük

Rical ayak demektir.devamı ›

Notlarım

Sözlükler(13)

★ Akevler SözlüğüTürkçe

Rical ayak demektir.

Kitâbu'l-'Ayn

Halîl b. Ahmed · 8. yyTR2.373 harf
باب الجيم والراء واللاّم معهما ج ر ل، ر ج ل يستعملان فقط جرل: مكانٌ جَرِلٌ: صلبٌ غليظ خشن، قال: فلَو عَلوهُ جَرِلاً هَراسا لتَركُوه دَمِثاً دَهاسـا والجَرولُ من الجبال مواضع تكون فيها الحجارة، قدّر ما يقلُّ الرجل، كبيرةٌ خَشِنةٌ، يقال: كثير الجَراوِلِ. والجَروَلُ: اسم لبعض السِّباعِ. وجَروَلُ بن مجاشعٍ الذي يقول: مُكرهٌ أخوك لا بطل. والجِريالُ: اللَّونُ الأحمر. رجل: هذا رجلٌ أي ليس بأنثى،
Tamamını oku

es-Sıhâh

Cevherî · 10. yyTR3.116 harf
الرِجْلُ: واحدة الأَرْجلِ. وقولهم: كان ذلك على رِجْلِ فلان، أي في عهده وزمانه. والرِجْلُ أيضاً: الجماعة الكثيرة من الجراد خاصَّةً، وهو جمعٌ على غير لفظ الواحد. قال أبو النجم يصف الحُمُرَ في عَدْوِها وتَطايُرِ الحصى عن حوافرها: كأنَّما المَعْزاءُ من نِضالِها رِجْلُ جَرادٍ طارَ عن خُذّالِها قال الخليل: رِجْلُ القَوسِ: سِيَتُها السُفلى. ويَدُهَا: سِيَتُها العليا. ورِجْلُ الطائِرِ: ميسَمٌ.
Tamamını oku

Tehzîbu'l-Luğa

Ezherî · 10. yyTR11.163 harf
ج ر ل جرل ، رجل استُعْمِلَ منْ وُجُوهِهِ : جرل ، رجل . جرل : قال شَمِر : قال الأصمعيّ : الجَرَاوِلُ : الحِجَارَةُ . واحِدَتُها جَرْوَلَةٌ . ويُقالُ : منْهُ أَرْضٌ جَرِلَةٌ ، وجَمْعُها أَجْرَالٌ . وقالَ جَرير : مِنْ كلِّ مُشْتَرِفٍ وإنْ بَعُدَ المَدَى ضَرِم الرِّقَاقِ مُنَاقِلِ الأَجْرَالِ وقالَ غيرُه : الجَرَلُ : الخَشِنُ من الأرْض ، الكثيرُ الحِجَارَة ، ومكانٌ جَرِلٌ . قال : ومنهُ الجَرْوَلُ ،
Tamamını oku

Mekâyîsü'l-Luğa

İbn Fâris · 11. yyTR10.064 harf
(باب الراء والجيم وما يثلثهما) (رجح) الراء والجيم والحاء أصلٌ واحدٌ، يدلُّ على رَزَانةٍ وزِيادة. يقال: رَجحَ الشيء، وهو راجِح، إذا رَزَن، وهو من الرُّجْحان، فأمّا الأُرْجُوحة فقد ذُكِرَتْ في مكانها([1]). ويقال أرجَحْتُ، إذا أَعْطَيتَ راجحاً. وفي الحديث: "زنْ وَأرجح". وتقول: ناوَأْنَا قَوْماً فرجَحْناهم، أي كُنَّا أرزَنَ منهم. وقومٌ مَراجيحُ في الحِلْم؛ الواحد مِرجاحٌ. ويقال: إنّ الأراجِيح
Tamamını oku

Müfredât

Râgıb el-İsfahânî · 11. yyTR1.872 harf
- الرجل: مختص بالذكر من الناس، ولذلك قال تعالى: ﴿ولو جعلناه ملكا لجعلناه رجلا﴾ [الأنعام/9]، ويقال رجلة للمرأة: إذا كانت متشبهة بالرجل في بعض أحوالها، قال الشاعر: *لم يبالوا حرمة الرجله* (الشطر قبله: *كل جار ظل مغتبطا ** غير جيران بني جبله* *خرقوا جيب فتاتهم **لم يبالوا حرمة الرجله* عنى بجيبها هنها. انظر: اللسان (رجل)، وإعراب ثلاثين سورة ص 44؛ ونسبه الفارسي لطرفة في التكملة ص 353؛ وابن يعيش 5/98؛
Tamamını oku

Esâsü'l-Belâğa

Zemahşerî · 12. yyTR1.306 harf
ر ج ل هذا رجل أي كامل في الرجال بين الرجولية والرجولية‏.‏ وهذا أرجل الرجلين‏.‏ وهو راجل ورجلٌ بين الرجلة‏.‏ وحملك الله عن الرجلة ومن الرجلة‏.‏ وقوم رجّال ورجال ورجّالة ورجل ورجلـي ورجالـي وأراجيـل‏.‏ ورجـل الرجـل يرجـل‏.‏ وترجلـوا في القتال‏:‏ نزلوا عن دوابهم للمنازلة‏.‏ ورآه فترجّل له‏.‏ ورجل أرجل‏:‏ عظيم الرجل ورجل رجيل وذو رجلة‏:‏ مشّاء‏.‏ وبعير رجيل وناقـة رجيلـة‏.‏ ورجـل رجلـي‏:‏
Tamamını oku

Lisânü'l-Arab

İbn Manzûr · 13. yyTR yok22.551 harf
الرَّجُل: معروف الذكرُ من نوع الإِنسان خلاف المرأَة، وقيل: إِنما يكون رَجلاً فوق الغلام، وذلك إِذا احتلم وشَبَّ، وقيل: هو رَجُل ساعة تَلِدُه أُمُّه إِلى ما بعد ذلك، وتصغيره رُجَيْل ورُوَيْجِل، على غير قياس؛ حكاه سيبويه. التهذيب: تصغير الرجل رُجَيْل، وعامَّتهم يقولون رُوَيْجِل صِدْق ورُوَيْجِل سُوء على غير قياس، يرجعون إِلى الراجل لأَن اشتقاقه منه، كما أَن العَجِل من العاجل والحَذِر من الحاذِر،
Tamamını oku

Kâmûsü'l-Muhît

Fîrûzâbâdî · 15. yyTR1.294 harf
* ر ج ل * * الرِّجْلُ * واحدة * الأَرْجُلِ * و * الرِّجْلَةُ * بقلة تسمى الحمقاء لأنها لا تنبت إلا في مسيل ومنه قولهم هو أحمق من رجلة والعامة تقول من رجله بالإضافة و * الأَرْجَلُ * من الخيل الذي في إحدى رجليه بياض ويُكره إلا أن يكون به وضح غيره والأرجل أيضا من الناس العظيم الرجل و * المِرْجَلُ * بكسر الميم قدر من نحاس و * الرَّاجِلُ * ضد الفارس والجمع * رَجْلٌ * كصاحب وصحب و * رَجَّالَةٌ * و *
Tamamını oku

Tâcü'l-Arûs

Zebîdî · 18. yyTR23.662 harf
الرجل، بضم الجيم، وسكونه، الأخيرة لغة نقلها الصاغاني: م معروف، وهو الذكر من نوع الإنسان، يختص به، ولذلك قال تعالى: ولو جعلناه ملكا لجعلناه رجلا. وفي التهذيب: الرجل، بالفتح وسكون الجيم: اسم للجمع عند سيبويه، وجمع عند أبي الحسن، ورجح الفارسي قول سيبويه، وقال: لو كان جمعا، ثم صغر لرد إلى واحده ثم جمع، ونحن نجده مصغرا على لفظه، قال: أخشى ركيبا ورجيلا عاديا وقيل: إنما هو فوق الغلام، وذلك
Tamamını oku

Lane's Lexicon

Edward W. Lane · 19. yyTR yok41.492 harf
رَجِلَ 1 رَجِلَ ذ , (T, S, M, Msb, K,) aor. رَجَلَ , (Msb, K,) inf. n. رَجَلٌ (T, S, M, Msb) and رُجْلَةٌ, (T, TA,) or the latter is a simple subst., (Msb,) He (a man) went on foot, in a journey, by himself, [i. e.] having no beast whereon to ride; (T, TA;) he had no beast whereon to ride, (M, K, TA,) in a journey, so went on his feet: (TA:) or he remained going on foot: so says AZ; and Ks says
Tamamını oku

Salmone

H. Anthony Salmone · 19. yyTR2.346 harf
رَجَلَ رَجَلَ U ( n. ac. رَجْل 1 ), a. Bound or tied the feet of ( animal ). b. Allowed to suck its mother ( a young animal ). رَجِلَ رَجِلَ A ( n. ac. رَجَل 4 ), a. Went on foot, walked. b. Had a white spot on one of its feet ( animal ). c. Was left in liberty with its mother ( young animal ). رَجَّلَ رَجَّلَ II , a. Encouraged, strengthened. b. Combed out ( hair ). أَرْجَلَ
Tamamını oku

Kitâbullâh

Kur'an kullanımından türetilmişTR111.641 harf
رجل Bab 5 رَجُلَ - يَرْجُلُ - رَجُل - رِجال رَجُلَ - يَرْجُلُ + الكائن: يكون كائناً ذكراً شديداً عتيداً مكتمل النضج الجسمي ﴿إنكم لتأتون الرجال شهوة من دون النساء﴾ رَجُل: على وزن " فـَعـُل" اسم فاعل مبالغة من " رَجُلَ - يَرْجُلُ ": الفرد الشديد القوي الجلد الذي يعتمد على نفسه في أموره كلها: وهو اصطلاحاً: الفرد الذكر البالغ أشده من البشر رِجال:
Tamamını oku

Sîgalar(29)

Mücavir kökler149 mücavir (381 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.
  1. نسو

    12 ortak ayet · Kadınlar

  2. صلب

    4 ortak ayet · صلب Omuga kemiği, aynı zamanda katı demektir

  3. يدي

    9 ortak ayet · El ve kol demektir

  4. ولد

    7 ortak ayet · “Yavru” demektir

  5. قطع

    5 ortak ayet · Kesinlikle keseceğim

  6. سحر

    6 ortak ayet · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir

  7. كون

    26 ortak ayet · Kevn, tepe demektir

  8. بيع

    3 ortak ayet · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır

  9. ضرب

    5 ortak ayet · Örnek verdi

  10. غسل

    2 ortak ayet · Su bitkisi

  11. بعل

    2 ortak ayet · Hurma ağaçları çift evcikli olup erkek ve dişileri vardır

  12. قصو

    2 ortak ayet · Daha uzak

Geçtiği ayetler(66)

  1. … بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ …

    AdamÇocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

  2. … فَاتَّقُوا اللَّهَ وَلَا تُخْزُونِ فِي ضَيْفِي أَلَيْسَ مِنْكُمْ رَجُلٌ رَشِيدٌ

    AdamKavmi ona koşa koşa geldi. Daha önce de kötü işler işlerlerdi. Ey kavmim; işte kızlarım, bunlar sizin için daha temizdir. Allah’tan korkun da misafirlerin önünde beni rezil etmeyin. İçinizde aklı erer bir kimse yok mudur? dedi.

  3. إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ

    AdamO, kendisinde delilik bulunan bir adamdan başkası değildir. Bir süreye kadar onu gözetleyin.

  4. إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا وَمَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِينَ

    AdamO, sadece Allah’a karşı yalan uyduran biridir. Biz ona inanacak değiliz.

  5. وَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ يَسْعَى قَالَ يَامُوسَى إِنَّ الْمَلَأَ يَأْتَمِرُونَ بِكَ لِيَقْتُلُوكَ فَاخْرُجْ إِنِّي لَكَ مِنَ النَّاصِحِينَ

    AdamŞehrin öte başından koşarak bir adam geldi ve dedi ki: Ey Musa; ileri gelenler, seni öldürmek için aralarında görüşüyorlar. Hemen çık git, doğrusu ben, sana öğüt verenlerdenim.

  6. … تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالُوا مَا هَذَا إِلَّا رَجُلٌ يُرِيدُ أَنْ يَصُدَّكُمْ عَمَّا كَانَ يَعْبُدُ آبَاؤُكُمْ وَقَالُوا …

    AdamOnlara apaçık ayetlerimiz okunduğu zaman dediler ki: Bu, ancak sizi atalarınızın ibadet etmekte olduğundan alıkoymak isteyen bir adamdır. Ve dediler ki: Bu da düpedüz bir uydurmadan başka bir şey değildir. Hak kendilerine geldiğinde hakkı inkar etmiş olanlar dediler ki: Bu, sadece apaçık bir büyüdür.

  7. وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ

    AdamŞehrin ötebaşından bir adam koşarak geldi ve şöyle dedi: Ey kavmim; gönderilmiş bulunan elçilere uyun.

  8. وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا …

    AdamFiravun hanedanından olup da imanını gizleyen mü’min bir adam da demiştir ki: Rabbım Allah’tır, dedi diye bir kişiyi mi öldüreceksiniz? Halbuki o, size Rabbınızdan ayetlerle gelmiştir. Eğer yalancıysa; yalanı kendisinedir. Eğer doğru sözlü ise; sizi tehdit ettiklerinin bir kısmı başınıza gelebilir. Muhakkak ki Allah; haddi aşan yalancı bir kimseyi hidayete erdirmez.

Sîga sayfası: وَأَرْجُلَكُمْ
Sîga sayfası: أَرْجُلِهِمْ

Kök analizi

Kök tanımı ve çekirdek özet

AlanDeğer
Kökرجل
YapıÜçlü
Özel DurumBelirgin fark tespit edilmedi
Bağlamsal Yakın Köklerذكر, مرء, انسان
Zıt Kökأنثى
Çekirdek Özet 1İki ayak üzerinde durma, adımlama, yürüyerek yol alma ve bu eylemi sağlayan uzuv (ayak).
Çekirdek Özet 2Kendi ayakları üzerinde durabilecek yetkinliğe, rüşde ve toplumsal mesuliyete ulaşmış fail insan ve binek yerine yaya yürüyen kişi.
Çekirdek Özet 3Fiziksel hareket kabiliyetinden toplumsal ve ahlaki sorumluluk taşıyıcılığına intikal eden iradi duruş ve sebat.
Kritik Hata RiskiKökün türevlerini sadece biyolojik erkeklik cinsiyetiyle sınırlandırıp, ayakta durma, yaya olma ve ahlaki sebat (ricâl) boyutunu ıskalamak.

Biliteral analiz

Biliteral ÇekirdekTemel AnlamEklenen UnsurOluşan Anlam Farkı
رجSarsılma, kımıldama, dinamik hareket ve titreşim (رجج, رجف, رجع, رجس, رجم)لÇekirdeğin içerdiği serbest sarsılma ve kımıldama hareketini, yönlendirici ve bağlayıcı bir desteğe kavuşturarak adım atmaya, yere basmaya ve ayakta durmaya hasreder.

Piktografik analiz

BirimPiktografik İmge / HareketAnlam Açıklaması
رİnsan başı; baş, ilk, üstEylemin bilinçli, önde giden ve iradi bir hedefe yönelen tarafını temsil eder.
جDeve, değnek; taşıma, yol alma, toplamaAğırlığın taşınmasını, intikali ve mesafeleri aşma hareketini ifade eder.
لÇoban değneği; yöneltme, öğretme, bağlamaHareketi dengede tutan, yere basan ve istikameti tayin eden yürütücü gücü simgeler.
رجلİradeyle hedefe yönelen başın yönlendirici bir destekle taşınarak adımlarla ilerlemesiGövdeyi dik tutarak yere basma, adım adım mesafe katetme ve taşınan yükü hedefe ulaştırma dinamiğini kurar.

Tarihsel ve erken kullanım

AlanVeri
İlk fiziksel anlamİnsanın ve hayvanların üzerinde durduğu, adım attığı alt uzuv (ayak); vasıtaya binmeksizin kendi ayakları üzerinde yürüyen kişi (yaya).
Cahiliye şiiri kullanımıŞairin yaya ve yalınayak hacca gitme adağını ifade ederken kökün yaya anlamını şahitlendirmesi: عَلَيَّ إِذَا لاَقَيْتُ لَيْلَى بِخَلْوَةٍ / زِيَارَةُ بَيْتِ اللهِ رَجْلاَنَ حَافِيَا
Erken Arapça kullanımBinekli süvarinin karşıtı olarak yaya savaşçıları ve yolcuları nitelemek için racl veya racâle denmesi; çocuğun sütten kesilip kendi ayakları üzerinde annesini takip etmeye başlamasına ircâl denilmesi.

Kaynak Kitâbü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Lisânü’l-Arab.

Sami etimolojik katman

Proto-Sami dilinde *rigl- / *ragl- biçiminde rekonstrükte edilen kök, en eski tabakada bedenin alt uzvu olan ayağı ve buna bağlı olarak adım atma, yaya yürüme eylemini ifade eder. İbranicede regel (רֶגֶל) kelimesi doğrudan ayak ve adım anlamına gelirken, hac ve ziyaret için katedilen yaya yürüyüşü ve zaman/defa anlamlarını da semantik genişlemeyle üstlenmiştir. Süryanicede reglā (ܪܓܠܐ) ayak, iz ve piyade manasındadır. Ugarit kitabelerinde rgl biçimi binek karşıtı yaya birlikleri ve uzuv olarak geçer. Güney Sami dillerinde ve Eski Güney Arapçada (Sabaice) rgl savaşta yaya yürüyen savaşçıyı ve ayağı gösterir. Arapçada bu somut anatomik ve kinetik çekirdek korunmuş; ayrıca kendi ayakları üzerinde durabilen, rüşdünü ispatlamış yetişkin fert için racul ve çoğulu ricâl türetilerek fiziksel zeminden sosyolojik ve hukuki mükellefiyete doğru düzenli bir semantik sıçrama gerçekleşmiştir.

Güven Kesin

Kaynak Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith ve David Cohen.

Etimolojik analiz

KatmanVeriAçıklamaGüven
İç Arapça etimolojik yönرجلAyak (uzuv) adından yaya yürümeye, oradan da dik duran, ailesini ve toplumunu taşıyan ergin insana (adam) intikal etmiştir.Kesin
Sami dilleriyle etimolojik ilişkiProto-Sami *rigl-İbranice regel, Süryanice reglā, Ugaritçe rgl biçimleriyle ortak miras olup tamamında ayak ve yürüme anlamı sabittir.Kesin
Daha geniş dilsel ilişkiAfro-Asyatik katmanBerberice ve bazı Doğu Çad dillerinde bacak/ayak eksenli köklerle fonetik paralellikler önerilmekle birlikte açık ve düzenli ses denklikleri sınırlıdır.Muhtemel

Kaynak Brown-Driver-Briggs ve David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

Kardeş kökler

KombinasyonDurumTemel AnlamAnlam DetayıNot
رجلAnlamlıAyak, yaya yürüme, yetişkin insanYere basan uzuv ve dik duruş sergileyen şahsiyetHedef kök; Kur'an'da geçer
رلجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
جرلAnlamlıSert ve taşlık zeminAyağın takıldığı, yürümenin zorlaştığı engebeli ve çakıllı araziKur'an'da geçmez; ayağın bastığı sert zeminle dolaylı ilişkilidir
جلرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
لرجKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir
لجرKök olarak oluşmayanVeri bulunamadıVeri bulunamadıKur'an'da geçmez; sözlüklerde mühmel kabul edilir

Komşu kökler ve zıt kök

Kökİlişki TürüAnlam AlanıKarşılaştırmalı NüansAnlam Detayı
رجلMerkezİnsani duruş ve hareketFiziksel olarak ayakla yürüme; ahlaki ve hukuki olarak kendi ayakları üzerinde duran yetkin failAyak uzvu, yaya olma ve rüşd sahibi mükellef insan
ذكرKomşuCinsiyet kategorisiذكر biyolojik ve gramatikal erilliği vurgularken, رجل erginlik, yetkinlik ve sorumluluk vasfını öne çıkarırÇocuk yaştaki erkeğe zekr denir fakat henüz racul denmez
مرءKomşuİnsani şahsiyet ve vakarمرء bireysel mürüvvet, kişilik ve saygınlığı ifade eder; رجل ise eylemlilik, duruş ve taşınan yükle belirirMürüvvet içsel ahlakı, reculiyyet ise pratik dirayeti bildirir
انسانKomşuTür ve beşeriyetانسان cins ve zafiyet yönüyle tüm insan türünü kapsarken, رجل belirli bir dirayet ve sorumluluk aşamasını hedeflerİnsan türün genel adı, racul ise olgunlaşmış faildir
أنثىZıtBiyolojik karşıtlıkDişilik vasfı; biyolojik ve ontolojik olarak erilliğin ve fonksiyonel ayrışmanın zıddıDoğurganlık ve dişil tabiat kutbunu temsil eder

Başka dillerde anlam karşılıkları

DilKelime / KelimelerKısa AnlamDetayGüven
ArapçaرجلAyak, yaya, yetişkin ergin fertBedenin ayağı ile toplumsal ve iradi dik duruşu aynı kökte birleştirirKesin
Latincepes / pedes / virAyak / yaya / yetkin erkekpes fiziksel ayağı, pedes yayayı, vir ise vasıflı erdemli insanı karşılar; tek kökte birleşmezlerGüçlü
İngilizcefoot / pedestrian / manAyak / yaya yürüyen / adamfoot anatomik kısmı, pedestrian yayayı, man yetişkin erkeği verir; Arapçadaki kök birliği İngilizcede ayrışırGüçlü
AlmancaFuß / Fußgänger / MannAyak / yaya / erkek veya adamFuß uzvu, Fußgänger yayayı, Mann rüşt sahibi insanı karşılar; kavramsal bağ kökte değil dilde dağılmıştırGüçlü
Fransızcapied / piéton / hommeAyak / yaya / adampied tabanı, piéton binek karşıtı yürüyeni, homme ise yetkin şahsı verirGüçlü

Kaynak Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

Vücûh ve nezâir

Form / KullanımAnlam YüzüAyet Tipi / Bağlam
أَرْجُل (çoğul isim)Bedenin ayak uzvuAbdestte yıkanması veya meshedilmesi emredilen organlar, hırsızlık ve fesat cezalarında söz konusu olan uzuv ve mahşerde tanıklık edecek organ (Mâide 5:6, Mâide 5:33, Nûr 24:24, Yâsîn 36:65).
رِجَالًا (hâl / isim)Yaya olarak yürüyenlerTehlike anında namaz kılarken veya hac ibadetine gelirken vasıtasız, iki ayağı üzerinde yürüyen kimseler (Bakara 2:239, Hac 22:27).
رَجُل (tekil isim)Bireysel irade sahibi, elçi veya muhatap fertTopluma uyarıcı olarak gönderilen elçi, kavmini savunan tekil mümin veya hukuki muamelede taraf olan şahıs (A'râf 7:63, Yâsîn 36:20, Mü'min 40:28).
رِجَال (çoğul isim)Ticaretin alıkoyamadığı, ahde vefa gösteren nitelikli müminlerMescitleri imar eden, Allah'a verdikleri söze sadakat gösteren ve manevi dirayet sergileyen ergin şahsiyetler (Nûr 24:37, Ahzâb 33:23).
رِجَال / رَجُل (sosyolojik/hukuki)Ailede ve toplumda mali/hukuki mesuliyet yüklenen kimseMiras payı, şahitlik ve aile reisliği bağlamında nafaka ve koruma yükümlülüğü taşıyan yetişkinler (Bakara 2:282, Nisâ 4:7, Nisâ 4:34).

Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

DisiplinKullanım AlanıTartışma NoktasıAnlam Yoğunlaşması
KelamPeygamberlerin beşeriyeti ve ilahi hitaba muhataplıkPeygamberlerin melek değil birer racul (insan-adam) olarak gönderilmesinin hikmeti ve nübüvvetin mahiyeti (Enbiya 21:7).İnsani sınırları haiz, örnek alınabilir somut tarihsel fail.
FıkıhAbdest, namaz, cihat, miras ve şahitlik ahkâmıAyakların yıkanması/meshi (ricl); tehlike anında yaya namaz (ricâlen); şahitlikte iki adam veya bir adam iki kadın denklemi.Hukuki mükellefiyet, mali sorumluluk ve bedensel uzvun temizliği.
TefsirAhzâb 33:23 ve Nûr 24:37 ayetlerindeki ricâl vasfıRicâl kelimesinin alelade bir erkeklik bildirimi mi yoksa sebat, sadakat ve adanmışlık belirten bir rütbe mi olduğu.Cinsiyet ötesi bir ahlaki olgunluk ve davasına sadakat derecesi.
HadisCemaat, sorumluluk ve kıyamet alametleriAile reisine yönelik mesuliyet hadisleri ile yaya yürüyerek mescide gitmenin fazileti rivayetleri.Hem adım atarak hayra yönelme hem de emaneti yüklenme dirayeti.

Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

SistemBağlamKarşılıkİşlevAçıklamaGüven
Diniİbadet ve manevi sadakatSebatkâr kulAhde vefa gösterme ve sarsılmadan ayakta durmaTicaretin ve dünyanın ayartamadığı, hak üzere sabitkadem duran manevi irade.Kesin
İlmiEpistemoloji ve peygamberlikTarihsel somut tanık ve ileticiVahyi beşer düzleminde temsil ve tebliğHakikatin soyut bir melek aracılığıyla değil, hayatın içinde yürüyen bir insanla bildirilmesi.Kesin
SiyasiHukuki ehliyet ve askeri seferberlikYurttaş, piyade ve kamu aktörüToplumsal yükü sırtlanma ve savunmaTehlike anında binek bulamasa da yaya olarak (ricâlen) göreve koşan sorumlu fert.Güçlü
İktisadiAile hukuku ve nafaka yönetimiMali yükümlü ve infak ediciKaynak aktarımı ve koruma (kavvâmlık)Kendi kazandığından ailesine harcayan, ailenin iktisadi yükünü ayakları üzerinde taşıyan fail.Kesin

Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

Alanİzomorfik KarşılıkAçıklamaGüven
Sayısal bilimlerDenge noktası ve vektörel destek sütunu (statik mekanik)Bir gövdenin yerçekimine karşı dik durmasını sağlayan dayanak tabanı; kuvvetlerin sıfırlandığı kararlı denge hali.Güçlü
Beşeri bilimlerHukuki ehliyet ve sosyolojik rüşt (eylem kuramı)Dış bir vasiye ihtiyaç duymaksızın kendi eylemlerinin hukuki ve ahlaki sorumluluğunu taşıyabilen özerk fail.Kesin

Yanlış daraltma ve kritik hata riski

AlanAçıklama
Modern daraltma riskiرجل lafzını sadece biyolojik bir cinsiyet (male/erkek) zannedip, Kur'an'ın bu kavrama yüklediği ahlaki sebat, hukuki rüşt ve yaya yürüyerek emek verme manasını dışarıda bırakmak.
Kur'an içi daha geniş anlamKur'an'da racul ve ricâl, sadece cinsiyet değil; sarsılmadan davasını savunan (Yâsîn 36:20), ahdine vefa gösteren (Ahzâb 33:23) ve binek olmasa dahi kendi ayaklarıyla sefere/ibadete yönelen (Bakara 2:239) faal şahsiyeti ifade eder.
Yanlış anlamanın doğuracağı hataİlgili ayetlerin salt ataerkil bir üstünlük veya biyolojik imtiyaz metni gibi okunmasına yol açar; oysa Kur'an'da racul olmak, ayrıcalık değil, bizzat ağır yük taşıma ve hesaba çekilme mükellefiyetidir.

Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

SoruCevap
Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir?Kur'an'ın insan tasavvurunda biyolojik varoluş (ذكر) ile ahlaki-hukuki olgunluk (رجل) arasındaki farkı gösterir; ayrıca bedensel uzuv olan ayağın yürüyüşünden dindeki sebatkâr duruşa uzanan semantik sürekliliği anlamayı sağlar.
Hangi ayet gruplarında belirleyicidir?Nübüvvetin beşeriliğini vurgulayan ayetlerde, abdest ve cihat ahkâmında, aile hukukundaki sorumluluk paylaşımlarında ve hak yolunda tavizsiz duran yiğit müminlerin nitelendiği pasajlarda belirleyicidir.
Hangi yanlış anlamaları düzeltir?Kur'an'daki ricâl hitaplarının keyfi bir üstünlük unvanı olduğu sanrısını yıkar; bunun yerine ayağı yere basan, sorumluluk alan, bizzat yorulan ve ailesini/toplumunu taşıyan bir mükellefiyet derecesi olduğunu ortaya koyar.

Nihai sentez ve LaTeX modeli

  • Somut anlamYere basan, gövdeyi taşıyan ve adımlarla mesafeleri aşmayı sağlayan alt organ (ayak) ile bu organ vasıtasıyla yürüyen binek dışı kimse (yaya).
  • Soyut anlamDış desteklerden bağımsız olarak kendi dengesini sağlayan, hukuki rüşde ermiş, davasında ve ahdinde sebat gösteren iradeli insani duruş.
  • Sistematik karşılıkDini ve hukuki sistemde emaneti omuzlayan, ahlaki sebatı ve mali mükellefiyeti kendi şahsında taşıyan yetkin fail (ricâl).
  • LaTeX modeliS=∑i=1n(Fi⋅ui)s¸artı:∥R∥≥θ  ⟹  ΔD=0
  • LaTeX açıklamasıFormülde S duruşu ve dengede kalışı, Fi bireyin karşılaştığı dünyevi ve ahlaki sarsıntı kuvvetlerini, ui bu kuvvetlere karşı koyan yönelim vektörünü temsil eder. R bireyin kendi ayakları üzerinde durabilme potansiyelini (rüşd ve reculiyyet kapasitesi), θ ise ilahi emaneti taşımak için gereken asgari mükellefiyet eşiğini gösterir. Bu kapasite eşiğin üzerine çıktığında sapma miktarı (ΔD) sıfıra yaklaşır; yani kişi sarsılmadan hedefe doğru yürür ve davasında sabitkadem olur.
Metin sürümü (yapay zekâ araçları için)Harfe göre kök dizini: ر